{"id":18330,"date":"2025-11-14T03:24:00","date_gmt":"2025-11-14T02:24:00","guid":{"rendered":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/?p=18330"},"modified":"2025-10-22T06:47:27","modified_gmt":"2025-10-22T04:47:27","slug":"adam-doboszynski-dramat-3-maja-w-swietle-najnowszych-badan-cztery-przestrogi-z-xvii-wieku","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/?p=18330","title":{"rendered":"Adam Doboszy\u0144ski: Dramat 3 Maja w \u015bwietle najnowszych bada\u0144. Cztery przestrogi z XVII wieku"},"content":{"rendered":"\n<p><em>Odczyt Adama Doboszy\u0144skiego, wyg\u0142oszony 24 maja 1939 roku w sali Stowarzyszenia Technik\u00f3w w Warszawie staraniem redakcji tygodnika literacko-spo\u0142ecznego \u201eProsto z Mostu&#8221;.\u00a0<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><strong>\u201eProjekt w\u0142oskiego przyb\u0142\u0119dy\u201d<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Rok temu, w wi\u0119zieniu lwowskim, wpad\u0142a mi w r\u0119ce ksi\u0105\u017cka wypo\u017cyczona jednemu z moich wsp\u00f3\u0142wi\u0119\u017ani\u00f3w z biblioteki wi\u0119ziennej, napisana przez J\u00f3zefa Bieli\u0144skiego w r. 1905 pod tytu\u0142em: \u201e\u017bywot ks. Adama Czartoryskiego&#8221;.<\/p>\n\n\n\n<p>Przypadkowo wzi\u0105\u0142em t\u0119 ksi\u0105\u017ck\u0119 do r\u0119ki i zwr\u00f3ci\u0142em uwag\u0119 na pewien niezmiernie charakterystyczny ust\u0119p. Autor ksi\u0105\u017cki wspomina o memoriale, kt\u00f3ry ma si\u0119 znajdowa\u0107 w archiwum Czartoryskich w Krakowie, memoriale podyktowanym w Pary\u017cu w r. 1788 m\u0142odemu ks. Czartoryskiemu przez ks. Piattolego, w\u0142oskiego przyb\u0142\u0119d\u0119, w\u00f3wczas wychowawc\u0119 m\u0142odego Lubomirskiego, a nast\u0119pnie sekretarza Kr\u00f3la Stanis\u0142awa Augusta i jedn\u0105 z najwybitniejszych osobisto\u015bci Polski w okresie Sejmu 4-letniego. Ks. Piattoli podyktowa\u0142 m\u0142odemu Czartoryskiemu schemat poczyna\u0144 konspiracyjnych, kt\u00f3re mia\u0142y na celu przeprowadzenie w Polsce reform. Na czele tej konspiracji mia\u0142 sta\u0107 Quatuorvirat \u2013 czterech m\u0119\u017c\u00f3w, zwi\u0105zanych przysi\u0119g\u0105 i tajemnic\u0105. Mieli to by\u0107 ludzie bardzo wp\u0142ywowi, dobrzy patrioci, bogaci, \u015bwiatli. Do pomocy tym Quatuorvirom miano wybra\u0107 8 cz\u0142onk\u00f3w, r\u00f3wnie\u017c wp\u0142ywowych i mo\u017cnych.<\/p>\n\n\n\n<p>Ta dwunastka stanowi\u0142aby Kongres patriotyczny, kt\u00f3ry mia\u0142 przeprowadzi\u0107 zmian\u0119 ustroju w Polsce. Pierwszym zadaniem tego Kongresu by\u0142oby skonfederowanie wszystkich wojew\u00f3dztw, zaw\u0142adni\u0119cie wojskiem przy eliminowaniu zupe\u0142nym \u00f3wczesnego rz\u0105du, nast\u0119pnie przeprowadzenie wybor\u00f3w do sejmu skonfederowanego. Sejm ten powinien by\u0142 postanowi\u0107 stworzenie stutysi\u0119cznej armii, wyznaczy\u0107 dw\u00f3ch regimentarz\u00f3w, jednego dla Korony, drugiego dla Litwy i wreszcie ustanowi\u0107 Komitet Nadzwyczajny, kt\u00f3ry by kierowa\u0142 sprawami publicznymi na prawach dyktatorskich. Zamierzano poza tym utworzy\u0107 komisj\u0119, kt\u00f3ra za\u017c\u0105da od obywateli pa\u0144stwa przedstawienia sobie plan\u00f3w, projekt\u00f3w, my\u015bli dotycz\u0105cych przysz\u0142ej reformy.<\/p>\n\n\n\n<p>Z tych referat\u00f3w mia\u0142 si\u0119 wy\u0142oni\u0107 projekt przysz\u0142ej konstytucji, kt\u00f3ra mia\u0142a by\u0107 uchwalona przez Sejm. Poza tym mieli Quatuorviri w tajemnicy przed kr\u00f3lem i rz\u0105dem rozes\u0142a\u0107 swoich zaufanych m\u0119\u017c\u00f3w do wszystkich pa\u0144stw Europy w charakterze nieoficjalnych ambasador\u00f3w Polski. Na tych ambasador\u00f3w kwalifikowaliby si\u0119 ludzie wy\u017cszych sfer, \u015bwiatli, towarzyscy i odpowiednio pod wzgl\u0119dem dyplomatycznym przygotowani. Wreszcie Komitet ten mia\u0142 zawrze\u0107 odpowiednie traktaty i ustali\u0107 polityk\u0119 zagraniczn\u0105.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Maso\u0144skie kariery<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Przeczytawszy o tym projekcie Piattolego pu\u015bci\u0142em wodze wyobra\u017ani i stara\u0142em si\u0119 odtworzy\u0107 dzieje tego tak brzemiennego w nast\u0119pstwa czterolecia, 1788 do 1792. Wyobra\u017ca\u0142em sobie posta\u0107 Piattolego, kt\u00f3ry sta\u0142 si\u0119 z czasem sekretarzem kr\u00f3lewskim, a w\u00f3wczas by\u0142 wychowawc\u0105 m\u0142odego Lubomirskiego. \u017be Piattoli w og\u00f3le dosta\u0142 si\u0119 do Polski i na to stanowisko dowodzi tylko, i\u017c musia\u0142 nale\u017ce\u0107 do masonerii.<\/p>\n\n\n\n<p>Znamy z dzie\u0142a K. M. Morawskiego analogiczn\u0105 karier\u0119 Lucchesiniego, r\u00f3wnie\u017c w\u0142oskiego przyb\u0142\u0119dy, kt\u00f3ry si\u0119 dosta\u0142 do masonerii, zosta\u0142 powo\u0142any do Berlina, wkrad\u0142 si\u0119 w \u0142aski Fryderyka i zosta\u0142 pos\u0142em pruskim w Warszawie. Kariera Piattolego sz\u0142a podobnie: dosta\u0142 si\u0119 do Warszawy, dosta\u0142 si\u0119 na dw\u00f3r polski i jako preceptor jednego z m\u0142odych Lubomirskich wyjecha\u0142 do Pary\u017ca. W Pary\u017cu nast\u0105pi\u0142o zapewne wtajemniczenie go do wy\u017cszych stopni maso\u0144skich. I w\u00f3wczas Piattoli w tej stolicy \u00f3wczesnego \u015bwiata, w kt\u00f3rej przygotowywa\u0142a si\u0119 rewolucja, podyktowa\u0142 m\u0142odemu Czartoryskiemu plan opanowania Polski, przeprowadzenia analogicznej imprezy, jak\u0105 masoneria zamierza\u0142a wykona\u0107 we Francji.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Bo uprzytomnijmy sobie, kiedy to by\u0142o.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Jest to rok 1788. O dwa lata wcze\u015bniej we Frankfurcie odby\u0142 si\u0119 zjazd zakonu maso\u0144skiego Illuminat\u00f3w, na kt\u00f3rym to zje\u017adzie, jak to dzisiejsi historycy stwierdzaj\u0105, zapad\u0142a uchwa\u0142a zniesienia we Francji monarchii i jakoby zapad\u0142 r\u00f3wnie\u017c wyrok \u015bmierci na Ludwika XVI. Nie b\u0119dzie zapewne dalekie od prawdy przypuszczenie, i\u017c r\u00f3wnocze\u015bnie z postanowieniem wywo\u0142ania we Francji rewolucji musiano postanowi\u0107 wywo\u0142anie analogicznej rewolucji i w Polsce. \u015awiadczy o tym zupe\u0142na synchronizacja rewolucji francuskiej i bezkrwawej rewolucji, jak\u0105 by\u0142 Sejm Czteroletni. W roku 1788 \u2013 a wi\u0119c w dwa lata po frankfurckiej decyzji wywo\u0142ania rewolucji \u2013 czynione s\u0105 we Francji przygotowania do zwo\u0142ania Stan\u00f3w Generalnych, a w rok p\u00f3\u017aniej zosta\u0142y zwo\u0142ane te Stany, poprzedzone zarz\u0105dzeniem przed\u0142o\u017cenia przez wszystkie gminy tzw. \u201ecahiers de doleances&#8221;, za\u017cale\u0144 i wniosk\u00f3w poprawy. Rzecz ciekawa, i\u017c Piattoli w swoim memoriale proponuje r\u00f3wnie\u017c za\u017c\u0105danie od obywateli Rzpltej przedstawienia Komisji projekt\u00f3w dotycz\u0105cych przysz\u0142ej reformy.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Widzimy daleko id\u0105c\u0105 analogi\u0119. Jest rzecz\u0105 zupe\u0142nie jasn\u0105 nie tylko dzi\u015b, ale musia\u0142o by\u0107 jasne i w\u00f3wczas, i\u017c \u017c\u0105danie od ka\u017cdej gminy w kraju przedstawienia projekt\u00f3w naprawy konstytucji jest rzecz\u0105 ca\u0142kowicie utopijn\u0105 i mo\u017ce mie\u0107 jedynie na celu wywo\u0142ania nastroj\u00f3w rewolucyjnych.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Quatuorvirat<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Zastanawia\u0142em si\u0119, kto m\u00f3g\u0142 nale\u017ce\u0107 do tego Quatuorviratu, kieruj\u0105cego losami Polski i skojarzy\u0142em sobie w g\u0142owie projekt Piattolego z jednym ze sprawozda\u0144, kt\u00f3re w czasie Sejmu Czteroletniego wys\u0142a\u0142 do kr\u00f3la pruskiego jego wys\u0142annik w Warszawie Lucchesini. Ot\u00f3\u017c Lucchesini pisze, \u017ce \u00f3wczesna Polska, jej polityka, a w szczeg\u00f3lno\u015bci dzia\u0142alno\u015b\u0107 Sejmu Czteroletniego zale\u017cy od \u015bci\u015ble zakonspirowanej czw\u00f3rki ludzi, do kt\u00f3rych nale\u017c\u0105 Potoccy Ignacy i Stanis\u0142aw, marsza\u0142ek Stanis\u0142aw Ma\u0142achowski, i reprezentant Ma\u0142opolski, b\u0119d\u0105cej pod zaborem austriackim, Ignacy Morski. Tych czterech ludzi by\u0142o tak zakonspirowanych, i\u017c o tej czw\u00f3rce kieruj\u0105cej nie wiedzia\u0142 kr\u00f3l polski&#8230;, ale wie o nich ambasador kr\u00f3la pruskiego Lucchesini. Lucchesini zawiadamia swego monarch\u0119, jakie b\u0119d\u0105 posuni\u0119cia tych zakonspirowanych Quatuorvir\u00f3w, daje im rady i wskaz\u00f3wki i nawet w li\u015bcie skierowanym do kr\u00f3la pruskiego zapowiada, jakie b\u0119d\u0105 przysz\u0142e posuni\u0119cia tych zakonspirowanych w\u0142adc\u00f3w Polski.<\/p>\n\n\n\n<p>Szczeg\u00f3\u0142 ten zaczerpn\u0105\u0142em z ksi\u0105\u017cki J\u0119drzeja Giertycha, kt\u00f3ry wzi\u0105\u0142 go z Kalinki pisz\u0105cego przed pi\u0119\u0107dziesi\u0119ciu laty. Giertych wyci\u0105ga wniosek, i\u017c ludzie ci obdarzali Lucchesiniego swoim zaufaniem dlatego, i\u017c by\u0142 to ambasador sprzymierze\u0144ca Polski. Mam wra\u017cenie, i\u017c podstawy zaufania rz\u0105dz\u0105cych Polsk\u0105 Quatuorvir\u00f3w do Lucchesiniego nie tworzy\u0142 fakt, i\u017c Lucchesini by\u0142 ambasadorem Prus, tylko, \u017ce Lucchesini by\u0142 wysokiego wtajemniczenia masonem.<\/p>\n\n\n\n<p>Tak czy owak mo\u017cemy stwierdzi\u0107 fakt ju\u017c dzisiaj niew\u0105tpliwy, ustalony historycznie, i\u017c Polsk\u0105 z czas\u00f3w Sejmu Czteroletniego kierowa\u0142o, mo\u017ce m\u00f3wi\u0119 za silnie, w ka\u017cdym razie w tej Polsce decyduj\u0105c\u0105 rol\u0119 odgrywa\u0142o dw\u00f3ch przyb\u0142\u0119d\u00f3w, nie maj\u0105cych z Polsk\u0105 nic wsp\u00f3lnego: jednym z tych ludzi by\u0142 Lucchesini, drugim by\u0142 Piattoli. Dosz\u0142o do tego, i\u017c projekt Konstytucji 3-go Maja spisano po francusku, gdy\u017c Piattoli j\u0119zykiem polskim nie w\u0142ada\u0142 i potem dopiero przet\u0142umaczono ten projekt na j\u0119zyk polski.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Czy obala\u0107 mit?