REKLAMA

Reklama

Płk dypl. Henryk Bagiński: Wojsko Polskie na Wschodzie – cz. XIV

165

Dnia 15-go czerwca na porządku obrad Zjazdu znalazła się sprawa Wojska Polskiego. Przed rozpoczęciem dyskusji, na którą czekano z powszechna niecierpliwością odczytano list ministra wojny Kiereńskiego treści następującej:

– „Do Pana Prezesa Polskiego Zjazdu. Szanowny Panie Prezesie. Szczerze boleję, że wobec nader pilnych spraw w ministerium wojny nie mogę osobiście przybyć na zjazd i powitać go. Ufam, że zebrani na zjeździe przedstawiciele narodu polskiego, stałego, a niezmiennego bojownika o niepodległość, prawo, prawdę i wolność, spełnią swój obowiązek obywatelski do końca, w poczuciu, że obecna ciężka, a niebywała walka będzie ostatnią, po czym zabłyśnie nad Polską męczennicą na zawsze jasne słońce wolności. Ufam, że ta ostatnia walka w chwili, gdy Rosja zrzuciła z siebie jarzmo samowładztwa i monarchizmu i teraz już wolna ma bronić wolności i niepodległości zamieszkujących ją narodów, naród polski i jego przedstawiciele w szeregach armii rosyjskiej ręka w rękę z innymi narodami Rosji prowadzą wielkie dzieło wyzwolenia.

Uważam jednak, że ten wielki czyn wyzwolenia Rosji i Polski, może być spełniony tylko wówczas, jeżeli organizm armii rosyjskiej nie będzie osłabiony i żadne zmiany nie złamią jednolitości jej, a wszyscy wypełnią swój obowiązek w szeregach armii rewolucyjnej rosyjskiej, jak to było dotychczas. Wyodrębnienie wojsk narodowych z szeregów armii rosyjskiej w obecnej ciężkiej chwili rozdarłoby ciało jej, zachwiało jej siłę i byłoby zgubnym dla rewolucji i dla wolności Rosji, Polski i innych narodowości, zamieszkujących obecnie Rosję. Jestem przekonany, że każdy wolny obywatel przyszłego państwa polskiego świetnie zrozumie swój obowiązek wobec Ojczyzny, wytęży swe siły dla wzmocnienia armii rosyjskiej na wskazanych wyżej zasadach i przez to przyczyni się do zbliżenia pożądanego pokoju na podstawach proklamowanych przez rewolucję rosyjską i wysoko wzniesie sztandary rewolucyjne z hasłem wzniosłem: Wolność, Równość i Braterstwo. Zechciej pan przyjąć zapewnienie o zupełnym szacunku i oddaniu.

Reklama

Reklama

Minister Wojny A. Kierenskij

14 (1) czerwca 1917 r. L. 2958

List ministra Kiereńskiego wywołał ogólne niezadowolenie, wprowadzając z góry opinię oficjalną na zjazd, który przecież na to się zebrał, by powziąć swoją opinię i punktu widzenia interesów polskich, a nie tylko rosyjskich. Narzucanie państwowości rosyjskiej i przymusu wypełnienia „swego obowiązku” w szeregach armii rewolucyjnej rosyjskiej, zrozumiane zostały przez większość członków zjazdu, jako zaprzeczenie deklaracji Rządu Tymczasowego w sprawie uznania prawa Polski do zjednoczenia i niepodległości. Nie przypuszczano, że nawet demokratyczny minister będzie w sposób niedemokratyczny urabiał „ad hoc” opinię członków Zjazdu Wojskowych Polaków.

U większości zapanował nastrój obrażonej godności. Czemu pan Minister mówi tylko o poddaństwie rosyjskim, a nic o obywatelstwie polskiem? I czemu w straszliwym zamęcie armii rosyjskiej chce z Polaków stworzyć ostoję siły bojowej Rosji? W czasie dalszego trwania obrad i licznych przemówień wojskowych wyłoniono konwent seniorów po 3-ch od każdego ze wspomnianych ugrupowań, celem łagodzenia przeciwności tych trzech ugrupowań i dążenia do wypracowania wspólnie treści uchwał Zjazdu. Do pomocy konwentowi seniorów, spośród delegatów Zjazdu wyłoniono Komisję Organizacyjną, złożoną z 18 osób, podzielonych pomiędzy sekcje, które miały za zadanie opracować ustawę Centrali Związków oraz zebranie materiału faktycznego od członków zjazdu celem przygotowania pracy przyszłej Centrali w różnych działach; odrębną całość stanowiła sekcja wojskowa, na którą włożono obowiązek opracowania zasad organizacyjnych tworzenia Polskiej Siły Zbrojnej. Po upływie czterech dni obrad wyłoniono komisję porozumiewawczą, złożoną z prezydium, konwentu seniorów i wnioskodawców, której polecono zredukowanie do minimum zgłoszonych wniosków.

