By\u0142a to jedna z najg\u0142o\u015bniejszych spraw legislacyjnych ostatnich miesi\u0119cy i kolejna pr\u00f3ba wprowadzenia do polskiego porz\u0105dku prawnego penalizacji tzw. mowy nienawi\u015bci, zako\u0144czona ostatecznie jej ca\u0142kowitym uniewa\u017cnieniem. Trybuna\u0142, odpowiadaj\u0105c na wniosek Prezydenta z 16 kwietnia, uzna\u0142, \u017ce przepisy nowelizacji s\u0105 sprzeczne z art. 2, art. 31 ust. 3, art. 42 ust. 1 oraz art. 54 ust. 1 Konstytucji RP.<\/p>\n\n\n\n
Nowelizacja obj\u0119\u0142a cztery artyku\u0142y Kodeksu karnego: 53 \u00a7 2a pkt 6, 119 \u00a7 1, 256 \u00a7 1 oraz 257. We wszystkich przypadkach chodzi\u0142o o rozszerzenie katalogu przes\u0142anek przest\u0119pstw z nienawi\u015bci. Obok dotychczasowych cech chronionych \u2013 takich jak przynale\u017cno\u015b\u0107 narodowa, etniczna, rasowa, polityczna czy religijna \u2013 ustawodawca chcia\u0142 doda\u0107 cztery kolejne: niepe\u0142nosprawno\u015b\u0107, wiek, p\u0142e\u0107 oraz orientacj\u0119 seksualn\u0105. W trzech z czterech nowelizowanych przepis\u00f3w usuni\u0119to r\u00f3wnie\u017c s\u0142owo \u201eofiara\u201d oraz odnosz\u0105ce si\u0119 do niej zaimki, co znacz\u0105co zmienia\u0142o konstrukcj\u0119 przest\u0119pstwa i umo\u017cliwia\u0142o prowadzenie post\u0119powa\u0144 niezale\u017cnie od tego, czy pokrzywdzony rzeczywi\u015bcie posiada\u0142 dan\u0105 cech\u0119.<\/p>\n\n\n\n
Ten pozornie techniczny zabieg mia\u0142 du\u017ce znaczenie prawne. W uzasadnieniu jednej z poprawek pos\u0142owie Lewicy otwarcie m\u00f3wili o wprowadzeniu do polskiego prawa konstrukcji znanych z kraj\u00f3w zachodnich \u2013 \u201edyskryminacji przez asumpcj\u0119\u201d i \u201edyskryminacji przez asocjacj\u0119\u201d. W praktyce oznacza\u0142oby to penalizacj\u0119 dzia\u0142a\u0144 czy wypowiedzi, kt\u00f3re dotyczy\u0142yby niekoniecznie os\u00f3b posiadaj\u0105cych chronion\u0105 cech\u0119, ale r\u00f3wnie\u017c tych, kt\u00f3re s\u0105 z nimi zwi\u0105zane \u2013 np. przez wsp\u00f3lne dzia\u0142ania spo\u0142eczne, rodzinne czy nawet wyra\u017canie publicznego poparcia. Innymi s\u0142owy, obiektem ochrony nie by\u0142aby ju\u017c konkretna osoba z okre\u015blon\u0105 cech\u0105, ale szerokie spektrum powi\u0105za\u0144 i domniemanych intencji, co budzi\u0142o powa\u017cne w\u0105tpliwo\u015bci co do zgodno\u015bci z zasad\u0105 nullum crimen sine lege oraz konstytucyjnej ochrony wolno\u015bci s\u0142owa.<\/p>\n\n\n\n
Jeszcze bardziej kontrowersyjna okaza\u0142a si\u0119 interpretacja poj\u0119cia \u201ep\u0142e\u0107\u201d, kt\u00f3ra \u2013 jak argumentowa\u0142 \u00f3wczesny minister sprawiedliwo\u015bci Adam Bodnar \u2013 mia\u0142a by\u0107 rozumiana zgodnie z duchem Konwencji Stambulskiej. To oznacza\u0142oby przyj\u0119cie perspektywy genderowej, w kt\u00f3rej p\u0142e\u0107 nie jest rozumiana biologicznie, lecz jako konstrukt spo\u0142eczno-kulturowy. W opinii wielu ekspert\u00f3w i komentator\u00f3w, by\u0142 to zabieg maj\u0105cy na celu po\u015brednie wprowadzenie do polskiego porz\u0105dku prawnego ideologicznych koncepcji zwi\u0105zanych z gender, bez przeprowadzenia odpowiednich debat spo\u0142ecznych czy formalnego przyj\u0119cia Konwencji.<\/p>\n\n\n\n
