{"id":17236,"date":"2025-08-30T08:15:00","date_gmt":"2025-08-30T06:15:00","guid":{"rendered":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/?p=17236"},"modified":"2025-09-03T15:49:46","modified_gmt":"2025-09-03T13:49:46","slug":"feliks-koneczny-kosciol-jako-polityczny-wychowawca-narodow","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/?p=17236","title":{"rendered":"Feliks Koneczny: Ko\u015bci\u00f3\u0142 jako polityczny wychowawca narod\u00f3w"},"content":{"rendered":"\n<p><strong>I. O METODACH<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Rozwa\u017caj\u0105c zagadnienia pa\u0144stwa chrze\u015bcija\u0144skiego, a zw\u0142aszcza temat \u201eKo\u015bci\u00f3\u0142 jako polityczny wychowawca narod\u00f3w\u201d, zastosujemy do tych problem\u00f3w metod\u0119 indukcyjn\u0105, jedyn\u0105, kt\u00f3ra wiedzie do odkry\u0107 w naukach historycznych. Jest ona te\u017c dzie\u0142em historyka zawodowego. Historykiem bowiem by\u0142 jej tw\u00f3rca, Bacon werulamski (1561\u20131626), kt\u00f3ry wychodz\u0105c od historii ogarn\u0105\u0142 najrozleglejsze roz\u0142ogi wiedzy, a kt\u00f3rego wiedza mia\u0142a w jego my\u015bli s\u0142u\u017cy\u0107 jednakowo naukom humanistycznym i przyrodniczym.<\/p>\n\n\n\n<p>Ale zjawi\u0142y si\u0119 metody inne, a w\u015br\u00f3d nich medytacyjna. Nazywam j\u0105 tak od Condorceta, kt\u00f3ry w 1793 o\u015bwiadczy\u0142, \u017ce w naukach humanistycznych \u201eodkrycia stanowi\u0105 nagrod\u0119 samej medytacji\u201d. Przypomn\u0119 te\u017c, jak zdaniem Wro\u0144skiego (1778\u20131853), \u201ewiedza, jak taka, jest z g\u00f3ry czysto kontemplacyjn\u0105 lub spekulatywn\u0105\u201d, co wychodzi zupe\u0142nie na to samo, co tamta \u201emedytacyjno\u015b\u0107\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p>Nale\u017cy te sposoby rozumowania odr\u00f3\u017cni\u0107 od dedukcji naukowej, kt\u00f3ra musi mie\u0107 wpierw przed sob\u0105 jakie\u015b za\u0142o\u017cenie (ju\u017c przedtem udowodnione), a\u017ceby z niego snu\u0107 wnioski. Medytacyjna metoda nie wymaga w og\u00f3le \u017cadnych uprzednich studi\u00f3w. Ca\u0142a szko\u0142a Condorceta poprzestawa\u0142a na tym, \u017ce co\u015b komu\u015b wyda\u0142o si\u0119 jakim\u015b, bo tak sobie \u201ewyspekulowa\u0142\u201d. S\u0105dzono, \u017ce cz\u0142owiek inteligentny (a zw\u0142aszcza matematyk lub literat) mo\u017ce sam\u0105 si\u0142\u0105 swej inteligencji rozwi\u0105zywa\u0107 wszelkie zagadnienia humanistyczne, nie potrzebuj\u0105c wcale studi\u00f3w specjalnych \u201efachowych\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p>Metoda ta \u017cyje dotychczas, a typowym jej piastunem jest zn\u00f3w matematyk, Bertrand Russel. Metod\u0119 t\u0119 trzeba \u015bledzi\u0107 i poznawa\u0107, \u017ceby wiedzie\u0107 czego si\u0119 wystrzega\u0107, w jaki spos\u00f3b nie nale\u017cy i nie mo\u017cna rozumowa\u0107 o \u017cadnej a \u017cadnej sprawie z zakresu humanistyki. Rezultaty pewne otrzymuje si\u0119 tylko indukcj\u0105.<\/p>\n\n\n\n<p>Pierwszym warunkiem indukcji w tematach historycznych jest, \u017ceby si\u0119 zawsze liczy\u0107 z&#8230; chronologi\u0105.