<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Tyle jako wst\u0119p do tych rzeczy, kt\u00f3re chcia\u0142bym Pa\u0144stwu dzi\u015b wieczorem powiedzie\u0107.<\/p>\n\n\n\n<p>Przyznaj\u0119 si\u0119, i\u017c przemy\u015bliwuj\u0105c te dziwne okoliczno\u015bci Sejmu Czteroletniego i Konstytucji 3-go Maja popad\u0142em w powa\u017cn\u0105 rozterk\u0119. Zastanawia\u0142em si\u0119 nad tym, czy w og\u00f3le posuwa\u0107 si\u0119 po tej drodze, czy interesowa\u0107 si\u0119 kulisami tych zdarze\u0144, czy te\u017c raczej stan\u0105\u0107 na stanowisku, na jakim Polska stoi od lat stu, na stanowisku nie tykania mitu 3-go Maja. Przecie\u017c na tym micie chowa\u0142o si\u0119 w Polsce szereg pokole\u0144, ten mit za czas\u00f3w rozbior\u00f3w zagrzewa\u0142 ludzi do wysi\u0142k\u00f3w, ten mit rozgrzewa\u0142 zes\u0142a\u0144c\u00f3w w\u0119druj\u0105cych na Sybir \u2013 i wielu, wielu jest ludzi w Polsce, dla kt\u00f3rych ten mit stanowi rzecz bardzo szacown\u0105 i drog\u0105. M\u00f3wi\u0119 tutaj oczywi\u015bcie o ludziach dobrej woli. Poza tym jest wielu ludzi, dla kt\u00f3rych ten mit stanowi bro\u0144, kt\u00f3r\u0105 z pe\u0142n\u0105 \u015bwiadomo\u015bci\u0105 i cynizmem operuj\u0105. \u017be ten mit dzia\u0142a, to widzimy co roku w dniu 3-go maja.<\/p>\n\n\n\n<p>Zastanawiaj\u0105c si\u0119 nad rol\u0105 Lucchesiniego i Piattolego, zastanawia\u0142em si\u0119 nad tym, czy nale\u017cy ten mit obala\u0107, czy nale\u017cy i\u015b\u0107 dalej po drodze, kt\u00f3r\u0105 sz\u0142o w Polsce wielu badaczy: i Kalinka przed 50 laty, i K. M. Morawski, po cz\u0119\u015bci prof. Ska\u0142kowski i wielu innych. Zastanawia\u0142em si\u0119, czy my mamy dzi\u015b po odzyskaniu niepodleg\u0142o\u015bci burzy\u0107 ten mit, czy powinni\u015bmy go zachowa\u0107. Warunkiem zachowania tego mitu jest zaprzestanie wszelkich dalszych bada\u0144 na ten temat i zaprzestanie popularyzowania rewelacyjnych wynik\u00f3w tych bada\u0144.<\/p>\n\n\n\n<p>I tu uprzytomni\u0142em sobie dwa rodzaje zarzut\u00f3w, kt\u00f3re wysuwaj\u0105 przeciwnicy burzenia mitu 3-go Maja. Jeden zarzut klasyczny, znany wszystkim, o kt\u00f3rym wie ka\u017cda s\u0142u\u017c\u0105ca i ka\u017cdy doro\u017ckarz, tj. zarzut szargania \u015bwi\u0119to\u015bci: \u015bwi\u0119to 3-go Maja, to \u015bwi\u0119to narodowe. Nie wolno tego tyka\u0107.<\/p>\n\n\n\n<p>Zarzut ten \u0142\u0105czy si\u0119 w bardzo ciekawy spos\u00f3b z tak \u017cyw\u0105 w ostatnich czasach dyskusj\u0105 na temat bronzowienia i odbronzawiania wielkich ludzi i wielkich zdarze\u0144. Bywaj\u0105 mity pewnych fakt\u00f3w historycznych i bywaj\u0105 mity ludzi, i tak jak bronzowi\u0107 i odbronzawia\u0107 mo\u017cna ludzi, tak r\u00f3wnie\u017c mo\u017cna ubronzawia\u0107 i odbronzawia\u0107 pewne fakty historyczne. We\u017amy na przyk\u0142ad mit Unii lubelskiej, mit r\u00f3wnie\u017c dzia\u0142aj\u0105cy pot\u0119\u017cnie na umys\u0142y i wyobra\u017ani\u0119. Nie trudno by\u0142oby przypuszczam ten mit w takiej czy innej formie odbronzowa\u0107 i wiem, i\u017c w tym kierunku przedsi\u0119brane s\u0105 pr\u00f3by.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Mo\u017cna by zbada\u0107, jak to by\u0142o w Lublinie, mo\u017cna by spr\u00f3bowa\u0107 ten fakt historyczny umniejszy\u0107, odbr\u0105zowa\u0107, o\u015bmieszy\u0107. Czyta\u0142em niedawno ksi\u0105\u017ck\u0119, kt\u00f3ra wprowadza za kulisy wyprawy wiede\u0144skiej. Ale je\u017celi chodzi o kwesti\u0119 ubronzowania pewnych fakt\u00f3w historycznych, to zdaje mi si\u0119, \u017ce sprawa 3-go Maja stanowi tutaj wypadek zupe\u0142nie klasyczny. Nar\u00f3d stoi dzi\u015b wobec dylematu, czy dalej bronzowa\u0107 akt 3-go Maja, czy pu\u015bci\u0107 snop \u015bwiat\u0142a i stara\u0107 si\u0119 wykry\u0107 prawd\u0119, prawd\u0119 historyczn\u0105, tycz\u0105c\u0105 si\u0119 Sejmu Czteroletniego, w szczeg\u00f3lno\u015bci aktu 3-go Maja.<\/p>\n\n\n\n<p>Jest jeszcze druga strona tego medalu. Chodzi o rzecz bardzo dzi\u015b modn\u0105 w psychologii i to zar\u00f3wno indywidualnej, jak i zbiorowej: o kwesti\u0119 kompleksu ni\u017cszo\u015bci. Pytanie wygl\u0105da tak: czy nale\u017cy w narodzie, kt\u00f3ry cierpi chronicznie od lat 200 na kompleks ni\u017cszo\u015bci, ten kompleks ni\u017cszo\u015bci pog\u0142\u0119bia\u0107 przez dewaluowanie pewnych zdarze\u0144, kt\u00f3re przywykli\u015bmy uwa\u017ca\u0107 za zdarzenia wielkiej miary w \u017cyciu narodu? Czy nie jest niezr\u0119czna taktycznie ch\u0119\u0107, by ten wspania\u0142y zryw patriotyczny, t\u0119 wspania\u0142\u0105 reform\u0119, kt\u00f3r\u0105 zwykli\u015bmy wielbi\u0107, nagle detronizowa\u0107? Czy nie dojdzie w\u00f3wczas nar\u00f3d do tego wniosku, i\u017c skoro nawet tak wznios\u0142y fakt okazuje si\u0119 w rezultacie faktem ujemnym, i skoro najwi\u0119ksze nasze zrywy, \u017ce tak powiem, pa\u0144stwowotw\u00f3rcze zosta\u0142y w ci\u0105gu ostatnich dwustu lat inicjowane i wyre\u017cyserowane przez r\u0119ce obce, r\u0119ce przynajmniej oboj\u0119tne, je\u017celi nie wrogie \u2013 czy u\u015bwiadomienie sobie przez nar\u00f3d takiego faktu nie pog\u0142\u0119bi w nim tej rozterki duchowej, w kt\u00f3rej nar\u00f3d polski od dwustu lat si\u0119 znajduje? Czy w chwili, kiedy pr\u0119\u017cymy si\u0119 do skoku, w chwili skupienia wszystkich si\u0142 psychicznych, moralnych i intelektualnych, tego rodzaju podwa\u017canie pewnych wszczepianych w umys\u0142y Polak\u00f3w poj\u0119\u0107 nie jest rzecz\u0105 po prostu karygodn\u0105?<\/p>\n\n\n\n<p>Wiem, i\u017c wychodz\u0105c z tej sali b\u0119dziecie si\u0119 Pa\u0144stwo w rozmowach swoich nad tym zastanawiali, czy jest rzecz\u0105 dobr\u0105 czy z\u0142\u0105, \u017ce ten temat dzi\u015b poruszam? Jestem przekonany, \u017ce zdania na ten temat b\u0119d\u0105 rozbie\u017cne. Jednak chc\u0119 stwierdzi\u0107, \u017ce zdaj\u0119 sobie spraw\u0119 z tego, i\u017c te pr\u00f3by odbronzawiania aktu 3-go Maja mog\u0105 tylko w\u00f3wczas by\u0107 usprawiedliwione, je\u015bli potrafi si\u0119 wykaza\u0107, \u017ce ten mit w \u017cyciu narodu sta\u0142 si\u0119 szkodliwy. I to jest celem dzisiejszego odczytu.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Szkodliwy mit<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Jestem najg\u0142\u0119biej przekonany, i\u017c mit 3-go Maja, mit tego masowego zrywu, kt\u00f3rym nar\u00f3d polski zadokumentowa\u0142 jakoby przed \u015bwiatem swoj\u0105 wol\u0119 do samoistnego bytu i sw\u0105 umiej\u0119tno\u015b\u0107 stworzenia nowych form \u017cycia pa\u0144stwowego, sta\u0142 si\u0119 dzi\u015b szkodliwy. Uwa\u017cam, i\u017c w miejsce tego mitu powinna przyj\u015b\u0107 prawda. Dlaczego?<\/p>\n\n\n\n<p>Przyznam si\u0119, i\u017c ju\u017c do\u015b\u0107 dawno, mo\u017ce od lat dwudziestu, nie rozumiem w pe\u0142ni ludzi, kt\u00f3rzy m\u00f3wi\u0105, \u017ce to jest takie nies\u0142ychanie krzepi\u0105ce dla naszej \u015bwiadomo\u015bci narodowej poczucie, i\u017c na dwa lata przed upadkiem zdobyli\u015bmy si\u0119 na tak wspania\u0142y zryw. Przyznam si\u0119, \u017ce to rozumowanie nie trafia mi do przekonania. Gdybym wiedzia\u0142, \u017ce Polska upad\u0142a w chwili najwi\u0119kszej depresji, najwi\u0119kszego wyczerpania si\u0142 tw\u00f3rczych, gdybym ma\u0142 przekonanie, \u017ce Polska upad\u0142a dlatego, bo wszyscy wielcy ludzie w narodzie byli zgnici, bo Polska nie mia\u0142a ani ludzi ofiarnych, ani dobrej woli, to w\u00f3wczas mo\u017cna by powiedzie\u0107, \u017ce by\u0142a to rzecz nieunikniona: Polska musia\u0142a upa\u015b\u0107.<\/p>\n\n\n\n<p>Ale ta my\u015bl, i\u017c znalaz\u0142o si\u0119 wielu ludzi \u015bwiat\u0142ych, ofiarnych, \u017ce znalaz\u0142a si\u0119 elita, grono wybrane, kt\u00f3re zdoby\u0142o si\u0119 na to, by nar\u00f3d wprowadzi\u0107 na drog\u0119 \u015bwietlanego rozwoju i \u017ce nar\u00f3d zdoby\u0142 si\u0119 nawet na rzecz wiekopomn\u0105, kt\u00f3r\u0105 zaimponowa\u0142 ca\u0142emu \u015bwiatu, a w p\u00f3\u0142tora roku p\u00f3\u017aniej Polska upad\u0142a i to upad\u0142a w spos\u00f3b haniebny, nie b\u00f3jmy si\u0119 tego wyrazu \u2013 kampania Poniatowskiego i Ko\u015bciuszki, kt\u00f3rzy mieli broni\u0107 Konstytucji 3-go Maja, mia\u0142a przebieg nies\u0142ychanie \u017ca\u0142osny; kr\u00f3l i Ko\u0142\u0142\u0105taj w haniebny spos\u00f3b zg\u0142aszaj\u0105 sw\u00f3j akces do Targowicy \u2013 ta my\u015bl o niechlubnym ko\u0144cu niepodleg\u0142ego bytu Polski jest potworna. Odpowiada si\u0119 na to: zrehabilitowa\u0142o nas powstanie Ko\u015bciuszki. Powstaniem Ko\u015bciuszki Polska jakoby zadokumentowa\u0142a, i\u017c broni nie tylko swojej niepodleg\u0142o\u015bci, ale i idei wyra\u017conych w Konstytucji 3-go Maja. Czy to twierdzenie jest aby s\u0142uszne?<\/p>\n\n\n\n<p>Dla mnie ca\u0142y problem naszych powsta\u0144 \u0142\u0105czy si\u0119 psychologicznie \u015bci\u015ble z problemem Konstytucji 3-go Maja. Wielbi\u0119 i podziwiam tw\u00f3rc\u00f3w, inicjator\u00f3w i wykonawc\u00f3w naszych powsta\u0144, uczestnik\u00f3w powstania Ko\u015bciuszki, uczestnik\u00f3w Legion\u00f3w, uczestnik\u00f3w powstania w r. 1830, uczestnik\u00f3w powstania w r. 1863, uchylam czo\u0142a r\u00f3wnie\u017c przed krwi\u0105 ofiarnie przelan\u0105 w r. 1905, nie kwestionuj\u0119 faktu, \u017ce z najtragiczniejszych nawet kl\u0119sk nar\u00f3d wyci\u0105ga\u0142 du\u017ce korzy\u015bci moralne, krzepi\u0105ce go do dalszej walki, ale te wszystkie zdarzenia historyczne pog\u0142\u0119biaj\u0105 we mnie jeszcze ten kompleks ni\u017cszo\u015bci.<\/p>\n\n\n\n<p>Ja m\u00f3wi\u0119 sobie: je\u017celi tylokrotnie najlepsi cz\u0142onkowie naszego narodu, najbardziej ofiarni, najbardziej bohaterscy zdobywali si\u0119 na walk\u0119 o niepodleg\u0142o\u015b\u0107 \u2013 tyle razy z takim po\u015bwi\u0119ceniem, z tak\u0105 ofiar\u0105, i je\u017celi zawsze ta rzecz pali\u0142a na panewce, je\u017celi nasze powstania nie da\u0142y nam niepodleg\u0142o\u015bci, mimo i\u017c niekiedy byli\u015bmy od tej niepodleg\u0142o\u015bci bardzo niedaleko, to mam wra\u017cenie, \u017ce bronzowanie tych wszystkich mit\u00f3w jest niecelowe. I jest celowe i po\u017c\u0105dane o\u015bwietlenie, dlaczego wysi\u0142ki najlepszych syn\u00f3w narodu polskiego na przestrzeni 150 lat prowadzi\u0142y z regu\u0142y do przegranej.