Sprawa nabiera dodatkowego znaczenia, gdy spojrzy si\u0119 na jej kontekst polityczny i legislacyjny. Projekt ustawy by\u0142 autorskim pomys\u0142em Adama Bodnara, przedstawionym w marcu 2024 roku jako projekt UD29. By\u0142a to ju\u017c dziesi\u0105ta pr\u00f3ba penalizacji mowy nienawi\u015bci w Polsce, podejmowana przez kolejne rz\u0105dy i parlamenty od 2011 roku. Wcze\u015bniejsze pr\u00f3by upada\u0142y na r\u00f3\u017cnych etapach \u2013 albo z powodu sprzeciwu opinii publicznej, albo z uwagi na w\u0105tpliwo\u015bci konstytucyjne. Tym razem projekt przeszed\u0142 przez Sejm stosunkowo g\u0142adko, dzi\u0119ki poparciu wi\u0119kszo\u015bci tworzonej przez Koalicj\u0119 Obywatelsk\u0105, PSL, Polsk\u0119 2050, Lewic\u0119 oraz parti\u0119 Razem. Przeciw g\u0142osowali niemal wszyscy pos\u0142owie Prawa i Sprawiedliwo\u015bci, Konfederacji oraz Republikan\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n
Ustawa wzbudzi\u0142a sprzeciw nie tylko w\u015br\u00f3d polityk\u00f3w opozycji, ale tak\u017ce wielu prawnik\u00f3w i organizacji eksperckich. Krytycy projektu zwracali uwag\u0119 na brak precyzji zapis\u00f3w, niekonstytucyjne ograniczenie wolno\u015bci s\u0142owa oraz ryzyko uprzywilejowania niekt\u00f3rych grup spo\u0142ecznych kosztem zasady r\u00f3wno\u015bci wobec prawa. Wskazywano, \u017ce nowelizacja przewidywa\u0142a bardzo szeroki i arbitralny wyb\u00f3r cech chronionych, kt\u00f3re mog\u0142yby sta\u0107 si\u0119 podstaw\u0105 oskar\u017ce\u0144, niezale\u017cnie od intencji sprawcy czy realnego kontekstu wypowiedzi.<\/p>\n\n\n\n
Szczeg\u00f3lnie niepokoj\u0105ce by\u0142o oderwanie konstrukcji przest\u0119pstw od faktycznego pokrzywdzenia. W dotychczasowym stanie prawnym przest\u0119pstwa z art. 119, 256 i 257 Kodeksu karnego by\u0142y zarezerwowane dla zachowa\u0144 realnie zagra\u017caj\u0105cych porz\u0105dkowi publicznemu \u2013 np. nawo\u0142ywania do przemocy, szerzenia tre\u015bci faszystowskich czy zniewa\u017cania grup spo\u0142ecznych w spos\u00f3b ra\u017c\u0105cy i publiczny. Projekt nowelizacji, przez rozszerzenie katalogu chronionych cech i usuni\u0119cie poj\u0119cia ofiary, znacz\u0105co obni\u017ca\u0142 pr\u00f3g odpowiedzialno\u015bci karnej i zwi\u0119ksza\u0142 ryzyko nadinterpretacji przez organy \u015bcigania.<\/p>\n\n\n\n
