Bartoszewicz by\u0142 jednym z g\u0142\u00f3wnych intelektualnych przedstawicieli ruchu narodowo-demokratycznego, bliskim wsp\u00f3\u0142pracownikiem Romana Dmowskiego, prezesem Stronnictwa Narodowego i senatorem II Rzeczypospolitej. W jego biografii jak w soczewce skupiaj\u0105 si\u0119 procesy, kt\u00f3re ukszta\u0142towa\u0142y oblicze polityczne mi\u0119dzywojennej Polski.<\/p>\n\n\n\n
Celem niniejszej pracy jest przedstawienie \u017cycia i dzia\u0142alno\u015bci Joachima Bartoszewicza na tle epoki oraz analiza jego pogl\u0105d\u00f3w politycznych i ideowych. Praca ma charakter biograficzno-analityczny: \u0142\u0105czy rekonstrukcj\u0119 fakt\u00f3w z pr\u00f3b\u0105 interpretacji my\u015bli politycznej autora Zagadnie\u0144 polityki polskiej<\/em> czy Znaczenia politycznego Kres\u00f3w Wschodnich dla Polski<\/em>. Biografia Bartoszewicza jest interesuj\u0105ca nie tylko z powodu jego aktywno\u015bci parlamentarnej czy organizacyjnej, ale przede wszystkim dlatego, \u017ce \u0142\u0105czy w sobie do\u015bwiadczenia kilku epok: zabor\u00f3w, Wielkiej Wojny i odrodzonej Polski. By\u0142a to posta\u0107, kt\u00f3ra wsp\u00f3\u0142tworzy\u0142a fundament intelektualny polskiego nacjonalizmu politycznego, a jednocze\u015bnie wypracowa\u0142a w\u0142asne, oryginalne uj\u0119cia niekt\u00f3rych zagadnie\u0144 ustrojowych i narodowo\u015bciowych. Bartoszewicz by\u0142 autorem szeregu prac teoretycznych, w kt\u00f3rych podejmowa\u0142 kluczowe kwestie polityki pa\u0144stwowej, narodowej i zagranicznej. Jego refleksje nad definicj\u0105 narodu, relacj\u0105 mi\u0119dzy jednostk\u0105 a wsp\u00f3lnot\u0105 polityczn\u0105, miejscem religii w \u017cyciu narodowym czy stosunkiem do mniejszo\u015bci etnicznych stanowi\u0105 istotne \u017ar\u00f3d\u0142o wiedzy o my\u015bleniu narodowym w Polsce okresu mi\u0119dzywojennego. W jego my\u015bli odnajdujemy konsekwencj\u0119, klarowno\u015b\u0107 i przekonanie, \u017ce pa\u0144stwo jest najwy\u017cszym wyrazem \u017cycia zbiorowego narodu. W\u0142a\u015bnie ta konsekwencja czyni jego dorobek nie tylko \u015bwiadectwem epoki, ale i punktem odniesienia w refleksji nad relacj\u0105 mi\u0119dzy ide\u0105 narodow\u0105 a nowoczesnym pa\u0144stwem.<\/p>\n\n\n\n Joachim Stefan Bartoszewicz urodzi\u0142 si\u0119 3 wrze\u015bnia 1867 roku w Warszawie, w rodzinie o silnych tradycjach patriotycznych i inteligenckich. By\u0142 najstarszym dzieckiem Joachima Bartoszewicza \u2013 lekarza, historyka i pisarza \u2013 oraz Haliny z domu Hornkloff-Mittelstaedt. Wychowywa\u0142 si\u0119 w \u015brodowisku, w kt\u00f3rym \u0142\u0105czy\u0142y si\u0119 warto\u015bci narodowe, katolickie i naukowe, a idea pracy dla dobra wsp\u00f3lnego stanowi\u0142a fundament wychowania. Dziadek przysz\u0142ego polityka by\u0142 uczestnikiem kampanii napoleo\u0144skiej 1812 roku, za co zosta\u0142 odznaczony Legi\u0105 Honorow\u0105. Te rodzinne tradycje wywar\u0142y istotny wp\u0142yw na kszta\u0142towanie \u015bwiatopogl\u0105du m\u0142odego Joachima, ugruntowuj\u0105c w nim przekonanie o konieczno\u015bci s\u0142u\u017cby narodowi i pa\u0144stwu.<\/p>\n\n\n\n W 1884 roku uko\u0144czy\u0142 V Gimnazjum Filologiczne w Warszawie, nale\u017c\u0105ce do najlepszych szk\u00f3\u0142 \u015brednich w Kr\u00f3lestwie Polskim. W tym samym roku, pod wp\u0142ywem ojca, rozpocz\u0105\u0142 studia medyczne na Wydziale Lekarskim Cesarskiego Uniwersytetu Warszawskiego. By\u0142 to wyb\u00f3r typowy dla m\u0142odych ludzi pochodz\u0105cych z warstw inteligenckich, d\u0105\u017c\u0105cych do kariery naukowej lub zawodowej w ramach ograniczonych przez carsk\u0105 administracj\u0119 mo\u017cliwo\u015bci. W 1890 roku uzyska\u0142 doktorat i dyplom lekarski. Po uko\u0144czeniu studi\u00f3w rozpocz\u0105\u0142 praktyk\u0119 lekarsk\u0105 w Warszawie, a nast\u0119pnie obj\u0105\u0142 stanowisko asystenta w klinice ginekologiczno-po\u0142o\u017cniczej.<\/p>\n\n\n\n Cho\u0107 jego kariera medyczna rozwija\u0142a si\u0119 pomy\u015blnie, Bartoszewicz szybko zacz\u0105\u0142 odczuwa\u0107 potrzeb\u0119 szerszego dzia\u0142ania spo\u0142ecznego i politycznego. W 1892 roku wyjecha\u0142 do Pary\u017ca, by pozna\u0107 nowoczesne metody leczenia, lecz pobyt we Francji ca\u0142kowicie odmieni\u0142 kierunek jego zainteresowa\u0144. W stolicy Francji zetkn\u0105\u0142 si\u0119 z kr\u0119gami emigracji polskiej, \u015brodowiskami naukowymi oraz atmosfer\u0105 wolnej debaty politycznej, niedost\u0119pnej w zaborze rosyjskim. Zrezygnowa\u0142 z praktyki lekarskiej i rozpocz\u0105\u0142 studia w presti\u017cowej \u00c9cole Libre des Sciences Politiques (Szkole Nauk Politycznych) na Wydziale Dyplomatycznym.<\/p>\n\n\n\n Studia w Pary\u017cu ukszta\u0142towa\u0142y w nim zainteresowanie problematyk\u0105 ustrojow\u0105 i prawn\u0105. W 1894 roku uko\u0144czy\u0142 nauk\u0119 z wyr\u00f3\u017cnieniem, uzyskuj\u0105c premier prix et grande distinction<\/em> (pierwsz\u0105 nagrod\u0119 i wielkie odznaczenie). Jego praca dyplomowa pt. La r\u00e9volution polonaise de 1831 et le d\u00e9tr\u00f4nement de Nicolas<\/em> (\u201eRewolucja polska 1831 roku i detronizacja Miko\u0142aja I\u201d) zosta\u0142a opublikowana w czasopi\u015bmie Annales de l\u2019\u00c9cole de Sciences Politiques<\/em>. Ju\u017c ten wczesny tekst pokazuje jego zainteresowanie histori\u0105 pa\u0144stwa i prawa oraz kszta\u0142towaniem si\u0119 idei niepodleg\u0142o\u015bci w polskim ruchu politycznym.<\/p>\n\n\n\n Wed\u0142ug relacji Stanis\u0142awa Grabskiego, Bartoszewiczowi zaoferowano w\u00f3wczas stypendium na dalsze studia z zakresu prawa pa\u0144stwowego w Anglii. Odm\u00f3wi\u0142 jednak, uznaj\u0105c, \u017ce jego miejsce jest w kraju, gdzie mo\u017cna realnie dzia\u0142a\u0107 politycznie. Z Pary\u017ca uda\u0142 si\u0119 do Lwowa, w\u00f3wczas centrum \u017cycia intelektualnego Polak\u00f3w pod zaborem austriackim. Tam na Uniwersytecie Lwowskim rozpocz\u0105\u0142 studia prawnicze, kt\u00f3re uko\u0144czy\u0142 w 1897 roku, uzyskuj\u0105c doktorat obojga praw. Jego rozprawa Die Erbschaftsteuer im internationalen Rechte<\/em> (\u201ePodatek spadkowy w prawie mi\u0119dzynarodowym\u201d) ukaza\u0142a si\u0119 drukiem i spotka\u0142a si\u0119 z uznaniem \u015brodowiska akademickiego.<\/p>\n\n\n\n Lata nauki i pierwsze do\u015bwiadczenia zawodowe ukszta\u0142towa\u0142y Bartoszewicza jako cz\u0142owieka o szerokich horyzontach \u2013 \u0142\u0105cz\u0105cego \u015bcis\u0142e wykszta\u0142cenie medyczne z przygotowaniem prawniczym i politologicznym. Pary\u017c da\u0142 mu \u015bwiadomo\u015b\u0107 znaczenia instytucji pa\u0144stwowych i kultury politycznej Zachodu, natomiast Lw\u00f3w \u2013 kontakt z rodz\u0105cym si\u0119 polskim ruchem narodowym. Te dwa \u015brodowiska: liberalno-demokratyczne i narodowe, ukszta\u0142towa\u0142y jego p\u00f3\u017aniejszy styl my\u015blenia \u2013 racjonalny, oparty na analizie instytucjonalnej, ale zarazem zakorzeniony w idei wsp\u00f3lnoty narodowej i w przekonaniu o nadrz\u0119dno\u015bci pa\u0144stwa nad jednostk\u0105.