<\/p>\n\n\n\n<p>Uwa\u017cam, \u017ce je\u017celi si\u0119 da to o\u015bwietlenie, i je\u017celi w m\u00f3zgi og\u00f3\u0142u Polak\u00f3w wrazi si\u0119 my\u015bl, i\u017c by\u0142 jaki\u015b pow\u00f3d konkretny, wyra\u017any, dla kt\u00f3rego wysi\u0142ki najlepszych syn\u00f3w narodu przez 150 lat nie doprowadzi\u0142y do zwyci\u0119stwa, uwa\u017cam, \u017ce je\u017celi si\u0119 my\u015bl taka w umys\u0142ach og\u00f3\u0142u Polak\u00f3w wryje, to w\u00f3wczas nasz kompleks ni\u017cszo\u015bci nie tylko si\u0119 nie pog\u0142\u0119bi, ale przeciwnie zniknie: poczujemy si\u0119 na si\u0142ach do stawiania czo\u0142a niebezpiecze\u0144stwom, gdy b\u0119dziemy wiedzieli, czego unika\u0107, by zamiast tryumfu wszelkie nasze wysi\u0142ki nie ko\u0144czy\u0142y si\u0119 tragicznie.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Problem bronzowienia<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>M\u00f3wi si\u0119 o szarganiu \u015bwi\u0119to\u015bci, o symbolach, m\u00f3wi si\u0119 o autorytetach. Pami\u0119tamy wszyscy niedawn\u0105 dyskusj\u0119 na temat bronzowienia Mickiewicza, na temat odbronzawiania Sobieskiego \u2013 opinia publiczna dosz\u0142a w\u00f3wczas mniej wi\u0119cej do takiego wniosku:<\/p>\n\n\n\n<p>Ka\u017cdy wielki cz\u0142owiek ma swoje ma\u0142e strony, ma swoje \u015bmieszno\u015bci, mia\u0142 w \u017cyciu chwile, kt\u00f3rych si\u0119 wstydzi, ma swoje zakamarki, do kt\u00f3rych nierad zagl\u0105da. Problem wygl\u0105da w ten spos\u00f3b: czy te ujemne momenty, w \u017cyciu wielkiego cz\u0142owieka nieuniknione, czy te ujemne strony r\u00f3wnowa\u017c\u0105 jego zas\u0142ugi, kt\u00f3re w opinii polskiej zosta\u0142y ubronzowane? Innymi s\u0142owy, czy zas\u0142ugi Mickiewicza, o kt\u00f3rych wie ka\u017cdy dwunastoletni czy czternastoletni Polak, czy te zas\u0142ugi nikn\u0105 w por\u00f3wnaniu z pewnymi ujemnymi cechami charakteru czy epizodami \u017cycia?<\/p>\n\n\n\n<p>We\u017amy posta\u0107 Sobieskiego. Sobieski w umy\u015ble og\u00f3\u0142u Polak\u00f3w jest postaci\u0105 rycersk\u0105, symbolizuj\u0105c\u0105 rol\u0119 Polski jako przedmurza chrze\u015bcija\u0144stwa, Sobieski to jest wielki w\u00f3dz, to jest nieustraszony rycerz, to jest wielki katolik. I pami\u0119tamy wszyscy niedawno wydan\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0119, o\u015bwietlaj\u0105c\u0105 \u017cycie zakulisowe, o\u015bwietlaj\u0105c\u0105 od ty\u0142u \u017cycie Sobieskiego. Ksi\u0105\u017cka ta napsu\u0142a bardzo du\u017co krwi. I znowu wy\u0142ania si\u0119 pytanie: czy pewne ciekawostki z \u017cycia Sobieskiego, kt\u00f3re mog\u0105 rzuci\u0107 na niego \u015bwiat\u0142o nieprzychylne, podrywaj\u0105 kontury postaci Sobieskiego, jakie si\u0119 wyry\u0142y w m\u00f3zgach i przede wszystkim w sercu ka\u017cdego Polaka? Mam wra\u017cenie, \u017ce nie podrywaj\u0105. Tak samo, je\u017celi chodzi o rewelacje o Mickiewiczu mam wra\u017cenie, \u017ce nie podrywaj\u0105 bynajmniej zasadniczego obrazu tego najgenialniejszego moim zdaniem cz\u0142owieka, kt\u00f3rego wyda\u0142y dzieje Polski.<\/p>\n\n\n\n<p>Problem bronzowienia czy odbronzowiania \u0142\u0105czy si\u0119 wi\u0119c \u015bci\u015ble z problemem narastania pewnych \u015bwi\u0119to\u015bci, pewnych autorytet\u00f3w w \u017cyciu narodu. I mo\u017ce ustalimy tutaj pewne zasady: mo\u017cemy powiedzie\u0107, \u017ce je\u017celi pewne mity osnu\u0142y si\u0119 doko\u0142a wielkich postaci i zdarze\u0144 historycznych, je\u017celi jaki\u015b mit maj\u0105cy wielkie walory jest w og\u00f3lnych zarysach prawdziwy, w\u00f3wczas mamy prawo \u017c\u0105da\u0107, by zbyt natarczywie nie szukano dziur na ca\u0142ym, by zbyt natarczywie nie zagl\u0105dano za kulisy ludzi i wypadk\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n<p>Ale bywaj\u0105 wypadki, kiedy mity s\u0105 w swym og\u00f3lnym zr\u0119bie nieprawdziwe, jak to jest z mitem 3-go Maja. Uwa\u017cam, \u017ce skoro badania historyczne doprowadzaj\u0105 do wniosku, i\u017c dany mit w og\u00f3lnym swoim zarysie jest nieprawdziwy, to nie jest celowe i nie jest wskazane ten mit bronzowi\u0107, przeciwnie \u2013 nale\u017cy d\u0105\u017cy\u0107 do prawdy.<\/p>\n\n\n\n<p>Przez lat 150 z Sejmu Czteroletniego i z Konstytucji 3-go Maja tworzono pewien symbol. Cel by\u0142 podw\u00f3jny. Jeden by\u0142 cel, kt\u00f3ry przy\u015bwieca\u0142 ludziom dobrej woli, aby nar\u00f3d w swej walce o niepodleg\u0142o\u015b\u0107 mia\u0142 si\u0142\u0119 motoryczn\u0105, kt\u00f3ra by zagrzewa\u0142a serca i wyobra\u017ani\u0119. Drugi by\u0142 cel jeszcze wyra\u017aniejszy, cel maso\u0144ski.<\/p>\n\n\n\n<p>Sejm Czteroletni i Konstytucja 3-go Maja, to typowe osi\u0105gni\u0119cia masonerii, to nie tylko tryumf masonerii jako takiej, ale tryumf ducha maso\u0144skiego i metod maso\u0144skich w \u017cyciu polskim. Jest rzecz\u0105 jasn\u0105, i\u017c masoneria, kt\u00f3ra rz\u0105dzi Polsk\u0105 od lat dwustu, by\u0142a zainteresowana w tym, by ten mit podsyca\u0107 \u2013 i jest nadal zainteresowana. I ostrzegam Pa\u0144stwa przed wszelkimi pr\u00f3bami, czynionymi ju\u017c od lat wielu, podwa\u017cenia, podrywania i o\u015bmieszenia wszelkich usi\u0142owa\u0144, d\u0105\u017c\u0105cych do rzucenia \u015bwiat\u0142a na kulisy 3-go Maja. Powtarzam jeszcze raz: jest w Polsce du\u017co ludzi, kt\u00f3rzy w dobrej wierze staraj\u0105 si\u0119 ten mit galwanizowa\u0107 i utrzymywa\u0107. Ale mit ten sta\u0142 si\u0119 zupe\u0142nie wyra\u017anie okre\u015blon\u0105 broni\u0105 i jednym z narz\u0119dzi masonerii dla utrzymania jej wp\u0142yw\u00f3w w Polsce. W tym sensie mit ten jest narz\u0119dziem bie\u017c\u0105cej polityki i narz\u0119dzie to musi by\u0107 z r\u0105k masonerii wytr\u0105cone. (Oklaski).<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Reformy Czartoryskich czy 3-ci Maj?<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Antyrosyjski sojusz Rzeczypospolitej z Prusami, wspieranymi przez Wielk\u0105 Brytani\u0119 (29.03.1790) by\u0142 samob\u00f3jczym b\u0142\u0119dem Polak\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n<p>Spo\u015br\u00f3d Polak\u00f3w najbardziej wp\u0142ywowym dzia\u0142aczem by\u0142 w epoce Sejmu Czteroletniego ks. Ko\u0142\u0142\u0105taj. Obok Ko\u0142\u0142\u0105taja znamy wiele nazwisk my\u015blicieli, publicyst\u00f3w, dzia\u0142aczy politycznych i spo\u0142ecznych, widzimy imponuj\u0105c\u0105 plejad\u0119 ludzi d\u0105\u017c\u0105cych do naprawy Rzeczypospolitej. I utar\u0142o si\u0119 u nas mniemanie, \u017ce Konstytucja 3-go Maja, \u017ce ca\u0142y dorobek Sejmu Czteroletniego, to by\u0142 przewr\u00f3t, to by\u0142 prze\u0142om w duchowym \u017cyciu Polski. Uczono nas, \u017ce po dwustu latach nierz\u0105du dopiero w latach 1788\/92 skierowano wreszcie naw\u0119 Rzeczypospolitej na tory odrodzenia i odrzucono to wszystko, co w Polsce by\u0142o zgni\u0142ym i rozszarpano wreszcie te w\u0119z\u0142y ustrojowe, kt\u00f3re przeszkadza\u0142y narodowi w duchowym renesansie.<\/p>\n\n\n\n<p>W moim przekonaniu mniemanie to jest b\u0142\u0119dne. Nasze oficjalne dziejopisarstwo waha si\u0119 z zaj\u0119ciem stanowiska na ten temat. M\u00f3g\u0142bym si\u0119 jednak powo\u0142a\u0107 na profesora Uniwersytetu Pozna\u0144skiego, Ska\u0142kowskiego, kt\u00f3ry rzuci\u0142 t\u0119 my\u015bl \u2013 my\u015bl, kt\u00f3r\u0105 podchwytuj\u0119, i kt\u00f3ra moim zdaniem powinna si\u0119 sta\u0107 w Polsce w\u0142asno\u015bci\u0105 szerokiego og\u00f3\u0142u, my\u015bl, \u017ce okres, w kt\u00f3rym Polska wesz\u0142a na drog\u0119 prze\u0142omowych reform, to by\u0142 okres wcze\u015bniejszy o \u0107wier\u0107 wieku od Konstytucji 3-go Maja, okres reform Czartoryskich w latach 1764-1768.<\/p>\n\n\n\n<p>Poniewa\u017c rzecz t\u0119 uwa\u017cam za niezmiernie wa\u017cn\u0105, wi\u0119c pozwol\u0119 sobie troch\u0119 szerzej na ten temat tutaj pom\u00f3wi\u0107.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Choroba saska<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Musimy si\u0119gn\u0105\u0107 do czas\u00f3w saskich, do czas\u00f3w najg\u0142\u0119bszego upadku. Polska jest w\u00f3wczas ci\u0119\u017cko chora. Trawi j\u0105 od stu lat gor\u0105czka z\u0142otej wolno\u015bci, choruje na demokratyzm, zanik w\u0142adzy i autorytetu, choruje na nieod\u0142\u0105czny od liberalnej demokracji pacyfizm, kt\u00f3ry zabija w narodzie cechy rycerskie i nar\u00f3d towarzysz\u00f3w pancernych przemienia w nar\u00f3d hreczkosiej\u00f3w. Choruje Polska na materializm \u2013 ci\u0119\u017ckie niedomaganie, prowadz\u0105ce do rozhartowania charakter\u00f3w i do zaniku cn\u00f3t obywatelskich.<\/p>\n\n\n\n<p>Prawda, \u017ce w tych ci\u0119\u017ckich czasach zacie\u015bniaj\u0105 si\u0119 wi\u0119zy, \u0142\u0105cz\u0105ce polsko\u015b\u0107 z katolicyzmem. Ale nie jest to ju\u017c, niestety, katolicyzm Ole\u015bnickich i Hozjusz\u00f3w, a tym bardziej nie jest to surowy i zdobywczy katolicyzm \u015bredniowiecza, wiara gor\u0105ca jak p\u0142omie\u0144, w kt\u00f3rej ogniu przetapiaj\u0105 si\u0119 przywary osobiste i niesprawiedliwo\u015bci spo\u0142eczne. Katolicyzm XVIII wieku jest chory. I to jest jednym z powod\u00f3w, dla kt\u00f3rych tak ci\u0119\u017cko chora by\u0142a w XVIII wieku i Polska.<\/p>\n\n\n\n<p>Sko\u0144czy\u0142a si\u0119 ju\u017c ofensywa kontrreformacji; podgryzany racjonalizmem, w rozbracie ze schodz\u0105c\u0105 na manowce wiedz\u0105, podminowany masoneri\u0105, zagnie\u017cd\u017caj\u0105c\u0105 si\u0119 nawet w szeregach duchowie\u0144stwa, Ko\u015bci\u00f3\u0142 katolicki wchodzi w XVIII wieku w okres s\u0142abo\u015bci, z kt\u00f3rego zaczyna si\u0119 tryumfalnie d\u017awiga\u0107 dopiero w naszych czasach. Nawiasem m\u00f3wi\u0105c, w chwili, gdy katolicyzm tryumfalnie si\u0119 d\u017awiga, d\u017awiga si\u0119 r\u00f3wnie\u017c i Polska.