{"id":17936,"date":"2025-10-06T07:02:46","date_gmt":"2025-10-06T05:02:46","guid":{"rendered":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/?p=17936"},"modified":"2025-10-06T07:02:46","modified_gmt":"2025-10-06T05:02:46","slug":"prezes-pan-mniej-pieniedzy-na-nauke-w-polsce-to-problem-calego-kraju-w-ten-sposob-powoli-tracimy-suwerennosc-technologiczna","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/?p=17936","title":{"rendered":"Prezes PAN: Mniej pieni\u0119dzy na nauk\u0119 w Polsce to problem ca\u0142ego kraju. W ten spos\u00f3b powoli tracimy suwerenno\u015b\u0107 technologiczn\u0105"},"content":{"rendered":"\n

W ustawie bud\u017cetowej na 2026 roku na nauk\u0119 i szkolnictwo wy\u017csze wygospodarowano 44,26 mld z\u0142. To o 1 mld z\u0142 wi\u0119cej ni\u017c w 2025 roku. Prezes Polskiej Akademii Nauk uwa\u017ca jednak, \u017ce wzrost jest jedynie wynikiem inflacji, a Polska poprzez brak zwi\u0119kszania inwestycji w nauk\u0119 uzale\u017cnia si\u0119 technologicznie od innych kraj\u00f3w. Naukowcy zwr\u00f3cili si\u0119 do rz\u0105du o rewizj\u0119 projektu bud\u017cetu.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\u2013 Przysz\u0142oroczny bud\u017cet nauki w Polsce b\u0119dzie nominalnie nieco wi\u0119kszy ni\u017c w roku ubieg\u0142ym, ale bior\u0105c pod uwag\u0119 inflacj\u0119, to tak naprawd\u0119 stoimy w miejscu. Je\u017celi wr\u0119cz  popatrzymy sobie na skal\u0119 ostatnich 10 lat, to jak pokaza\u0142 niedawno profesor Piotr Sankowski, nasz udzia\u0142 w PKB polskim relatywnie maleje <\/em>\u2013 m\u00f3wi agencji Newseria prof. Marek Konarzewski, prezes Polskiej Akademii Nauk.<\/p>\n\n\n\n

Piotr Sankowski, prezes IDEAS NCBR, we wpisie w mediach spo\u0142eczno\u015bciowych z 11 wrze\u015bnia 2025 roku podaje, \u017ce wydatki na nauk\u0119 w 2005 roku wynosi\u0142y 1,27 proc. PKB, a obecnie stanowi\u0105 zaledwie 1,02 proc. PKB. To w warto\u015bciach realnych najni\u017csze nak\u0142ady w XXI wieku w relacji do PKB. Ostatnie dost\u0119pne dane GUS z 2023 roku wskazuj\u0105, \u017ce intensywno\u015b\u0107 prac badawczo-rozwojowych by\u0142a nieco wy\u017csza \u2013 na poziomie 1,56 proc. PKB, ale to i tak dwukrotnie ni\u017cszy wska\u017anik ni\u017c w przypadku europejskich lider\u00f3w innowacyjno\u015bci. \u015arednia dla UE w analizowanym roku wynosi\u0142a ok. 2,3 proc. PKB.<\/p>\n\n\n\n

\u2013 To nie jest problem polskiej nauki \u2013 staram si\u0119 to ci\u0105gle podkre\u015bli\u0107. To nie jest to, \u017ce my dostaniemy mniej pieni\u0119dzy. To jest problem Polski jako kraju, kt\u00f3ry w ten spos\u00f3b stopniowo traci suwerenno\u015b\u0107 technologiczn\u0105. Nie inwestuj\u0105c w nasz rozw\u00f3j, czyli w nauk\u0119, coraz bardziej uzale\u017cniamy si\u0119 od tego, \u017ce w przysz\u0142o\u015bci b\u0119dziemy musieli importowa\u0107 rozwi\u0105zania, kt\u00f3re b\u0119d\u0105 nam tutaj s\u0142u\u017cy\u0107 <\/em>\u2013 uwa\u017ca prof. Marek Konarzewski. \u2013 Doskona\u0142ym przyk\u0142adem s\u0105 chocia\u017cby wydatki zbrojeniowe, gdzie wi\u0119kszo\u015b\u0107 technologii, kt\u00f3ra b\u0119dzie w tej chwili pozyskiwana, jest spoza Polski. W wielu przypadkach mog\u0142yby by\u0107 one opracowane w Polsce, w oparciu o umys\u0142y i kompetencje naszych naukowc\u00f3w. \u017ba\u0142uj\u0119, \u017ce nie jest to do tej pory wykorzystywane w takim stopniu, w jakim mog\u0142oby by\u0107.<\/em><\/p>\n\n\n\n

