Po kampanii wrze\u015bniowej i okresie internowania powr\u00f3ci\u0142 do kraju, by wkr\u00f3tce zaanga\u017cowa\u0107 si\u0119 w dzia\u0142alno\u015b\u0107 konspiracyjn\u0105, najpierw w strukturach Armii Krajowej, a nast\u0119pnie w Narodowych Si\u0142ach Zbrojnych. Jako dow\u00f3dca oddzia\u0142u \u201eBartka\u201d prowadzi\u0142 jedn\u0105 z najwi\u0119kszych i najefektywniej dzia\u0142aj\u0105cych formacji zbrojnych oporu wobec komunistycznej w\u0142adzy. Jego \u017cycie, pe\u0142ne odwagi, dramat\u00f3w i tragicznego fina\u0142u, sta\u0142o si\u0119 symbolem niez\u0142omno\u015bci, ale te\u017c ofiar trudnego wyboru mi\u0119dzy wolno\u015bci\u0105 a represj\u0105.<\/p>\n\n\n\n
Henryk Antoni Flame urodzi\u0142 si\u0119 15 stycznia 1918 roku we wsi Frysztat (obecnie cz\u0119\u015b\u0107 Czech), na terenie \u015al\u0105ska Cieszy\u0144skiego. By\u0142 synem Emeryka Flamego, kolejarza, oraz Franciszki z domu Nowak. Rodzina Flamego nale\u017ca\u0142a do warstwy robotniczej o silnych tradycjach patriotycznych, co mia\u0142o istotny wp\u0142yw na p\u00f3\u017aniejsze wybory \u017cyciowe m\u0142odego Henryka. Wychowywa\u0142 si\u0119 w atmosferze umi\u0142owania ojczyzny, obowi\u0105zku wobec kraju oraz w cieniu walki o polsko\u015b\u0107 regionu, kt\u00f3ry od wiek\u00f3w znajdowa\u0142 si\u0119 pod wp\u0142ywem r\u00f3\u017cnych pa\u0144stw i kultur.<\/p>\n\n\n\n
Od najm\u0142odszych lat Flame wykazywa\u0142 du\u017ce zainteresowanie technik\u0105 i wojskiem, co sk\u0142oni\u0142o go do podj\u0119cia nauki w szkole przemys\u0142owej, gdzie zdoby\u0142 zaw\u00f3d \u015blusarza-mechanika. R\u00f3wnolegle z nauk\u0105 uczestniczy\u0142 w zaj\u0119ciach Zwi\u0105zku Strzeleckiego i Przysposobienia Wojskowego Lotniczego, co umo\u017cliwi\u0142o mu wst\u0105pienie na drog\u0119 kariery wojskowej, szczeg\u00f3lnie w lotnictwie, kt\u00f3re w II Rzeczypospolitej by\u0142o postrzegane jako elitarna formacja wojskowa. W 1936 roku Flame zosta\u0142 powo\u0142any do Wojska Polskiego, a nast\u0119pnie skierowany do Szko\u0142y Podoficerskiej Lotnictwa dla Ma\u0142oletnich w Bydgoszczy. Po uko\u0144czeniu kursu uzyska\u0142 stopie\u0144 kaprala i rozpocz\u0105\u0142 s\u0142u\u017cb\u0119 w 123 Eskadrze My\u015bliwskiej w Krakowie. Odbywa\u0142 loty treningowe i patrolowe na samolotach PZL P.7 oraz p\u00f3\u017aniej na nowocze\u015bniejszych maszynach PZL P.11c. Odznacza\u0142 si\u0119 du\u017cym talentem pilota\u017cowym, zaanga\u017cowaniem i dyscyplin\u0105, co czyni\u0142o go wyr\u00f3\u017cniaj\u0105cym si\u0119 \u017co\u0142nierzem. Koledzy i prze\u0142o\u017ceni cenili go za odpowiedzialno\u015b\u0107, zdecydowanie i wysoki poziom sprawno\u015bci fizycznej.<\/p>\n\n\n\n
