{"id":17479,"date":"2025-09-12T07:46:12","date_gmt":"2025-09-12T05:46:12","guid":{"rendered":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/?p=17479"},"modified":"2025-09-12T07:46:20","modified_gmt":"2025-09-12T05:46:20","slug":"w-obecnym-modelu-rozwokowo-wschodniej-niezwoj","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/?p=17479","title":{"rendered":"W obecnym modelu rozwoju kraje Europy \u015arodkowo-Wschodniej nie dogoni\u0105 Zachodu. Warunkiem jest wzrost nak\u0142ad\u00f3w na badania i rozw\u00f3j"},"content":{"rendered":"\n

Kraje Europy \u015arodkowo-Wschodniej w ostatnich dw\u00f3ch dekadach mocno skr\u00f3ci\u0142y dystans do rozwini\u0119tych kraj\u00f3w \u201estarej\u201d unijnej pi\u0119tnastki\u200b. Ten post\u0119p \u015bmia\u0142o mo\u017cna nazwa\u0107 cudem gospodarczym, jednak teraz przed krajami regionu stoi wiele nowych wyzwa\u0144. Najwa\u017cniejsze to transformacja energetyczna, demografia i umiej\u0119tne wykorzystanie sztucznej inteligencji. Badacze z SGH kre\u015bl\u0105 trzy mo\u017cliwe scenariusze rozwoju gospodarek regionu. Ich zdaniem kluczem do dalszego rozwoju b\u0119dzie przezwyci\u0119\u017cenie instytucjonalnych barier i wspi\u0119cie si\u0119 na wy\u017cszy stopie\u0144 innowacyjno\u015bci.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\u2013 Sytuacja gospodarcza tej cz\u0119\u015bci regionu nie jest z\u0142a i to pokazuj\u0105 wszystkie wska\u017aniki ekonomiczne. Coraz bardziej doganiamy stare kraje Unii Europejskiej, coraz mniejszy jest dystans mi\u0119dzy naszymi gospodarkami a gospodarkami pi\u0119tnastki kraj\u00f3w \u201estarej\u201d UE, chocia\u017c s\u0105 pewne wyzwania <\/em>\u2013 m\u00f3wi agencji informacyjnej Newseria dr hab. Piotr Wachowiak, prof. SGH, rektor Szko\u0142y G\u0142\u00f3wnej Handlowej w Warszawie.<\/p>\n\n\n\n

\u2013 Wydaje nam si\u0119, \u017ce okre\u015blenie cud gospodarczy, szczeg\u00f3lnie w kontek\u015bcie Polski, w kt\u00f3rej wzrost gospodarczy by\u0142 najszybszy, ale r\u00f3wnie\u017c innych kraj\u00f3w regionu, jest uzasadniony <\/em>\u2013 dodaje dr Piotr Maszczyk, kierownik Zak\u0142adu Makroekonomii i Ekonomii Sektora Publicznego w Szkole G\u0142\u00f3wnej Handlowej w Warszawie.<\/p>\n\n\n\n

Jedena\u015bcie kraj\u00f3w Europy \u015arodkowo-Wschodniej osi\u0105gn\u0119\u0142o najwy\u017csz\u0105 dynamik\u0119 wzrostu PKB spo\u015br\u00f3d wszystkich modeli kapitalizmu w UE w latach 2004\u20132024 \u2013 przeci\u0119tnie wynios\u0142a ona 3,2 proc. rocznie, prawie trzykrotnie wi\u0119cej ni\u017c w UE-15 (1,2 proc.). W raporcie SGH i Forum Ekonomicznego 2025 autorzy wyliczyli, \u017ce w tym czasie nast\u0105pi\u0142a spektakularna skala realnej konwergencji dochodowej. Po 21 latach cz\u0142onkostwa w UE kraje E\u015aW-11 nadrobi\u0142y ponad 31 pkt proc. dystansu rozwojowego do UE-15, osi\u0105gaj\u0105c \u015brednio 75,2 proc. jej poziomu PKB per capita. Najszybszy proces konwergencji odnotowano w Rumunii (45 pp.) i na Litwie (40 pp.), a nast\u0119pnie w Bu\u0142garii (33 pp.) i Polsce (30,5 pp.). G\u0142\u00f3wnym motorem wzrostu PKB by\u0142 wzrost produktywno\u015bci czynnik\u00f3w wytw\u00f3rczych, kt\u00f3ry r\u00f3s\u0142 \u015brednio o 1,4 proc. rocznie, przyczyniaj\u0105c si\u0119 w 45 proc. do wzrostu PKB.<\/p>\n\n\n\n

