Totalizm \u2013 to znaczy wszystko\u015b\u0107! Katolicki totalizm okre\u015bli\u0142 Pius XI w roku 1937, \u017ce to jest prawo pos\u0142usze\u0144stwa Bogu we wszystkim, obejmuj\u0105ce \u201ewszystkie kr\u0119gi \u017cycia\u201d, bo chodzi zawsze i we wszystkim o to, \u017ceby uzgodni\u0107 ca\u0142e \u017cycie z moralno\u015bci\u0105.<\/p>\n\n\n\n
\u201eNiedziela\u201d pisa\u0142a ju\u017c o tym przy rozmaitych sposobno\u015bciach, a ja chcia\u0142bym tylko dopisa\u0107 jeszcze jedn\u0105 uwag\u0119.<\/p>\n\n\n\n
Jako totalizm, ogarnijmy w my\u015bli ca\u0142y \u015bwiat! Lecz jak wyliczy\u0107 i jak obj\u0105\u0107 wszystko, co ludzkie? Wszelkie mo\u017cliwo\u015bci wszystkich kraj\u00f3w i czas\u00f3w? Trzeba jakiego\u015b drogowskazu. Znajdzie si\u0119 w katechizmie, gdzie powiedziano, \u017ce cz\u0142owiek sk\u0142ada si\u0119 z cia\u0142a i duszy. Sprawdza si\u0119 to w historii, w socjologii, w ekonomii, we wszystkim, cokolwiek tyczy si\u0119 cz\u0142owieka.<\/p>\n\n\n\n
Wszystko, cokolwiek jest ludzkiego i co pozostaje w jakimkolwiek zwi\u0105zku z cz\u0142owiekiem, posiada zawsze dwie strony \u2013 cielesn\u0105 i duchow\u0105, bo na tym \u015bwiecie dusza nie obejdzie si\u0119 bez cia\u0142a. Ka\u017cda sprawa posiada stron\u0119 wewn\u0119trzn\u0105 i zewn\u0119trzn\u0105 \u2013 tre\u015b\u0107 i form\u0119. Wszelka tre\u015b\u0107, sama istota rzeczy, musi by\u0107 tu na Ziemi przyobleczona w jak\u0105\u015b form\u0119. Ja\u0142ow\u0105 jest my\u015bl, kt\u00f3rej nie odzieje si\u0119 w s\u0142owa w stosownej i trafnej formie! Pe\u0142nia \u017cycia wymaga tego i tamtego obustronnie, r\u00f3wnocze\u015bnie. Niedomaganie czy to tre\u015bci, czy to formy, sprowadza wykolejenie ca\u0142o\u015bci.<\/p>\n\n\n\n
Cielesna i duchowa strona \u017cycia liczy po dwa dzia\u0142y. Na cielesn\u0105 sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 poj\u0119cia zdrowia i dobrobytu, dobra materialnego; na duchow\u0105 \u2013 dobro moralne i prawda przyrodzona (nauka) i nadprzyrodzona (religia). Pomostem pomi\u0119dzy nimi jest pi\u0119kno, b\u0119d\u0105ce kategori\u0105 wsp\u00f3ln\u0105 cia\u0142u i duszy.<\/p>\n\n\n\n
Razem tedy jest pi\u0119\u0107 dzia\u0142\u00f3w \u017cycia ludzkiego, pi\u0119\u0107 kategorii bytu. Stanowi\u0105 one pi\u0119ciokszta\u0142t \u017cycia, czyli (z \u0142aci\u0144skiego) quincunx<\/em>.<\/p>\n\n\n\n Nikt nie zdo\u0142a wymy\u015bli\u0107 \u017cadnego objawu \u017cycia, kt\u00f3ry by si\u0119 nie mie\u015bci\u0142 w tym pi\u0119ciokszta\u0142cie i jego dzia\u0142ach. To jest totalizm najbardziej totalistyczny!<\/p>\n\n\n\n Ani jeden z tych dzia\u0142\u00f3w nie dzia\u0142a jednak sam, lecz pozostaj\u0105 one w ci\u0105g\u0142ym zwi\u0105zku. Czy\u017c stan zdrowia nie wp\u0142ywa cz\u0119sto na nasz stan ducha, wzbudzaj\u0105c ju\u017c to ochot\u0119, ju\u017c to przygn\u0119bienie? Im wi\u0119cej chor\u00f3b w spo\u0142ecze\u0144stwie, tym wi\u0119cej si\u0142 marnuje si\u0119. Znana jest zasada zdrowego ducha w zdrowym ciele. Wiadomo, \u017ce na misjonarzy do kraj\u00f3w poga\u0144skich przyjmuje si\u0119 tylko kap\u0142an\u00f3w silnych, tryskaj\u0105cych zdrowiem, bo inaczej nie daliby rady swym obowi\u0105zkom.