Irena I\u0142\u0142akowiczowa, z domu Morzycka, przysz\u0142a na \u015bwiat 26 lipca 1906 roku w Berlinie w rodzinie ziemia\u0144skiej wywodz\u0105cej si\u0119 z Kujaw. Jej ojciec, Boles\u0142aw Morzycki, pracowa\u0142 przy rozbudowie kolei w Rosji, co sprawi\u0142o, \u017ce rodzina musia\u0142a cz\u0119sto si\u0119 przemieszcza\u0107. Po wybuchu rewolucji pa\u017adziernikowej w 1917 roku Morzyccy opu\u015bcili Rosj\u0119 i na jaki\u015b czas osiedlili si\u0119 w Finlandii. To w\u0142a\u015bnie tam Irena nauczy\u0142a si\u0119 biegle j\u0119zyka fi\u0144skiego \u2014 jednego z sze\u015bciu, kt\u00f3rymi w\u0142ada\u0142a. Pozosta\u0142e to: polski, francuski, niemiecki, angielski i rosyjski. Z czasem opanowa\u0142a tak\u017ce j\u0119zyk perski.<\/p>\n\n\n\n
Po powrocie do Polski Irena ucz\u0119szcza\u0142a do szko\u0142y przyklasztornej prowadzonej przez Zgromadzenie Naj\u015bwi\u0119tszego Serca Jezusowego w Zbylitowskiej G\u00f3rze, co by\u0142o charakterystyczne dla dziewcz\u0105t z arystokratycznych rodzin. Nast\u0119pnie wyjecha\u0142a do Francji, gdzie studiowa\u0142a nauki humanistyczne na Uniwersytecie w Grenoble. To w\u0142a\u015bnie tam, podczas g\u00f3rskich w\u0119dr\u00f3wek w Alpach, wydarzy\u0142 si\u0119 dramatyczny epizod, kt\u00f3ry przeszed\u0142 do jej legendy: jeden z uczestnik\u00f3w wyprawy spad\u0142 do szczeliny skalnej i zgin\u0105\u0142. Irena, wykazuj\u0105c si\u0119 odwag\u0105 i determinacj\u0105, spu\u015bci\u0142a si\u0119 na linie po cia\u0142o towarzysza, ryzykuj\u0105c w\u0142asne \u017cycie. Za ten czyn zosta\u0142a uhonorowana szwajcarsk\u0105 z\u0142ot\u0105 odznak\u0105 alpinistyczn\u0105. Ju\u017c wtedy wy\u0142ania\u0142 si\u0119 portret kobiety nieprzeci\u0119tnej: inteligentnej, wykszta\u0142conej, wysportowanej, nieboj\u0105cej si\u0119 wyzwa\u0144. Wyr\u00f3\u017cnia\u0142a si\u0119 nie tylko intelektem, ale i urod\u0105. By\u0142a wysoka, szczup\u0142a, o regularnych rysach twarzy i jasnych oczach. Z czasem zacz\u0119\u0142a przyci\u0105ga\u0107 uwag\u0119 tak\u017ce jako modelka, cho\u0107 nie zawodowa, to cz\u0119sto pojawia\u0142a si\u0119 w towarzystwie artyst\u00f3w i dyplomat\u00f3w. M\u0142odo\u015b\u0107 Ireny by\u0142a barwna, lecz nie zapowiada\u0142a jeszcze, \u017ce jej \u017cycie wkr\u00f3tce wkroczy na \u015bcie\u017ck\u0119 tak ryzykown\u0105 i nieodwracaln\u0105.<\/p>\n\n\n\n
Po zako\u0144czeniu studi\u00f3w Irena przenios\u0142a si\u0119 do Pary\u017ca, gdzie los postawi\u0142 na jej drodze wyj\u0105tkowego cz\u0142owieka. Aziz Zangenah, syn ksi\u0119cia Kurdystanu, zakocha\u0142 si\u0119 w niej od pierwszego wejrzenia. Ich \u015blub odby\u0142 si\u0119 w obrz\u0105dku muzu\u0142ma\u0144skim we francuskiej stolicy. Po ceremonii m\u0142odzi ma\u0142\u017conkowie udali si\u0119 do Persji, gdzie zamieszkali w pa\u0142acu nale\u017c\u0105cym do rodziny Zangenaha. Chocia\u017c