W 1939 roku, tu\u017c przed wybuchem wojny, Flame uko\u0144czy\u0142 Wy\u017cszy Kurs Pilota\u017cu w D\u0119blinie, gdzie szkolono najlepszych pilot\u00f3w my\u015bliwskich II Rzeczypospolitej. By\u0142 got\u00f3w do pe\u0142nienia funkcji pilota bojowego w jednostkach frontowych. W sierpniu tego roku przydzielono go do 123 Eskadry My\u015bliwskiej, stacjonuj\u0105cej w Aleksandrowicach pod Bielskiem. Eskadra ta nale\u017ca\u0142a do Krakowskiej Brygady Po\u015bcigowej i mia\u0142a odegra\u0107 istotn\u0105 rol\u0119 w obronie nieba nad po\u0142udniow\u0105 Polsk\u0105. Wybuch wojny 1 wrze\u015bnia 1939 roku zasta\u0142 Flamego w pe\u0142nej gotowo\u015bci bojowej. Ju\u017c w pierwszych dniach wojny bra\u0142 udzia\u0142 w zadaniach rozpoznawczych i os\u0142onowych, wykonuj\u0105c loty w trudnych warunkach atmosferycznych i przy przewadze Luftwaffe w powietrzu. Z powodu dramatycznej sytuacji militarnej i szybko post\u0119puj\u0105cej ofensywy niemieckiej, jego jednostka zosta\u0142a zmuszona do odwrotu. Flame, podobnie jak wielu innych pilot\u00f3w, przekroczy\u0142 granic\u0119 z W\u0119grami, gdzie zosta\u0142 internowany.<\/p>\n\n\n\n
Okres do wybuchu II wojny \u015bwiatowej ukszta\u0142towa\u0142 Henryka Flamego jako cz\u0142owieka obowi\u0105zku, dyscypliny i walki o wolno\u015b\u0107. Jego do\u015bwiadczenia z dzieci\u0144stwa i m\u0142odo\u015bci, pocz\u0105wszy od edukacji technicznej, przez s\u0142u\u017cb\u0119 wojskow\u0105, a\u017c po przynale\u017cno\u015b\u0107 do elitarnych formacji lotniczych, wskazuj\u0105 na silne zakorzenienie patriotyczne i antytotalitarne, kt\u00f3re b\u0119dzie definiowa\u0107 ca\u0142\u0105 jego dalsz\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107 konspiracyjn\u0105 i zbrojn\u0105.<\/p>\n\n\n\n
Po wybuchu wojny 1 wrze\u015bnia 1939 roku Henryk Flame zosta\u0142 zmobilizowany jako pilot my\u015bliwski 123 Eskadry My\u015bliwskiej, stacjonuj\u0105cej w Aleksandrowicach pod Bielskiem. Jego zadania obejmowa\u0142y przede wszystkim loty rozpoznawcze i os\u0142onowe nad po\u0142udniow\u0105 Polsk\u0105. Pomimo du\u017cego zaanga\u017cowania, dzia\u0142ania polskiego lotnictwa by\u0142y utrudnione przez przewa\u017caj\u0105ce si\u0142y niemieckiej Luftwaffe oraz niedobory techniczne. Po zaledwie kilku dniach walki jego jednostka, jak wiele innych, musia\u0142a opu\u015bci\u0107 przydzielone stanowiska.<\/p>\n\n\n\n