<\/p>\n\n\n\n Po uko\u0144czeniu studi\u00f3w prawniczych i uzyskaniu doktoratu obojga praw w 1897 roku, Joachim Bartoszewicz osiad\u0142 we Lwowie, gdzie rozpocz\u0105\u0142 prac\u0119 w administracji autonomicznej Galicji, b\u0119d\u0105cej cz\u0119\u015bci\u0105 monarchii austro-w\u0119gierskiej. Zatrudniony zosta\u0142 w Wydziale Krajowym, instytucji odpowiadaj\u0105cej za sprawy samorz\u0105dowe i administracyjne w regionie. Pocz\u0105tkowo pracowa\u0142 jako urz\u0119dnik, a nast\u0119pnie awansowa\u0142 na stanowisko referenta oraz kierownika biura statystycznego. Ta funkcja da\u0142a mu mo\u017cliwo\u015b\u0107 pog\u0142\u0119bienia wiedzy o mechanizmach dzia\u0142ania lokalnych instytucji, finansach publicznych oraz strukturze spo\u0142eczno-gospodarczej wsi galicyjskiej. W okresie pracy administracyjnej opublikowa\u0142 kilka analiz o charakterze empiryczno-prawnym. Na \u0142amach \u201eWiadomo\u015bci Statystycznych\u201d ukaza\u0142y si\u0119 jego opracowania: Prawo ubogich w Galicji<\/em> oraz Si\u0142a podatkowa gmin wiejskich w Galicji<\/em>. W tych tekstach ujawnia si\u0119 jego zdolno\u015b\u0107 do \u0142\u0105czenia twardych danych ze spojrzeniem systemowym, co czyni\u0142o go nie tylko sprawnym urz\u0119dnikiem, ale tak\u017ce my\u015blicielem spo\u0142ecznym. Zainteresowanie problematyk\u0105 samorz\u0105du i polityki lokalnej mia\u0142o w p\u00f3\u017aniejszym czasie istotne znaczenie w jego refleksji nad modelem pa\u0144stwa narodowego i strukturami w\u0142adzy.<\/p>\n\n\n\n Mimo zaanga\u017cowania zawodowego, Bartoszewicz nie planowa\u0142 kariery urz\u0119dniczej na d\u0142u\u017csz\u0105 met\u0119. Od pocz\u0105tku swojej dzia\u0142alno\u015bci widzia\u0142 siebie jako cz\u0142owieka publicznego i intelektualist\u0119 zaanga\u017cowanego w \u017cycie narodowe. Nie przyj\u0105\u0142 propozycji pracy naukowej ani obj\u0119cia katedry uniwersyteckiej, mimo uko\u0144czonych studi\u00f3w i doktoratu. Wyb\u00f3r ten by\u0142 \u015bwiadomy i sp\u00f3jny z jego przekonaniem, \u017ce najwa\u017cniejszym zadaniem polskiego inteligenta nie jest s\u0142u\u017cba akademii, lecz narodowi.<\/p>\n\n\n\n W 1898 roku o\u017ceni\u0142 si\u0119 z Magdalen\u0105 Bo\u017ceniec-Je\u0142owick\u0105 (1876\u20131946), pochodz\u0105c\u0105 z wo\u0142y\u0144skiego rodu ziemia\u0144skiego. Jej rodzina posiada\u0142a maj\u0105tek Brykula, po\u0142o\u017cony w powiecie trembowelskim. Po \u015blubie Bartoszewicz zrezygnowa\u0142 z pracy we Lwowie i w 1904 roku przeni\u00f3s\u0142 si\u0119 wraz z rodzin\u0105 do Brykuli, obejmuj\u0105c zarz\u0105d nad dobrami \u017cony. W nowym \u015brodowisku ziemia\u0144skim kontynuowa\u0142 dzia\u0142alno\u015b\u0107 intelektualn\u0105 i publicystyczn\u0105, a tak\u017ce zacz\u0105\u0142 aktywnie uczestniczy\u0107 w \u017cyciu lokalnym.<\/p>\n\n\n\n Zamieszkanie na Kresach Wschodnich w regionie Wo\u0142ynia i Podola mia\u0142o zasadniczy wp\u0142yw na jego dalszy rozw\u00f3j ideowy i polityczny. Bartoszewicz zetkn\u0105\u0142 si\u0119 bezpo\u015brednio z problematyk\u0105 narodowo\u015bciow\u0105, zr\u00f3\u017cnicowaniem etnicznym i religijnym oraz s\u0142ab\u0105 obecno\u015bci\u0105 instytucji pa\u0144stwowych na tych terenach. Te obserwacje sta\u0142y si\u0119 fundamentem jego p\u00f3\u017aniejszej koncepcji Kres\u00f3w jako obszaru strategicznego dla istnienia silnego pa\u0144stwa polskiego. W\u0142a\u015bnie w tym okresie zacz\u0105\u0142 formu\u0142owa\u0107 zr\u0119by swojej idei \u201enarodu politycznego\u201d \u2013 wsp\u00f3lnoty opartej nie na pochodzeniu etnicznym, lecz na lojalno\u015bci wobec pa\u0144stwa i jego instytucji. Pobyt w Brykuli by\u0142 okresem intensywnego dojrzewania ideowego Bartoszewicza. Cho\u0107 nie pe\u0142ni\u0142 jeszcze w\u00f3wczas funkcji politycznych na szczeblu centralnym, budowa\u0142 sie\u0107 kontakt\u00f3w z dzia\u0142aczami narodowymi, w tym z Romanem Dmowskim, Tadeuszem Cie\u0144skim i Stanis\u0142awem Grabskim. Coraz silniej zbli\u017ca\u0142 si\u0119 do \u015brodowiska Ligi Narodowej, tajnej organizacji kieruj\u0105cej ruchem narodowo-demokratycznym. Jego rola jako intelektualisty i dzia\u0142acza wzros\u0142a znacz\u0105co po 1905 roku, kiedy to sytuacja polityczna w Rosji i na ziemiach zabranych otworzy\u0142a nowe mo\u017cliwo\u015bci dla dzia\u0142alno\u015bci narodowej.<\/p>\n\n\n\n Cho\u0107 okres mi\u0119dzy 1898 a 1904 rokiem cz\u0119sto pomijany jest w skr\u00f3towych biografiach Bartoszewicza, to w\u0142a\u015bnie ten czas zadecydowa\u0142 o jego ideowym ukierunkowaniu. Z do\u015bwiadcze\u0144 wyniesionych z Galicji oraz z obserwacji \u017cycia na zaniedbanych Kresach wyci\u0105gn\u0105\u0142 wnioski, kt\u00f3re p\u00f3\u017aniej przeku\u0142 w projekt budowy nowoczesnego pa\u0144stwa narodowego. W jego wizji Polska mia\u0142a by\u0107 pa\u0144stwem silnym, scentralizowanym, sprawiedliwym i zdolnym do integracji ludno\u015bci o r\u00f3\u017cnym pochodzeniu, byle gotowej przyj\u0105\u0107 polski interes narodowy jako w\u0142asny.<\/p>\n\n\n\n Prze\u0142omowym momentem w dzia\u0142alno\u015bci Joachima Bartoszewicza by\u0142o jego osiedlenie si\u0119 w Kijowie pod koniec 1905 roku. Przeni\u00f3s\u0142 si\u0119 tam z rodzin\u0105 w lutym 1906, odpowiadaj\u0105c na potrzeb\u0119 organizowania \u017cycia narodowego na terenach wschodnich dawnej Rzeczypospolitej, w\u00f3wczas znajduj\u0105cych si\u0119 w granicach Imperium Rosyjskiego. Decyzja ta by\u0142a wyrazem \u015bwiadomego zaanga\u017cowania w dzia\u0142alno\u015b\u0107 polityczn\u0105 i narodow\u0105 na jednym z najbardziej wymagaj\u0105cych odcink\u00f3w \u2013 w \u015brodowisku wielonarodowym, zdominowanym przez rosyjsk\u0105 administracj\u0119, ale te\u017c aktywne spo\u0142eczno\u015bci \u017cydowskie, ukrai\u0144skie i niemieckie.<\/p>\n\n\n\n W Kijowie Bartoszewicz bardzo szybko obj\u0105\u0142 kierownicze stanowisko w \u015brodowisku narodowym. W 1906 roku zosta\u0142 redaktorem naczelnym Dziennika Kijowskiego<\/em>, g\u0142\u00f3wnego organu prasowego endecji na ziemiach ruskich. Jego poprzednikiem by\u0142 Witold Lewicki, ale to Bartoszewicz nada\u0142 pismu stabilny i wyrazisty profil ideowy. Funkcj\u0119 t\u0119 sprawowa\u0142 a\u017c do 1912 roku, publikuj\u0105c co najmniej 250 artyku\u0142\u00f3w w\u0142asnego autorstwa. Jako redaktor kierowa\u0142 nie tylko bie\u017c\u0105c\u0105 dzia\u0142alno\u015bci\u0105 redakcyjn\u0105, ale tak\u017ce kszta\u0142towa\u0142 lini\u0119 programow\u0105 gazety, nadaj\u0105c jej silny ton narodowo-demokratyczny. Dziennik Kijowski<\/em> pe\u0142ni\u0142 rol\u0119 nie tylko medium informacyjnego, lecz tak\u017ce edukacyjnego i integruj\u0105cego \u2013 by\u0142 o\u015brodkiem ideowym dla rozproszonej polsko\u015bci na wschodzie. Bartoszewicz propagowa\u0142 przez jego \u0142amy ide\u0119 narodow\u0105 w duchu Dmowskiego, rozumian\u0105 jako projekt politycznego, kulturowego i moralnego scalenia wsp\u00f3lnoty narodowej. Promowa\u0142 aktywno\u015b\u0107 obywatelsk\u0105, rozw\u00f3j o\u015bwiaty, walk\u0119 z rusyfikacj\u0105 oraz organizowanie \u017cycia spo\u0142ecznego wok\u00f3\u0142 idei narodowych. Jego teksty by\u0142y rzeczowe, mocno osadzone w analizie sytuacji, a jednocze\u015bnie pe\u0142ne wewn\u0119trznego przekonania o konieczno\u015bci trze\u017awej, realistycznej polityki narodowej.