<\/p>\n\n\n\n<p>Os\u0142abiony w XVIII wieku katolicyzm nie m\u00f3g\u0142 si\u0119 sta\u0107 d\u017awigni\u0105, kt\u00f3ra by dopomog\u0142a Rzpltej do poniesienia si\u0119 z upadku. Pijana tradycjami dawnej \u015bwietno\u015bci, pijana rozpasaniem demokracji szlacheckiej, pijana ma\u0142mazj\u0105 i w\u0119grzynem, Rzeczpospolita staje si\u0119 bezw\u0142adna i bezbronna. Doko\u0142a waruj\u0105 uzbrojeni po z\u0119by i \u017car\u0142oczni s\u0105siedzi. Jeszcze 6 dziesi\u0105tk\u00f3w lat hamuje kr\u00f3la pruskiego Rosja, licz\u0105c na to, \u017ce ca\u0142a Polska stanie si\u0119 jej \u0142upem.<\/p>\n\n\n\n<p>W wyczerpanym organizmie Polski zagnie\u017cd\u017caj\u0105 si\u0119 bakcyle maso\u0144skie. Masonem jest nie tylko August II, nie tylko bigot August III, ale stanie si\u0119 nim r\u00f3wnie\u017c i Stanis\u0142aw Poniatowski. Pierwszy \u015blad istnienia masonerii w Polsce spotykamy pod dat\u0105 1729. Im dalej w wiek XVIII, tym wi\u0119kszy w Polsce zasi\u0119g wp\u0142yw\u00f3w maso\u0144skich.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Z ducha i potrzeb narodu<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Ale epoka saska nie jest tylko epok\u0105 upadku i marazmu. Zawsze tak bywa, \u017ce gdy nar\u00f3d osi\u0105gnie dno upadku, w\u00f3wczas widzimy ju\u017c narastaj\u0105ce si\u0142y, kt\u00f3re maj\u0105, o ile nar\u00f3d nie jest przeznaczony na zag\u0142ad\u0119, wyprowadzi\u0107 go z powrotem na drog\u0119 wielko\u015bci. W upadku saskim budzi si\u0119 w narodzie polskim \u015bwiadomo\u015b\u0107 kl\u0119ski i potrzeba odrodzenia. Dwu braci Czartoryskich, Micha\u0142 i August, organizuj\u0105 stronnictwo zwane \u201efamili\u0105&#8221;, stronnictwo, kt\u00f3re niew\u0105tpliwie wyp\u0142ywa z ducha narodu polskiego, stronnictwo, kt\u00f3re nie szuka\u0142o inspiracji z zewn\u0105trz, kt\u00f3re co prawda szuka\u0142o nieraz pomocy na zewn\u0105trz kraju, kt\u00f3re pod koniec swojej dzia\u0142alno\u015bci sprzymierzy\u0142o si\u0119 nawet z Rosj\u0105, ale kt\u00f3re by\u0142o wyrazem ducha i potrzeb narodu. Obok Czartoryskich wysuwaj\u0105 si\u0119 na czo\u0142o w tym stronnictwie kanclerz Zamoyski i ks. Konarski. Idee ich kr\u0105\u017c\u0105 po kraju, zast\u0119py ich zwolennik\u00f3w s\u0105 zwarte i liczne.<\/p>\n\n\n\n<p>I wreszcie przychodzi chwila pomy\u015blna, w kt\u00f3rej Czartoryscy mog\u0105 przyst\u0105pi\u0107 do wykonania swoich reform. August III umiera, Stanis\u0142aw August Poniatowski, siostrzeniec Czartoryskich, zostaje kr\u00f3lem. I w\u00f3wczas to na sejmie r. 1764 Czartoryscy przyst\u0119puj\u0105 do reform zdaniem moim g\u0142\u0119bszych, dalej si\u0119gaj\u0105cych ni\u017c reformy, kt\u00f3rych dokona\u0142 Sejm Czteroletni. Przede wszystkim do reform przemy\u015blanych, do reform dojrza\u0142ych. Reformy Czartoryskich s\u0105 dojrza\u0142e, przeprowadzane r\u0119k\u0105 mistrzowsk\u0105. Nie b\u0119d\u0119 si\u0119 tutaj wdawa\u0142 w szczeg\u00f3\u0142ow\u0105 histori\u0119. Musz\u0119 stwierdzi\u0107, i\u017c w najwa\u017cniejszych dla \u017cycia polskiego sprawach, a wi\u0119c w sprawie mieszcza\u0144skiej, w sprawie \u017cydowskiej i w sprawie ustroju \u2013 Czartoryscy rzucili podwaliny pod odrodzenie Polski.<\/p>\n\n\n\n<p>We\u017amy kwesti\u0119 \u017byd\u00f3w, tak ch\u0119tnie przemilczan\u0105 przez naszych historyk\u00f3w. Czartoryscy przeprowadzili w r. 1764 na sejmie rozwi\u0105zanie sejmu \u017cydowskiego, tzw. sejmu czterech prowincji, kt\u00f3ry od lat 150 rz\u0105dzi\u0142 \u017cydostwem w Polsce. Trzeba pami\u0119ta\u0107, i\u017c w latach minionych wi\u0119kszo\u015b\u0107 sejm\u00f3w polskich zerwano za poduszczeniem \u017byd\u00f3w. Czartoryscy po\u0142o\u017cyli kres rozwojowi \u017cydowskiej pot\u0119gi: rozwi\u0105zali sejm \u017cydowski, skasowali automatyczn\u0105 nobilitacj\u0119 chrzczonych \u017byd\u00f3w, na\u0142o\u017cyli na \u017byd\u00f3w pog\u0142\u00f3wne. Wreszcie w r. 1763 wyszed\u0142 dekret, kt\u00f3ry m\u00f3g\u0142 by\u0142 rozwi\u0105za\u0107 problem \u017cydowski: wydano nakaz zawierania przez \u017byd\u00f3w paktu z ka\u017cdym miastem polskim, przy czym je\u017celi miasto paktu nie zawrze, to \u017bydom nie wolno dzia\u0142a\u0107 i mieszka\u0107 w danym mie\u015bcie. Jak widzimy, problem \u017cydowski wszed\u0142 w reformach Czartoryskich na drog\u0119 radykalnego za\u0142atwienia.<\/p>\n\n\n\n<p>To samo, je\u015bli chodzi o spraw\u0119 mieszczan. Nie b\u0119d\u0119 si\u0119 wdawa\u0142 w szczeg\u00f3\u0142y. Musz\u0119 stwierdzi\u0107 tylko, \u017ce renesans miast polskich datuje si\u0119 ju\u017c od reform lat 1764-68. Sejm Czteroletni przychodzi do gotowego, zastaje miasta zregenerowane, a jednak dopuszcza przedstawicieli miast do Sejmu tylko z g\u0142osem doradczym. Mo\u017cna powiedzie\u0107, i\u017c Sejm Czteroletni na punkcie mieszczan, ich prerogatyw okaza\u0142 si\u0119 o wiele mniej \u015bmia\u0142ym i odwa\u017cnym ni\u017c ksi\u0105\u017c\u0119ta Czartoryscy, pomimo, i\u017c za czas\u00f3w Sejmu Czteroletniego przewodnicy mieszcza\u0144stwa polskiego zorganizowali si\u0119 w masonerii i dzi\u0119ki temu mogli liczy\u0107 na wi\u0119ksze uwzgl\u0119dnienie swoich dezyderat\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n<p>Je\u017celi chodzi o kwesti\u0119 ch\u0142op\u00f3w, to w r. 1767 uchwali\u0142 sejm kar\u0119 \u015bmierci na szlachcica, zabijaj\u0105cego ch\u0142opa. Jest to bodaj od czas\u00f3w Kazimierza&nbsp; Wielkiego pierwsza ustawa na korzy\u015b\u0107 ch\u0142opa w Polsce, ustawa, kt\u00f3ra bierze ch\u0142opa pod opiek\u0119 prawa, kt\u00f3ra daje mu prawa ludzkie. Nale\u017cy stwierdzi\u0107, i\u017c Sejm Czteroletni, w szczeg\u00f3lno\u015bci Konstytucja 3-go Maja nie zrobi\u0142y dla ch\u0142opa nic.<\/p>\n\n\n\n<p>Wreszcie kwestia ustroju. Liberum veto jak rak toczy\u0142o Polsk\u0119 do stu lat. Nale\u017cy stwierdzi\u0107 rzecz bezwarunkow\u0105 i w naszej historii dziwnie ma\u0142o podkre\u015blan\u0105, i\u017c w\u0142a\u015bnie Czartoryskim zawdzi\u0119cza Polska faktyczne zniesienie liberum veto.<\/p>\n\n\n\n<p>Na sejmie elekcyjnym w r. 1764 Czartoryscy przeforsowali, i\u017c wszystkie nast\u0119pne sejmy b\u0119d\u0105 nadal odbywa\u0142y si\u0119 pod w\u0119z\u0142em konferencji. Ustr\u00f3j polski wymaga\u0142, jak wiadomo, do uchwa\u0142 sejmowych jednomy\u015blno\u015bci, ale przewidywa\u0142 instytucj\u0119 konfederacji. Gdy nar\u00f3d polski by\u0142 w niebezpiecze\u0144stwie, kiedy grozi\u0142a mu katastrofa, w\u00f3wczas zawi\u0105zywa\u0142 konfederacj\u0119, a w tej konfederacji obowi\u0105zywa\u0142a zwyk\u0142a wi\u0119kszo\u015b\u0107 g\u0142os\u00f3w. Z regu\u0142y stawa\u0142o si\u0119 to z chwil\u0105 \u015bmierci kr\u00f3la. Sejmy tzw. konwokacyjne, a nast\u0119pnie elekcyjne odbywa\u0142y si\u0119 od czas\u00f3w Zygmunta Augusta pod w\u0119z\u0142em konfederacji, tzn. decydowa\u0142a wi\u0119kszo\u015b\u0107 g\u0142os\u00f3w. Czartoryscy przeprowadzili sw\u0105 reform\u0119 ustroju w spos\u00f3b klasyczny, usuwaj\u0105c z\u0142o, a pozostaj\u0105c w ramach tradycyjnego ustroju Rzpltej. Zwalczyli liberum veto w ten spos\u00f3b, \u017ce na przysz\u0142o\u015b\u0107 wszystkie sejmy mia\u0142y si\u0119 odbywa\u0107 pod w\u0119z\u0142em konfederacji, tym samym na przysz\u0142o\u015b\u0107 wszystkie sejmy mia\u0142y rozstrzyga\u0107 wi\u0119kszo\u015bci\u0105 g\u0142os\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Najg\u0142\u0119bsza tragedia naszych dziej\u00f3w<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Gdyby ta reforma si\u0119 by\u0142a utrzyma\u0142a, w\u00f3wczas konstytucja polska, ustr\u00f3j Polski, by\u0142by w 95 % raz na zawsze uzdrowiony. Niestety, wr\u00f3g czuwa\u0142. Katarzyna zorientowa\u0142a si\u0119 poniewczasie do czego d\u0105\u017c\u0105 Czartoryscy i za\u017c\u0105da\u0142a wycofania g\u0142\u00f3wnych reform, a w szczeg\u00f3lno\u015bci za\u017c\u0105da\u0142a rozwi\u0105zania konfederacji. I tutaj nast\u0119puje tragedia, jedna z najg\u0142\u0119bszych tragedii naszych dziej\u00f3w, tragedia, do kt\u00f3rej opisania nie wzi\u0105\u0142 si\u0119 do tej pory \u017caden pisarz, nie znalaz\u0142 si\u0119 dramaturg, kt\u00f3ry by j\u0105 wni\u00f3s\u0142 na deski teatralne. Tragedia, z kt\u00f3rej p\u0142ynie dla nas bardzo g\u0142\u0119boka nauka.<\/p>\n\n\n\n<p>Tragedia tym wi\u0119ksza, i\u017c kr\u00f3l Stanis\u0142aw August, cz\u0142owiek s\u0142abego charakteru, wiotki jak trzcina, cz\u0142owiek, o kt\u00f3rym historycy wydaj\u0105 jak najbardziej ujemny s\u0105d, jednak zdecydowa\u0142 si\u0119 na otwarty konflikt z Katarzyn\u0105 i wyda\u0142 odpowiednie rozkazy wojsku. Niestety, Czartoryscy ust\u0105pili i przyj\u0119li gwarancj\u0119 Katarzyny.<\/p>\n\n\n\n<p>Obaj Czartoryscy, starcy licz\u0105cy ju\u017c w\u00f3wczas grubo powy\u017cej 60 lat, ludzie krwi jagiello\u0144skiej, fortun ogromnych, przyzwyczajeni od lat kilkudziesi\u0119ciu do rzucania swego g\u0142osu na szal\u0119 wszystkich wydarze\u0144 w Polsce, ludzie, za kt\u00f3rymi sz\u0142a wi\u0119kszo\u015b\u0107 patriot\u00f3w polskich, ludzie, kt\u00f3rzy dla przeprowadzenia w Polsce reform nie wahali si\u0119 pos\u0142u\u017cy\u0107 Rosj\u0105 wbrew w\u0142asnym interesom Rosji, wielcy politycy, kt\u00f3rzy w\u0142asnymi r\u0119koma po\u0142o\u017cyli zr\u0105b swoich reform, kt\u00f3rzy wprowadzili Polsk\u0119 na drog\u0119 wiod\u0105c\u0105 do odrodzenia \u2013 natkn\u0105wszy si\u0119 na sprzeciw Katarzyny za\u0142amali si\u0119 i ust\u0105pili.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Pierwsza przestroga<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>S\u0105 to rzeczy zbyt ma\u0142o znane i dlatego uwa\u017ca\u0142em za m\u00f3j obowi\u0105zek szeroko Pa\u0144stwu tu o nich opowiedzie\u0107, gdy\u017c p\u0142ynie z nich pierwsza przestroga, jak\u0105 musimy wynie\u015b\u0107 z tych bolesnych czas\u00f3w, przestroga jak\u017ce aktualna dla dzisiejszej epoki. Okazuje si\u0119, i\u017c nie wystarczy jasny pogl\u0105d na potrzeby kraju, bo tego Czartoryskim nie brakowa\u0142o. Nie wystarcz\u0105 dobre ch\u0119ci, nie wystarczy zapa\u0142 i patriotyzm \u2013 potrzeba hartu. Ludzie, stoj\u0105cy na czele narodu, musz\u0105 by\u0107 twardzi i nieust\u0119pliwi, bohaterscy i ofiarni, nie zdemoralizowani pos\u0142ugiwaniem si\u0119 zagranicznymi ideami i zagranicznym oparciem. Kierownicy narodu musz\u0105 mie\u0107 charaktery hartowne! Tylko w\u00f3wczas nar\u00f3d mo\u017ce by\u0107 pewny dobrej przysz\u0142o\u015bci, je\u017celi ma to przekonanie, i\u017c ludzie kieruj\u0105cy nim s\u0105 hartowni jak stal! (Oklaski).