<\/p>\n\n\n\n<p>Pozwol\u0119 sobie na ma\u0142\u0105 dygresj\u0119, a\u017ceby okaza\u0107 na przyk\u0142adzie, jak dana kwestia mo\u017ce przybra\u0107 zgo\u0142a inne oblicze, stosownie do tego, czy si\u0119 b\u0119dzie pedantem wobec chronologii, czy te\u017c potraktuje si\u0119 j\u0105 bardziej liberalnie. Wybieram dla przyk\u0142adu ciekaw\u0105 spraw\u0119 o Macchiavella.<\/p>\n\n\n\n<p>Wiadomo, jak obfit\u0105 jest tu literatura, ile studi\u00f3w poch\u0142on\u0119\u0142o pytanie, czy krytyczny Florentczyk na serio urabia\u0142 swego \u201eksi\u0119cia\u201d; jak to wyt\u0142umaczy\u0107 i usprawiedliwi\u0107 (warto przypomnie\u0107 zdanie wielkiego Rankego, \u017ce Macchiavelli uwa\u017ca\u0142 Itali\u0119 za do\u015b\u0107 siln\u0105, \u017ceby jej w celach leczniczych m\u00f3c zastrzykn\u0105\u0107 trucizn\u0119). Ile\u017c komentarzy do tego dzie\u0142a, ile\u017c wy\u0142oni\u0142o si\u0119 argument\u00f3w, \u017ce w polityce nie spos\u00f3b trzyma\u0107 si\u0119 moralno\u015bci! Uzna\u0107 trzeba, \u017ce pi\u015bmiennictwo naukowe, rozwini\u0119te wok\u00f3\u0142 \u201eKsi\u0119cia\u201d obfituje w dzie\u0142a godne wszelkich pochwa\u0142 dla wielu a wielu wzgl\u0119d\u00f3w naukowych.<\/p>\n\n\n\n<p>Budzi atoli zdziwienie pewna okoliczno\u015b\u0107:<\/p>\n\n\n\n<p>Je\u017celi \u201eKsi\u0105\u017c\u0119\u201d mia\u0142 s\u0142u\u017cy\u0107 ksi\u0119ciu na usprawiedliwienie (rz\u0105dowi \u017co\u0142niersko-uzurpatorskiemu), je\u015bli mia\u0142 tej pa\u0144stwowo\u015bci dostarczy\u0107 duchowych fundament\u00f3w, czemu\u017c ksi\u0105\u017c\u0119 nie \u0142o\u017cy\u0142 w wydanie \u201eKsi\u0119cia\u201d? A gdyby przy\u0142o\u017cy\u0107 do sprawy noniusz chronologii, sprawa b\u0119dzie jeszcze ciekawsza: Dzie\u0142o by\u0142o napisane w r. 1514, autor trzyma\u0142 je w ukryciu i wysz\u0142o drukiem (w Rzymie) dopiero osiem lat po jego zgonie (1527\u20131535). Chronologia \u015bwiadczy\u0142aby tedy raczej, \u017ce Macchiavelli \u201esobie pisa\u0142, nie ludziom\u201d, bo drukowa\u0107 nie m\u00f3g\u0142 dla \u0142atwo zrozumia\u0142ych okoliczno\u015bci; a w takim razie nie b\u0119dzie \u017cadnej sprzeczno\u015bci pomi\u0119dzy \u017cyciem autora, a chowanym przez niego pod kluczem&#8230; aktem oskar\u017cenia. Ale nasta\u0107 mia\u0142y takie czasy, \u017ce ksi\u0105\u017ck\u0119 jego potraktowano pozytywnie, zamiast negatywnie.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>II. CZTERY POSTULATY MISJI KATOLICKICH<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>\u017beby tedy nie uchybi\u0107 pedantyzmowi chronologicznemu, zaczniemy roztrz\u0105sania o stosunku Ko\u015bcio\u0142a do \u017cycia publicznego od samego pocz\u0105tku; je\u017celi nie od samego Adama i Ewy, to przynajmniej gdzie\u015b blisko nich, jak najbli\u017cej. Wejd\u017amy z naszym problemem pomi\u0119dzy lud prymitywny i to cho\u0107by w zawi\u0105zkach protohistorii. Nie trzeba sobie czego\u015b \u201ewyobra\u017ca\u0107\u201d; wyobra\u017ani\u0105 nie udowodni si\u0119 niczego w tej dziedzinie nauk! Nie trzeba si\u0119 \u201ewyobra\u017ani\u0105 cofa\u0107\u201d do prawieku naszych przodk\u00f3w, bo ludy prymitywne, nawet arcyprymitywne, istniej\u0105 dotychczas, a misjonarze do nich je\u017cd\u017c\u0105 i przysy\u0142aj\u0105 stamt\u0105d sprawozdania.