Zdaniem ekonomist\u00f3w ten sukces uda\u0142o si\u0119 osi\u0105gn\u0105\u0107 dzi\u0119ki wypracowaniu modelu tzw. kapitalizmu patchworkowego, sk\u0142adaj\u0105cego si\u0119 z lu\u017ano powi\u0105zanych element\u00f3w przej\u0119tych z r\u00f3\u017cnych ustroj\u00f3w (feudalizmu, socjalizmu czy kapitalizmu).<\/p>\n\n\n\n

\u2013 Kapitalizm patchworkowy, jak nam si\u0119 wydaje, wyczerpuje swoje mo\u017cliwo\u015bci generowania dalszego wzrostu ze wzgl\u0119du na r\u00f3\u017cne czynniki. U\u017cywamy takiego okre\u015blenia \u201ekr\u00f3tkowzroczno\u015b\u0107 instytucjonalna\u201d \u2013 \u0142atwo by\u0142o doszlusowa\u0107 do 75 proc., ale jak wiedz\u0105 ci, kt\u00f3rzy s\u0105 zaznajomieni z okre\u015bleniem \u201epu\u0142apka \u015bredniego rozwoju\u201d, przeskoczenie ostatnich 20 czy 25 pkt proc. mo\u017ce by\u0107 bardzo trudne. I to si\u0119 nie uda, je\u015bli negatywnych element\u00f3w kapitalizmu patchworkowego w Europie \u015arodkowej i Wschodniej nie uda si\u0119 wyeliminowa\u0107, na przyk\u0142ad nie uda si\u0119 zwi\u0119kszy\u0107 innowacyjno\u015bci tych gospodarek<\/em> \u2013 podkre\u015bla dr Piotr Maszczyk.<\/p>\n\n\n\n

Technologie sztucznej inteligencji (AI) s\u0105 potencjalnym katalizatorem wzrostu w regionie Europy \u015arodkowo-Wschodniej, mog\u0105c si\u0119 przyczyni\u0107 do wzrostu PKB o 90\u2013100 mld euro rocznie (5 proc.), a w scenariuszu przyspieszonym nawet o 8 proc. PKB rocznie. Jednak\u017ce Polska odznacza si\u0119 podw\u00f3jn\u0105 luk\u0105 w zakresie wdra\u017cania AI i kompetencji cyfrowych na tle UE, z odsetkiem jedynie 5,9 proc. polskich firm wdra\u017caj\u0105cych AI wobec 13,5 proc. \u015bredniej unijnej.<\/p>\n\n\n\n

\u2013 Bardziej powinni\u015bmy nacisk po\u0142o\u017cy\u0107 na to, \u017ceby coraz wi\u0119cej przedsi\u0119biorstw wdra\u017ca\u0142o i wykorzystywa\u0142o to narz\u0119dzie, jakim jest sztuczna inteligencja, bo to mo\u017ce nam da\u0107 w przysz\u0142o\u015bci przewag\u0119 konkurencyjn\u0105<\/em> \u2013 podkre\u015bla prof. Piotr Wachowiak.<\/p>\n\n\n\n

Ekonomi\u015bci SGH podkre\u015blaj\u0105 znaczenie zwi\u0119kszenia \u015brodk\u00f3w na inwestycje, poniewa\u017c do tej pory rozw\u00f3j gospodarczy Polski oparty by\u0142 i jest (jak pokazuj\u0105 cho\u0107by ostatnie dane GUS za II kwarta\u0142 2025 roku) g\u0142\u00f3wnie na konsumpcji. W krajach E\u015aW-11 udzia\u0142 wydatk\u00f3w na badania i rozw\u00f3j (1,28 proc. PKB w 2023 roku) jest dwukrotnie ni\u017cszy ni\u017c \u015brednia dla UE-15 (2,17 proc.), co jest barier\u0105 dla innowacyjno\u015bci.<\/p>\n\n\n\n

\u2013 Nie uda nam si\u0119 osi\u0105gn\u0105\u0107 poziomu \u201estarej\u201d Unii, je\u017celi nie b\u0119dziemy bardziej innowacyjni, z tego powodu, \u017ce nie uda si\u0119 osi\u0105gn\u0105\u0107 wzrostu wynagrodze\u0144 bez wzrostu warto\u015bci dodanej w sektorze przedsi\u0119biorstw, a nie uda si\u0119 osi\u0105gn\u0105\u0107 wzrostu warto\u015bci dodanej bez innowacyjnych produkt\u00f3w. W \u0142a\u0144cuchach tworzenia warto\u015bci jeste\u015bmy producentami komponent\u00f3w do d\u00f3br finalnych i produkujemy dobra, kt\u00f3re s\u0105 no\u015bnikami \u015bredniego poziomu rozwoju <\/em>\u2013 wyja\u015bnia kierownik Zak\u0142adu Makroekonomii i Ekonomii Sektora Publicznego w SGH. \u2013 Musimy si\u0119 z jednej strony przesuwa\u0107 w stron\u0119 pocz\u0105tku \u0142a\u0144cucha tworzenia warto\u015bci, czyli innowacje, badania i rozw\u00f3j, ale z drugiej strony r\u00f3wnie\u017c w stron\u0119 ko\u0144ca tego \u0142a\u0144cucha, czyli musimy mie\u0107 coraz wi\u0119cej produkt\u00f3w, kt\u00f3re maj\u0105 nasz\u0105 polsk\u0105 mark\u0119. M\u00f3wi\u0105c nieco metaforycznie, zamiast produkowa\u0107 drzwi i boczki w samochodach czy w samolotach pasa\u017cerskich, musimy zacz\u0105\u0107 produkowa\u0107 produkty, do kt\u00f3rych b\u0119dziemy przyczepia\u0107 nasze w\u0142asne logo.<\/em><\/p>\n\n\n\n