<\/p>\n\n\n\n I nawzajem, duch oddzia\u0142ywa silnie na cia\u0142o. Si\u0142a duchowa pomaga, by ud\u017awign\u0105\u0107 ci\u0119\u017car n\u0119dzy cielesnej. Historia wymienia szereg bohater\u00f3w o ciele nader s\u0142abym, kt\u00f3rzy atoli duchem wielkim celuj\u0105c, dokonali dzie\u0142 chwalebnych i umieli pokonywa\u0107 sw\u0105 w\u0105t\u0142o\u015b\u0107 cielesn\u0105. Ka\u017cdy lekarz przy\u015bwiadczy, \u017ce pacjent tym \u0142atwiej pokona chorob\u0119, im jest silniejszego ducha. W dzie\u0142ach lekarskich coraz cz\u0119\u015bciej czyta si\u0119, \u017ce spowiednik jest najlepszym wsp\u00f3\u0142pracownikiem lekarza. Zapiszmy\u017c w cz\u0119stochowskiej \u201eNiedzieli\u201d, \u017ce pierwszy zwr\u00f3ci\u0142 na to uwag\u0119 przed przesz\u0142o 30 laty Polak, s\u0142awny lekarz cz\u0119stochowski \u015b.p. W\u0142adys\u0142aw Biega\u0144ski (tw\u00f3rca filozofii medycyny).<\/p>\n\n\n\n Ile\u017c zachodzi zwi\u0105zku pomi\u0119dzy zdrowiem a moralno\u015bci\u0105! Widzimy na codziennych przykrych przyk\u0142adach, jak psuje si\u0119 zdrowie dla braku moralno\u015bci.<\/p>\n\n\n\n Podobnie\u017c kategoria dobrobytu ma swoje zwi\u0105zki na wszystkie strony. O g\u0142odzie i ch\u0142odzie ci\u0119\u017cko uczy\u0107 si\u0119 samemu, a c\u00f3\u017c dopiero naucza\u0107 drugich! N\u0119dza obni\u017ca o\u015bwiat\u0119, dobrobyt mo\u017ce j\u0105 podnosi\u0107. Kt\u00f3\u017c nie przy\u015bwiadczy, \u017ce obni\u017cenie warto\u015bci pieni\u0105dza przyczynia si\u0119 do zubo\u017cenia og\u00f3\u0142u? Spostrzeg\u0142 to pierwszy Miko\u0142aj Kopernik (1543), s\u0142awa naszego narodu. Wyda\u0142 osobn\u0105 rozpraw\u0119 naukow\u0105 o tym, jak \u201epieni\u0105dz pod\u0142y\u201d poci\u0105ga za sob\u0105 ubytek artyst\u00f3w, pisarzy, uczonych, a nawet dobrych rzemie\u015blnik\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n Zabiega\u0107 o dobrobyt wolno ka\u017cdemu, a dla ojc\u00f3w rodzin stanowi to nawet bezwzgl\u0119dny obowi\u0105zek. Lecz do rozmy\u015bla\u0144 o kategorii dobra materialnego przy\u0142\u0105cza si\u0119 kategoria dobra moralnego i robi zastrze\u017cenie: Byle uczciwie! Zachodz\u0105 wi\u0119c zwi\u0105zki z moralno\u015bci\u0105 i przy zdrowiu, i przy dobrobycie.<\/p>\n\n\n\n Przejd\u017amy do kategorii duchowej, do prawdy. Wznios\u0142y to dzia\u0142 \u017cycia! Bez rozwoju nauk teologicznych upad\u0142aby moralno\u015b\u0107; bez nauk \u015bwieckich nie by\u0142oby o\u015bwiaty. Nauka wyprzedza bowiem o\u015bwiat\u0119; ta za\u015b jest spopularyzowan\u0105 nauk\u0105. Kraj bez nauk utraci\u0142by wkr\u00f3tce o\u015bwiat\u0119. W ciemnocie umys\u0142\u00f3w zapanowa\u0142yby i n\u0119dza materialna, i chor\u00f3bska wszelkie zara\u017aliwe, bo tylko ludzie o\u015bwieceni umiej\u0105 walczy\u0107 z chorobami i ub\u00f3stwem.