Ceremonia zgromadzi\u0142a przedstawicieli w\u0142adz Polski i Ukrainy, rodziny pomordowanych oraz \u015bwiadk\u00f3w masakry. W\u015br\u00f3d uczestnik\u00f3w by\u0142 r\u00f3wnie\u017c dr hab. Karol Polejowski, zast\u0119pca prezesa Instytutu Pami\u0119ci Narodowej. Uroczysto\u015b\u0107 rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 Msz\u0105 \u015awi\u0119t\u0105 i zako\u0144czy\u0142a z\u0142o\u017ceniem trumien do wsp\u00f3lnego grobu. Nad pogrzebem unosi\u0142 si\u0119 nie tylko duch \u017ca\u0142oby, ale i ci\u0119\u017car historycznej prawdy.<\/p>\n\n\n\n
Zbrodnia w Pu\u017anikach mia\u0142a miejsce w nocy z 12 na 13 lutego 1945 roku. W tym czasie wie\u015b by\u0142a zamieszka\u0142a niemal wy\u0142\u0105cznie przez Polak\u00f3w \u2013 mieszanych i ukrai\u0144skich rodzin by\u0142o zaledwie kilka. Pod os\u0142on\u0105 nocy wie\u015b zosta\u0142a otoczona i zaatakowana z kilku stron przez sotnie Ukrai\u0144skiej Powsta\u0144czej Armii z kurenia Petra Chamczuka, pseudonim \u201eBystry\u201d. Zaskoczeni obro\u0144cy podj\u0119li nieskoordynowan\u0105 walk\u0119, a mieszka\u0144cy szukali schronienia w budynkach przygotowanych wcze\u015bniej jako punkty obrony \u2013 w ko\u015bciele, na plebanii, w domach s\u0105siad\u00f3w. Cz\u0119\u015b\u0107 os\u00f3b pr\u00f3bowa\u0142a ucieka\u0107 do lasu, inni chowali si\u0119 w kapliczkach i piwnicach. Najwi\u0119cej ofiar zgin\u0119\u0142o w rowie Borkowskiego, kt\u00f3ry przecina\u0142 wie\u015b \u2013 tam w\u0142a\u015bnie oprawcy zabili kilkadziesi\u0105t kobiet i dzieci, g\u0142\u00f3wnie przy u\u017cyciu siekier i bagnet\u00f3w. Wed\u0142ug r\u00f3\u017cnych \u017ar\u00f3de\u0142 zgin\u0119\u0142o od 50 do 120 os\u00f3b.<\/p>\n\n\n\n
W dniach od 24 kwietnia do 10 maja 2025 roku w Pu\u017anikach przeprowadzono ekshumacj\u0119 szcz\u0105tk\u00f3w. Prace prowadzili polscy i ukrai\u0144scy eksperci z zakresu medycyny s\u0105dowej, archeologii, genetyki i antropologii. Kierownictwo obj\u0105\u0142 Pomorski Uniwersytet Medyczny w Szczecinie. Wydobyto 42 szkielety, w tym co najmniej 11 nale\u017c\u0105cych do os\u00f3b ma\u0142oletnich, 16 kobiet i 10 m\u0119\u017cczyzn. Znaleziono tak\u017ce 172 przedmioty osobiste. Trwaj\u0105 badania genetyczne na podstawie pr\u00f3bek pobranych od 50 krewnych ofiar \u2013 pozwol\u0105 one na dok\u0142adne ustalenie to\u017csamo\u015bci pochowanych.<\/p>\n\n\n\n
Do uczestnik\u00f3w pogrzebu skierowany zosta\u0142 list Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej Karola Nawrockiego, odczytany przez szefa Biura Polityki Mi\u0119dzynarodowej KPRP Marcina Przydacza. Prezydent rozpocz\u0105\u0142 od cytatu z \u201eDziad\u00f3w\u201d Adama Mickiewicza:<\/p>\n\n\n\n
\n\u201eJe\u015bli zapomn\u0119 o nich, Ty, Bo\u017ce na niebie, zapomnij o mnie\u201d \u2013 te s\u0142owa z Dziad\u00f3w<\/em> Adama Mickiewicza, cho\u0107 dotycz\u0105 innych, dawniejszych polskich m\u0119czennik\u00f3w na wschodzie, to tak\u017ce dzisiaj rozbrzmiewaj\u0105 w naszych sercach i umys\u0142ach. S\u0105 jak epitafium, jak \u017ca\u0142obna pie\u015b\u0144, kt\u00f3r\u0105 \u017cegnamy zamordowanych rodak\u00f3w ze wsi Pu\u017aniki w dawnym wojew\u00f3dztwie tarnopolskim.<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n