<\/p>\n\n\n\n R\u00f3wnolegle z prac\u0105 redakcyjn\u0105 Bartoszewicz pe\u0142ni\u0142 funkcj\u0119 komisarza Ligi Narodowej na ziemie ruskie, co oznacza\u0142o faktyczne kierowanie ca\u0142o\u015bci\u0105 struktur endeckich na tym obszarze. Liga Narodowa, jako tajna organizacja kieruj\u0105ca ruchem narodowym, ceni\u0142a jego lojalno\u015b\u0107, kompetencje organizacyjne i zdolno\u015bci analityczne. W 1911 roku zosta\u0142 powo\u0142any do Rady G\u0142\u00f3wnej Ligi Narodowej, a rok p\u00f3\u017aniej uczestniczy\u0142 w zje\u017adzie tej organizacji, kt\u00f3ry odby\u0142 si\u0119 w Pieniakach, maj\u0105tku Tadeusza Cie\u0144skiego w powiecie brodzkim. Spotkanie to mia\u0142o du\u017ce znaczenie dla ustalenia kierunku dzia\u0142a\u0144 narodowych na wschodzie, zw\u0142aszcza wobec zmieniaj\u0105cej si\u0119 sytuacji politycznej po rewolucji 1905 roku. Bartoszewicz nie ogranicza\u0142 si\u0119 jedynie do dzia\u0142a\u0144 publicystycznych i organizacyjnych. Anga\u017cowa\u0142 si\u0119 r\u00f3wnie\u017c w dzia\u0142alno\u015b\u0107 konspiracyjn\u0105. Organizowa\u0142 spotkania z m\u0142odzie\u017c\u0105 akademick\u0105, tworzy\u0142 sieci kontakt\u00f3w i wspiera\u0142 lokalne inicjatywy narodowe. W\u0142a\u015bnie za t\u0119 aktywno\u015b\u0107 zosta\u0142 aresztowany przez w\u0142adze rosyjskie w 1912 roku. Sp\u0119dzi\u0142 w wi\u0119zieniu trzy miesi\u0105ce, a trudne warunki osadzenia negatywnie wp\u0142yn\u0119\u0142y na jego zdrowie \u2013 w szczeg\u00f3lno\u015bci na wzrok, kt\u00f3ry z czasem zacz\u0105\u0142 traci\u0107. To do\u015bwiadczenie nie tylko zahartowa\u0142o go jako dzia\u0142acza, ale tak\u017ce uczyni\u0142o z niego posta\u0107 symboliczn\u0105 w oczach \u015brodowiska narodowego: cz\u0142owieka, kt\u00f3ry got\u00f3w by\u0142 ponie\u015b\u0107 osobiste konsekwencje za dzia\u0142alno\u015b\u0107 polityczn\u0105 w obronie interes\u00f3w narodowych.<\/p>\n\n\n\n W Kijowie Bartoszewicz rozwin\u0105\u0142 tak\u017ce dzia\u0142alno\u015b\u0107 spo\u0142eczno-o\u015bwiatow\u0105. By\u0142 inicjatorem licznych inicjatyw edukacyjnych i kulturalnych. Uwa\u017ca\u0142, \u017ce podstaw\u0105 przetrwania polsko\u015bci na Kresach jest rozw\u00f3j szkolnictwa i kultury narodowej. Anga\u017cowa\u0142 si\u0119 w tworzenie bibliotek, k\u00f3\u0142ek samokszta\u0142ceniowych i inicjatyw o\u015bwiatowych adresowanych zar\u00f3wno do m\u0142odzie\u017cy, jak i do doros\u0142ych. Jego dzia\u0142alno\u015b\u0107 spotyka\u0142a si\u0119 z du\u017cym poparciem spo\u0142ecznym, ale te\u017c z rosn\u0105c\u0105 niech\u0119ci\u0105 w\u0142adz carskich oraz konkurencyjnych \u015brodowisk, zw\u0142aszcza socjalist\u00f3w i libera\u0142\u00f3w, kt\u00f3rym zarzuca\u0142 oderwanie od interesu narodowego.<\/p>\n\n\n\n Lata sp\u0119dzone w Kijowie (1906\u20131914) by\u0142y okresem najwi\u0119kszej aktywno\u015bci Bartoszewicza jako dzia\u0142acza organizacyjnego. Zdo\u0142a\u0142 zbudowa\u0107 silne zaplecze ideowe i strukturalne, kt\u00f3re odegra\u0142o znacz\u0105c\u0105 rol\u0119 w kolejnych latach: podczas I wojny \u015bwiatowej i bezpo\u015brednio po odzyskaniu niepodleg\u0142o\u015bci. Ukszta\u0142towa\u0142 wok\u00f3\u0142 siebie kr\u0105g wsp\u00f3\u0142pracownik\u00f3w i sympatyk\u00f3w, z kt\u00f3rych wielu wesz\u0142o p\u00f3\u017aniej do \u017cycia publicznego II RP. To w Kijowie narodzi\u0142a si\u0119 jego wizja Polski jako pa\u0144stwa narodowego \u2013 scentralizowanego, silnego, zdolnego do asymilacji mniejszo\u015bci i obrony swoich interes\u00f3w geopolitycznych. W swoich tekstach i wyst\u0105pieniach z tego okresu Bartoszewicz nie unika\u0142 kontrowersyjnych ocen. Ostro krytykowa\u0142 polityk\u0119 rusyfikacyjn\u0105 w\u0142adz carskich, ale r\u00f3wnie stanowczo sprzeciwia\u0142 si\u0119 dzia\u0142alno\u015bci ugrupowa\u0144 socjalistycznych, kt\u00f3re jego zdaniem dzia\u0142a\u0142y na szkod\u0119 narodowej jedno\u015bci. Promowa\u0142 lojalizm wobec pa\u0144stwa zaborczego jako taktyk\u0119 przetrwania, ale i wzywa\u0142 do zachowania to\u017csamo\u015bci narodowej i przygotowywania si\u0119 do przysz\u0142ej odbudowy pa\u0144stwowo\u015bci. Ten dualizm, typowy dla my\u015blenia endecji, by\u0142 u niego wyj\u0105tkowo \u015bwiadomy i dobrze uzasadniony politycznie.<\/p>\n\n\n\n Okres kijowski zako\u0144czy\u0142 si\u0119 dla Bartoszewicza wraz z wybuchem I wojny \u015bwiatowej. Jednak dziedzictwo jego dzia\u0142alno\u015bci z lat 1906\u20131914 sta\u0142o si\u0119 fundamentem dla jego p\u00f3\u017aniejszych dzia\u0142a\u0144 w czasie wojny, w Pary\u017cu i w II Rzeczypospolitej. By\u0142 ju\u017c wtedy nie tylko publicyst\u0105 i organizatorem, ale jednym z najwa\u017cniejszych strateg\u00f3w ruchu narodowego na Wschodzie \u2013 cz\u0142owiekiem, kt\u00f3ry rozumia\u0142 wag\u0119 geopolityki, si\u0142y organizacyjnej i my\u015bli narodowej jako narz\u0119dzi budowania pa\u0144stwa.<\/p>\n\n\n\n Wybuch I wojny \u015bwiatowej w sierpniu 1914 roku by\u0142 momentem, kt\u00f3ry diametralnie zmieni\u0142 uk\u0142ad si\u0142 politycznych w Europie i otworzy\u0142 przed Polakami szans\u0119 na odzyskanie niepodleg\u0142o\u015bci. Dla Joachima Bartoszewicza, ju\u017c w\u00f3wczas ugruntowanego dzia\u0142acza narodowego, by\u0142 to impuls do jeszcze intensywniejszego zaanga\u017cowania. Zamiast opu\u015bci\u0107 tereny wschodnie, postanowi\u0142 dzia\u0142a\u0107 tam, gdzie by\u0142 najbardziej potrzebny: na pograniczu chaosu, wojny i przemian spo\u0142ecznych. Jego aktywno\u015b\u0107 w czasie Wielkiej Wojny koncentrowa\u0142a si\u0119 g\u0142\u00f3wnie wok\u00f3\u0142 organizacji pomocy spo\u0142ecznej, edukacji oraz politycznego przedstawicielstwa Polak\u00f3w na Rusi.<\/p>\n\n\n\n Z inicjatywy Bartoszewicza powo\u0142ano do \u017cycia Towarzystwo Pomocy Ofiarom Wojny, kt\u00f3rego by\u0142 wsp\u00f3\u0142za\u0142o\u017cycielem i prezesem Rady Okr\u0119gowej. Organizacja obj\u0119\u0142a swoim dzia\u0142aniem pi\u0119\u0107 guberni: Wo\u0142y\u0144, Podole, Kij\u00f3w, Czerkasy i Jekaterynos\u0142aw. Celem Towarzystwa by\u0142o niesienie pomocy nie tylko dla ofiar bezpo\u015brednich dzia\u0142a\u0144 wojennych, ale r\u00f3wnie\u017c dla uchod\u017ac\u00f3w, biedoty miejskiej, ludno\u015bci wiejskiej oraz osieroconych dzieci i wd\u00f3w. Towarzystwo organizowa\u0142o kuchnie spo\u0142eczne, noclegownie, zbi\u00f3rki odzie\u017cy i \u017cywno\u015bci. Dzi\u0119ki szerokim kontaktom Bartoszewicza oraz umiej\u0119tno\u015bci pozyskiwania funduszy uda\u0142o si\u0119 rozwin\u0105\u0107 dzia\u0142alno\u015b\u0107 na imponuj\u0105c\u0105 skal\u0119. Jednak dzia\u0142alno\u015b\u0107 charytatywna by\u0142a tylko jednym z aspekt\u00f3w jego aktywno\u015bci. R\u00f3wnolegle Towarzystwo rozwija\u0142o tak\u017ce program edukacyjny i kulturalny. Z jego inicjatywy otwierano szko\u0142y pocz\u0105tkowe, a tak\u017ce \u015brednie i zawodowe z polskim j\u0119zykiem nauczania. Bartoszewicz rozumia\u0142, \u017ce w realiach wojennych zagro\u017ceniem dla polsko\u015bci nie by\u0142a wy\u0142\u0105cznie przemoc militarna, ale tak\u017ce wynarodowienie, szczeg\u00f3lnie w\u015br\u00f3d najm\u0142odszych. Utrzymanie o\u015bwiaty narodowej by\u0142o, wed\u0142ug niego, warunkiem przetrwania wsp\u00f3lnoty narodowej na wschodnich rubie\u017cach dawnej Rzeczypospolitej.