Trybuna\u0142 Konstytucyjny uzna\u0142, \u017ce ustawa w spos\u00f3b ra\u017c\u0105cy narusza konstytucyjne standardy ochrony wolno\u015bci s\u0142owa i proporcjonalno\u015bci ogranicze\u0144 praw jednostki. Podkre\u015bli\u0142, \u017ce ingerencja w wolno\u015b\u0107 wypowiedzi musi spe\u0142nia\u0107 \u015bcis\u0142e warunki \u2013 musi by\u0107 niezb\u0119dna, proporcjonalna i jasno okre\u015blona w ustawie. Tymczasem nowelizacja opiera\u0142a si\u0119 na nieostrych poj\u0119ciach i otwiera\u0142a drog\u0119 do represjonowania os\u00f3b jedynie za pogl\u0105dy, kt\u00f3re mog\u0142yby zosta\u0107 uznane za niepoprawne politycznie lub niewygodne ideologicznie. W ocenie Trybuna\u0142u, przepisy by\u0142y sprzeczne nie tylko z art. 54 ust. 1 Konstytucji, gwarantuj\u0105cym wolno\u015b\u0107 wyra\u017cania pogl\u0105d\u00f3w, ale tak\u017ce z zasad\u0105 legalizmu (art. 2), zasad\u0105 proporcjonalno\u015bci (art. 31 ust. 3) oraz zasad\u0105 nullum crimen sine lege (art. 42 ust. 1).<\/p>\n\n\n\n
Wyrok Trybuna\u0142u ko\u0144czy ten etap batalii legislacyjnej, ale jednocze\u015bnie otwiera nowy rozdzia\u0142 dyskusji o granicach wolno\u015bci s\u0142owa w Polsce. Zwolennicy penalizacji mowy nienawi\u015bci zapowiadaj\u0105 kolejne pr\u00f3by, argumentuj\u0105c, \u017ce obowi\u0105zuj\u0105ce przepisy nie chroni\u0105 skutecznie mniejszo\u015bci przed przemoc\u0105 i dyskryminacj\u0105. Ich przeciwnicy wskazuj\u0105, \u017ce obecne regulacje s\u0105 wystarczaj\u0105ce i \u017ce prawo karne nie mo\u017ce by\u0107 narz\u0119dziem walki ideologicznej. W tle tej debaty pozostaje pytanie o to, czy i w jakim zakresie pa\u0144stwo mo\u017ce i powinno ingerowa\u0107 w sfer\u0119 wypowiedzi, kt\u00f3re s\u0105 kontrowersyjne, prowokuj\u0105ce czy nawet obra\u017aliwe, ale nie stanowi\u0105 bezpo\u015bredniego zagro\u017cenia dla bezpiecze\u0144stwa publicznego. Wydaje si\u0119, \u017ce rozstrzygni\u0119cie tej kwestii b\u0119dzie jednym z najwa\u017cniejszych wyzwa\u0144 dla przysz\u0142ych legislator\u00f3w, a sprawa Kp 3\/25 stanie si\u0119 kluczowym precedensem w ocenie granic tej ingerencji.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
We wtorek Trybuna\u0142 Konstytucyjny og\u0142osi\u0142 wyrok o sygnaturze Kp 3\/25, kt\u00f3ry odrzuci\u0142 jako niezgodn\u0105 z Konstytucj\u0105 nowelizacj\u0119 Kodeksu karnego przyj\u0119t\u0105 przez Sejm 6 marca tego samego roku. By\u0142a to jedna z najg\u0142o\u015bniejszych spraw legislacyjnych ostatnich miesi\u0119cy i kolejna pr\u00f3ba wprowadzenia do polskiego porz\u0105dku prawnego penalizacji tzw. mowy nienawi\u015bci, zako\u0144czona ostatecznie jej ca\u0142kowitym uniewa\u017cnieniem. Trybuna\u0142, odpowiadaj\u0105c […]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":17847,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[39],"tags":[429,2224,1173,865,3794,4883,4884,201,867,4882,210,2056,3028,663,915],"class_list":["post-17846","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-wydarzenia","tag-adam-bodnar","tag-debata-publiczna","tag-dyskryminacja","tag-gender","tag-kodeks-karny","tag-konstytucja-rp","tag-konwencja-stambulska","tag-legislacja","tag-mowa-nienawisci","tag-nowelizacja-ustawy","tag-polityka","tag-prawa-czlowieka","tag-prawo-karne","tag-trybunal-konstytucyjny","tag-wolnosc-slowa"],"yoast_head":"\n