Prezydent wyra\u017anie podkre\u015bli\u0142, \u017ce pami\u0119\u0107 o zbrodniach na Wo\u0142yniu, Podolu i w Galicji jest wci\u0105\u017c \u017cywa i aktualna:<\/p>\n\n\n\n
\n\u201eKa\u017cdy, kto cho\u0107by s\u0142ysza\u0142 o ludob\u00f3jstwie na Wo\u0142yniu, Podolu, w Galicji, nie jest w stanie przej\u015b\u0107 oboj\u0119tnie wobec tej historii. \u017baden prawy, uczciwy cz\u0142owiek \u2013 a na pewno nikt, kto mieni si\u0119 Polakiem \u2013 nie mo\u017ce uzna\u0107 tej tragedii za ma\u0142o znacz\u0105cy, odleg\u0142y epizod historii, niepotrzebnie zaprz\u0105taj\u0105cy nam uwag\u0119 ponad 80 lat p\u00f3\u017aniej.\u201d<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n
W li\u015bcie znalaz\u0142y si\u0119 s\u0142owa wsp\u00f3\u0142czucia wobec rodzin ofiar, ale i stanowcze przypomnienie o obowi\u0105zku pami\u0119ci narodowej:<\/p>\n\n\n\n
\n\u201eMy, Polacy, w \u017cadnym razie nie szukamy zemsty ale r\u00f3wnocze\u015bnie nie chcemy i nie mo\u017cemy zapomnie\u0107 o dziesi\u0105tkach tysi\u0119cy naszych rodak\u00f3w \u2013 m\u0119\u017cczyzn, kobiet i dzieci \u2013 zabitych tylko dlatego, \u017ce rozmawiali i modlili si\u0119 po polsku. Nie jest te\u017c w naszej mocy przebacza\u0107 w ich imieniu \u2013 ani zapomnie\u0107, \u017ce bestialskie, przekraczaj\u0105ce ludzk\u0105 wyobra\u017ani\u0119 tortury i \u015bmier\u0107 zadali im ukrai\u0144scy szowini\u015bci.\u201d<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n
Nie zabrak\u0142o gorzkiej refleksji o wsp\u00f3\u0142czesnych przeszkodach w procesie pojednania:<\/p>\n\n\n\n
\n\u201eTowarzysz\u0105c dzisiaj Pa\u0144stwu modlitw\u0105, ze \u015bci\u015bni\u0119tym sercem my\u015bl\u0119 o ostatnich chwilach Polak\u00f3w \u2013 mieszka\u0144c\u00f3w wsi Pu\u017aniki, spalonej i wymordowanej w nocy z 12 na 13 lutego 1945 roku przez cz\u0142onk\u00f3w UPA. […] Oto blisko 50 kilometr\u00f3w st\u0105d, w mie\u015bcie Czortk\u00f3w, stoi monument nie tylko przyw\u00f3dcy OUN\u2013B, a od 11 lat tak\u017ce pomnik dow\u00f3dcy zbrodniczej sotni, kt\u00f3ra bra\u0142a udzia\u0142 w eksterminacji mieszka\u0144c\u00f3w Pu\u017anik. Uznajemy to za rzecz niedopuszczaln\u0105 wzgl\u0119dem bliskich zamordowanych, jak i ca\u0142ego Narodu Polskiego.\u201d<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n
Zaznaczy\u0142, \u017ce pojednanie mo\u017cliwe jest tylko w duchu prawdy i sprawiedliwo\u015bci, a nie przez przemilczanie zbrodni:<\/p>\n\n\n\n
\n\u201e\u017badne racje polityczne i kalkulacje geopolityczne, \u017cadna ideologia czy zadawnione \u017cale nie usprawiedliwiaj\u0105 palenia dzieci \u017cywcem, torturowania ci\u0119\u017carnych kobiet na oczach ich m\u0119\u017c\u00f3w, okaleczania ludzi narz\u0119dziami gospodarskimi, tak aby konali powoli w strasznym b\u00f3lu.\u201d<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n