Wobec niemo\u017cno\u015bci dalszego prowadzenia skutecznych dzia\u0142a\u0144 bojowych, Flame podj\u0105\u0142 decyzj\u0119 o ewakuacji. 17 wrze\u015bnia 1939 roku, po wkroczeniu Armii Czerwonej na wschodnie tereny Rzeczypospolitej, przekroczy\u0142 granic\u0119 z W\u0119grami. Zosta\u0142 internowany w obozie w Nagyk\u00e1ta, gdzie przebywa\u0142 kilka tygodni. Warunki bytowe by\u0142y trudne, a sytuacja internowanych niepewna. Flame, podobnie jak wielu innych \u017co\u0142nierzy, pr\u00f3bowa\u0142 przedosta\u0107 si\u0119 na Zach\u00f3d, by kontynuowa\u0107 walk\u0119 w szeregach armii sojuszniczych.<\/p>\n\n\n\n
W pa\u017adzierniku 1939 roku, dzi\u0119ki pomocy polskich struktur dyplomatycznych, uda\u0142o mu si\u0119 uciec z obozu. Jednak zamiast trafi\u0107 do Francji, gdzie formowano polskie oddzia\u0142y wojskowe, powr\u00f3ci\u0142 przez S\u0142owacj\u0119 do okupowanej Polski. Wr\u00f3ci\u0142 w rodzinne strony na \u015al\u0105sku Cieszy\u0144skim, kt\u00f3re po zaj\u0119ciu przez Niemcy w\u0142\u0105czono bezpo\u015brednio do III Rzeszy. Podejmuj\u0105c prac\u0119 na kolei, pr\u00f3bowa\u0142 wie\u015b\u0107 \u017cycie cywilne, jednocze\u015bnie obserwuj\u0105c narastaj\u0105c\u0105 brutalno\u015b\u0107 okupanta wobec miejscowej ludno\u015bci.<\/p>\n\n\n\n
Wkr\u00f3tce zosta\u0142 zmuszony do ucieczki, kiedy wysz\u0142o na jaw, \u017ce by\u0142 pilotem wojskowym. Oskar\u017cony o sabota\u017c kolejowy, ukrywa\u0142 si\u0119 w\u015br\u00f3d znajomych i by\u0142 poszukiwany przez gestapo. W obliczu zagro\u017cenia, zim\u0105 1943 roku Henryk Flame podj\u0105\u0142 decyzj\u0119 o ukryciu si\u0119 w lasach Beskidu \u017bywieckiego, co sta\u0142o si\u0119 pocz\u0105tkiem jego drogi konspiracyjnej.<\/p>\n\n\n\n
Na pocz\u0105tku Flame wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142 z Armi\u0105 Krajow\u0105, jednak wkr\u00f3tce jego drogi skrzy\u017cowa\u0142y si\u0119 z Narodowymi Si\u0142ami Zbrojnymi. Program polityczny NSZ, zak\u0142adaj\u0105cy zdecydowan\u0105 walk\u0119 z obydwoma okupantami \u2013 niemieckim i sowieckim \u2013 by\u0142 mu bli\u017cszy ideowo. Flame by\u0142 znakomitym organizatorem, posiada\u0142 do\u015bwiadczenie wojskowe i naturalny autorytet. Szybko zyska\u0142 pseudonim \u201eGrot\u201d, kt\u00f3ry p\u00f3\u017aniej zmieni\u0142 na \u201eBartek\u201d.<\/p>\n\n\n\n
Jeszcze w 1944 roku obj\u0105\u0142 dow\u00f3dztwo nad grup\u0105 operuj\u0105c\u0105 w rejonie Wis\u0142y, Istebnej i \u017bywca. Oddzia\u0142 prowadzi\u0142 akcje dywersyjne i sabota\u017cowe wymierzone w Niemc\u00f3w oraz kolaborant\u00f3w. Dzi\u0119ki \u015bcis\u0142ej dyscyplinie, podzia\u0142owi zada\u0144 i wsparciu ludno\u015bci cywilnej, oddzia\u0142 funkcjonowa\u0142 sprawnie mimo trudnych warunk\u00f3w. Flame unika\u0142 otwartych konfrontacji z Niemcami, koncentruj\u0105c si\u0119 na dzia\u0142aniach mobilnych \u2013 atakach na patrole, zdobywaniu broni, zak\u0142\u00f3caniu linii komunikacyjnych. Po wkroczeniu Armii Czerwonej na te tereny na pocz\u0105tku 1945 roku Flame zawiesi\u0142 dzia\u0142alno\u015b\u0107 zbrojn\u0105, licz\u0105c na odbudow\u0119 niepodleg\u0142ej Polski. Z czasem zyskiwa\u0142 s\u0142aw\u0119 jako “kr\u00f3l Podbeskidzia”.<\/p>\n\n\n\n