<\/p>\n\n\n\n W marcu 1917 roku, w wyniku rewolucji lutowej w Rosji, powsta\u0142y warunki do stworzenia Polskiego Komitetu Wykonawczego na Rusi, w kt\u00f3rym Bartoszewicz odegra\u0142 kluczow\u0105 rol\u0119. Komitet mia\u0142 za zadanie reprezentowa\u0107 interesy Polak\u00f3w wobec rosyjskich w\u0142adz tymczasowych oraz koordynowa\u0107 dzia\u0142ania polityczne, edukacyjne i spo\u0142eczne. Bartoszewicz, jako jego cz\u0142onek i jeden z lider\u00f3w, aktywnie uczestniczy\u0142 w pracach nad budow\u0105 polskiej autonomii o\u015bwiatowej, planowa\u0142 zak\u0142adanie kolejnych instytucji edukacyjnych, wspiera\u0142 tworzenie polskich kurs\u00f3w naukowych oraz towarzystw naukowych i kulturalnych.<\/p>\n\n\n\n W 1917 roku powo\u0142ano m.in. Wy\u017csze Kursy Naukowe, w kt\u00f3rych Bartoszewicz pe\u0142ni\u0142 funkcj\u0119 wyk\u0142adowcy. Powsta\u0142y r\u00f3wnie\u017c Towarzystwo Naukowe, Towarzystwo Krajoznawcze, Towarzystwo Popierania Kultury i Nauki oraz inne instytucje, kt\u00f3rych celem by\u0142o nie tylko wspieranie rozwoju intelektualnego, ale te\u017c integracja \u015brodowiska polskiego na terenach rozdzieranych przez konflikty. Dzia\u0142ania te spotyka\u0142y si\u0119 z aprobat\u0105 szerokich kr\u0119g\u00f3w spo\u0142ecze\u0144stwa, ale te\u017c coraz silniejszym oporem ze strony si\u0142 prorosyjskich i ukrai\u0144skich nacjonalist\u00f3w. W czerwcu 1917 roku w Kijowie odby\u0142 si\u0119 Zjazd Polskich Organizacji na Rusi, jedno z najwi\u0119kszych wydarze\u0144 politycznych polskiej emigracji na Wschodzie. W zje\u017adzie uczestniczy\u0142o ponad 500 delegat\u00f3w reprezentuj\u0105cych oko\u0142o 200 organizacji. Bartoszewicz wyg\u0142osi\u0142 na nim przem\u00f3wienie otwieraj\u0105ce, podkre\u015blaj\u0105c potrzeb\u0119 jedno\u015bci narodowej i realizmu politycznego. Jednak r\u00f3\u017cnice ideowe (przede wszystkim mi\u0119dzy narodow\u0105 demokracj\u0105 a ugrupowaniami socjalistycznymi) doprowadzi\u0142y do roz\u0142amu. W lipcu 1917 roku socjali\u015bci utworzyli osobn\u0105 Polsk\u0105 Central\u0119 Demokratyczn\u0105, co zako\u0144czy\u0142o pr\u00f3b\u0119 stworzenia jednolitego bloku politycznego Polak\u00f3w na Rusi.<\/p>\n\n\n\n W tym samym roku Bartoszewicz wszed\u0142 tak\u017ce w sk\u0142ad Rady Polskiej Zjednoczenia Mi\u0119dzypartyjnego, powsta\u0142ej na zje\u017adzie organizacji polskich w Moskwie. Dzia\u0142ania Rady mia\u0142y na celu zjednoczenie Polak\u00f3w w Rosji, koordynacj\u0119 ich polityki wobec rewolucji i przygotowanie do przysz\u0142ych negocjacji mi\u0119dzynarodowych. Niestety, jej dzia\u0142alno\u015b\u0107 zosta\u0142a brutalnie przerwana przez wydarzenia rewolucji pa\u017adziernikowej.<\/p>\n\n\n\n W lutym 1918 roku bolszewicy zdobyli Kij\u00f3w, a dzia\u0142alno\u015b\u0107 polskich organizacji zosta\u0142a niemal ca\u0142kowicie sparali\u017cowana. Bartoszewicz podejmowa\u0142 pr\u00f3by interwencji w sprawie aresztowanych polskich oficer\u00f3w i dzia\u0142aczy, jednak jego mo\u017cliwo\u015bci by\u0142y ograniczone. Dopiero wkroczenie wojsk niemieckich wiosn\u0105 1918 roku przywr\u00f3ci\u0142o wzgl\u0119dny porz\u0105dek i umo\u017cliwi\u0142o wznowienie niekt\u00f3rych dzia\u0142a\u0144. Mimo to, wiele instytucji polskich zosta\u0142o zlikwidowanych, a cz\u0119\u015b\u0107 ich dzia\u0142aczy zmuszona by\u0142a do ukrywania si\u0119. W pa\u017adzierniku 1918 roku Bartoszewicz wraz z rodzin\u0105 opu\u015bci\u0142 Kij\u00f3w. Uda\u0142 si\u0119 najpierw do Lublina, gdzie uczestniczy\u0142 w zje\u017adzie dzia\u0142aczy narodowo-demokratycznych, nast\u0119pnie do Lwowa, a wreszcie 11 listopada 1918 roku dotar\u0142 do Warszawy.<\/p>\n\n\n\n Okres Wielkiej Wojny okaza\u0142 si\u0119 dla Bartoszewicza czasem ogromnego wysi\u0142ku organizacyjnego, a tak\u017ce politycznego dojrzewania. Ugruntowa\u0142 w tym czasie swoje przekonanie o konieczno\u015bci budowy silnego pa\u0144stwa narodowego jako warunku przetrwania narodu. Do\u015bwiadczenia kijowskie (zar\u00f3wno sukcesy w tworzeniu polskich instytucji, jak i pora\u017cki wynikaj\u0105ce z roz\u0142am\u00f3w i chaosu rewolucyjnego) umocni\u0142y w nim niech\u0119\u0107 do idei federacyjnych i utopijnych wizji wsp\u00f3\u0142pracy z s\u0105siaduj\u0105cymi narodami.<\/p>\n\n\n\n Po opuszczeniu Kijowa w pa\u017adzierniku 1918 roku Joachim Bartoszewicz zaanga\u017cowa\u0142 si\u0119 w dzia\u0142alno\u015b\u0107 na rzecz odbudowy pa\u0144stwowo\u015bci polskiej w wymiarze mi\u0119dzynarodowym. By\u0142 to moment, w kt\u00f3rym losy przysz\u0142ych granic i pozycji Polski mia\u0142y si\u0119 rozstrzyga\u0107 nie tylko na froncie, ale przede wszystkim przy sto\u0142ach negocjacyjnych w Pary\u017cu, Londynie i Rzymie. Bartoszewicz, z racji swojego do\u015bwiadczenia politycznego, znajomo\u015bci spraw kresowych, j\u0119zyk\u00f3w obcych oraz zdolno\u015bci analitycznych, szybko sta\u0142 si\u0119 wa\u017cnym cz\u0142onkiem Komitetu Narodowego Polskiego (KNP) \u2013 g\u0142\u00f3wnej reprezentacji interes\u00f3w Polski na arenie mi\u0119dzynarodowej, uznanej przez pa\u0144stwa ententy.<\/p>\n\n\n\n W sk\u0142ad KNP wchodzi\u0142y osoby zwi\u0105zane z ruchem narodowo-demokratycznym i \u015brodowiskiem Romana Dmowskiego. Komitet powsta\u0142 jeszcze w 1917 roku, jako odpowied\u017a na dzia\u0142ania obozu pi\u0142sudczykowskiego i podporz\u0105dkowanej mu Tymczasowej Rady Stanu. Bartoszewicz zosta\u0142 formalnie cz\u0142onkiem Komitetu pod koniec 1918 roku, a w 1919 roku obj\u0105\u0142 funkcj\u0119 sekretarza delegacji polskiej do spraw politycznych podczas Konferencji Pokojowej w Pary\u017cu. By\u0142 r\u00f3wnie\u017c kierownikiem Wydzia\u0142u Politycznego, co czyni\u0142o go jednym z kluczowych doradc\u00f3w Dmowskiego w kwestiach geopolitycznych, terytorialnych i narodowo\u015bciowych. W ramach polskiej delegacji Bartoszewicz odpowiada\u0142 m.in. za opracowanie analiz dotycz\u0105cych granic wschodnich, statusu mniejszo\u015bci narodowych, a tak\u017ce relacji z Rosj\u0105, Litw\u0105, Ukrain\u0105 i Bia\u0142orusi\u0105. Jego stanowisko by\u0142o jednoznaczne: Polska powinna oprze\u0107 si\u0119 na koncepcji inkorporacyjnej, czyli w\u0142\u0105czenia dawnych ziem Rzeczypospolitej (przede wszystkim Litwy w\u0142a\u015bciwej, Wo\u0142ynia i Podola) do odradzaj\u0105cego si\u0119 pa\u0144stwa jako jego integralnych cz\u0119\u015bci. Zdecydowanie przeciwstawia\u0142 si\u0119 idei federacyjnej, promowanej przez J\u00f3zefa Pi\u0142sudskiego, kt\u00f3r\u0105 uwa\u017ca\u0142 za utopijn\u0105 i niebezpieczn\u0105. Argumentowa\u0142, \u017ce \u201esojusze federacyjne\u201d z narodami wschodnimi s\u0105 nierealne, gdy\u017c nie istniej\u0105 w\u015br\u00f3d nich stabilne struktury pa\u0144stwowe, a ponadto nie wykazuj\u0105 one dostatecznego stopnia rozwoju politycznego.