zwi\u0105zek oparty by\u0142 na g\u0142\u0119bokim uczuciu i wzajemnym szacunku, Irena z trudem odnajdywa\u0142a si\u0119 w surowych realiach \u017cycia kobiety na Bliskim Wschodzie. Pomimo przywilej\u00f3w, jakie zdoby\u0142a w ma\u0142\u017ce\u0144skim kontrakcie, w tym prawa do wsp\u00f3lnych posi\u0142k\u00f3w z m\u0119\u017cczyznami, czu\u0142a si\u0119 coraz bardziej osamotniona. Po dw\u00f3ch latach, za zgod\u0105 m\u0119\u017ca, postanowi\u0142a opu\u015bci\u0107 Kurdystan. Aziz nie tylko nie stawia\u0142 przeszk\u00f3d, ale wr\u0119cz pom\u00f3g\u0142 jej w ucieczce, zdaj\u0105c sobie spraw\u0119 z konsekwencji, jakie mog\u0142yby go spotka\u0107 w razie wykrycia. Irena wsiad\u0142a na motocykl z pe\u0142nym bakiem paliwa i samotnie, przez g\u00f3rzyste tereny, dotar\u0142a do polskiej plac\u00f3wki dyplomatycznej w Teheranie. Z pomoc\u0105 polskiego poselstwa, w ca\u0142kowitej dyskrecji, uda\u0142o jej si\u0119 wr\u00f3ci\u0107 do ojczyzny.<\/p>\n\n\n\n
Po powrocie do Polski ponownie wyjecha\u0142a do Pary\u017ca. Tam pozna\u0142a Jerzego Olgierda I\u0142\u0142akowicza, m\u0142odszego od niej o dwa lata, ziemianina, dzia\u0142acza narodowego i kuzyna poetki Kazimiery I\u0142\u0142akowicz\u00f3wny. Wzi\u0119li \u015blub 23 pa\u017adziernika 1934 roku w Warszawie. Dwa lata p\u00f3\u017aniej, 25 czerwca 1936, urodzi\u0142a si\u0119 ich c\u00f3rka, Ligia. Ma\u0142\u017ce\u0144stwo to sta\u0142o si\u0119 pocz\u0105tkiem nowego etapu w jej \u017cyciu \u2013 politycznego, konspiracyjnego i tragicznego w skutkach.<\/p>\n\n\n\n
Wybuch II wojny \u015bwiatowej w 1939 roku ca\u0142kowicie odmieni\u0142 \u017cycie Ireny i jej m\u0119\u017ca Jerzego. Oboje zaanga\u017cowali si\u0119 w dzia\u0142alno\u015b\u0107 konspiracyjn\u0105 w ramach Organizacji Polskiej, kt\u00f3ra przekszta\u0142ci\u0142a si\u0119 z czasem w Organizacj\u0119 Wojskow\u0105 Zwi\u0105zek Jaszczurczy. Jerzy obj\u0105\u0142 funkcj\u0119 kierownika Wydzia\u0142u Finansowego i pozosta\u0142 aktywny a\u017c do 1944 roku. Irena natomiast zosta\u0142a wcielona do pionu wywiadowczego, zwi\u0105zanego z podcentral\u0105 \u201eZach\u00f3d\u201d, kt\u00f3rej zadaniem by\u0142o prowadzenie rozpoznania wojskowego, gospodarczego i komunikacyjnego na terenach Niemiec.<\/p>\n\n\n\n
Dzi\u0119ki bieg\u0142ej znajomo\u015bci j\u0119zyka niemieckiego oraz wyj\u0105tkowej urodzie Irena by\u0142a w stanie bez wi\u0119kszych podejrze\u0144 podr\u00f3\u017cowa\u0107 do Berlina, gdzie funkcjonowa\u0142 punkt kontaktowy sieci \u201eZ\u201d. Dzia\u0142a\u0142a pod pseudonimem \u201eBarbara Zawisza\u201d. Jej misje by\u0142y nie tylko ryzykowne, ale i kluczowe dla gromadzenia danych o ruchach wojsk niemieckich, ich zapleczu logistycznym oraz planach okupanta. Sie\u0107 wywiadowcza, do kt\u00f3rej nale\u017ca\u0142a, liczy\u0142a setki os\u00f3b i si\u0119ga\u0142a a\u017c do Kwatery G\u0142\u00f3wnej Hitlera.<\/p>\n\n\n\n