<\/p>\n\n\n\n<p>Nadspodziewanie okazuje si\u0119, \u017ce tkwi w Ko\u015bciele sama geneza pa\u0144stwowo\u015bci. Samym misjonarstwem swym wytwarza Ko\u015bci\u00f3\u0142 urz\u0105dzenia pa\u0144stwowe czyli pa\u0144stwowo\u015b\u0107, i rozsiewa zarodki pa\u0144stwa. Nie ma wprawdzie w Nowym Testamencie przepis\u00f3w, jak urz\u0105dzi\u0107 pa\u0144stwo; nie ma w Ewangelii prawa ni prywatnego ni publicznego, a Ko\u015bci\u00f3\u0142 nigdy nie wybra\u0142 pewnych form dla pa\u0144stwa, a\u017ceby si\u0119 z nimi uto\u017csami\u0107, a inne pot\u0119pi\u0107; ale Ewangelia osnuwa wszystko kategori\u0105 DOBRA, MORALNO\u015aCI\u0104, ETYK\u0104, i to wystarcza do wytworzenia wyra\u017anych drogowskaz\u00f3w we wszystkim, r\u00f3wnie\u017c w dziedzinie pa\u0144stwowej.<\/p>\n\n\n\n<p>Ka\u017cda misja katolicka niesie z sob\u0105 cztery postulaty: monogami\u0119 do\u017cywotni\u0105, d\u0105\u017cenie do zniesienia niewolnictwa, zniesienie msty, wreszcie niezawis\u0142o\u015b\u0107 Ko\u015bcio\u0142a od w\u0142adzy pa\u0144stwowej, a to w imi\u0119 niezawis\u0142o\u015bci czynnika duchowego od si\u0142y fizycznej. Te cztery wymagania s\u0105 od samego pocz\u0105tku te same i niezmienne i jednakie dla wszystkich rodzaj\u00f3w i szczebli cywilizacji, dla wszystkich kraj\u00f3w i lud\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n<p>Fundament wychowania do wy\u017cszego szczebla \u017cycia zbiorowego, kamie\u0144 w\u0119gielny organizacji pa\u0144stwowej mie\u015bci si\u0119 w znoszeniu msty rodowej. Rodowe wykonanie msty stanowi obowi\u0105zek moralny, kt\u00f3ry trzeba od rod\u00f3w przej\u0105\u0107 i wype\u0142ni\u0107 go za rody, wyr\u0119czaj\u0105c je przez s\u0105downictwo publiczne i publiczny wymiar kar. Polityczny zwierzchnik, a wi\u0119c panuj\u0105cy (od kacyka do cesarza) staje si\u0119 generalnym m\u015bcicielem za wszystkie rody, wykonawc\u0105 wszelkiej msty. Taki jest zaczyn s\u0105downictwa pa\u0144stwowego.<\/p>\n\n\n\n<p>Na najni\u017cszych nawet szczeblach, w\u015br\u00f3d najprymitywniejszych lud\u00f3w, zaszczepia tedy misjonarz \u2013 nawet nie\u015bwiadomie \u2013 pa\u0144stwowo\u015b\u0107, bo\u0107 chc\u0105c znie\u015b\u0107 mst\u0119, musi przygotowa\u0107 ponadrodow\u0105 w\u0142adz\u0119 s\u0105dow\u0105, a naczelnik ludu nawr\u00f3conego staje si\u0119 nie tylko wodzem wojennym, ale te\u017c s\u0119dzi\u0105. Jest to pierwsza pokojowa funkcja pa\u0144stwowa.<\/p>\n\n\n\n<p>Wprowadzenie tego nie jest \u0142atwe. Cz\u0119sto g\u0142owa pa\u0144stwa s\u0119dzi\u0105 by\u0107 nie chce, a\u017ceby nie ukr\u00f3ca\u0107 rodowego prawa zwyczajowego. Kiedy biskupi za\u017c\u0105dali od W\u0142odzimierza Kijowskiego, a\u017ceby zaj\u0105\u0142 si\u0119 z urz\u0119du s\u0105downictwem kryminalnym, ksi\u0105\u017c\u0119 sprzeciwi\u0142 si\u0119 temu i post\u0119powa\u0142 nadal \u201ewed\u0142ug urz\u0105dze\u0144 ojca i dziada\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p>W