<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Ostatni zryw<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Na gwarancj\u0119 Rosji, kt\u00f3ra najbardziej \u015blepym z Polak\u00f3w otworzy\u0142a wreszcie oczy, na dokonan\u0105 ju\u017c faktycznie utrat\u0119 niepodleg\u0142o\u015bci, odpowiedzia\u0142 nar\u00f3d konfederacj\u0105 barsk\u0105. Zapami\u0119tajmy to sobie dobrze: Bar, to ostatni niezale\u017cny zryw narodu a\u017c po nowo\u017cytny, obecny ruch narodowy. Ostatni.<\/p>\n\n\n\n<p>Podkre\u015blam jeszcze raz to, o czym m\u00f3wi\u0142em na pocz\u0105tku mego odczytu, i\u017c uchylam jak ka\u017cdy Polak czo\u0142o przed bohaterstwem i ofiarno\u015bci\u0105 ludzi, kt\u00f3rzy do boj\u00f3w o niepodleg\u0142o\u015b\u0107 Polski w tylu heroicznych zrywach powstawali, ale stwierdzam, i\u017c ostatnim zrywem podyktowanym duchem czysto polskim, nie ska\u017conym obcymi ideami, a w szczeg\u00f3lno\u015bci ideami maso\u0144skimi, i\u017c ostatnim czysto narodowym zrywem a\u017c po czasy nowoczesnego ruchu narodowego, to by\u0142 Bar.<\/p>\n\n\n\n<p>Wszystko, co si\u0119 dzia\u0107 b\u0119dzie z Polsk\u0105 mi\u0119dzy epok\u0105 ksi\u0119dza Marka Karmelity, a czasami Romana Dmowskiego, to poczynania wyros\u0142e z ideologii obcej duchowi polskiemu, po cz\u0119\u015bci i z inspiracji obcej, cho\u0107by te poczynania by\u0142y jak najbardziej ofiarne i bohaterskie. Polska by\u0142a heroiczna, ale inspiracja, ale spos\u00f3b my\u015blenia, ale duch by\u0142 obcy. Bar, to po nasze czasy ostatni samodzielny poryw ducha narodowego, poryw tak trudny do rozgryzienia dla maso\u0144skich historiograf\u00f3w, bo irracjonalny, nie usi\u0142uj\u0105cy&nbsp; realizowa\u0107 jakiego\u015b programu, ale samozachowawczy, pocz\u0119ty z najg\u0142\u0119bszego ducha duszy polskiej, chc\u0105cej broni\u0107 swej swoisto\u015bci, swej najg\u0142\u0119bszej&nbsp; narodowej wi\u0119zi psychicznej i swej wiary przed brutalnym dotykiem \u0142ap azjatyckiego naje\u017ad\u017acy. I mo\u017ce dlatego, \u017ce walka ta sz\u0142a nie o materialn\u0105 stron\u0119 \u017cycia, ale o jego tre\u015b\u0107 najg\u0142\u0119bsz\u0105, zrozumieli do gruntu u nas epok\u0119 barsk\u0105 jak dot\u0105d tylko poeci. Nie mog\u0119 czyta\u0107 bez wzruszenia pie\u015bni konfederat\u00f3w, przypominaj\u0105cych raczej hymny religijne, ni\u017c piosenki bojowe. Ilu\u017c poet\u00f3w natchn\u0119\u0142a promienna posta\u0107 ksi\u0119dza Marka!<\/p>\n\n\n\n<p>Czasy te tak silny rzucaj\u0105 urok, \u017ce nie znam dzi\u015b nawet historyka, kt\u00f3ry by potrafi\u0142 ustosunkowa\u0107 si\u0119 do nich z beznami\u0119tnym obiektywizmem. Je\u015bli kiedy, to niew\u0105tpliwie w\u00f3wczas mog\u0142a Polska nag\u0142ym zrywem nawr\u00f3ci\u0107 na drog\u0119, wiod\u0105c\u0105 do naprawy i zachowania niepodleg\u0142o\u015bci bytu. Nie 3-go Maja, bo w\u00f3wczas Polska nie by\u0142a ju\u017c sob\u0105, duch narodu by\u0142 ska\u017cony. Nie 3-go Maja, nie w czasie Sejmu Czteroletniego, lecz w czasie Baru mieli\u015bmy ostatni\u0105 szans\u0119 ratunku.<\/p>\n\n\n\n<p>Czytaj\u0105c te dzieje, widzi si\u0119 to, czuje przez sk\u00f3r\u0119. Przecie\u017c \u00f3wczesna Polska to jeszcze po obu stronach barykady ludzie my\u015bl\u0105cy naprawd\u0119 narodowymi kategoriami: z jednej strony ob\u00f3z Czartoryskich, kt\u00f3rzy wzi\u0119li na swe barki ci\u0119\u017cki trud wyprowadzenia z b\u0142ota ugrz\u0119\u017ani\u0119tego wozu Rzeczypospolitej, z drugiej strony Pu\u0142ascy, Krasi\u0144ski, ludzie d\u0105\u017c\u0105cy, cho\u0107 mo\u017ce chwilami po omacku, do tego samego celu. Niech si\u0119 te dwa zwa\u015bnione obozy ze sob\u0105 pogodz\u0105, niech dojdzie rzeczywi\u015bcie do zjednoczenia narodu na platformie wsp\u00f3lnej walki z Rosj\u0105, a zwyci\u0119stwo wydaje si\u0119 niew\u0105tpliwe. Kilkakrotnie w ci\u0105gu tych d\u0142ugich czterech lat boj\u00f3w konfederackich zjednoczenie to wydaje si\u0119 tak bliskie, \u017ce tylko r\u0119k\u0119 wyci\u0105gn\u0105\u0107: zjednoczenie wydaje si\u0119 by\u0107 kwesti\u0105 miesi\u0119cy czy tygodni.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>R\u0119ka maso\u0144ska<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Niestety, w\u00f3wczas jak i dzi\u015b, wr\u00f3g czuwa. Na podstawie najnowszych bada\u0144 nie wolno nam w\u0105tpi\u0107, \u017ce to maso\u0144skie intrygi, konszachty i zabiegi udaremni\u0142y zgod\u0119 mi\u0119dzy konfederatami, a obozem kr\u00f3la i Czartoryskich. Badania Kazimierza Mariana Morawskiego wykaza\u0142y, i\u017c dwukrotnie w czteroletnich dziejach konfederacji barskiej zdawa\u0142o si\u0119 ju\u017c dochodzi\u0107 do zjednoczenia narodu, do zjednoczenia kr\u00f3la i Czartoryskich z Barem.<\/p>\n\n\n\n<p>W trzecim roku istnienia konfederacji przyje\u017cd\u017ca z Pary\u017ca p\u0142k. Dumouriez, delegowany przez rz\u0105d francuski na politycznego doradc\u0119 i wodza konfederacji. P\u0142k. Dumouriez dostaje oficjalne polecenie doprowadzenia do zgody mi\u0119dzy kr\u00f3lem a konfederacj\u0105. Przyje\u017cd\u017ca do Polski, i nagle z jego&nbsp;<br>wp\u0142ywu Generalno\u015b\u0107 konfederacji og\u0142asza detronizacj\u0119 kr\u00f3la. Grom z jasnego nieba, niszcz\u0105cy w zarodku wszelkie mo\u017cliwo\u015bci porozumienia. Przez p\u00f3\u0142tora wieku fakt ten by\u0142 niezrozumia\u0142y. Obecnie Kazimierz Marian Morawski wyja\u015bni\u0142, \u017ce poza oficjalnym ministerstwem spraw zagranicznych dzia\u0142a\u0142 w Pary\u017cu jeszcze tzw. \u201esekret kr\u00f3lewski\u201d Ludwika XV, instytucja obsadzona przez mason\u00f3w. Ten \u201esekret kr\u00f3lewski\u201d wyda\u0142 Dumouriez&#8217;owi polecenie doprowadzenia do detronizacji Stanis\u0142awa Augusta, a tym samym do \u015bmiertelnego sk\u0142\u00f3cenia narodu polskiego.<\/p>\n\n\n\n<p>Widzimy wi\u0119c tutaj r\u0119k\u0119 masonerii, \u0142apiemy j\u0105 in flagranti, widzimy jak niech\u0119tnie patrza\u0142a na wszystko, co zmierza\u0142o do zjednoczenia. A ch\u0119\u0107 do&nbsp; zjednoczenia si\u0119 u Polak\u00f3w by\u0142a tak silna, \u017ce w rok p\u00f3\u017aniej i konfederaci mimo dawniejszej urazy wydaj\u0105 si\u0119 dochodzi\u0107 ponownie do zgody i porozumienia. I tu zn\u00f3w pada grom: tajemnicze i nieudane porwanie kr\u00f3la&nbsp; Stanis\u0142awa Augusta przez konfederat\u00f3w. Kazimierz Marian Morawski twierdzi, \u017ce i tu dzia\u0142a\u0142a inicjatywa maso\u0144ska. Ten drugi epizod nie jest mo\u017ce tak dalece wy\u015bwietlony jak pierwszy z \u201esekretem kr\u00f3lewskim&#8221;, mamy jednak uzasadnione w\u0105tpliwo\u015bci, czy i tutaj nie by\u0142a w grze r\u0119ka maso\u0144ska.<\/p>\n\n\n\n<p>Przypatrzmy si\u0119 czteroletnim dziejom konfederacji barskiej, kt\u00f3re ka\u017cdy z Pa\u0144stwa studiowa\u0142 w szkole. Przypominamy sobie, \u017ce przedstawiaj\u0105 si\u0119 one chaotycznie, jako\u015b dziwnie bezplanowo. Dla mnie dzieje konfederacji barskiej stanowi\u0105 analogi\u0119 do dziej\u00f3w powstania 1830-31 r. Nie znam bardziej tragicznej i niepokoj\u0105cej lekcji, jak dzieje powstania w 1830-31 r.<br>&nbsp;<br>To samo jest z konfederacj\u0105 barsk\u0105: jaki\u015b chaos, jaka\u015b tragiczna bezplanowo\u015b\u0107. Ludzie energiczni sk\u0105din\u0105d i zdecydowani nagle zamieniaj\u0105 si\u0119 w kunktator\u00f3w. Co chwila przestaje si\u0119 rozumie\u0107, o co chodzi, przestaje si\u0119 rozumie\u0107 te wszystkie zw\u0142oki, nie rozumie si\u0119 dlaczego ludzie m\u0105drzy robi\u0105 rzeczy g\u0142upie, dlaczego ludzie porz\u0105dni robi\u0105 rzeczy pod\u0142e. S\u0142ysza\u0142em niedawno zdanie \u2013 wydaje mi si\u0119 \u2013 s\u0142uszne: je\u017celi si\u0119 widzi, \u017ce kto\u015b m\u0105dry robi rzeczy ra\u017c\u0105co g\u0142upie, kto\u015b porz\u0105dny robi jakie\u015b \u015bwi\u0144stwo, to wtedy mo\u017cna na pewno przypuszcza\u0107, i\u017c tym kim\u015b kieruje lo\u017ca czy konspiracja. Pami\u0119taj\u0105c o tej zasadzie, zrozumiemy dzieje konfederacji barskiej i dzieje powstania 1831 r. Te rzeczy, kt\u00f3rych si\u0119 uczymy w szkole, to jest jakby zewn\u0119trzna fasada.<\/p>\n\n\n\n<p>Je\u015bli chodzi o konfederacj\u0119 barsk\u0105, to niew\u0105tpliwie by\u0142 to zryw powsta\u0142y z najg\u0142\u0119bszych pok\u0142ad\u00f3w ducha narodu. C\u00f3\u017c, kiedy w\u015br\u00f3d bohaterskich i szlachetnych ludzi zacz\u0119\u0142a dzia\u0142a\u0107 szeroko intryga maso\u0144ska. Wielu mason\u00f3w znajduje teren dzia\u0142ania w konfederacji barskiej: obok licznych Polak\u00f3w, spotykamy tam jubilera Poncet, Francuza, nast\u0119pnie Heykinga, Niemca, inicjatora lo\u017cy \u201eCnotliwy W\u0119drowiec&#8221; w Preszowie, wywieraj\u0105cej decyduj\u0105cy wp\u0142yw na Generalno\u015b\u0107 konfederacji. Niew\u0105tpliwie zdarzaj\u0105 si\u0119 tarcia i mi\u0119dzy lud\u017ami ofiarnymi i ideowymi, ale maso\u0144ska intryga dzia\u0142aj\u0105c konsekwentnie przez 4 lata tocz\u0105cych si\u0119 boj\u00f3w spaczy\u0142a przebieg i ducha konfederacji.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Druga przestroga<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>St\u0105d wynika dla nas przestroga druga, zasadnicza, nies\u0142ychanie aktualna. Nar\u00f3d polski wci\u015bni\u0119ty pomi\u0119dzy dwu pot\u0119\u017cnych s\u0105siad\u00f3w d\u0105\u017cy\u0142 do zjednoczenia, d\u0105\u017cy\u0142 widomymi wysi\u0142kami swoich najlepszych syn\u00f3w, ale nic z tego nie wysz\u0142o, bo nie umiano si\u0119 ustrzec tych ciemnych r\u0105k, kt\u00f3re zrywa\u0142y ni\u0107 zjednoczenia z chwil\u0105, gdy zaczyna\u0142a si\u0119 nawi\u0105zywa\u0107. Wi\u0119c przestroga druga, nies\u0142ychanie aktualna nauka z dziej\u00f3w XVIII stulecia: je\u017celi chcemy, by nar\u00f3d polski w obliczu niebezpiecze\u0144stwa si\u0119 zjednoczy\u0142, patrzmy bacznie, komu powierzamy dzie\u0142o tego zjednoczenia. (Oklaski).