Rok 1941 przyni\u00f3s\u0142 jednak powa\u017cne zagro\u017cenie. Niemcom uda\u0142o si\u0119 rozpracowa\u0107 cz\u0119\u015b\u0107 siatki \u201eZach\u00f3d\u201d, co doprowadzi\u0142o do licznych aresztowa\u0144. 7 pa\u017adziernika 1942 roku gestapo zatrzyma\u0142o Iren\u0119 w Warszawie. Osadzono j\u0105 na Pawiaku, gdzie przez kolejne miesi\u0105ce by\u0142a brutalnie przes\u0142uchiwana. Pomimo tortur nie wyda\u0142a \u017cadnego z towarzyszy. Mia\u0142a przy sobie cyjanek, dostarczony przez cz\u0142onk\u00f3w Zwi\u0105zku Jaszczurczego, jednak z niego nie skorzysta\u0142a, przekonana, \u017ce zachowa milczenie do ko\u0144ca. W tym czasie w\u015br\u00f3d struktur konspiracyjnych narasta\u0142o przekonanie, \u017ce trzeba za wszelk\u0105 cen\u0119 j\u0105 uratowa\u0107. Jej m\u0105\u017c, Jerzy I\u0142\u0142akowicz, prowadzi\u0142 intensywne starania o uwolnienie Ireny. Przekupiony stra\u017cnik zgodzi\u0142 si\u0119 umie\u015bci\u0107 j\u0105 w grupie wi\u0119\u017ani\u00f3w niepolitycznych, kt\u00f3rzy mieli zosta\u0107 przetransportowani do obozu koncentracyjnego na Majdanku. By\u0142 to ryzykowny plan, ale dawa\u0142 cie\u0144 nadziei.<\/p>\n\n\n\n
W marcu 1943 roku, dwa miesi\u0105ce po przeniesieniu do Lublina, nast\u0105pi\u0142a jedna z najbardziej brawurowych akcji wywiadu Narodowych Si\u0142 Zbrojnych. Grupa konspirator\u00f3w, przebranych w mundury gestapo, podjecha\u0142a pod bram\u0119 obozu, przedstawiaj\u0105c sfa\u0142szowany nakaz przewiezienia Ireny na dalsze \u015bledztwo do Warszawy. Ich pewno\u015b\u0107 siebie, zgodno\u015b\u0107 narracji i dokument\u00f3w przekona\u0142a stra\u017cnik\u00f3w. Irena zosta\u0142a uwolniona. Akcja zosta\u0142a odnotowana w oficjalnym raporcie Delegatury Rz\u0105du i do dzi\u015b uchodzi za jeden z najbardziej spektakularnych sukces\u00f3w konspiracyjnych w okupowanej Polsce. Irena odzyska\u0142a wolno\u015b\u0107 i po kr\u00f3tkim okresie rekonwalescencji zn\u00f3w wr\u00f3ci\u0142a do s\u0142u\u017cby. Tym razem jej cel by\u0142 jeszcze bardziej niebezpieczny.<\/p>\n\n\n\n
Po spektakularnej ucieczce z Majdanka Irena I\u0142\u0142akowiczowa nie szuka\u0142a schronienia na uboczu, nie wycofa\u0142a si\u0119 z konspiracji i nie zdecydowa\u0142a na ucieczk\u0119 z kraju. Wr\u0119cz przeciwnie \u2014 natychmiast po okresie rekonwalescencji, kt\u00f3ry sp\u0119dzi\u0142a na prowincji, powr\u00f3ci\u0142a do Warszawy. Zamieszka\u0142a u doktor Mi\u0142odroskiej przy ulicy Filtrowej, sk\u0105d rozpocz\u0119\u0142a nowy etap dzia\u0142alno\u015bci wywiadowczej. Tym razem zosta\u0142a przydzielona do kom\u00f3rki rozpoznawczej Narodowych Si\u0142 Zbrojnych, kt\u00f3ra zajmowa\u0142a si\u0119 \u015bledzeniem i neutralizowaniem wp\u0142yw\u00f3w sowieckiej agentury na terenie Generalnego Gubernatorstwa.<\/p>\n\n\n\n