Dnia 19-go czerwca 1917 r. powzięto na Zjeździe następujące rezolucje:

DEKLARACJA O UCZUCIACH ZJAZDU DO KRAJU

– W decydującym momencie wojny Europejskiej, kiedy wszystkie trzy dzielnice Polski wszelkimi siłami dążą do urzeczywistnienia prawa naszego Narodu do niepodległości i zjednoczenia, zebrani na pierwszym Zjeździe delegaci Polaków wojskowych, rozproszonych w armii i flocie rosyjskiej, wyrażają najwyższą cześć i uznanie Tymczasowej Radzie Stanu za podjętą w niesłychanie ciężkich warunkach pracę ku stworzeniu podwalin państwowości polskiej i obronie społeczeństwa polskiego od zakusów obcych. Uznając, że politykę polską prowadzić może tylko władza Narodu— oświadczamy, że gotowiśmy walczyć do ostatniego tchnienia w obronie wspólnych całemu Narodowi haseł Niepodległości i Zjednoczenia .

DEKLARACJA O STOSUNKU ZJAZDU DO REWOLUCYJNEJ DEMOKRACJI ROSYJSKIEJ

– Pierwszy Ogólny Zjazd przedstawicieli Polaków wojskowych, rozproszonych w armii i flocie rosyjskiej, zwraca się z braterskim pozdrowieniem do rewolucyjnej demokracji rosyjskiej, która, głosząc prawo każdego Narodu do samookreślenia, pierwsza szczerze i bez osłonek wypisała na swoim sztandarze, hasło niepodległej i zjednoczonej Polski i oświadcza, że wojskowi Polacy, wierni tradycji swych Ojców i Dziadów wszystkimi siłami popierać będą demokrację rosyjską w jej walce o prawa człowieka i wolność narodów.

DEKLARACJA DO EMIGRACJI

-Pierwszy Zjazd Wojskowych Polaków w Piotrogrodzie, uważa, że wszelka samodzielna polityka, prowadzona przez emigrację w imieniu narodu polskiego jest szkodliwa dla sprawy niepodległości Polski, że politykę może prowadzić tylko kraj”.

UCHWAŁA O UTWORZENIU POLSKIEJ SIŁY ZBROJNEJ

– Rewolucja rosyjska. Ojczyźnie naszej, obiecując świetne jutro niepodległości i zjednoczenia, zniewala nas spiesznie dążyć do zniszczenia pozostałości carskiego ucisku i złączenia wojskowych Polaków, rozproszonych na olbrzymich obszarach państwa rosyjskiego, w oddzielną jednostkę wojskową. W myśl tego Zjazd Polaków Wojskowych zwraca się do rządu wolnej Rosji, by uznając żywiołowe dążenie Polaków ku zrzeszeniu się, przystąpił niezwłocznie, do złączenia Polaków wojskowych, w oddzielną siłę zbrojną, przez odnośne władze wojskowe łącznie z Komitetem Wykonawczym Wojskowym przez Zjazd wyłonionym.

Komitetowi Wykonawczemu Wojskowemu Zjazd nakazuje, aby sposób wykonania tego złączenia był oparty na zasadach następujących:

1) siła ta powinna być sformowana drogą dobrowolnego przenoszenia się i wstępowania do niej Polaków;

2) przy nowych ogólnych poborach w Rosji mają być do niej wcieleni ci rekruci Polacy, którzy na to wyrażą swoją osobistą zgodę;

3) użyta być może jedynie na froncie austro – niemieckim i w żadnym razie nie może być użytą do jakiejkolwiek akcji wewnętrznej w Rosji;

4) powinna pozostawać pod rozkazami dowódców — Polaków i Zwierzchniego Wodza Rosyjskiego „Wierchownawo Gławnokamandujuszczawo” i winna stanowić jednostkę nierozdzielną;

5) powinna się składać ze wszystkich rodzajów broni, posiadać polski korpus oficerski, własny sztab, własne oddziały zapasowe od tego sztabu zależne i własne organizacje pomocnicze, sanitarne i zaopatrzenia.

O TWORZENIU NARODOWEGO WOJSKA POLSKIEGO

– Pierwszy Ogólny Zjazd Polaków Wojskowych w Rosji uważa, że Wojsko Polskie narodowe na emigracji może być tworzone tylko za zgodą uznanych przez naród władz krajowych”. 21-go czerwca, po długich debatach w Komisji Organizacyjnej i na plenum, Zjazd uchwalił następujące statuty Naczelnego Polskiego Komitetu Wojskowego, Komitetu Wykonawczego i Zarządu Centralnego Związków Polaów Wojskowych.

STATUT NACZELNEGO POLSKIEGO KOMITETU WOJSKOWEGO (N. P. K. W.).

1) Ogólne zgromadzenie członków Polskiego Komitetu Wykonawczego i Zarządu Centralnego Związków Wojskowych Polaków stanowi Naczelny Polski Komitet Wykonawczy, którego obradami kieruje obierany na każde posiedzenie przewodniczący.