<\/p>\n\n\n\n Tak \u2014 to wszystko ma zwi\u0105zek ze wszystkim. Najdobitniej mo\u017ce okazuje si\u0119 to w kategorii pi\u0105tej, na pi\u0119knie. Kto dba o estetyk\u0119 \u017cycia powszedniego po prostu, \u017ceby upi\u0119kszy\u0107 sobie mieszkanie, \u017ceby milej dla oka nakry\u0107 st\u00f3\u0142 i \u017ceby wszystko ko\u0142o niego by\u0142o czyste, ten przyczynia si\u0119 wielce do dobrego stanu swego zdrowia. Lecz sp\u00f3jrzmy na spraw\u0119 wy\u017cszego rz\u0119du: Wznios\u0142e, wspania\u0142e s\u0105 nasze \u015bwi\u0119te miejsca cz\u0119stochowskie, cudowna kaplica, ca\u0142a \u015bwi\u0105tynia i s\u0142awna wie\u017ca; nawet na kru\u017cgankach i placach Jasnej G\u00f3ry my\u015bl ulata do Boga. A czy one nie s\u0105 zarazem pi\u0119kne? Mo\u017ce te\u017c to pi\u0119kno pomaga my\u015bli do wy\u017cszego lotu? Czy\u017c mo\u017cna wyobrazi\u0107 sobie \u015bwi\u0119to\u015b\u0107 w brudzie? Wszystkie sztuki pi\u0119kne \u2014 poezja, malarstwo, rze\u017aba, muzyka \u2014 s\u0142u\u017c\u0105 do upi\u0119kszania naszych ko\u015bcio\u0142\u00f3w, a liturgia katolicka jak\u017ce\u017c pe\u0142na jest estetyki!<\/p>\n\n\n\n Albowiem pi\u0119kno wkracza \u015bmia\u0142o w kategorie duchowe. Dlaczeg\u00f3\u017c mia\u0142yby by\u0107 brzydkimi lub nudnymi prawda albo dobro? Czemu\u017c nie nadawa\u0107 pi\u0119knej szaty zewn\u0119trznej kategoriom moralno\u015bci i prawdy?<\/p>\n\n\n\n Wi\u0105\u017c\u0105 si\u0119 tedy i zachodz\u0105 wzajemnie na siebie wszystkie pi\u0119\u0107 kategorii bytu, bo one wspomagaj\u0105 si\u0119 wzajemnie. One tworz\u0105 harmoni\u0119 \u017cycia poczciwego cz\u0142owieka, kt\u00f3ry nigdy nie ubli\u017cy \u017cadnej z nich. Ka\u017cdy z nas wed\u0142ug swej mo\u017cliwo\u015bci stara si\u0119 posi\u0105\u015b\u0107 dobro duchowe i materialne ze wszystkich pi\u0119ciu kategorii.<\/p>\n\n\n\n Jakiekolwiek doskonalenie si\u0119 w jednej kategorii naszego quincunxa<\/em> prowadzi do nawi\u0105zania stosunk\u00f3w z innymi kategoriami. One wszystkie si\u0119 uzupe\u0142niaj\u0105 i tego w\u0142a\u015bnie wymaga \u017cycie normalne. Ale czy \u017cycie normalne obejdzie si\u0119 bez hierarchii? Z tych pi\u0119ciu kategorii jedna ma pierwsze\u0144stwo przed innymi. Hegemonia, zwierzchnictwo, jest przy kategorii dobra moralnego. Ona musi rz\u0105dzi\u0107 ca\u0142ym naszym pi\u0119ciokszta\u0142tem.<\/p>\n\n\n\n A zatem: nie wolno piel\u0119gnowa\u0107 zdrowia w spos\u00f3b ur\u0105gaj\u0105cy moralno\u015bci, np. bra\u0107 k\u0105piele s\u0142oneczne na rynku. Dorabia\u0107 si\u0119 zamo\u017cno\u015bci godzi si\u0119 tylko w spos\u00f3b uczciwy. Nie powinno si\u0119 u\u017cywa\u0107 wiedzy na z\u0142o. Nie ma gorszego obni\u017cenia nauki, jak oddawa\u0107 j\u0105 na wys\u0142ugi cel\u00f3w niegodnych z wy\u017cszym przeznaczeniem cz\u0142owieka. Nie godzi si\u0119 szerzy\u0107 zepsucia pi\u00f3rem ni p\u0119dzlem malarskim, ni d\u0142utem rze\u017abiarskim.