<\/p>\n\n\n\n Jego udzia\u0142 w konferencji mia\u0142 te\u017c wymiar informacyjno-propagandowy \u2013 udziela\u0142 wywiad\u00f3w, pisa\u0142 raporty, wsp\u00f3\u0142organizowa\u0142 wyst\u0105pienia przedstawiaj\u0105ce polski punkt widzenia. By\u0142 przekonany, \u017ce Polska musi by\u0107 postrzegana przez zachodnich partner\u00f3w jako pa\u0144stwo nowoczesne, silne, zdeterminowane do obrony swojej niepodleg\u0142o\u015bci i interes\u00f3w. Bartoszewicz nale\u017ca\u0142 do tych cz\u0142onk\u00f3w delegacji, kt\u00f3rzy \u2013 obok Dmowskiego \u2013 najbardziej konsekwentnie podkre\u015blali znaczenie Kres\u00f3w Wschodnich<\/strong> nie tylko dla to\u017csamo\u015bci historycznej Polski, ale r\u00f3wnie\u017c dla jej przysz\u0142o\u015bci geopolitycznej.<\/p>\n\n\n\n W czasie pobytu we Francji pe\u0142ni\u0142 tak\u017ce funkcj\u0119 honorowego attach\u00e9 w ambasadzie polskiej, a jego analizy trafia\u0142y do francuskiego Ministerstwa Spraw Zagranicznych oraz cz\u0142onk\u00f3w delegacji brytyjskiej i ameryka\u0144skiej. W notatkach i memoria\u0142ach wskazywa\u0142, \u017ce Polska musi by\u0107 \u201epa\u0144stwem granicznym cywilizacji \u0142aci\u0144skiej\u201d, kt\u00f3re broni nie tylko w\u0142asnych interes\u00f3w, ale tak\u017ce \u201eeuropejskiego porz\u0105dku\u201d przed bolszewickim chaosem. U\u017cywa\u0142 argument\u00f3w historycznych (np. Unia Lubelska, historia Rzeczypospolitej Obojga Narod\u00f3w), ale zawsze przedstawia\u0142 je w nowoczesnej formie, jako podstaw\u0119 do legalnych roszcze\u0144 pa\u0144stwowych. W tym uj\u0119ciu granice z 1772 roku by\u0142y dla niego punktem odniesienia nie tyle sentymentalnym, co politycznie racjonalnym.<\/p>\n\n\n\n Jego rola w Pary\u017cu nie ogranicza\u0142a si\u0119 jednak tylko do kwestii wschodnich. Bra\u0142 udzia\u0142 w konsultacjach dotycz\u0105cych mniejszo\u015bci narodowych w Polsce, przygotowywa\u0142 projekty traktat\u00f3w oraz uczestniczy\u0142 w negocjacjach zwi\u0105zanych z tzw. traktatem o mniejszo\u015bciach, kt\u00f3ry Polska podobnie jak inne nowe pa\u0144stwa Europy \u015arodkowo-Wschodniej, zosta\u0142a zmuszona podpisa\u0107. W przeciwie\u0144stwie do cz\u0119\u015bci \u015brodowiska narodowego, Bartoszewicz nie odrzuca\u0142 ca\u0142kowicie mi\u0119dzynarodowych zobowi\u0105za\u0144, ale domaga\u0142 si\u0119 wzajemno\u015bci i uznania dla polskiej racji stanu. Wiosn\u0105 1920 roku, wobec pog\u0142\u0119biaj\u0105cego si\u0119 kryzysu na wschodzie oraz podpisania porozumienia Pi\u0142sudski\u2013Petlura (kwiecie\u0144 1920), Bartoszewicz z\u0142o\u017cy\u0142 rezygnacj\u0119 z funkcji w prote\u015bcie przeciw polityce prowadzonej przez rz\u0105d II RP. Ocenia\u0142 porozumienie jako b\u0142\u0105d strategiczny, kt\u00f3ry zamiast umacnia\u0107 pozycj\u0119 Polski, uzale\u017cnia\u0142 j\u0105 od chwiejnych i niestabilnych partner\u00f3w. Z Pary\u017ca wr\u00f3ci\u0142 do kraju, osiedlaj\u0105c si\u0119 tymczasowo w Poznaniu \u2013 jednym z g\u0142\u00f3wnych o\u015brodk\u00f3w narodowej demokracji.<\/p>\n\n\n\n W tym czasie opublikowa\u0142 broszur\u0119 Walka o Polsk\u0119<\/em>, w kt\u00f3rej krytycznie analizowa\u0142 dzia\u0142ania rz\u0105du i armii na wschodzie. Twierdzi\u0142, \u017ce ekspedycja kijowska by\u0142a lekkomy\u015blna i \u017ale przygotowana, a jej militarne i polityczne skutkimog\u0105 okaza\u0107 si\u0119 katastrofalne. Bartoszewicz nie poprzestawa\u0142 jednak na krytyce. Jednocze\u015bnie przygotowywa\u0142 publikacje maj\u0105ce uporz\u0105dkowa\u0107 wiedz\u0119 obywateli i dzia\u0142aczy na temat systemu politycznego. Pod koniec 1922 roku wyda\u0142 Podr\u0119czny s\u0142ownik polityczny do u\u017cytku pos\u0142\u00f3w, urz\u0119dnik\u00f3w pa\u0144stwowych, cz\u0142onk\u00f3w cia\u0142 samorz\u0105dowych i wyborc\u00f3w<\/em> \u2013 publikacj\u0119 o charakterze edukacyjnym, s\u0142u\u017c\u0105c\u0105 jako narz\u0119dzie w pracy instytucjonalnej pa\u0144stwa. Udzia\u0142 Bartoszewicza w pracach Komitetu Narodowego Polskiego i konferencji pokojowej w Pary\u017cu by\u0142 szczytowym momentem jego dzia\u0142alno\u015bci dyplomatycznej. Cho\u0107 pozostawa\u0142 w cieniu Romana Dmowskiego, by\u0142 jednym z najwa\u017cniejszych wsp\u00f3\u0142tw\u00f3rc\u00f3w programu polityki zagranicznej endecji. Jego dzia\u0142ania dowodz\u0105 nie tylko lojalno\u015bci wobec obozu narodowego, ale r\u00f3wnie\u017c wysokich kompetencji merytorycznych i zdolno\u015bci analitycznych w zakresie dyplomacji i prawa mi\u0119dzynarodowego.<\/p>\n\n\n\n Po powrocie z Pary\u017ca Joachim Stefan Bartoszewicz na sta\u0142e osiad\u0142 w odrodzonej Polsce. Przez kr\u00f3tki czas przebywa\u0142 w Poznaniu, jednym z g\u0142\u00f3wnych o\u015brodk\u00f3w narodowej demokracji, jednak w 1922 roku przeni\u00f3s\u0142 si\u0119 do Warszawy, gdzie na sta\u0142e zwi\u0105za\u0142 si\u0119 z central\u0105 Zwi\u0105zku Ludowo-Narodowego (ZLN). W II Rzeczypospolitej sta\u0142 si\u0119 jednym z czo\u0142owych ideolog\u00f3w oraz organizator\u00f3w obozu narodowego, aktywnym zar\u00f3wno na polu parlamentarnym, jak i publicystycznym.<\/p>\n\n\n\n W listopadzie 1922 roku Bartoszewicz zosta\u0142 wybrany do Senatu I kadencji z ramienia ZLN, reprezentuj\u0105c wojew\u00f3dztwo lubelskie z listy nr 8. W izbie wy\u017cszej parlamentu zas\u0142yn\u0105\u0142 jako pracowity senator, koncentruj\u0105cy si\u0119 g\u0142\u00f3wnie na sprawach zagranicznych i ustrojowych. Zasiada\u0142 w kilku komisjach senackich: Spraw Zagranicznych, Wojskowych i Morskich, Konstytucyjnej oraz Regulaminowej. Jego aktywno\u015b\u0107 obejmowa\u0142a zar\u00f3wno prace legislacyjne, jak i wyst\u0105pienia dotycz\u0105ce polityki mi\u0119dzynarodowej oraz organizacji instytucji pa\u0144stwowych. W 1923 roku zosta\u0142 cz\u0142onkiem Zarz\u0105du G\u0142\u00f3wnego Zwi\u0105zku Ludowo-Narodowego, co potwierdzi\u0142o jego pozycj\u0119 w elicie kierowniczej obozu narodowego. Jako senator i cz\u0142onek \u015bcis\u0142ego kierownictwa partii reprezentowa\u0142 tward\u0105 lini\u0119 ideow\u0105, opowiadaj\u0105c\u0105 si\u0119 za wzmacnianiem roli pa\u0144stwa narodowego oraz centralizacj\u0105 w\u0142adzy. By\u0142 tak\u017ce gor\u0105cym or\u0119downikiem rozwoju polskiej administracji na Kresach Wschodnich, traktuj\u0105c te ziemie jako integraln\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 Rzeczypospolitej. W 1927 roku jego mandat wygas\u0142 wraz z ko\u0144cem kadencji. W czasie pracy w parlamencie zd\u0105\u017cy\u0142 jednak zaznaczy\u0107 sw\u00f3j wp\u0142yw jako specjalista od spraw mi\u0119dzynarodowych i ustrojowych, reprezentuj\u0105cy interesy narodowej demokracji w konfrontacji z si\u0142ami centrowymi i lewicowymi.<\/p>\n\n\n\n Kolejny prze\u0142om nast\u0105pi\u0142 po zamachu majowym w 1926 roku, kt\u00f3ry zainicjowa\u0142 rz\u0105dy sanacji. Dla endecji by\u0142 to sygna\u0142 upadku rz\u0105d\u00f3w parlamentarnych i pocz\u0105tek konfrontacji z autorytarnym systemem w\u0142adzy. W tej sytuacji dosz\u0142o do reorganizacji \u015brodowiska narodowego. W 1928 roku ZLN przekszta\u0142ci\u0142 si\u0119 w Stronnictwo Narodowe (SN). 7 pa\u017adziernika tego roku Joachim Bartoszewicz zosta\u0142 wybrany jego prezesem, formalnie staj\u0105c na czele Rady Naczelnej, Zarz\u0105du G\u0142\u00f3wnego oraz Komitetu Politycznego partii. Jego wyb\u00f3r by\u0142 rekomendowany przez Romana Dmowskiego i by\u0142 wyrazem zaufania do cz\u0142owieka uchodz\u0105cego za jednego z najbardziej do\u015bwiadczonych i ideowo twardych dzia\u0142aczy narodowych. Wraz z obj\u0119ciem funkcji prezesa wszed\u0142 tak\u017ce w sk\u0142ad Stra\u017cy Narodowej, organizacji powo\u0142anej w miejsce zlikwidowanej tajnej Ligi Narodowej, pe\u0142ni\u0105cej funkcj\u0119 ideowego \u201ezaplecza\u201d dla SN.