Nadzieje te okaza\u0142y si\u0119 z\u0142udne. NKWD i komunistyczna bezpieka szybko rozpocz\u0119\u0142y fal\u0119 represji wobec \u017co\u0142nierzy AK, NSZ i wszystkich, kt\u00f3rzy nie chcieli podporz\u0105dkowa\u0107 si\u0119 nowemu re\u017cimowi. Wiosn\u0105 1945 roku Flame wr\u00f3ci\u0142 do lasu. Rozpocz\u0105\u0142 odbudow\u0119 struktur Narodowych Si\u0142 Zbrojnych w Beskidzie \u015al\u0105skim. Z czasem stan\u0105\u0142 na czele najwi\u0119kszego zgrupowania partyzanckiego na po\u0142udniu Polski. Oddzia\u0142 \u201eBartka\u201d liczy\u0142 w szczytowym momencie od 200 do 300 \u017co\u0142nierzy, podzielonych na mniejsze grupy operuj\u0105ce w terenie. Flame by\u0142 bezwzgl\u0119dny wobec agent\u00f3w UB, donosicieli i funkcjonariuszy komunistycznego aparatu w\u0142adzy. Oddzia\u0142 przeprowadza\u0142 akcje rozbrajania posterunk\u00f3w Milicji Obywatelskiej, likwidowa\u0142 informator\u00f3w i zdobywa\u0142 bro\u0144. W rejonie Istebnej, Wis\u0142y i \u017bywca oddzia\u0142 Bartka cieszy\u0142 si\u0119 du\u017cym poparciem spo\u0142ecznym. Ludno\u015b\u0107 cywilna udziela\u0142a mu schronienia, informacji i po\u017cywienia. Mimo brutalnych represji stosowanych przez UB wobec rodzin partyzant\u00f3w, wsparcie nie usta\u0142o ca\u0142kowicie.<\/p>\n\n\n\n
Wiosn\u0105 1946 roku Flame zdecydowa\u0142 si\u0119 na najbardziej spektakularn\u0105 demonstracj\u0119 si\u0142y \u2013 zorganizowanie defilady wojskowej w Wi\u015ble w dniu 3 maja. By\u0142o to \u015bwi\u0119to narodowe oficjalnie zakazane przez w\u0142adze komunistyczne. Flame zarz\u0105dzi\u0142 koncentracj\u0119 wszystkich oddzia\u0142\u00f3w VII Okr\u0119gu NSZ podleg\u0142ych jego dow\u00f3dztwu na Baraniej G\u00f3rze. Zgromadzono kilkuset partyzant\u00f3w \u2013 ubranych w wojskowe mundury, uzbrojonych, z przypi\u0119tymi orze\u0142kami i ryngrafami z Matk\u0105 Bosk\u0105. Kolumna przemaszerowa\u0142a przez g\u00f3rskie drogi do centrum Wis\u0142y. Wed\u0142ug relacji Antoniego Bieguna \u201eSztubaka\u201d, mieszka\u0144cy byli pocz\u0105tkowo zszokowani \u2013 my\u015bleli, \u017ce to oddzia\u0142y Wojska Polskiego. W rzeczywisto\u015bci byli to \u017co\u0142nierze NSZ. Na otwartym terenie Flame osobi\u015bcie przyj\u0105\u0142 defilad\u0119, kt\u00f3ra odby\u0142a si\u0119 bez \u017cadnej reakcji ze strony w\u0142adz. Posterunki MO i WOP zosta\u0142y porzucone, a funkcjonariusze uciekli lub si\u0119 zabarykadowali.<\/p>\n\n\n\n