<\/p>\n\n\n\n<p><strong>150 lat rz\u0105d\u00f3w masonerii<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Po Barze nast\u0105pi\u0142 pierwszy rozbi\u00f3r, ale gorzej jeszcze ni\u017c rozbi\u00f3r, bo katastrofa ducha narodu. Od r. 1772 a\u017c po dojrzenie nowoczesnego ruchu narodowego w ostatnich latach, przypomina nar\u00f3d polski cia\u0142o bez ducha. Upadek konfederacji barskiej to koniec na wiek ca\u0142y idei narodowej, idei samodzielnej drogi polskiego narodu.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Nar\u00f3d wpada w stan zupe\u0142nej prostracji [za\u0142amania, zw\u0105tpienia], w stan wyja\u0142owienia psychiki narodu z element\u00f3w rodzimych. W powsta\u0142\u0105 po wywiezieniu na Sybir konfederat\u00f3w i po usuni\u0119ciu si\u0119 Czartoryskich pr\u00f3\u017cni\u0119 wci\u015bnie si\u0119 teraz duch maso\u0144ski. Droga dla niego wolna. On to opanuje niepodzielnie serca i umys\u0142y Polak\u00f3w. Najlepsi synowie Polski staj\u0105 si\u0119 teraz masonami.<\/p>\n\n\n\n<p>Nie da si\u0119 tego zaprzeczy\u0107, jest to faktem stwierdzonym, i\u017c przez 150 lat od pierwszego rozbioru wszyscy najlepsi synowie narodu polskiego byli masonami. I masoni pr\u00f3buj\u0105 ten argument obr\u00f3ci\u0107 na swoj\u0105 korzy\u015b\u0107. Argument ten jednak nie jest na korzy\u015b\u0107 masonerii, bo mo\u017cemy stwierdzi\u0107, i\u017c te czasy, kiedy najlepsi synowie narodu polskiego wyznawali idea\u0142y maso\u0144skie, by\u0142y najtragiczniejsz\u0105 epok\u0105 w tysi\u0105cletnicn dziejach Polski. To jest fakt. Je\u017celi chcemy, aby nar\u00f3d polski rozwin\u0105\u0142 skrzyd\u0142a do lotu, by wzbi\u0142 si\u0119 na drogi wiod\u0105ce ku wielko\u015bci, to musimy zerwa\u0107 z tym, co kazi\u0142o dusz\u0119 narodu przez 150 lat, musimy w miejsce idei maso\u0144skiej wzi\u0105\u0107 ide\u0119 narodow\u0105. (Oklaski).<\/p>\n\n\n\n<p>Po Barze staje si\u0119 rzecz tragiczna: nie tylko starsi, dojrzali m\u0119\u017cowie trac\u0105 ducha narodowego, ale dzieje si\u0119 rzecz szczeg\u00f3lnie gro\u017ana dla przysz\u0142o\u015bci narodu: jego m\u0142ode pokolenia zaczynaj\u0105 chowa\u0107 si\u0119 w duchu obcym, a nawet wrogim wszystkiemu, co d\u0142ugie wieki zwyk\u0142y uwa\u017ca\u0107 za istot\u0119 polsko\u015bci.<\/p>\n\n\n\n<p>We\u017amy Komisj\u0119 Edukacji Narodowej. Pozwol\u0119 sobie zatrzyma\u0107 si\u0119 przez chwil\u0119 nad t\u0105 instytucj\u0105. G\u0142oszono nam, ze dopiero od tej chwili, kiedy zacz\u0119li\u015bmy czerpa\u0107 wzory od encyklopedyst\u00f3w maso\u0144skich, kiedy duchem Woltera i Rousseau zacz\u0119li\u015bmy przepaja\u0107 wychowanie m\u0142odzie\u017cy, zacz\u0105\u0142 si\u0119 renesans Rzpltej. Niestety widzimy, i\u017c renesans ten by\u0142 tragiczny.<\/p>\n\n\n\n<p>Dlatego pozwol\u0119 sobie zacytowa\u0107 s\u0105d Mickiewicza o Komisji Edukacji Narodowej, wypowiedziany w Wyk\u0142adach o literaturze s\u0142owia\u0144skiej: \u201eAle ca\u0142a ta popi\u0119trowana budowa o\u015bwiaty (Komisja Edukacyjna) czyli instrukcji publicznej, nie mia\u0142a podstawy w \u017cadnej prawdzie moralnej, w \u017cadnym dogmacie og\u00f3lnym. Nasprowadzano z zagranicy dzie\u0142, kt\u00f3re mia\u0142y s\u0142u\u017cy\u0107 za elementarne. Ksi\u0105\u017cki te, pisane przez filozof\u00f3w encyklopedyst\u00f3w, znajdowa\u0142y si\u0119 w dziwnej sprzeczno\u015bci z wychowaniem religijnym, zostawionym jeszcze w r\u0119kach duchowie\u0144stwa. Logika, umiej\u0119tno\u015bci \u015bcis\u0142e i wszystko, czego uczono w szko\u0142ach, by\u0142o ju\u017c wyk\u0142adane pod\u0142ug widok\u00f3w materializmu. Podrz\u0119dne zbiory historii, wyci\u0105gane z dzie\u0142 cudzoziemskich republikan\u00f3w, wpaja\u0142y maksymy, tchn\u0105ce nienawi\u015bci\u0105 przeciw monarchiii, a obok tego starano si\u0119 wystawia\u0107 uczniom dziedziczn\u0105 w\u0142adz\u0119 kr\u00f3lestwa jako jedyny \u015brodek zbawienia Rzeczypospolitej&#8221;.<\/p>\n\n\n\n<p>Dziwna to by\u0142a nauka. Z jednej strony starano si\u0119 najm\u0142odsze pokolenie polskie przerabia\u0107 w szkole na republikan\u00f3w, z drugiej strony m\u00f3wiono, i\u017c tylko dziedziczna monarchia mo\u017ce uczyni\u0107 Polsk\u0119 siln\u0105; z jednej strony kazano m\u0142odzie\u017cy by\u0107 gorliwymi katolikami, z drugiej strony przepajano j\u0105 duchem racjonalizmu. Czytaj\u0105c monografi\u0119 Collegium Nobilium widzimy, i\u017c ksi\u0119\u017ca pijarzy w pocie czo\u0142a t\u0142umacz\u0105 wszystkie tragedie Woltera i ka\u017c\u0105 je odgrywa\u0107 wychowankom. Patrz\u0105c na to oczyma dzisiejszego cz\u0142owieka ma si\u0119 wra\u017cenie jakiej\u015b aberacji.<\/p>\n\n\n\n<p>Nic dziwnego, \u017ce oba pokolenia wychowane w takiej szkole (to jest pokolenie Sejmu 4-letniego i pokolenie powstania 1830 r.) to ludzie zupe\u0142nie zdezorientowani, pozbawieni busoli intelektualnej i moralnej, ludzie, kt\u00f3rzy w\u0142asnymi r\u0119kami wbrew swym najlepszym ch\u0119ciom grzebali w\u0142asn\u0105 Ojczyzn\u0119.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Trzecia przestroga<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Tutaj nasuwa si\u0119 zn\u00f3w przestroga p\u0142yn\u0105ca z tych czas\u00f3w, przestroga, by wychowywa\u0107 m\u0142odzie\u017c, kt\u00f3ra ma w przysz\u0142o\u015bci uj\u0105\u0107 w swe r\u0119ce los narodu zdala od wp\u0142yw\u00f3w obcego ducha. Przypomnijmy sobie dzieje wychowania w Polsce w ci\u0105gu ostatnich lat dziesi\u0119ciu. Je\u017celi Komisja Edukacji Narodowej \u0142\u0105czy\u0142a si\u0119 z nazwiskami takimi, jak ks. Ko\u0142\u0142\u0105taja, ks. Piramowicza, jak Czackiego, Ignacego Potockiego i innych, to reforma wychowania ostatnich lat dziesi\u0119ciu \u0142\u0105czy si\u0119 z nazwiskami ks. \u017bongo\u0142\u0142owicza i braci J\u0119drzejewicz\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n<p>Uwa\u017cam, i\u017c przestrogi p\u0142yn\u0105ce z g\u0142\u0119bi naszych dziej\u00f3w s\u0105 niezwykle aktualne. Uwa\u017cam, i\u017c rozpami\u0119tywanie \u017ca\u0142osnej historii pokolenia, kt\u00f3re wysz\u0142o ze szk\u00f3\u0142 Komisji Edukacji Narodowej powinno nas nak\u0142oni\u0107 do walki o to, by wychowanie w dzisiejszej Polsce przepojone by\u0142o ideami i duchem narodowym. (Oklaski).<\/p>\n\n\n\n<p><strong>W dyspozycji maso\u0144skiej<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Dochodzimy z powrotem do Konstytucji 3-go Maja. Konstytucj\u0119 t\u0119 stworzy\u0142o \u2013 jak wiemy \u2013 pokolenie wychowane w duchu maso\u0144skim, ludzie uj\u0119ci w karby konspiracji maso\u0144skiej, kierowani przez maso\u0144skich przyb\u0142\u0119d\u00f3w, kt\u00f3rzy robi\u0105 przymierze z kr\u00f3lem pruskim nie tyle w prze\u015bwiadczeniu, i\u017c kr\u00f3l pruski jest rzeczywi\u015bcie przyjacielem Polski, ale dlatego, i\u017c kr\u00f3l pruski by\u0142 masonem i \u017ce obowi\u0105zuje ich solidarno\u015b\u0107 maso\u0144ska. Fryderyk II, zwany Wielkim, by\u0142 jak wiemy, jednym z najwy\u017cszych cz\u0142onk\u00f3w zakonu Illuminat\u00f3w; masoni ca\u0142ego \u015bwiata byli do jego dyspozycji. Nic dziwnego, \u017ce masoni polscy byli r\u00f3wnie\u017c do jego dyspozycji.<\/p>\n\n\n\n<p>Pr\u00f3bowano operowa\u0107 argumentem, \u017ce po stronie zwolennik\u00f3w Rosji znale\u017ali si\u0119 r\u00f3wnie\u017c masoni. Zjawisko to normalne. Masoneria d\u0105\u017cy zawsze do rozszczepienia swoich si\u0142, do rzucenia swoich ludzi na obie strony barykady. Jest jednak faktem dowiedzionym, \u017ce w chwili, kiedy rozstrzygn\u0119\u0142y si\u0119 losy narodu polskiego, to co by\u0142o w narodzie polskim najlepszego sprzymierzy\u0142o si\u0119 z kr\u00f3lem pruskim. To Polsk\u0119 musia\u0142o prost\u0105 drog\u0105 doprowadzi\u0107 do katastrofy. Na szcz\u0119\u015bcie nie ma tutaj analogii z dzisiejszymi czasami, gdy\u017c Polska na 5 minut przed dwunast\u0105 zawr\u00f3ci\u0142a z drogi, na kt\u00f3rej dosz\u0142aby ponownie do katastrofy rozbioru.<\/p>\n\n\n\n<p>Konstytucja 3-go Maja uczy nas jeszcze czego\u015b innego. W jaki spos\u00f3b dosz\u0142o do uchwalenia tej konstytucji? Rzeczy te s\u0105 og\u00f3lnie znane. Wszyscy ju\u017c wiemy o tym, \u017ce Konstytucja 3-go Maja zosta\u0142a uchwalona przez zaskoczenie. Konspiracja by\u0142a \u015bcis\u0142a, re\u017cyseria by\u0142a staranna. Obrano dat\u0119 3-go maja jako le\u017c\u0105c\u0105 tu\u017c po \u015bwi\u0119tach Wielkiej Nocy i korzystaj\u0105c z tego, i\u017c wi\u0119kszo\u015b\u0107 pos\u0142\u00f3w by\u0142a poza Warszaw\u0105, uciekni\u0119to si\u0119 do oszustwa, fabrykuj\u0105c z pe\u0142n\u0105 \u015bwiadomo\u015bci\u0105 ich nieprawdziwo\u015bci depesze zagraniczne, maj\u0105ce wp\u0142ywa\u0107 na wahaj\u0105cych si\u0119 pos\u0142\u00f3w i nak\u0142oni\u0107 niezdecydowanych do uchwalenia reform.<\/p>\n\n\n\n<p>Zaniedbano przeprowadzi\u0107 g\u0142\u0119bszej agitacji w kraju, w szczeg\u00f3lno\u015bci zlekcewa\u017cono wol\u0119 bardzo wyra\u017an\u0105 narodu, wyra\u017con\u0105 w sejmikach, tam gdzie chodzi\u0142o o kwesti\u0119 dziedziczenia tronu. Bezpo\u015brednio przed Konstytucj\u0105 3-go Maja zwr\u00f3cono si\u0119 do sejmik\u00f3w z propozycj\u0105 przyj\u0119cia tronu dziedzicznego i wyboru nast\u0119pcy po Stanis\u0142awie Augu\u015bcie za jego \u017cycia. Sejmiki odrzuci\u0142y dziedziczno\u015b\u0107 tronu, lecz zgodzi\u0142y si\u0119 na wyb\u00f3r vivente rege jego nast\u0119pcy. By\u0142 to nies\u0142ychany wy\u0142om w polskiej tradycji konstytucyjnej, r\u00f3wnie mo\u017ce wielkiej wagi, jak swego czasu rozci\u0105gni\u0119cie konfederacji na wszystkie sejmy. Sejm Czteroletni, zamiast na tym poprzesta\u0107, uchwali\u0142 wbrew wyra\u017anej woli narodu tron dziedziczny.