Zadania Ireny nie ogranicza\u0142y si\u0119 ju\u017c do analizy wojskowej aktywno\u015bci Niemc\u00f3w. Jej celem by\u0142a teraz penetracja struktur Polskiej Partii Robotniczej oraz siatek NKWD dzia\u0142aj\u0105cych na terenie centralnej Polski. Kluczowym punktem operacyjnym by\u0142a radiostacja zlokalizowana w Otwocku, kt\u00f3ra s\u0142u\u017cy\u0142a do komunikacji z Moskw\u0105 oraz koordynowania operacji zwi\u0105zanych ze zrzutami sowieckich spadochroniarzy. Irena zdoby\u0142a informacje, kt\u00f3re mog\u0142y mie\u0107 du\u017ce znaczenie dla wywiadu NSZ. W toku operacji utrzymywa\u0142a kontakt z niemieckim oficerem Abwehry, kt\u00f3ry, jak twierdzi\u0142a, posiada\u0142 silnie antyhitlerowskie pogl\u0105dy i by\u0142 sk\u0142onny wsp\u00f3\u0142pracowa\u0107 w walce z komunizmem. W tej niejednoznacznej rzeczywisto\u015bci okupacyjnej, gdzie linie front\u00f3w ideologicznych cz\u0119sto si\u0119 zaciera\u0142y, takie sojusze nie by\u0142y czym\u015b niezwyk\u0142ym. Zar\u00f3wno Niemcy, jak i Sowieci byli postrzegani przez NSZ jako \u015bmiertelni wrogowie, a dzia\u0142ania I\u0142\u0142akowiczowej wpisywa\u0142y si\u0119 w t\u0119 bezkompromisow\u0105 logik\u0119.<\/p>\n\n\n\n
W mi\u0119dzyczasie Tymczasowa Narodowa Rada Polityczna podj\u0119\u0142a decyzj\u0119 o ewakuacji Ireny do Londynu. Planowano, \u017ce wyjedzie z Tadeuszem Salskim, ps. \u201eJan\u201d. Jej m\u0105\u017c Jerzy zaproponowa\u0142, \u017ce to on powinien towarzyszy\u0107 \u017conie w podr\u00f3\u017cy, jednak decyzj\u0105 dow\u00f3dztwa uznano, \u017ce b\u0119dzie to zbyt ryzykowne. Na dziewi\u0119\u0107 dni przed planowanym wyjazdem wydarzy\u0142o si\u0119 co\u015b, co po dzi\u015b dzie\u0144 pozostaje niewyja\u015bnione. Wieczorem 4 pa\u017adziernika 1943 roku Irena odebra\u0142a telefon. By\u0142a wyra\u017anie poruszona rozmow\u0105. Poinformowa\u0142a doktor Mi\u0142odrosk\u0105, \u017ce wychodzi, ale na wszelki wypadek poda\u0142a instrukcj\u0119: je\u015bli nie wr\u00f3ci do godziny 22:00, nale\u017cy powiadomi\u0107 punkt kontaktowy. Znikn\u0119\u0142a bez \u015bladu.<\/p>\n\n\n\n
Jej cia\u0142o znaleziono nied\u0142ugo p\u00f3\u017aniej na ulicy Polnej, w pobli\u017cu Pola Mokotowskiego. Zosta\u0142a zastrzelona strza\u0142em w ty\u0142 g\u0142owy, co nosi\u0142o znamiona egzekucji z wyroku. Nie zostawi\u0142a \u017cadnych list\u00f3w, nie uda\u0142o si\u0119 ustali\u0107, z kim si\u0119 spotka\u0142a ani kto wyda\u0142 na ni\u0105 wyrok. Mia\u0142a przy sobie dokumenty i by\u0142a ubrana jak zawsze \u2014 gotowa do dzia\u0142ania. \u015amier\u0107 nadesz\u0142a szybko i bez ostrze\u017cenia.<\/p>\n\n\n\n
