Kenig: Ślubowanie sędziów i prokuratorów PRL

W Archiwum Akt Nowych znajduje się egzemplarz projektu Konstytucji Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej uchwalonej 22 lipca 1952 roku, z osobistymi poprawkami naniesionymi ręką samego Stalina. Art. 48 tejże Konstytucji obowiązującej do końca 1989 roku stanowi: „Sądy stoją na straży ustroju Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej, ochraniają zdobycze polskiego ludu pracującego, strzegą praworządności ludowej, własności społecznej i praw obywateli, karzą przestępców.”

Jak widać, ochrona prywatnej własności nie była w zainteresowaniu ustawodawcy mimo iż art. 13 brzmiał: „Polska Rzeczpospolita Ludowa poręcza całkowitą ochronę oraz prawo dziedziczenia własności osobistej obywateli”. Co ciekawe, praworządność mogła być tylko ludowa – cokolwiek to miało znaczyć. Takie prawo obowiązywało między lipcem 1952 i grudniem 1989 roku.

Niezwykle ważne, że każdy z ówczesnych sędziów i prokuratorów, tak jak teraz, składał przysięgę. Aż do 1985 roku obowiązywała rota uchwalona w Dekrecie z 6 października 1948 roku o rocie ślubowania ministrów, funkcjonariuszów państwowych, sędziów i prokuratorów oraz funkcjonariuszów służby bezpieczeństwa publicznego:

REKLAMA/Advertisement

„Ślubuję uroczyście na powierzonym mi stanowisku sędziego (prokuratora) przyczyniać się w moim zakresie działania ze wszystkich sił do ugruntowania wolności, niepodległości i potęgi demokratycznego Państwa Polskiego, któremu wierności zawsze dochowam; ochraniać i umacniać ład, oparty na społecznych, gospodarczych i politycznych zasadach ustrojowych Polski Ludowej, strzec niezłomnie przepisów prawa, mając wszystkich obywateli w równym poszanowaniu; umacniać poszanowanie prawa i wierność dla demokratycznego Państwa Polskiego; obowiązki mojego urzędu wypełniać gorliwie i sumiennie, sprawiedliwość wymierzać bezstronnie według mego sumienia i zgodnie z przepisami prawa, dochować tajemnicy służbowej, a w postępowaniu kierować się zasadami godności, uczciwości i sprawiedliwości społecznej.”

Zmiana obowiązującej od 1948 roty przysięgi zmieniła dopiero 20 czerwca 1985 roku ustawa o prokuraturze PRL, gdzie rota otrzymała nowe brzmienie:

REKLAMA/Advertisement

„Ślubuję uroczyście na powierzonym mi stanowisku prokuratora przyczyniać się w moim zakresie działania ze wszystkich sił do ugruntowania wolności, niepodległości i wszechstronnego rozwoju Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, której wierności zawsze dochowam; stać na straży Jej politycznego, społecznego i gospodarczego ustroju, ochraniać zdobycze ludu pracującego, własność społeczną oraz prawa i prawem chronione interesy obywateli; strzec praworządności ludowej i wpływać na kształtowanie świadomości obywateli w duchu szacunku dla prawa i przestrzegania dyscypliny społecznej; powierzone mi zadania wypełniać sumiennie i starannie z zachowaniem prawa i zasad sprawiedliwości społecznej, wykazywać poszanowanie, bezstronność i zrozumienie dla interesów wszystkich obywateli, przestrzegać tajemnicy państwowej i służbowej oraz zachowywać się godnie w służbie i poza służbą”

Art. 58 pkt 1 ustawy z 1985 roku określał obowiązki prokuratora treścią: „Prokurator jest obowiązany wiernie służyć PRL, sumiennie wypełniać obowiązki ze ślubowania oraz stale podnosić poziom swej świadomości społecznej i wiedzy zawodowej”. Jak widać, ślubowanie było wtedy nie tylko formalnością, a ustawowym obowiązkiem jego przestrzegania.

Warto pamiętać, że ze złożonego ślubowania nikt ludzi je składających nie zwolnił. Ta wiedza jest niezbędna, gdy chcemy ocenić tych, którzy objęli te ważne funkcje przed 1990 rokiem i pełnią je nadal. Ci ludzie nie tylko decydują o naszym życiu i mieniu, ale także wyszkolili na uczelniach młodych adeptów prawa, przyszłych i aktualnych sędziów i prokuratorów, tych, którzy objęli funkcje po 1989 roku.

REKLAMA/Advertisement

Jerzy Kenig