AK na Wołyniu: samoobrona i 27 Wołyńska Dywizja Piechoty

Na 11 sierpnia 2026 roku w Centrum Prasowym Foksal w Warszawie zapowiedziano spotkanie z Leszkiem Żebrowskim „Fakty i mity wokół postawy AK podczas zbrodni wołyńskiej”. Wydarzeniu ma towarzyszyć zbiórka żywności i środków higienicznych dla Polaków mieszkających na Ukrainie. Sam opis wydarzenia warto uzupełnić udokumentowanym kontekstem działalności Armii Krajowej i samoobrony na Wołyniu.

Kiedy i gdzie odbędzie się spotkanie?

Według ogłoszenia organizatora wykład zaplanowano na 11 sierpnia o godzinie 18 w Centrum Prasowym Foksal przy ul. Foksal 3/5 w Warszawie. Zapowiedź wskazuje Leszka Żebrowskiego jako prelegenta i Marcina Fijasa jako organizatora.

Informacje organizacyjne mogą się zmienić, dlatego przed przyjazdem należy potwierdzić je bezpośrednio u organizatora lub obiektu. Wcześniejszy tekst zawierał hotlink do grafiki na serwerze Facebooka; został usunięty, ponieważ taki adres jest nietrwały i może wygasnąć.

Jak AK reagowała na zbrodnie na Wołyniu?

Według opracowań IPN latem 1943 roku dowództwo Okręgu Wołyńskiego AK nakazało tworzenie oddziałów partyzanckich oraz lokalnych struktur samoobrony. Możliwości działania były ograniczone przez okupację niemiecką, wcześniejsze represje sowieckie, rozproszenie ludności i niedobór uzbrojenia.

Ośrodki samoobrony powstały między innymi w Przebrażu i Hucie Stepańskiej. Nie wszystkie zdołały przetrwać ataki. Huta Stepańska została zniszczona w lipcu 1943 roku, natomiast obrońcy Przebraża odparli duży atak pod koniec sierpnia.

Czym była 27 Wołyńska Dywizja Piechoty AK?

Jednostkę sformowano na początku 1944 roku z oddziałów AK i części członków samoobrony. Liczyła około 6,5 tys. żołnierzy i była jedną z największych polskich formacji partyzanckich podczas II wojny światowej.

Dywizja miała chronić polską ludność przed atakami UPA i realizować akcję „Burza” przeciw Niemcom. W ciągu pół roku stoczyła około 60 walk. Jej historia obejmuje także trudną współpracę z Armią Czerwoną i późniejsze rozbrojenie części polskich oddziałów przez Sowietów.

Ile osób zginęło podczas zbrodni wołyńskiej?

IPN opisuje działania OUN i UPA jako ludobójstwo polskiej ludności. 11 lipca 1943 roku zaatakowano Polaków w 99 miejscowościach. Dokładna łączna liczba ofiar pozostaje przedmiotem badań i nie może być sprowadzona do jednej bezspornej wartości bez wskazania terytorium, okresu i metodologii.

Opis roli AK powinien uwzględniać zarówno realne próby obrony ludności, jak i ograniczenia struktur podziemia. Nie służy temu ani teza o całkowitej bierności, ani pomijanie lokalnych niepowodzeń i opóźnionej skali mobilizacji.

Źródła

• IPN — 27 Wołyńska Dywizja Piechoty AK i akcja „Burza”
• IPN — opracowanie „Zbrodnia Wołyńska”
• IPN — „Rzeź Wołyńska — ludobójstwo zapomniane”