Zab\u00f3jstwo Ireny I\u0142\u0142akowiczowej pozostaje jedn\u0105 z najwi\u0119kszych zagadek polskiego podziemia niepodleg\u0142o\u015bciowego. Jej cia\u0142o zosta\u0142o odnalezione niedaleko Pola Mokotowskiego, przy ulicy Polnej w Warszawie, z ran\u0105 postrza\u0142ow\u0105 w ty\u0142 g\u0142owy. Wszystko wskazywa\u0142o na to, \u017ce zosta\u0142a zastrzelona z bliskiej odleg\u0142o\u015bci \u2014 jak w egzekucji. By\u0142a ubrana w zwyk\u0142y str\u00f3j cywilny, bez oznak walki czy szarpaniny. Nie zrabowano jej rzeczy osobistych, co wyklucza\u0142o napad rabunkowy. Morderstwo by\u0142o precyzyjne i zimne, jakby przeprowadzone przez zawodowego likwidatora.<\/p>\n\n\n\n
Natychmiast pojawi\u0142y si\u0119 hipotezy. Najbardziej rozpowszechniona m\u00f3wi\u0142a o zem\u015bcie ze strony struktur komunistycznych: Gwardii Ludowej lub agentury NKWD, kt\u00f3rych dzia\u0142alno\u015b\u0107 by\u0142a przez Iren\u0119 rozpracowywana. Jej ostatnie misje wi\u0105za\u0142y si\u0119 z rozpracowaniem radiostacji w Otwocku, kt\u00f3r\u0105 wykorzystywano do kontaktu z Moskw\u0105 i koordynacji zrzut\u00f3w sowieckich agent\u00f3w. Dzia\u0142alno\u015b\u0107 Ireny mog\u0142a zagra\u017ca\u0107 kluczowym operacjom komunistycznego podziemia. Pojawi\u0142y si\u0119 tak\u017ce sugestie, \u017ce zosta\u0142a zdradzona przez kogo\u015b z kr\u0119g\u00f3w konspiracyjnych. W materia\u0142ach Instytutu Pami\u0119ci Narodowej znajduje si\u0119 notatka informuj\u0105ca, \u017ce zosta\u0142a \u201ezastrzelona z wyroku GL jako konfidentka Gestapo\u201d. Tego stwierdzenia nigdy nie potwierdzono \u017cadnymi dodatkowymi dowodami, a jego wiarygodno\u015b\u0107 zosta\u0142a zakwestionowana przez historyk\u00f3w. Profesor Jan \u017baryn zauwa\u017cy\u0142, \u017ce taka wersja mo\u017ce by\u0107 elementem wojny informacyjnej toczonej ju\u017c w trakcie wojny i po jej zako\u0144czeniu. Zwr\u00f3ci\u0142 te\u017c uwag\u0119, \u017ce wiedza o tym wydarzeniu pochodzi tylko z jednego, niezweryfikowanego \u017ar\u00f3d\u0142a.<\/p>\n\n\n\n
Istnieje r\u00f3wnie\u017c alternatywna wersja zdarze\u0144, wed\u0142ug kt\u00f3rej Irena, pozostaj\u0105c w kontakcie z niemieck\u0105 Abwehr\u0105, mog\u0142a pa\u015b\u0107 ofiar\u0105 nieporozumienia lub celowego dzia\u0142ania niemieckich s\u0142u\u017cb, kt\u00f3re zorientowa\u0142y si\u0119, \u017ce ich wsp\u00f3\u0142pracowniczka gra na dwa fronty. Nie mo\u017cna te\u017c wykluczy\u0107 prowokacji. Telefon, kt\u00f3ry otrzyma\u0142a w dniu \u015bmierci, m\u00f3g\u0142 by\u0107 cz\u0119\u015bci\u0105 zaplanowanej pu\u0142apki. Jej m\u0105\u017c Jerzy, zrozpaczony, rozpocz\u0105\u0142 natychmiastowe poszukiwania. Cia\u0142o odnalaz\u0142 dopiero w kostnicy szpitala przy ulicy Oczki. Zidentyfikowa\u0142 je mimo konspiracyjnych dokument\u00f3w i zmienionego nazwiska. Pogrzeb odby\u0142 si\u0119 w warunkach konspiracyjnych. Jerzy przebra\u0142 si\u0119 za grabarza, a matka Ireny \u2013 za pracownic\u0119 cmentarza. Zosta\u0142a pochowana na Pow\u0105zkach jako Barbara Zawisza. Dopiero w 1948 roku na grobie pojawi\u0142a si\u0119 tabliczka z jej prawdziwym imieniem i nazwiskiem.<\/p>\n\n\n\n