<\/p>\n\n\n\n Jako prezes Bartoszewicz prowadzi\u0142 parti\u0119 w trudnym okresie nasilaj\u0105cych si\u0119 represji ze strony w\u0142adz sanacyjnych, ograniczania wolno\u015bci prasy, cenzury i brutalizacji \u017cycia politycznego. Mimo tych trudno\u015bci, partia zachowa\u0142a struktur\u0119, dyscyplin\u0119 i siln\u0105 pozycj\u0119 w wielu regionach kraju \u2013 szczeg\u00f3lnie na ziemiach zachodnich i wschodnich. Pod jego przewodnictwem SN umacnia\u0142o swoj\u0105 pozycj\u0119 jako g\u0142\u00f3wna si\u0142a opozycyjna wobec sanacji, promuj\u0105ca program narodowy, katolicki i antyetatystyczny. W tym czasie Bartoszewicz publikowa\u0142 teksty ideowe w prasie narodowej, m.in. w My\u015bli Narodowej<\/em>, Gazecie Warszawskiej<\/em>, Kurierze Pozna\u0144skim<\/em> i reaktywowanym Przegl\u0105dzie Wszechpolskim<\/em>. W 1929 roku wyda\u0142 ksi\u0105\u017ck\u0119 Zagadnienia polityki polskiej<\/em>, w kt\u00f3rej przedstawi\u0142 sw\u00f3j pogl\u0105d na najwa\u017cniejsze kwestie ustrojowe i narodowe. By\u0142o to podsumowanie jego my\u015bli politycznej \u2013 koncepcji narodu politycznego, krytyki federacji, znaczenia pa\u0144stwa narodowego oraz wyra\u017anego sprzeciwu wobec liberalizmu i internacjonalizmu.<\/p>\n\n\n\n W wyborach parlamentarnych 1930 roku, przeprowadzonych pod siln\u0105 presj\u0105 w\u0142adz i wojska, Stronnictwo Narodowe wzmocni\u0142o swoj\u0105 reprezentacj\u0119. Bartoszewicz ponownie uzyska\u0142 mandat senatorski, zasiadaj\u0105c w Senacie III kadencji. Mimo coraz bardziej autorytarnego charakteru pa\u0144stwa, SN zdecydowa\u0142o si\u0119 na udzia\u0142 w \u017cyciu parlamentarnym, traktuj\u0105c je jako jedn\u0105 z nielicznych platform wyra\u017cania opozycji. W tym okresie Bartoszewicz by\u0142 ju\u017c jednak mniej aktywny jako parlamentarzysta: z powodu pogarszaj\u0105cego si\u0119 stanu zdrowia (problemy ze wzrokiem) i wzgl\u0119du na post\u0119puj\u0105c\u0105 marginalizacj\u0119 roli Senatu, kt\u00f3ry w praktyce straci\u0142 wiele ze swoich uprawnie\u0144 na rzecz rz\u0105du i prezydenta. Jego wyst\u0105pienia koncentrowa\u0142y si\u0119 g\u0142\u00f3wnie na sprawach polityki zagranicznej oraz zagadnieniach ustrojowych.<\/p>\n\n\n\n Kulminacj\u0105 kryzysu wewn\u0105trz SN by\u0142 incydent z 1937 roku<\/strong>, okre\u015blany jako \u201eafera arko\u0144ska\u201d. Dotyczy\u0142 on udzia\u0142u cz\u0119\u015bci dzia\u0142aczy SN (w tym Zbigniewa Stypu\u0142kowskiego) \u2013 w wydarzeniach zorganizowanych przez korporacj\u0119 studenck\u0105 \u201eArkonia\u201d, na kt\u00f3rych obecni byli m.in. genera\u0142 Edward Rydz-\u015amig\u0142y i gen. W\u0142adys\u0142aw Anders. Fakt ten wywo\u0142a\u0142 kontrowersje, poniewa\u017c spotkanie zosta\u0142o odebrane jako zbli\u017cenie cz\u0119\u015bci dzia\u0142aczy narodowych do \u015brodowiska sanacyjnego. Bartoszewicz, jako prezes partii, stan\u0105\u0142 na czele wewn\u0119trznego s\u0105du partyjnego badaj\u0105cego t\u0119 spraw\u0119. Gdy Stypu\u0142kowski zezna\u0142, \u017ce Bartoszewicz wcze\u015bniej wyrazi\u0142 zgod\u0119 na jego obecno\u015b\u0107 na tym wydarzeniu, lider SN z\u0142o\u017cy\u0142 rezygnacj\u0119 ze wszystkich funkcji partyjnych. Nie chodzi\u0142o jedynie o proceduraln\u0105 odpowiedzialno\u015b\u0107. Jego decyzja by\u0142a gestem politycznym i etycznym, \u015bwiadcz\u0105cym o jego przekonaniu, \u017ce dzia\u0142acz narodowy musi by\u0107 ca\u0142kowicie lojalny wobec idei i struktur obozu, a jakiekolwiek dwuznaczno\u015bci s\u0105 niedopuszczalne.<\/p>\n\n\n\n Po ust\u0105pieniu z funkcji prezesa Bartoszewicz wycofa\u0142 si\u0119 z aktywnej polityki. Nadal publikowa\u0142, lecz coraz rzadziej pojawia\u0142 si\u0119 publicznie. Zmar\u0142 niespe\u0142na rok p\u00f3\u017aniej, 23 wrze\u015bnia 1938 roku, w Warszawie, na skutek zawa\u0142u serca. Zosta\u0142 pochowany na Cmentarzu Pow\u0105zkowskim, w kwaterze 284a-1-26\/27.<\/p>\n\n\n\n Joachim Bartoszewicz by\u0142 jednym z najbardziej wp\u0142ywowych ideolog\u00f3w i polityk\u00f3w obozu narodowego w II Rzeczypospolitej. Przez ponad dekad\u0119 odgrywa\u0142 kluczow\u0105 rol\u0119 w strukturach parlamentarnych, organizacyjnych i ideowych endecji. Reprezentowa\u0142 tward\u0105 lini\u0119 narodowo-konserwatywn\u0105, w kt\u00f3rej centraln\u0105 warto\u015bci\u0105 by\u0142 nar\u00f3d polityczny, wsp\u00f3lnota historyczna i interes pa\u0144stwa.<\/p>\n\n\n\n Jego pow\u015bci\u0105gliwy, konsekwentny, ale nie charyzmatyczny styl przyw\u00f3dztwa wpisywa\u0142 si\u0119 w tradycj\u0119 narodowej demokracji jako ruchu intelektualnego i programowego, a nie emocjonalnego. W odr\u00f3\u017cnieniu od wielu \u00f3wczesnych lider\u00f3w politycznych unika\u0142 populizmu, skupiaj\u0105c si\u0119 na edukacji politycznej spo\u0142ecze\u0144stwa i rozwoju narodowej \u015bwiadomo\u015bci elit. Dla Bartoszewicza polityka nie by\u0142a walk\u0105 o w\u0142adz\u0119, lecz realizacj\u0105 projektu narodowego, w kt\u00f3rym pa\u0144stwo mia\u0142o by\u0107 narz\u0119dziem s\u0142u\u017cby jednolitemu, suwerennemu i silnemu narodowi.<\/p>\n\n\n\n Joachim Stefan Bartoszewicz nale\u017cy do grona najbardziej konsekwentnych ideolog\u00f3w polskiego obozu narodowego pierwszej po\u0142owy XX wieku. Cho\u0107 pozostawa\u0142 w cieniu takich postaci jak Roman Dmowski czy Stanis\u0142aw Grabski, to jednak jego dorobek publicystyczny i ideowy ukazuje dojrza\u0142y, racjonalny i sp\u00f3jny system my\u015blenia politycznego. By\u0142 nie tylko praktykiem polityki i dzia\u0142aczem parlamentarnym, ale r\u00f3wnie\u017c my\u015blicielem, kt\u00f3ry usi\u0142owa\u0142 opisa\u0107 i uporz\u0105dkowa\u0107 najwa\u017cniejsze zagadnienia zwi\u0105zane z budow\u0105 nowoczesnego pa\u0144stwa narodowego. Jego pogl\u0105dy rozwija\u0142y si\u0119 w \u015bcis\u0142ym zwi\u0105zku z koncepcjami ruchu narodowo-demokratycznego, jednak posiada\u0142y r\u00f3wnie\u017c rysy indywidualne \u2013 widoczne zw\u0142aszcza w podej\u015bciu do kwestii narodowo\u015bciowych, pa\u0144stwowych i edukacyjnych.<\/p>\n\n\n\n Jednym z centralnych punkt\u00f3w my\u015bli Bartoszewicza by\u0142a idea narodu politycznego \u2013 poj\u0119cia odr\u00f3\u017cnionego od narodowo\u015bci rozumianej etnicznie czy j\u0119zykowo. Wed\u0142ug niego nar\u00f3d to wsp\u00f3lnota polityczna zbudowana na fundamencie wsp\u00f3lnej historii, instytucji pa\u0144stwowych, kultury oraz gotowo\u015bci do obrony interesu wsp\u00f3lnego. W jego uj\u0119ciu narodowo\u015b\u0107 by\u0142a jedynie potencja\u0142em, a narodowo\u015b\u0107 polityczna \u015bwiadomym wyborem i obowi\u0105zkiem wobec wsp\u00f3lnoty. Pogl\u0105d ten mia\u0142 istotne znaczenie w kontek\u015bcie polityki wschodniej II Rzeczypospolitej. Bartoszewicz g\u0142osi\u0142, \u017ce ludno\u015b\u0107 ruska (ukrai\u0144ska i bia\u0142oruska), jako spo\u0142eczno\u015b\u0107 s\u0142abo uformowana politycznie, mo\u017ce zosta\u0107 \u201ewci\u0105gni\u0119ta w orbit\u0119 polsko\u015bci\u201d, o ile pa\u0144stwo zapewni jej mo\u017cliwo\u015b\u0107 lojalnej wsp\u00f3\u0142pracy i rozwoju w ramach polskiego porz\u0105dku instytucjonalnego. Tym samym przeciwstawia\u0142 si\u0119 zar\u00f3wno rusyfikacji, jak i niekontrolowanej federalizacji, uznaj\u0105c, \u017ce realna asymilacja mo\u017cliwa jest tylko przy silnym pa\u0144stwie narodowym.