<\/p>\n\n\n\n<p>Gdy si\u0119 patrzy dzi\u015b na te posuni\u0119cia, na uchwa\u0142\u0119 o dziedziczno\u015bci tronu wbrew woli sejmik\u00f3w i wbrew woli dynastii saskiej, na uchwa\u0142\u0119 o 100.000 wojsku, co do kt\u00f3rej by\u0142o jasn\u0105 rzecz\u0105 dla wszystkich polityk\u00f3w, i\u017c w \u00f3wczesnych warunkach polskich zrealizowa\u0107 si\u0119 nie da, gdy widzi si\u0119 jak podst\u0119pnymi metodami narzucono narodowi te reformy, dochodzi si\u0119 do wniosku, \u017ce przyw\u00f3dcy Sejmu Czteroletniego albo dzia\u0142ali nies\u0142ychanie lekkomy\u015blnie, albo popycha\u0142y nimi jakie\u015b r\u0119ce, kt\u00f3re ryzykuj\u0105c te wszystkie karko\u0142omne posuni\u0119cia d\u0105\u017cy\u0142y nie do naprawy Rzeczypospolitej, ale do jej ponownego rozbioru, do tej ostatecznej zguby.<\/p>\n\n\n\n<p>To, \u017ce ludzie m\u0105drzy robili \u017ale, \u017ce ludzie stateczni robili lekkomy\u015blnie, bo przecie\u017c re\u017cyseria Sejmu Czteroletniego, b\u0119d\u0105ca w r\u0119kach ludzi m\u0105drych, by\u0142a nies\u0142ychanie lekkomy\u015blna, budzi podejrzenie, i\u017c dzia\u0142a\u0142y tutaj si\u0142y, kt\u00f3rym zale\u017ca\u0142o na zgubie Rzeczypospolitej. I rzeczywi\u015bcie zguba ta nadesz\u0142a rychlej ni\u017c si\u0119 spodziewano. Polska zgin\u0119\u0142a. Gin\u0105c zostawi\u0142a nam nauki, przestrogi.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Dziedzictwo historii<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Je\u017celi m\u00f3wimy dzi\u015b otwarcie o tym, jak te rzeczy dzia\u0142y si\u0119 na Sejmie Czteroletnim, jak powsta\u0142a Konstytucja 3-go Maja, to m\u00f3wimy o tym dlatego, by wykorzysta\u0107 te nauki, aby nie popa\u015b\u0107 z powrotem w dawne b\u0142\u0119dy. Jest to rzecz bolesna, jest to rozdrapywanie ran, kt\u00f3re woleliby\u015bmy widzie\u0107 zabli\u017anione, ale jest to zabieg konieczny.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Roman Dmowski w s\u0142ynnym ust\u0119pie, zaczynaj\u0105cym si\u0119 od s\u0142\u00f3w: \u201eJestem Polakiem&#8221;, wyj\u0119tym z ksi\u0105\u017cki pod tytu\u0142em: \u201eMy\u015bli nowoczesnego Polaka&#8221; \u2013 pisa\u0142: \u201eJestem Polakiem \u2013 to znaczy, \u017ce nale\u017c\u0119 do narodu polskiego na ca\u0142ym jego obszarze i przez ca\u0142y czas jego istnienia&#8230;, to znaczy, \u017ce czuj\u0119 sw\u0105 \u015bcis\u0142\u0105 \u0142\u0105czno\u015b\u0107 z ca\u0142\u0105 Polsk\u0105: z dzisiejsz\u0105&#8230;, z przesz\u0142\u0105 \u2013 z t\u0105, kt\u00f3ra przed tysi\u0105cleciem d\u017awign\u0119\u0142a si\u0119 dopiero&#8230;, i z t\u0105, kt\u00f3ra w po\u0142owie przebytej drogi dziejowej rozpo\u015bciera\u0142a si\u0119 szeroko&#8230;, i z t\u0105, kt\u00f3ra p\u00f3\u017aniej stacza\u0142a si\u0119 ku upadkowi, grz\u0119z\u0142a w cywilizacyjnym zastoju, gotuj\u0105c sobie rozk\u0142ad si\u0142 narodowych i zag\u0142ad\u0119 pa\u0144stwa&#8230;<\/p>\n\n\n\n<p>Wszystko, co polskie, jest moje: niczego si\u0119 wyrzec nie mog\u0119. Wolno mi by\u0107 dumnym z tego, co w Polsce jest wielkie, ale musz\u0119 przyj\u0105\u0107 i upokorzenie, kt\u00f3re spada na nar\u00f3d za to, co jest w nim marne&#8221;. Jeste\u015bmy dziedzicami i spadkobiercami nie tylko Grunwald\u00f3w, nie tylko Kircholm\u00f3w, K\u0142uszyn\u00f3w, Chocim\u00f3w, Wiedni\u00f3w, ale jeste\u015bmy r\u00f3wnie\u017c spadkobiercami ponurych chwil upadku, chwil poni\u017cenia. Nie mo\u017cemy si\u0119 od nich oddzieli\u0107. Jeste\u015bmy ich spadkobiercami, ale jeste\u015bmy spadkobiercami nie tylko ha\u0144by, ale i nauki, kt\u00f3ra p\u0142ynie z tych czas\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Czwarta przestroga<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Nauka, kt\u00f3ra p\u0142ynie z Sejmu Czteroletniego jest nast\u0119puj\u0105ca: Nar\u00f3d nie mo\u017ce by\u0107 oddany pod zale\u017cno\u015b\u0107 ani obcych podszept\u00f3w, ani rozkaz\u00f3w, ani nie mo\u017ce by\u0107 uzale\u017cniony od obcego ducha. Nar\u00f3d musi wytyczy\u0107 swoj\u0105 w\u0142asn\u0105 drog\u0119 i tylko po niej mo\u017ce d\u0105\u017cy\u0107 do wielko\u015bci.<\/p>\n\n\n\n<p>Ta nauka, cho\u0107 mo\u017ce bolesna, jest nauk\u0105 krzepi\u0105c\u0105. Trzeba z tych prze\u017cy\u0107 narodu polskiego umie\u0107 wyci\u0105gn\u0105\u0107 nale\u017cyte wnioski i odnie\u015b\u0107 z tego korzy\u015bci wielkie, korzy\u015bci szczeg\u00f3lnie aktualne w dzisiejszej epoce.<\/p>\n\n\n\n<p>Stoimy bowiem w przededniu wielkich wypadk\u00f3w, w obliczu zawieruchy dziejowej, na pocz\u0105tku wielkiego dramatu dziejowego, w\u0142a\u015bnie zaczynaj\u0105cego si\u0119 rozgrywa\u0107, dramatu, o kt\u00f3rym wiadomo, jak si\u0119 zaczyna, ale nie wiadomo, jak si\u0119 sko\u0144czy. Nar\u00f3d polski przypomina w tej chwili okr\u0119t miotany burz\u0105 w\u015br\u00f3d mrok\u00f3w, okr\u0119t, kt\u00f3ry chc\u0105c utrzyma\u0107 w\u0142a\u015bciwy kurs, musi mie\u0107 pewnych sternik\u00f3w i niezawodn\u0105 busol\u0119. Busol\u0105 t\u0105, kt\u00f3ra nas przeprowadzi przez burze i zawieruchy dziejowe, mo\u017ce by\u0107 tylko idea narodowa. (Oklaski).<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Armia i idea narodowa<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Je\u017celi ludzie, kt\u00f3rzy starali si\u0119 uratowa\u0107 Polsk\u0119 w epoce Sejmu Czteroletniego, doprowadzili j\u0105 do zguby i upadku, to dlatego, \u017ce nie potrafili zrealizowa\u0107 dw\u00f3ch podstawowych rzeczy w \u017cyciu narodu: nie potrafili zorganizowa\u0107 armii i nie potrafili wytworzy\u0107 idei narodowej. My jeste\u015bmy dzi\u015b w tym szcz\u0119\u015bliwym po\u0142o\u017ceniu, \u017ce mamy obie te rzeczy, kt\u00f3rych brak by\u0142o naszym przodkom. Mamy siln\u0105 armi\u0119 i mamy ide\u0119 narodow\u0105. (Oklaski).<\/p>\n\n\n\n<p>I dlatego w chwili, gdy zaczyna si\u0119 dramat dziejowy, nar\u00f3d polski maj\u0105c armi\u0119 i maj\u0105c ide\u0119 narodow\u0105 mo\u017ce by\u0107 przekonany, \u017ce ten dramat nie zako\u0144czy si\u0119 dla niego tragicznie, jak si\u0119 zako\u0144czy\u0142 tragicznie dramat 3-go Maja, ale dramat, kt\u00f3ry zaczynamy prze\u017cywa\u0107, zako\u0144czy si\u0119 fina\u0142em zwyci\u0119skim! (Burzliwe oklaski).&#8221;<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Adam Doboszy\u0144ski<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><em>za: \u201eProsto z Mostu\u201d nr 31(252)\/1939, z 30 lipca 1939 r.<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Odczyt Adama Doboszy\u0144skiego, wyg\u0142oszony 24 maja 1939 roku w sali Stowarzyszenia Technik\u00f3w w Warszawie staraniem redakcji tygodnika literacko-spo\u0142ecznego \u201eProsto z Mostu&#8221;.\u00a0 \u201eProjekt w\u0142oskiego przyb\u0142\u0119dy\u201d Rok temu, w wi\u0119zieniu lwowskim, wpad\u0142a mi w r\u0119ce ksi\u0105\u017cka wypo\u017cyczona jednemu z moich wsp\u00f3\u0142wi\u0119\u017ani\u00f3w z biblioteki wi\u0119ziennej, napisana przez J\u00f3zefa Bieli\u0144skiego w r. 1905 pod tytu\u0142em: \u201e\u017bywot ks. Adama Czartoryskiego&#8221;. [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":18334,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[41,43],"tags":[1362,5725,5629,5726,5727,2356,622,5729,5728,5716,5723,5719,5722,5720,5724,5717,5721,5730,5002,5718],"class_list":["post-18330","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-historia-i-idea","category-okres-miedzywojenny-i-okupacja","tag-adam-doboszynski","tag-duch-narodowy","tag-edukacja-narodowa","tag-familiia-czartoryskich","tag-historia-polski-xviii-wieku","tag-ideologia-narodowa","tag-ii-rzeczpospolita","tag-kollataj","tag-konfederacja-barska","tag-konstytucja-3-maja","tag-krytyka-liberalizmu","tag-lucchesini","tag-masoneria-w-polsce","tag-mit-narodowy","tag-odbrazawianie-historii","tag-piattoli","tag-polski-nacjonalizm","tag-polski-tradycjonalizm","tag-prosto-z-mostu","tag-sejm-czteroletni"],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v20.11 - https:\/\/yoast.com\/wordpress\/plugins\/seo\/ -->\n<title>Adam Doboszy\u0144ski: Dramat 3 Maja w \u015bwietle najnowszych bada\u0144. Cztery przestrogi z XVII wieku - Dziennik Narodowy<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"Dziennik Narodowy to zbi\u00f3r najwa\u017cniejszych informacji dla \u015brodowiska narodowego i patriotycznego.\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/?p=18330\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"pl_PL\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Adam Doboszy\u0144ski: Dramat 3 Maja w \u015bwietle najnowszych bada\u0144. Cztery przestrogi z XVII wieku - Dziennik Narodowy\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Dziennik Narodowy to zbi\u00f3r najwa\u017cniejszych informacji dla \u015brodowiska narodowego i patriotycznego.\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/?p=18330\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Dziennik Narodowy\" \/>\n<meta property=\"article:publisher\" content=\"https:\/\/www.facebook.com\/DziennikNarodowy\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2025-11-14T02:24:00+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2025-10-22T04:47:27+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/ChatGPT-Image-22-paz-2025-06_45_53-1024x683.png\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"1024\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"683\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/png\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"Redakcja\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:creator\" content=\"@Dziennik_N\" \/>\n<meta name=\"twitter:site\" content=\"@Dziennik_N\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Napisane przez\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"Redakcja\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Szacowany czas czytania\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"41 minut\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/?p=18330#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/?p=18330\"},\"author\":{\"name\":\"Redakcja\",\"@id\":\"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/#\/schema\/person\/ff639da77d6cc52c042a97f149e0e3f1\"},\"headline\":\"Adam Doboszy\u0144ski: Dramat 3 Maja w \u015bwietle najnowszych bada\u0144. Cztery przestrogi z XVII wieku\",\"datePublished\":\"2025-11-14T02:24:00+00:00\",\"dateModified\":\"2025-10-22T04:47:27+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/?p=18330\"},\"wordCount\":8413,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/#organization\"},\"keywords\":[\"Adam Doboszy\u0144ski\",\"duch narodowy\",\"edukacja narodowa\",\"Familiia Czartoryskich\",\"historia Polski XVIII wieku\",\"ideologia narodowa\",\"II Rzeczpospolita\",\"Ko\u0142\u0142\u0105taj\",\"konfederacja barska\",\"Konstytucja 3 maja\",\"krytyka liberalizmu\",\"Lucchesini\",\"masoneria w Polsce\",\"mit narodowy\",\"odbr\u0105zawianie historii\",\"Piattoli\",\"polski nacjonalizm\",\"polski tradycjonalizm\",\"Prosto z Mostu\",\"Sejm Czteroletni\"],\"articleSection\":[\"Historia i idea\",\"Okres mi\u0119dzywojenny i okupacja\"],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/?p=18330\",\"url\":\"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/?p=18330\",\"name\":\"Adam Doboszy\u0144ski: Dramat 3 Maja w \u015bwietle najnowszych bada\u0144. Cztery przestrogi z XVII wieku - Dziennik Narodowy\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/#website\"},\"datePublished\":\"2025-11-14T02:24:00+00:00\",\"dateModified\":\"2025-10-22T04:47:27+00:00\",\"description\":\"Dziennik Narodowy to zbi\u00f3r najwa\u017cniejszych informacji dla \u015brodowiska narodowego i patriotycznego.