Spotkanie Sikorskiego z Ryżenkowem. Reset z Białorusią bez złudzeń

Radosław Sikorski spotkał się 23 września w Nowym Jorku z szefem białoruskiej dyplomacji Maksymem Ryżenkowem. Była to pierwsza taka rozmowa od 2018 roku. Ministrowie mówili o odmrożeniu relacji, lecz dla Polski warunkiem jakiegokolwiek przełomu muszą pozostać bezpieczeństwo granicy, prawa polskiej mniejszości i realne odejście Mińska od działań wymierzonych w sąsiadów.

Pierwsza rozmowa od ośmiu lat

Spotkanie odbyło się w Nowym Jorku podczas 81. sesji Zgromadzenia Ogólnego ONZ. Radosław Sikorski rozmawiał z Maksymem Ryżenkowem o możliwości odmrożenia i poprawy stosunków między Polską a Białorusią. Według Wirtualnej Polski był to pierwszy bezpośredni kontakt szefów dyplomacji obu państw od wizyty Jacka Czaputowicza w Mińsku w 2018 roku.

Rozmowa wpisuje się w intensywny program wizyty polskiego ministra w Nowym Jorku. Ministerstwo Spraw Zagranicznych zapowiedziało blisko 30 spotkań w różnych formatach od 21 do 24 września. Sam fakt podjęcia kontaktu z sąsiadem nie jest błędem. Dyplomacja służy również do rozmów z państwami, z którymi relacje są złe. Błędem byłoby dopiero pomylenie kanału komunikacji z politycznym przełomem.

Deklaracje Mińska trzeba sprawdzać w praktyce

Sikorski określił spotkanie jako zapoznawcze i wskazał, że kontakty odbywają się także na innych szczeblach. Zapowiedział również otwarcie nowego budynku polskiej ambasady w Mińsku. Polska może odpowiadać na rzeczywistą wolę poprawy relacji, ale zgoda nie oznacza blankietowego kredytu. Musi opierać się na wzajemności i dawać Polakom mierzalne korzyści.

Paweł Łatuszka, były białoruski minister i ambasador w Polsce, ocenił w rozmowie z WP, że Warszawa udzieliła władzom w Mińsku dużego kredytu. Zwrócił uwagę na represje wobec białoruskiego społeczeństwa, działania służb oraz rolę Białorusi w rosyjskiej agresji na Ukrainę. To ostrzeżenie jest zasadne. Aleksander Łukaszenka może szukać większego pola manewru wobec Moskwy, lecz Polska nie powinna płacić za samą możliwość takiego manewru.

Granica i polska mniejszość są testem wiarygodności

Najważniejszy sprawdzian nie odbędzie się w salach ONZ. Odbędzie się na granicy polsko-białoruskiej i w codziennym traktowaniu Polaków na Białorusi. Nawet przy mniejszej liczbie prób nielegalnego przekroczenia granicy państwo nie może osłabiać ochrony ani zapominać, że presja migracyjna była używana jako narzędzie polityczne. Dialog ma sens wtedy, gdy ogranicza zagrożenie, a nie wtedy, gdy przykrywa je uprzejmymi komunikatami.

Drugim probierzem pozostaje sytuacja polskiej mniejszości. Sprawa Andrzeja Poczobuta przez lata pokazywała, jak władze w Mińsku traktują niezależnych Polaków i dziennikarzy. Jego uwolnienie oraz deklarowana chęć powrotu na Białoruś są ważne, lecz nie zamykają problemu praw Polaków ani represji politycznych. Leszek Szerepka, były ambasador RP w Mińsku, przypomniał w WP, że w białoruskich więzieniach nadal przebywa około 900 więźniów politycznych.

Rozmowa tak, reset dopiero po czynach

Szeroka normalizacja jest dziś mało prawdopodobna. Białoruś pozostaje związana z Rosją i udostępniła swoje terytorium do działań przeciw Ukrainie. Szerepka ocenił, że głębszy reset nie nastąpi podczas trwającej wojny. Trafnie wskazał też, że Mińsk chce poszerzyć własne pole manewru, nie zrywając więzi z Kremlem.

Polski interes narodowy wymaga chłodnej kalkulacji. Warto rozmawiać o bezpieczeństwie granicy, więźniach politycznych, prawach polskiej mniejszości i sprawach konsularnych. Każde ustępstwo musi jednak mieć konkretną odpowiedź strony białoruskiej. Warszawa nie może nagradzać samego języka odprężenia, gdy na ziemi nie zmieniają się fakty.

Stawką jest bezpieczeństwo Polaków oraz wiarygodność państwa na wschodniej granicy. Reset bez warunków dałby Mińskowi polityczne korzyści za kilka gestów. Rozsądna dyplomacja powinna przyjąć inną zasadę: najpierw trwałe działania, potem stopniowa normalizacja.

Źródła: WP Wiadomości, Ministerstwo Spraw Zagranicznych.

Źródło: WP Wiadomości