<\/p>\n\n\n\n W publicystyce Bartoszewicza pa\u0144stwo jawi si\u0119 jako najwy\u017cszy i najdoskonalszy wyraz \u017cycia zbiorowego narodu. Nie by\u0142 zwolennikiem pa\u0144stwa minimum ani liberalnego rozdzielenia spo\u0142ecze\u0144stwa i pa\u0144stwa. Przeciwnie, uwa\u017ca\u0142, \u017ce pa\u0144stwo powinno by\u0107 silne, scentralizowane i zdolne do skutecznego dzia\u0142ania na rzecz interesu narodowego. Podkre\u015bla\u0142, \u017ce instytucje pa\u0144stwowe musz\u0105 by\u0107 no\u015bnikiem warto\u015bci moralnych i narodowych, a ich celem jest nie tylko zarz\u0105dzanie, ale tak\u017ce kszta\u0142towanie obywatela. W tym kontek\u015bcie ostro krytykowa\u0142 system parlamentarny II RP, szczeg\u00f3lnie po 1922 roku. Uwa\u017ca\u0142, \u017ce nadmierna fragmentacja sceny politycznej, partyjniactwo i brak dyscypliny prowadz\u0105 do rozk\u0142adu pa\u0144stwa. By\u0142 zwolennikiem systemu prezydenckiego lub p\u00f3\u0142prezydenckiego, w kt\u00f3rym w\u0142adza wykonawcza mia\u0142aby realne narz\u0119dzia sprawczo\u015bci. W swojej ksi\u0105\u017cce Zagadnienia polityki polskiej<\/em> (1929) pisa\u0142, \u017ce \u201epa\u0144stwo musi mie\u0107 jedno\u015b\u0107 woli \u2013 bez niej rozpadnie si\u0119 pod naporem interes\u00f3w partykularnych i presji zewn\u0119trznej\u201d.<\/em><\/p>\n\n\n\n Bartoszewicz reprezentowa\u0142 stanowisko typowe dla umiarkowanego nurtu narodowej demokracji: opowiada\u0142 si\u0119 za asymilacj\u0105 pa\u0144stwow\u0105, a nie za przymusow\u0105 polonizacj\u0105. W przypadku mniejszo\u015bci s\u0142owia\u0144skich (g\u0142\u00f3wnie Bia\u0142orusin\u00f3w i Ukrai\u0144c\u00f3w) postulowa\u0142 \u201ecierpliwe i systematyczne wci\u0105ganie do \u017cycia pa\u0144stwowego\u201d poprzez edukacj\u0119, s\u0142u\u017cb\u0119 publiczn\u0105 i prac\u0119 organizacyjn\u0105. Odrzuca\u0142 jednak mo\u017cliwo\u015b\u0107 politycznego r\u00f3wnouprawnienia w formie federacji czy autonomii regionalnej \u2013 obawia\u0142 si\u0119, \u017ce takie rozwi\u0105zania os\u0142abi\u0105 pa\u0144stwo i rozbij\u0105 wsp\u00f3lnot\u0119 narodow\u0105.<\/p>\n\n\n\n Znacznie ostrzejsze stanowisko zajmowa\u0142 wobec mniejszo\u015bci \u017cydowskiej, kt\u00f3r\u0105 uwa\u017ca\u0142 za strukturalnie nielojaln\u0105 wobec pa\u0144stwa polskiego i odr\u0119bn\u0105 cywilizacyjnie. W jego publicystyce powtarza si\u0119 przekonanie, \u017ce \u017bydzi tworz\u0105 \u201enar\u00f3d w narodzie\u201d, kt\u00f3ry cho\u0107 formalnie posiada obywatelstwo, kieruje si\u0119 w\u0142asnymi interesami, sprzecznymi z interesem polskim. Opowiada\u0142 si\u0119 za ograniczeniem ich wp\u0142yw\u00f3w ekonomicznych i politycznych, przy jednoczesnym zachowaniu zasady nieu\u017cywania przemocy. By\u0142 zwolennikiem tzw. solidaryzmu narodowego, w kt\u00f3rym wsp\u00f3lnota etniczno-kulturowa powinna mie\u0107 pierwsze\u0144stwo w dost\u0119pie do zasob\u00f3w i stanowisk w pa\u0144stwie.<\/p>\n\n\n\n Bartoszewicz by\u0142 gor\u0105cym zwolennikiem wolno\u015bci gospodarczej i kapitalizmu narodowego, a przeciwnikiem zar\u00f3wno socjalizmu, jak i sanacyjnego etatyzmu. Uwa\u017ca\u0142, \u017ce nadmierna ingerencja pa\u0144stwa w gospodark\u0119 prowadzi do upadku przedsi\u0119biorczo\u015bci i os\u0142abienia moralnego spo\u0142ecze\u0144stwa. W jego uj\u0119ciu pa\u0144stwo powinno wspiera\u0107 polsk\u0105 w\u0142asno\u015b\u0107 prywatn\u0105, ale nie zarz\u0105dza\u0107 gospodark\u0105. By\u0142 te\u017c krytyczny wobec idei redystrybucji dochodu i program\u00f3w spo\u0142ecznych, kt\u00f3re uznawa\u0142 za \u201edzia\u0142ania demoralizuj\u0105ce i uzale\u017cniaj\u0105ce obywateli od pa\u0144stwa\u201d.<\/em><\/p>\n\n\n\n W swych analizach gospodarczych cz\u0119sto wskazywa\u0142 na konieczno\u015b\u0107 tworzenia polskiej klasy \u015bredniej, opartej na rodzinnych firmach, rzemio\u015ble, handlu i nowoczesnym rolnictwie. Widzia\u0142 w tym podstaw\u0119 stabilnego, narodowego spo\u0142ecze\u0144stwa \u2013 zdolnego do samoorganizacji, odpowiedzialno\u015bci i samodzielno\u015bci ekonomicznej.<\/p>\n\n\n\n W koncepcji Bartoszewicza zasadnicz\u0105 rol\u0119 w kszta\u0142towaniu narodu pe\u0142ni\u0142a kultura narodowa, oparta na j\u0119zyku polskim, historii i religii katolickiej. Religia by\u0142a dla niego nie tylko systemem etycznym, ale r\u00f3wnie\u017c sk\u0142adnikiem to\u017csamo\u015bci narodowej. Uwa\u017ca\u0142, \u017ce Ko\u015bci\u00f3\u0142 katolicki odegra\u0142 historycznie kluczow\u0105 rol\u0119 w przetrwaniu polsko\u015bci i powinien by\u0107 instytucj\u0105 wspieraj\u0105c\u0105 \u017cycie publiczne, cho\u0107 nie uto\u017csamia\u0142 Ko\u015bcio\u0142a z pa\u0144stwem. Odrzuca\u0142 laicyzacj\u0119 \u017cycia narodowego jako proces szkodliwy i prowadz\u0105cy do os\u0142abienia sp\u00f3jno\u015bci moralnej wsp\u00f3lnoty. Edukacja mia\u0142a dla niego charakter strategiczny i to nie tylko w aspekcie praktycznym, ale przede wszystkim jako narz\u0119dzie formowania \u015bwiadomo\u015bci narodowej. W licznych wyst\u0105pieniach i publikacjach podkre\u015bla\u0142 konieczno\u015b\u0107 wychowania obywateli w duchu lojalno\u015bci, odpowiedzialno\u015bci i ofiarno\u015bci wobec narodu. Widzia\u0142 w szkole nie tylko miejsce przekazywania wiedzy, ale przede wszystkim instytucj\u0119 narodowo-moraln\u0105. By\u0142 zwolennikiem centralizacji szkolnictwa, ograniczenia wp\u0142yw\u00f3w obcych ideologii oraz kontroli nad programami nauczania.<\/p>\n\n\n\n Bartoszewicz wyr\u00f3\u017cnia\u0142 si\u0119 na tle wielu dzia\u0142aczy narodowych logik\u0105 wywodu, opart\u0105 na faktach i analizie historycznej. Nie u\u017cywa\u0142 tonu demagogicznego ani emocjonalnego. Jego styl by\u0142 rzeczowy, oszcz\u0119dny, ale g\u0142\u0119boko przemy\u015blany. W polemikach politycznych si\u0119ga\u0142 po argumenty ustrojowe, prawne i filozoficzne, unikaj\u0105c uproszcze\u0144 czy odwo\u0142a\u0144 do resentyment\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n By\u0142 autorem kilku prac o charakterze politologicznym i encyklopedycznym, m.in. Podr\u0119cznego s\u0142ownika politycznego<\/em> (1922), kt\u00f3ry by\u0142 jednym z pierwszych tego typu narz\u0119dzi edukacji obywatelskiej w Polsce. W jego tekstach wida\u0107 ch\u0119\u0107 uporz\u0105dkowania chaosu ideowego II RP, wykazania wy\u017cszo\u015bci porz\u0105dku narodowego nad partyjniactwem, oraz potrzeb\u0119 \u201enaukowej\u201d polityki \u2013 prowadzonej z my\u015bl\u0105 o interesie pa\u0144stwowym, nie tylko o dora\u017anym zysku.