Zgodnie z zapowiedziami MON nawet po\u0142owa przysz\u0142orocznych wydatk\u00f3w na obronno\u015b\u0107 ma zosta\u0107 w kraju i trafi\u0107 do polskich fabryk. Mowa o niebagatelnych kwotach \u2013 w bud\u017cecie pa\u0144stwa na 2026 rok zabezpieczono rekordowe \u015brodki na obron\u0119 narodow\u0105. B\u0119dzie to 200,1 mld z\u0142, co w stosunku do stanu z tego roku oznacza wzrost o 13,5 mld z\u0142. Tym samym wydatki na wojsko, zbrojenia i obronno\u015b\u0107 maj\u0105 wynie\u015b\u0107 4,81 proc. PKB Polski. Eksperci wskazuj\u0105 jednak, \u017ce za\u0142o\u017cenia MON s\u0105 ma\u0142o realne. Raport Klubu Przemys\u0142owego Bezpiecze\u0144stwa Narodowego zaprezentowany podczas MSPO w Kielcach wskaza\u0142, \u017ce co trzecia firma z sektora obronnego nie odczuwa na razie \u017cadnych korzy\u015bci z rosn\u0105cych wydatk\u00f3w na bezpiecze\u0144stwo. Eksperci podkre\u015blili, \u017ce z uwagi na niski poziom inwestycji w B+R po\u015bcig za technologicznymi liderami w przemy\u015ble obronnym nie b\u0119dzie mo\u017cliwy. W konsekwencji Polska tym samym ma ograniczon\u0105 kontrol\u0119 nad wykorzystywanymi technologiami, ich dalszym rozwojem oraz eksportem.<\/p>\n\n\n\n

\u2013 Ograniczanie wydatk\u00f3w na nauk\u0119 jest podcinaniem ga\u0142\u0119zi, na kt\u00f3rej siedzimy. Warto pami\u0119ta\u0107, \u017ce Polska wyczerpa\u0142a proste zasoby rozwojowe, g\u0142\u00f3wnie oparte na tym, \u017ce stanowimy zaplecze wzgl\u0119dnie taniej si\u0142y roboczej. P\u0142ace w Polsce w tej chwili coraz bardziej dor\u00f3wnuj\u0105 p\u0142acom w krajach o\u015bciennych, w zwi\u0105zku z czym rodzi si\u0119 pytanie, czym mamy konkurowa\u0107. Oczywi\u015bcie powinni\u015bmy konkurowa\u0107 lepszymi towarami, lepszymi technologiami <\/em>\u2013 m\u00f3wi prezes PAN. \u2013 Bez rozwoju nauki tych lepszych technologii nie b\u0119dzie, w zwi\u0105zku z czym rodzi si\u0119 fundamentalne pytanie: co dalej z Polsk\u0105? To jest pytanie nie tyle o to, co dalej z polsk\u0105 nauk\u0105, ile co dalej z Polsk\u0105. Ja bym chcia\u0142 to pytanie bardzo twardo postawi\u0107, nie mam na nie niestety odpowiedzi.<\/em><\/p>\n\n\n\n

O zwi\u0119kszenie nak\u0142ad\u00f3w ostatnio zaapelowa\u0142o do rz\u0105du Narodowe Centrum Nauki. W przysz\u0142orocznym bud\u017cecie zamro\u017cono dotacj\u0119 dla NCN na poziomie z tego roku, a rada tej instytucji szacuje, \u017ce w przysz\u0142ym roku potrzebne jest o 400 mln z\u0142 wi\u0119cej. Bez tego nie b\u0119dzie mo\u017cliwy rozw\u00f3j systemu grantowego, co ograniczy szanse m\u0142odych naukowc\u00f3w i obni\u017cy innowacyjno\u015b\u0107 polskich bada\u0144. Rada NCN \u2013 <\/em>jak podkre\u015blono \u2013 <\/em>b\u0119dzie zmuszona utrzyma\u0107 ograniczenia w cz\u0119stotliwo\u015bci og\u0142aszania konkurs\u00f3w, a nawet rozwa\u017cy\u0107 redukcj\u0119 oferty konkursowej. Apel ten popar\u0142o wiele innych instytucji naukowych i grono naukowc\u00f3w, kt\u00f3rzy podkre\u015blaj\u0105, \u017ce zamro\u017cenie finansowania NCN na obecnym poziomie ju\u017c ma nieodwracalne konsekwencje, kt\u00f3re b\u0119d\u0105 si\u0119 tylko pog\u0142\u0119bia\u0107: utrat\u0119 m\u0142odych talent\u00f3w, os\u0142abienie szkolnictwa wy\u017cszego i szk\u00f3\u0142 doktorskich, rozwi\u0105zanie nowatorskich zespo\u0142\u00f3w badawczych, spadek pozycji Polski w europejskiej i \u015bwiatowej nauce oraz ograniczenie zar\u00f3wno rozwoju, jak i wykorzystania potencja\u0142u pa\u0144stwa w obszarze zdrowia, obronno\u015bci, energetyki, nowych technologii czy rozwi\u0105za\u0144 edukacyjnych i spo\u0142ecznych.<\/p>\n\n\n\n

\u2013 M\u00f3wi\u0105c obrazowo: NCN to tlen polskiej nauki, a jego aktualny poziom jest krytycznie niski \u2013<\/em> napisano w apelu. \u2013 Dlatego stanowczo \u017c\u0105damy rewizji projektu bud\u017cetu na rok 2026 w celu zwi\u0119kszenia nak\u0142ad\u00f3w na badania naukowe w Polsce, w tym szczeg\u00f3lnie podwy\u017cszenia dotacji dla Narodowego Centrum Nauki o minimum 400 mln z\u0142 oraz zagwarantowania corocznego wzrostu finansowania NCN w powi\u0105zaniu z PKB.<\/em><\/p>\n\n\n\n