Raport przedstawia trzy scenariusze dalszego rozwoju 11 gospodarek Europy \u015arodkowo-Wschodniej: bazowy, ostrzegawczy i optymistyczny.<\/p>\n\n\n\n

\u2013 W scenariuszu bazowym zak\u0142adamy, \u017ce dotychczasowe tempo procesu realnej konwergencji, czyli doganiania, spowolni, co b\u0119dzie oznacza\u0142o, \u017ce przez kolejne 10 lat krajom Unii Europejskiej ze strefy Europy \u015arodkowo-Wschodniej nie uda si\u0119 dogoni\u0107 unijnej pi\u0119tnastki<\/em> \u2013 informuje dr Piotr Maszczyk. \u2013 W scenariuszu ostrzegawczym b\u0119dziemy mieli nie tyle do czynienia ze scenariuszem konwergencyjnym, ile dywergencyjnym, to znaczy, \u017ce w stosunku do obecnego poziomu PKB per capita ten \u015bredni w 2035 roku b\u0119dzie ni\u017cszy. Co ciekawe, jednym z wyj\u0105tk\u00f3w w tym scenariuszu pesymistycznym jest Polska, kt\u00f3rej uda si\u0119 zwi\u0119kszy\u0107 t\u0119 relacj\u0119 o 5 pkt proc.<\/em><\/p>\n\n\n\n

Scenariusz optymistyczny zak\u0142ada, \u017ce krajom naszego regionu uda si\u0119 przezwyci\u0119\u017cy\u0107 instytucjonalne ograniczenia rozwoju wspomnianego kapitalizmu patchworkowego, kt\u00f3ry zdaniem autor\u00f3w raportu wyczerpuje ju\u017c swoje mo\u017cliwo\u015bci generowania dalszego wzrostu. Podstawowy wym\u00f3g, by scenariusz ten m\u00f3g\u0142 si\u0119 zi\u015bci\u0107, to wi\u0119cej pieni\u0119dzy wydatkowanych na badania i rozw\u00f3j, nie tylko przez sektor publiczny, ale te\u017c sektor przedsi\u0119biorstw.<\/p>\n\n\n\n

\u2013 Je\u017celi tak by si\u0119 sta\u0142o, to w ci\u0105gu 10 lat, \u015brednio rzecz ujmuj\u0105c, zar\u00f3wno ca\u0142ej grupie, jak i polskiej gospodarce, uda si\u0119 osi\u0105gn\u0105\u0107 poziom PKB per capita wed\u0142ug parytetu si\u0142y nabywczej charakterystyczny dla unijnej pi\u0119tnastki \u2013 <\/em>ocenia kierownik Zak\u0142adu Makroekonomii i Ekonomii Sektora Publicznego w SGH.<\/p>\n\n\n\n

W\u015br\u00f3d innych wyzwa\u0144 stoj\u0105cych przed krajami Europy \u015arodkowo-Wschodniej jest tak\u017ce transformacja energetyczna oraz demografia.<\/p>\n\n\n\n

\u2013 Je\u017celi chodzi o transformacj\u0119 energetyczn\u0105, musimy my\u015ble\u0107, jak dywersyfikowa\u0107 \u017ar\u00f3d\u0142a pozyskania energii, \u017ceby obni\u017cy\u0107 jej koszty <\/em>\u2013 m\u00f3wi rektor SGH. \u2013 Kolejnym problemem jest demografia i coraz mniejsza liczba os\u00f3b m\u0142odych, a wi\u0119c m\u0105dra polityka migracyjna, bo bez pracownik\u00f3w z zagranicy ani my, ani inne kraje europejskie sobie nie poradz\u0105. M\u0105dra polityka migracyjna pozwoli \u015bci\u0105gn\u0105\u0107 kompetentne osoby, kt\u00f3re szybko zaadaptuj\u0105 si\u0119 do dalszych uwarunkowa\u0144, szczeg\u00f3lnie uwarunkowa\u0144 spo\u0142ecznych i kulturowych.<\/em><\/p>\n\n\n\n