2) Do kompetencji Naczelnego Polskiego Komitetu Wojskowego należy:

a) rozstrzyganie spraw, przewyższających kompetencje P. W . K. W . i Z. C . Z. P. W .;

b) rozstrzyganie spraw spornych pomiędzy tymi organami;

c) polecanie każdorazowo, zgodnie ze swoimi uchwałami P. W . K. W . reprezentacji na zewnątrz w wypadkach, dotyczących spraw wojskowych Polaków, nie objętych punktem I statutu P. W . K. W .;

d) zwoływanie co pół roku ogólnych zjazdów wojskowych Polaków, oraz zjazdów nadzwyczajnych na skutek własnej uchwały, lub na żądanie dwóch frontów albo 5 okręgów.

UWAGA : Przy łącznym żądaniu 1 front odpowiada 3 okręgom.

3) N. P. K. W. zwołuje się na skutek postanowień P. W. K. W. lub Z. C. Z. P. W.

STATUT POLSKIEGO WOJSKOWEGO KOMITETU WYKONAWCZEGO (P. W. K. W.)

1) Dla niezwłocznego wykonania swych uchwał pierwszy ogólny Zjazd Wojskowych Polaków w Rosji wyłania Polski Wojskowy Komitet Wykonawczy, któremu w sprawach, dotyczących formacji jednostki wojskowej polskiej i związanej z tym reprezentacji na zewnątrz udziela pełnomocnictwa generalnego.

2) Polski Wojskowy Komitet Wykonawczy składa się z 15-tu członków, wybranych spośród obecnych przez plenum Zjazdu i 3-ch zastępców.

3) P. W. K. W. wyłania spośród siebie Komisję Wojskową, składającą się z 6-ciu członków, której powierza sprawę formacji polskiej jednostki wojskowej. Komisja powinna się składać wyłącznie z wojskowych z prawem kooptacji specjalistów.

4) P. W. K. W. posiada biuro pod kierownictwem jednego z członków Komitetu.

5) P. W. K. W. ma tymczasową siedzibę w stolicy Rosji.

STATUT ZARZĄDU CENTRALNEGO ZWIĄZKU WOJSKOWYCH POLAKÓW (Z. C. Z. P. W.)

1) Zarząd Centralnego Związku Wojskowych Polaków jest organizacją jednoczącą i koordynującą działalność Związków Wojskowych Polaków w Rosji na podstawie uchwał Zjazdu Delegatów przy wzajemnym współdziałaniu z Polskim Wojskowym Komitetem Wykonawczym.

2) Zarząd C. Z. P. W. składa się z 15-tu członków, obranych przez Zjazd na zasadach terytorialnych, a mianowicie: z frontów północnego 2-ch, z zachodniego 2-ch, z południowo-zachodniego 3-ch, z rumuńskiego 1-en, z kaukaskiego 1-en; z okręgów wojskowych 4-ch i z Dywizji Strzelców Polskich 1-en. Oprócz tego do Zarządu wchodzi 1-en kapelan wojskowy z nominacji ks. Arcybiskupa Metropolity Mohylowskiego.

3) Zarząd Centralny Związków Polaków Wojskowych jest instytucją stałą, wybieraną na przeciąg 6-ciu miesięcy, przez Ogólny Zjazd Delegatów Wojskowych Polaków.

UWAGA : Pierwszy Zarząd C. Z. P. W. opracuje szczegółowy system wyborczy na ogólne Zjazdy P. W., oraz do stałego Zarządu Centralnego na zasadach demokratycznych, i projekt ten będzie przedstawiony do zatwierdzenia na następnym Ogólnym Zjeździe Delegatów”.

Ustawy te uchwalono prawie jednogłośnie, bo przeciw paru tylko głosom.

Płk. Henryk Bagiński 

—————–
Pułkownik Henryk Bagiński “Józef Chłopski”, “Józef Jaszczurski” (1888 – 1973) był historykiem wojskowości, inżynierem, instruktorem harcerskim. Od 1914 r. działał w Lidze Narodowej. Po wybuchu I wojny światowej zgłosił się ochotniczo w stopniu podporucznika do Legionu Puławskiego przy armii rosyjskiej, później do 1 Dywizji Strzelców Polskich. Po rewolucji lutowej i obaleniu caratu, w kwietniu 1917 roku założył w Kijowie Polską Ligę Wojenną Walki Czynnej. Po przewrocie bolszewickim (rewolucji październikowej) znalazł się w I Korpusie Polskim gen. Józefa Dowbór-Muśnickiego, zaś po jego rozwiązaniu 21 maja 1918 – na Kubaniu w 4 Dywizji Strzelców Polskich gen. Lucjana Żeligowskiego, w której, w stopniu kapitana, dowodził samodzielną kompanią inżynieryjną. W czasie II wojny światowej służył jako zastępca Komendanta Głównego Związku Walki Zbrojnej od listopada 1939 do stycznia 1940 r., a potem jako szef Sztabu Komendy Głównej ZWZ od listopada 1939 roku do stycznia 1940 roku.

REKLAMA