\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/?p=18330#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/?p=18330\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/?p=18330#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Strona g\u0142\u00f3wna\",\"item\":\"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Adam Doboszy\u0144ski: Dramat 3 Maja w \u015bwietle najnowszych bada\u0144. Cztery przestrogi z XVII wieku\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/#website\",\"url\":\"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/\",\"name\":\"Dziennik Narodowy\",\"description\":\"Dziennik Narodowy\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/#organization\"},\"alternateName\":\"Dziennik Narodowy to zbi\u00f3r najwa\u017cniejszych informacji dla \u015brodowiska narodowego i patriotycznego.\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":\"required name=search_term_string\"}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/#organization\",\"name\":\"Dziennik Narodowy\",\"alternateName\":\"Dziennik Narodowy to zbi\u00f3r najwa\u017cniejszych informacji dla \u015brodowiska narodowego i patriotycznego.\",\"url\":\"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/#\/schema\/logo\/image\/\",\"url\":\"http:\/\/dzienniknarodowy.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/dn_logo-dark-1.png\",\"contentUrl\":\"http:\/\/dzienniknarodowy.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/dn_logo-dark-1.png\",\"width\":704,\"height\":155,\"caption\":\"Dziennik Narodowy\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/#\/schema\/logo\/image\/\"},\"sameAs\":[\"https:\/\/www.facebook.com\/DziennikNarodowy\",\"https:\/\/twitter.com\/Dziennik_N\"]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/#\/schema\/person\/ff639da77d6cc52c042a97f149e0e3f1\",\"name\":\"Redakcja\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/#\/schema\/person\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/79ff7411ec10862047a34aae93d1672549efe67840169bf3eaef69cb41874242?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/79ff7411ec10862047a34aae93d1672549efe67840169bf3eaef69cb41874242?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"Redakcja\"},\"url\":\"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/?author=3\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Adam Doboszy\u0144ski: Dramat 3 Maja w \u015bwietle najnowszych bada\u0144. Cztery przestrogi z XVII wieku - Dziennik Narodowy","description":"Dziennik Narodowy to zbi\u00f3r najwa\u017cniejszych informacji dla \u015brodowiska narodowego i patriotycznego.","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/?p=18330","og_locale":"pl_PL","og_type":"article","og_title":"Adam Doboszy\u0144ski: Dramat 3 Maja w \u015bwietle najnowszych bada\u0144. Cztery przestrogi z XVII wieku - Dziennik Narodowy","og_description":"Dziennik Narodowy to zbi\u00f3r najwa\u017cniejszych informacji dla \u015brodowiska narodowego i patriotycznego.","og_url":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/?p=18330","og_site_name":"Dziennik Narodowy","article_publisher":"https:\/\/www.facebook.com\/DziennikNarodowy","article_published_time":"2025-11-14T02:24:00+00:00","article_modified_time":"2025-10-22T04:47:27+00:00","og_image":[{"width":1024,"height":683,"url":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/ChatGPT-Image-22-paz-2025-06_45_53-1024x683.png","type":"image\/png"}],"author":"Redakcja","twitter_card":"summary_large_image","twitter_creator":"@Dziennik_N","twitter_site":"@Dziennik_N","twitter_misc":{"Napisane przez":"Redakcja","Szacowany czas czytania":"41 minut"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/?p=18330#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/?p=18330"},"author":{"name":"Redakcja","@id":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/#\/schema\/person\/ff639da77d6cc52c042a97f149e0e3f1"},"headline":"Adam Doboszy\u0144ski: Dramat 3 Maja w \u015bwietle najnowszych bada\u0144. Cztery przestrogi z XVII wieku","datePublished":"2025-11-14T02:24:00+00:00","dateModified":"2025-10-22T04:47:27+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/?p=18330"},"wordCount":8413,"publisher":{"@id":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/#organization"},"keywords":["Adam Doboszy\u0144ski","duch narodowy","edukacja narodowa","Familiia Czartoryskich","historia Polski XVIII wieku","ideologia narodowa","II Rzeczpospolita","Ko\u0142\u0142\u0105taj","konfederacja barska","Konstytucja 3 maja","krytyka liberalizmu","Lucchesini","masoneria w Polsce","mit narodowy","odbr\u0105zawianie historii","Piattoli","polski nacjonalizm","polski tradycjonalizm","Prosto z Mostu","Sejm Czteroletni"],"articleSection":["Historia i idea","Okres mi\u0119dzywojenny i okupacja"],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/?p=18330","url":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/?p=18330","name":"Adam Doboszy\u0144ski: Dramat 3 Maja w \u015bwietle najnowszych bada\u0144. Cztery przestrogi z XVII wieku - Dziennik Narodowy","isPartOf":{"@id":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/#website"},"datePublished":"2025-11-14T02:24:00+00:00","dateModified":"2025-10-22T04:47:27+00:00","description":"Dziennik Narodowy to zbi\u00f3r najwa\u017cniejszych informacji dla \u015brodowiska narodowego i patriotycznego.","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/?p=18330#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/?p=18330"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/?p=18330#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Strona g\u0142\u00f3wna","item":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Adam Doboszy\u0144ski: Dramat 3 Maja w \u015bwietle najnowszych bada\u0144. Cztery przestrogi z XVII wieku"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/#website","url":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/","name":"Dziennik Narodowy","description":"Dziennik Narodowy","publisher":{"@id":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/#organization"},"alternateName":"Dziennik Narodowy to zbi\u00f3r najwa\u017cniejszych informacji dla \u015brodowiska narodowego i patriotycznego.","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/#organization","name":"Dziennik Narodowy","alternateName":"Dziennik Narodowy to zbi\u00f3r najwa\u017cniejszych informacji dla \u015brodowiska narodowego i patriotycznego.","url":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"http:\/\/dzienniknarodowy.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/dn_logo-dark-1.png","contentUrl":"http:\/\/dzienniknarodowy.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/dn_logo-dark-1.png","width":704,"height":155,"caption":"Dziennik Narodowy"},"image":{"@id":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/#\/schema\/logo\/image\/"},"sameAs":["https:\/\/www.facebook.com\/DziennikNarodowy","https:\/\/twitter.com\/Dziennik_N"]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/#\/schema\/person\/ff639da77d6cc52c042a97f149e0e3f1","name":"Redakcja","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/#\/schema\/person\/image\/","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/79ff7411ec10862047a34aae93d1672549efe67840169bf3eaef69cb41874242?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/79ff7411ec10862047a34aae93d1672549efe67840169bf3eaef69cb41874242?s=96&d=mm&r=g","caption":"Redakcja"},"url":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/?author=3"}]}},"amp_enabled":true,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/18330","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=18330"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/18330\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":18335,"href":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/18330\/revisions\/18335"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/18334"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=18330"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=18330"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=18330"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}<br />
<b>Fatal error</b>:  Uncaught wfWAFStorageFileException: Unable to save temporary file for atomic writing. in /home/klient.dhosting.pl/silnapolska/dzienniknarodowy.pl-xu9p/public_html/wp-content/plugins/wordfence/vendor/wordfence/wf-waf/src/lib/storage/file.php:34
Stack trace:
#0 /home/klient.dhosting.pl/silnapolska/dzienniknarodowy.pl-xu9p/public_html/wp-content/plugins/wordfence/vendor/wordfence/wf-waf/src/lib/storage/file.php(658): wfWAFStorageFile::atomicFilePutContents('/home/klient.dh...', '&lt;?php exit('Acc...')
#1 [internal function]: wfWAFStorageFile-&gt;saveConfig('livewaf')
#2 {main}
  thrown in <b>/home/klient.dhosting.pl/silnapolska/dzienniknarodowy.pl-xu9p/public_html/wp-content/plugins/wordfence/vendor/wordfence/wf-waf/src/lib/storage/file.php</b> on line <b>34</b><br />