Wskaza\u0142, \u017ce tylko uczciwe spojrzenie na przesz\u0142o\u015b\u0107 mo\u017ce stanowi\u0107 fundament autentycznego dialogu i wsp\u00f3\u0142pracy:<\/p>\n\n\n\n
\n\u201eUkszta\u0142towa\u0142a je w olbrzymim stopniu my\u015bl chrze\u015bcija\u0144ska, nakazuj\u0105ca przebaczy\u0107 ka\u017cdy, cho\u0107by najwi\u0119kszy grzech \u2013 ale pod warunkiem wyznania winy, \u017calu za pope\u0142nione z\u0142o i cho\u0107by symbolicznego zado\u015b\u0107uczynienia. […] Gloryfikacja zbrodniarzy \u2013 ludzi ska\u017conych kolaboracj\u0105 z hitlerowskimi Niemcami i zapiek\u0142ych w swej etnicznej nienawi\u015bci \u2013 nie ma z t\u0105 wizj\u0105 nic wsp\u00f3lnego.\u201d<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n
Zarazem prezydent zaznaczy\u0142, \u017ce dzisiejsza uroczysto\u015b\u0107 mo\u017ce by\u0107 pocz\u0105tkiem nowego rozdzia\u0142u w relacjach mi\u0119dzy Polsk\u0105 a Ukrain\u0105:<\/p>\n\n\n\n
\n\u201eDla nas, Polak\u00f3w, dzisiejsza uroczysto\u015b\u0107 ma rang\u0119 donios\u0142ego symbolu. Symbolu, kt\u00f3ry rozpocznie pewien trwa\u0142y proces \u2013 proces szczerego przebaczenia i pojednania. Dlatego wyra\u017cam nadziej\u0119 i oczekiwanie, \u017ce w \u015blad za ni\u0105 p\u00f3jd\u0105 ju\u017c wkr\u00f3tce nast\u0119pne pogrzeby ofiar \u2013 we wszystkich miejscowo\u015bciach, w kt\u00f3rych dokonano ludob\u00f3jczej zbrodni na Polakach.\u201d<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n
Zako\u0144czy\u0142 s\u0142owami pe\u0142nymi nadziei, odwo\u0142uj\u0105c si\u0119 do nadchodz\u0105cej 370. rocznicy unii hadziackiej:<\/p>\n\n\n\n
\n\u201eMam wielk\u0105 nadziej\u0119, \u017ce do tego czasu zacznie si\u0119 na dobre proces autentycznego polsko\u2013ukrai\u0144skiego pojednania, a krwawi\u0105ca wci\u0105\u017c rana, jak\u0105 jest ludob\u00f3jstwo pope\u0142nione na Wo\u0142yniu, Podolu i w Galicji, zacznie si\u0119 zabli\u017ania\u0107. Niech prawda i sprawiedliwo\u015b\u0107 stan\u0105 si\u0119 kamieniem w\u0119gielnym naszej przyja\u017ani, a otwarcie nowego rozdzia\u0142u we wsp\u00f3lnej historii otworzy przed oboma naszymi narodami szerokie perspektywy \u017cycia w pokoju, dostatku i wzajemnym szacunku.\u201d<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n
\n\u201eWieczna pami\u0119\u0107 i wieczny pok\u00f3j ofiarom zbrodni w Pu\u017anikach!
\u015awi\u0119ty Michale Archaniele, pogromco ducha k\u0142amstwa i roz\u0142amu, patronie Ukrainy \u2013 wspieraj nasze starania o sprawiedliwe pojednanie!\u201d<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\nPogrzeb w Pu\u017anikach nie by\u0142 jedynie aktem pami\u0119ci o ofiarach. By\u0142 jednocze\u015bnie apelem o prawd\u0119, uczciwo\u015b\u0107 i wsp\u00f3lne budowanie przysz\u0142o\u015bci na fundamencie sprawiedliwo\u015bci. W cieniu tragedii sprzed 80 lat wybrzmia\u0142o jedno z najwa\u017cniejszych przes\u0142a\u0144 wsp\u00f3\u0142czesnych relacji polsko-ukrai\u0144skich \u2013 bez prawdy nie b\u0119dzie pojednania.<\/p>\n\n\n\n