\u015amier\u0107 Ireny I\u0142\u0142akowiczowej na zawsze pozosta\u0142a bez wyja\u015bnienia, a wok\u00f3\u0142 niej naros\u0142y legendy, domys\u0142y i teorie. \u017badna nie zosta\u0142a do ko\u0144ca potwierdzona. Milczenie archiw\u00f3w w tej sprawie jest r\u00f3wnie z\u0142owrogie, co celny strza\u0142 w g\u0142ow\u0119.<\/p>\n\n\n\n
Chocia\u017c Irena I\u0142\u0142akowiczowa zgin\u0119\u0142a w dramatycznych i wci\u0105\u017c niewyja\u015bnionych okoliczno\u015bciach, pami\u0119\u0107 o niej przetrwa\u0142a w r\u00f3\u017cnych formach \u2014 od rodzinnych wspomnie\u0144, przez publikacje historyczne, a\u017c po symboliczne gesty instytucjonalne. Dla najbli\u017cszych by\u0142a \u017con\u0105, matk\u0105, kobiet\u0105 \u015bwiat\u0142\u0105 i odwa\u017cn\u0105, kt\u00f3ra nigdy nie waha\u0142a si\u0119 postawi\u0107 wszystkiego na jedn\u0105 kart\u0119 w imi\u0119 wyznawanych warto\u015bci.<\/p>\n\n\n\n
20 maja 1944 roku, kilka miesi\u0119cy po jej \u015bmierci, zosta\u0142a po\u015bmiertnie awansowana do stopnia podporucznika czasu wojny. Rozkaz wyda\u0142o dow\u00f3dztwo Narodowych Si\u0142 Zbrojnych. P\u00f3\u017aniej, ju\u017c w wolnej Polsce, w 1995 roku, zosta\u0142a uhonorowana Krzy\u017cem Narodowego Czynu Zbrojnego \u2014 odznaczeniem nadawanym za wybitne zas\u0142ugi w s\u0142u\u017cbie niepodleg\u0142o\u015bciowej. Cho\u0107 przez dekady jej historia by\u0142a przemilczana lub zniekszta\u0142cana, wraz z odzyskan\u0105 suwerenno\u015bci\u0105 zacz\u0119to coraz odwa\u017cniej m\u00f3wi\u0107 o jej roli w konspiracji i dramacie jej \u015bmierci.<\/p>\n\n\n\n
W literaturze historycznej i publicystycznej Irena przedstawiana jest jako jedna z najwybitniejszych postaci kobiecych w polskim wywiadzie II wojny \u015bwiatowej. Autorki i autorzy, tacy jak Joanna Puchalska, podkre\u015blaj\u0105 nie tylko jej kompetencje, ale te\u017c si\u0142\u0119 charakteru, etos i kobiec\u0105 godno\u015b\u0107, kt\u00f3re wyr\u00f3\u017cnia\u0142y j\u0105 w \u015bwiecie m\u0119skiej dominacji. Sta\u0142a si\u0119 symbolem kobiet-wojowniczek, kt\u00f3re nie tylko wspiera\u0142y konspiracj\u0119, ale te\u017c ni\u0105 dowodzi\u0142y, tworzy\u0142y struktury, podejmowa\u0142y decyzje i gin\u0119\u0142y w imi\u0119 sprawy.<\/p>\n\n\n\n
Dzi\u015b gr\u00f3b Ireny I\u0142\u0142akowiczowej na warszawskich Pow\u0105zkach, ju\u017c z jej prawdziwym nazwiskiem, odwiedzaj\u0105 ludzie, kt\u00f3rzy nie znali jej osobi\u015bcie. To dow\u00f3d, \u017ce ofiara, kt\u00f3r\u0105 ponios\u0142a, nie posz\u0142a w zapomnienie. Jej legenda trwa i inspiruje. \u017bycie Ireny I\u0142\u0142akowiczowej by\u0142o kr\u00f3tkie, lecz niezwykle intensywne. Mia\u0142a zaledwie 37 lat, gdy zgin\u0119\u0142a, a jednak pozostawi\u0142a po sobie \u015blad, jakiego nie zostawiaj\u0105 cz\u0119sto nawet ludzie \u017cyj\u0105cy dwa razy d\u0142u\u017cej. Jej biografia zawiera wszystko to, co sk\u0142ada