<\/p>\n\n\n\n Joachim Stefan Bartoszewicz nie by\u0142 postaci\u0105 szeroko rozpoznawaln\u0105 w historii II Rzeczypospolitej, ale jego wp\u0142yw na kszta\u0142towanie si\u0119 my\u015bli narodowej, organizacji \u017cycia politycznego oraz refleksji nad pa\u0144stwowo\u015bci\u0105 by\u0142 g\u0142\u0119boki i d\u0142ugotrwa\u0142y. Nale\u017ca\u0142 do grona tych cichych budowniczych nowoczesnej Polski, kt\u00f3rzy nie szukali poklasku, lecz konsekwentnie pracowali na rzecz trwa\u0142o\u015bci pa\u0144stwa i to\u017csamo\u015bci narodowej.<\/p>\n\n\n\n Bartoszewicz by\u0142 jednym z g\u0142\u00f3wnych ideolog\u00f3w ruchu narodowego drugiego pokolenia. Nie by\u0142 wizjonerem ani charyzmatycznym liderem na miar\u0119 Dmowskiego, ale w\u0142a\u015bnie jego racjonalizm, dyscyplina i analityczne podej\u015bcie do polityki uczyni\u0142y go jednym z najbardziej wp\u0142ywowych intelektualist\u00f3w \u015brodowiska endeckiego. Przez lata by\u0142 gwarantem ci\u0105g\u0142o\u015bci my\u015bli narodowej, jej umocowania w konkretnych realiach spo\u0142ecznych i geopolitycznych. Jego koncepcja narodu politycznego, przekonanie o konieczno\u015bci centralizacji pa\u0144stwa, realizm w podej\u015bciu do kwestii wschodnich i mniejszo\u015bci narodowych. To wszystko sta\u0142o si\u0119 trwa\u0142ym elementem ideowego fundamentu polskiej prawicy. Co istotne, Bartoszewicz by\u0142 jednym z pierwszych, kt\u00f3rzy traktowali pa\u0144stwo nie jako abstrakcyjny byt, lecz jako praktyczne narz\u0119dzie organizowania \u017cycia narodowego.<\/p>\n\n\n\n W odr\u00f3\u017cnieniu od wielu dzia\u0142aczy swojej epoki, Bartoszewicz rozumia\u0142 wag\u0119 instytucji \u2013 parlamentu, partii, samorz\u0105du, prasy, edukacji. By\u0142 politykiem instytucjonalnym w najpe\u0142niejszym znaczeniu tego s\u0142owa: jego dzia\u0142ania mia\u0142y na celu nie tylko osi\u0105ganie dora\u017anych cel\u00f3w politycznych, ale tak\u017ce budowanie trwa\u0142ych struktur zdolnych przetrwa\u0107 zmienne okoliczno\u015bci historyczne. Jako senator, prezes Stronnictwa Narodowego, redaktor, dzia\u0142acz o\u015bwiatowy i organizator \u017cycia spo\u0142ecznego wykazywa\u0142 ogromn\u0105 konsekwencj\u0119. Nie ulega\u0142 emocjom chwili, ale analizowa\u0142, planowa\u0142, organizowa\u0142. Dzi\u0119ki temu potrafi\u0142 przeprowadzi\u0107 ruch narodowy przez najtrudniejsze momenty: po zamachu majowym, w czasach represji sanacyjnych, w obliczu spor\u00f3w wewn\u0119trznych.<\/p>\n\n\n\n Znaczn\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 \u017cycia Bartoszewicz po\u015bwi\u0119ci\u0142 pracy publicystycznej. Nie pisa\u0142 dla popularno\u015bci, ale z przekonaniem, \u017ce polityka powinna by\u0107 oparta na wiedzy i rozumieniu. W swoich ksi\u0105\u017ckach, broszurach i artyku\u0142ach stara\u0142 si\u0119 nie tylko analizowa\u0107 sytuacj\u0119 polityczn\u0105, lecz tak\u017ce wychowywa\u0107 obywateli, kszta\u0142towa\u0107 ich \u015bwiadomo\u015b\u0107, odpowiedzialno\u015b\u0107 i zrozumienie roli pa\u0144stwa. Jego Podr\u0119czny s\u0142ownik polityczny<\/em> (1922) to przyk\u0142ad nowoczesnego podej\u015bcia do edukacji obywatelskiej. Nie mia\u0142 odpowiednik\u00f3w w \u00f3wczesnej Polsce i by\u0142 pr\u00f3b\u0105 stworzenia \u201ej\u0119zyka polityki narodowej\u201d dost\u0119pnego dla szerokiego grona dzia\u0142aczy i wyborc\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n Bartoszewicz by\u0142 stra\u017cnikiem dziedzictwa narodowej demokracji. W czasach rosn\u0105cych napi\u0119\u0107 politycznych w latach 30. XX wieku odgrywa\u0142 rol\u0119 depozytariusza ideowego \u2013 tego, kt\u00f3ry pilnowa\u0142, by ruch narodowy nie zboczy\u0142 z drogi rozumnej s\u0142u\u017cby narodowi na rzecz radykalizm\u00f3w, demagogii lub flirtu z sanacj\u0105. Jego dymisja z funkcji prezesa SN w 1937 roku by\u0142a wyrazem zasad, nie kalkulacji. Odszed\u0142 z polityki w momencie, gdy nie by\u0142 ju\u017c w stanie zagwarantowa\u0107 pe\u0142nej integralno\u015bci ideowej ruchu i tym gestem do ko\u0144ca pozosta\u0142 wierny swoim warto\u015bciom.<\/p>\n\n\n\n Robert Janicki<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Joachim Stefan Bartoszewicz (1867\u20131938) nale\u017cy do grona tych postaci, kt\u00f3re mimo znacz\u0105cego wp\u0142ywu na \u017cycie polityczne i ideowe II Rzeczypospolitej pozostaj\u0105 dzi\u015b stosunkowo ma\u0142o znane szerszej opinii publicznej. Jego dzia\u0142alno\u015b\u0107, zar\u00f3wno jako polityka, publicysty, jak i teoretyka my\u015bli narodowej, odzwierciedla najwa\u017cniejsze dylematy polskiego \u017cycia politycznego pierwszej po\u0142owy XX wieku: napi\u0119cie mi\u0119dzy liberalizmem a nacjonalizmem, mi\u0119dzy […]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":18398,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[41,6],"tags":[5849,5854,5848,5855,5629,5847,204,5856,5852,5853,2356,622,5858,5845,709,334,5770,3103,763,5851,2265,2485,2487,5773,5626,5850,5859,5857,203,415,5846,492,5662,5253,5630],"class_list":["post-18394","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-historia-i-idea","category-postacie","tag-analiza-ideowa","tag-archiwum-nac","tag-biografia-polityczna","tag-dzialacz-narodowy","tag-edukacja-narodowa","tag-elit-polityczna-ii-rp","tag-endecja","tag-historia-polityczna-polski","tag-historia-polski-xx-wieku","tag-ideolog-prawicy","tag-ideologia-narodowa","tag-ii-rzeczpospolita","tag-inteligencja-polityczna","tag-joachim-bartoszewicz","tag-konserwatyzm","tag-liga-narodowa","tag-miedzywojnie","tag-mysl-narodowa","tag-narodowa-demokracja","tag-opozycja-wobec-sanacji","tag-patriotyzm","tag-polityka-miedzywojenna","tag-polityka-narodowa","tag-polska-prawica","tag-polski-parlamentaryzm","tag-portret-historyczny","tag-przywodcy-narodowi","tag-publicysta-polityczny","tag-roman-dmowski","tag-ruch-narodowy","tag-senator-rp","tag-stronnictwo-narodowe","tag-tradycja-narodowa","tag-zln","tag-zycie-publiczne"],"yoast_head":"\nPochodzenie, m\u0142odo\u015b\u0107 i edukacja<\/strong><\/h4>\n\n\n\n
Pocz\u0105tki dzia\u0142alno\u015bci zawodowej i spo\u0142ecznej<\/strong><\/h2>\n\n\n\n
Okres kijowski i zwi\u0105zanie si\u0119 z obozem narodowym <\/strong><\/h4>\n\n\n\n
Okres Wielkiej Wojny <\/strong><\/h4>\n\n\n\n
W Komitecie Narodowym Polskim i delegacji paryskiej <\/strong><\/h4>\n\n\n\n
Dzia\u0142alno\u015b\u0107 polityczna w II Rzeczypospolitej <\/strong><\/h4>\n\n\n\n
Dzia\u0142alno\u015b\u0107 parlamentarna<\/strong><\/h6>\n\n\n\n
Prezesura Stronnictwa Narodowego<\/strong><\/h6>\n\n\n\n
Senator III kadencji <\/strong><\/h6>\n\n\n\n
Afera arko\u0144ska i rezygnacja z funkcji<\/strong><\/h4>\n\n\n\n
Pogl\u0105dy ideowe i publicystyczne Joachima Bartoszewicza<\/strong><\/h4>\n\n\n\n
1. Koncepcja narodu politycznego<\/strong><\/h5>\n\n\n\n
2. Pa\u0144stwo jako wyraz \u017cycia narodowego<\/strong><\/h5>\n\n\n\n
3. Stosunek do mniejszo\u015bci narodowych<\/strong><\/h5>\n\n\n\n
4. Antyetatyzm i krytyka socjalizmu<\/strong><\/h5>\n\n\n\n
5. Kultura, religia i edukacja<\/strong><\/h5>\n\n\n\n
6. Styl my\u015blenia i metoda argumentacji<\/strong><\/h5>\n\n\n\n
Znaczenie i spu\u015bcizna Joachima Bartoszewicza<\/strong><\/h4>\n\n\n\n
1. Ideolog narodowej demokracji<\/strong><\/h5>\n\n\n\n
2. Polityk instytucjonalny<\/strong><\/h5>\n\n\n\n
3. Publicysta i pedagog polityczny<\/strong><\/h5>\n\n\n\n
4. Spadkobierca i stra\u017cnik tradycji<\/strong><\/h5>\n\n\n\n