<\/p>\n\n\n\n Im wy\u017csze kto\u015b posiada wykszta\u0142cenie moralne, tym ch\u0119tniej poddaje si\u0119 hegemonii.<\/p>\n\n\n\n Pe\u0142na \u015bwiadomo\u015b\u0107 moralna wymaga pracy nad sob\u0105, rozwa\u017ca\u0144 i studi\u00f3w. Nauk\u0119 moralno\u015bci, zwan\u0105 etyk\u0105, mo\u017cna uprawia\u0107 jak ka\u017cd\u0105 inn\u0105 nauk\u0119 \u2013 od ma\u0142ego szkolnego katechizmu a\u017c do mozofii. Etyk\u0119 zowiemy r\u00f3wnie\u017c przysposobieniem moralno\u015bci do \u017cycia, oczywi\u015bcie nie tylko do prywatnego, ale r\u00f3wnie\u017c publicznego. Wed\u0142ug nauki katolickiej, etyka jest jedna i ta sama dla k\u00f3\u0142ka rodzinnego, dla wielkich kr\u0119g\u00f3w pa\u0144stwa i spo\u0142ecze\u0144stwa. Pa\u0144stwo musi by\u0107 opanowane przez etyk\u0119.<\/p>\n\n\n\n Oto jest totalno\u015b\u0107 katolicka. Zawo\u0142am wi\u0119c dono\u015bnym g\u0142osem: My chcemy etyki totalnej!<\/strong><\/p>\n\n\n\n Jak s\u0105dz\u0105 czytelnicy \u201eNiedzieli\u201d, czy has\u0142o takie nie by\u0142oby ju\u017c czym\u015b na poczet \u015blubowania jasnog\u00f3rskiego? My, katolicy, os\u0105dzamy wszystko a wszystko ze stanowiska etyki, bo przy niej jest zwierzchnictwo nad domem i pa\u0144stwem. Nie ma zak\u0105tka \u017cycia, gdzie by\u015bmy nie badali, nie pytali, czy m panuje moralno\u015b\u0107? I oceniamy wszystko a wszystko wed\u0142ug stosunku do etyki.<\/p>\n\n\n\n Feliks Koneczny<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Totalizm \u2013 to znaczy wszystko\u015b\u0107! Katolicki totalizm okre\u015bli\u0142 Pius XI w roku 1937, \u017ce to jest prawo pos\u0142usze\u0144stwa Bogu we wszystkim, obejmuj\u0105ce \u201ewszystkie kr\u0119gi \u017cycia\u201d, bo chodzi zawsze i we wszystkim o to, \u017ceby uzgodni\u0107 ca\u0142e \u017cycie z moralno\u015bci\u0105. \u201eNiedziela\u201d pisa\u0142a ju\u017c o tym przy rozmaitych sposobno\u015bciach, a ja chcia\u0142bym tylko dopisa\u0107 jeszcze jedn\u0105 uwag\u0119. […]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":18279,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[41,43],"tags":[230,5639,5637,5641,575,5648,5645,5642,1246,5646,5647,5638,5640,5643,5644],"class_list":["post-18278","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-historia-i-idea","category-okres-miedzywojenny-i-okupacja","tag-cywilizacja","tag-dobro-moralne","tag-etyka-katolicka","tag-etyka-publiczna","tag-feliks-koneczny","tag-filozofia-zycia","tag-hierarchia-wartosci","tag-kultura-katolicka","tag-moralnosc","tag-piekno-i-religia","tag-prawda-nadprzyrodzona","tag-quincunx","tag-totalizm","tag-zdrowie-i-duchowosc","tag-zycie-spoleczne"],"yoast_head":"\n