si\u0119 na posta\u0107 tragiczn\u0105 i zarazem heroiczn\u0105 \u2014 m\u0142odo\u015b\u0107 naznaczon\u0105 odwag\u0105, pasj\u0119 odkrywania \u015bwiata, skomplikowane losy osobiste, niebezpieczn\u0105 s\u0142u\u017cb\u0119 w strukturach konspiracyjnych, brutalne przes\u0142uchania, wielk\u0105 ucieczk\u0119 i wreszcie: cich\u0105, bezimienn\u0105 \u015bmier\u0107. Nie wiadomo, kto wyda\u0142 na ni\u0105 wyrok i kto poci\u0105gn\u0105\u0142 za spust. By\u0107 mo\u017ce nigdy si\u0119 tego nie dowiemy. By\u0142a kobiet\u0105, kt\u00f3ra wiedzia\u0142a zbyt wiele, dzia\u0142a\u0142a zbyt skutecznie i przekracza\u0142a granice, kt\u00f3rych nie wybaczano ani Niemcy, ani komuni\u015bci, ani \u2013 by\u0107 mo\u017ce \u2013 niekt\u00f3rzy sojusznicy.<\/p>\n\n\n\n
I\u0142\u0142akowiczowa jest symbolem. Reprezentuje kobiety, kt\u00f3re w czasie wojny nie tylko wspiera\u0142y m\u0119\u017cczyzn z ty\u0142u, ale same walczy\u0142y z przodu: intelektem, odwag\u0105, j\u0119zykiem, analitycznym umys\u0142em. Jej historia przypomina, \u017ce bohaterstwo nie zawsze ko\u0144czy si\u0119 chwa\u0142\u0105. Czasem ko\u0144czy si\u0119 milczeniem, anonimowym grobem i pytaniami, kt\u00f3re wci\u0105\u017c pozostaj\u0105 bez odpowiedzi. Ale to w\u0142a\u015bnie pami\u0119\u0107 o takich postaciach, przywracanych przez histori\u0119 z zapomnienia, uczy nas, \u017ce wolno\u015b\u0107, za kt\u00f3r\u0105 gin\u0119li, nie mo\u017ce by\u0107 lekcewa\u017cona. I \u017ce s\u0105 biografie, kt\u00f3re zas\u0142uguj\u0105, by opowiada\u0107 je wci\u0105\u017c na nowo.<\/p>\n\n\n\n
Monika \u015awie\u017cawska<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" W historii Polski nie brakuje postaci, kt\u00f3re poprzez swoje \u017cycie, po\u015bwi\u0119cenie i tajemnicz\u0105 \u015bmier\u0107 staj\u0105 si\u0119 symbolami epoki. Jedn\u0105 z takich os\u00f3b jest Irena I\u0142\u0142akowiczowa \u2013 kobieta niezwyk\u0142a, kt\u00f3rej biografia to gotowy scenariusz filmowy: pi\u0119kna, wykszta\u0142cona, bieg\u0142a w sze\u015bciu j\u0119zykach, odwa\u017cna alpinistka, przedwojenna modelka, a jednocze\u015bnie agentka wywiadu i podporucznik Narodowych Si\u0142 Zbrojnych. Jej \u017cycie […]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":17868,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[41,187],"tags":[4915,4917,4561,2256,361,4910,3911,4916,1296,336,606,4914,4912,4913,4911,4564],"class_list":["post-17877","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-historia-i-idea","category-rocznice","tag-agentka-wywiadu","tag-bohaterstwo-kobiet","tag-gwardia-ludowa","tag-historia-polski","tag-ii-wojna-swiatowa","tag-irena-illakowiczowa","tag-kobiety-w-konspiracji","tag-majdanek","tag-nkwd","tag-nsz","tag-okupacja-niemiecka","tag-pawiak","tag-radiostacja-w-otwocku","tag-tajemnica-smierci","tag-wywiad-wojenny","tag-zwiazek-jaszczurczy"],"yoast_head":"\n