Europie Zachodniej msta powik\u0142a\u0142a stosunki spo\u0142eczne do tego stopnia, i\u017c sta\u0142ym stanem spo\u0142ecze\u0144stwa sta\u0142a si\u0119 \u201ewojna wszystkich przeciwko wszystkim\u201d. Wiek\u00f3w trzeba by\u0142o, \u017ceby \u201etreuga Dei\u201d ogranicza\u0142a mst\u0119 stopniowo; a w ci\u0105gu tych pokole\u0144 panuj\u0105cy zasiada\u0142 na s\u0105dach tylko na \u017c\u0105danie strony. Taki, kt\u00f3ry udawa\u0142 si\u0119 do swego ksi\u0119cia, \u017ceby go wyr\u0119czy\u0142 w m\u015bcie i ukara\u0142 krzywdziciela, nara\u017ca\u0142 na ha\u0144b\u0119 nie tylko siebie, lecz ca\u0142y sw\u00f3j r\u00f3d, bo usuwa\u0142 si\u0119 od osobistego spe\u0142nienia swych obowi\u0105zk\u00f3w i uznawa\u0142 si\u0119 by\u0107 s\u0142abym. D\u0142ugo te\u017c wyr\u0119cza\u0142y si\u0119 s\u0105downictwem ksi\u0105\u017c\u0119cym same tylko niewiasty, gdy im zabrak\u0142o m\u0119skiego m\u015bciciela. Dzia\u0142a\u0142 \u201eTreuga Dei\u201d i robi\u0142a swoje, rozszerzana coraz bardziej, lecz jak\u017ce\u017c powoli i pod jakim\u017ce naciskiem kar ko\u015bcielnych i nierzadkich kl\u0105tw!<\/p>\n\n\n\n<p>W Polsce ju\u017c za pierwszych Piast\u00f3w wprowadzono za zab\u00f3jstwo grzywny pieni\u0119\u017cne, lecz krwawe zwady rod\u00f3w zdarza\u0142y si\u0119 jeszcze w XIV wieku. W Niemczech za\u015b dopiero na samym ko\u0144cu XV w. og\u0142oszono \u201eLandfrieden\u201d, w czym mie\u015bci\u0142 si\u0119 zakaz wykonywania msty i przymus przekazywania krwawych spor\u00f3w w\u0142adzy pa\u0144stwowej. Min\u0119\u0142o jednak jeszcze nieco czasu, zanim ustawa zdoby\u0142a sobie powszechne uznanie.<\/p>\n\n\n\n<p>Wykonywanie msty, dziedziczne w rodach z pokolenia na pokolenie, wytworzy\u0142o i rozga\u0142\u0119zi\u0142o d\u0142ugi szereg nadu\u017cy\u0107 i zbrodni; nadu\u017cywano bowiem msty i podszywano si\u0119 chytrze pod ni\u0105, okrywaj\u0105c jej p\u0142aszczem liczne przest\u0119pstwa \u2013 a\u017c do rozboj\u00f3w w\u0142\u0105cznie. Ze stanu wojennego mi\u0119dzy rodami wytwarza\u0142y si\u0119 walki ca\u0142ych okolic, a\u017c wreszcie ksi\u0105\u017c\u0119 panuj\u0105cy w imieniu ca\u0142ej ludno\u015bci swego kraju wypowiada\u0142 wojn\u0119 ksi\u0119ciu o\u015bciennemu, stwierdzaj\u0105c krzywd\u0119 i uraz\u0119 pope\u0142nion\u0105 wzgl\u0119dem wszystkich.<\/p>\n\n\n\n<p>Wojny rodzi\u0142y si\u0119 wprawdzie nie tylko z samej msty na wielk\u0105 skal\u0119, ale w znacznej, a mo\u017ce nawet po wi\u0119kszej cz\u0119\u015bci tak\u0105 miewa\u0142y genez\u0119 i dlatego uwa\u017cano je za uprawnione. Zbrodniczo\u015b\u0107 i wojny sta\u0142y si\u0119 niejako ubocznym produktem msty.<\/p>\n\n\n\n<p>Gdy za\u015b po kilku ju\u017c pokoleniach nikt by ju\u017c nie zdo\u0142a\u0142 os\u0105dzi\u0107, kt\u00f3ra strona pierwsza zawini\u0142a i czy obie strony utrzymywa\u0142y si\u0119 w granicach prawa zwyczajowego, gdy przepad\u0142a nawet pami\u0119\u0107 pierwotnego przedmiotu zwady, gdy wreszcie wygas\u0142y nawet rody, kt\u00f3re mst\u0119 wszcz\u0119\u0142y, a jednak niebezpiecze\u0144stwo \u017cycia grozi\u0142o na ka\u017cdym kroku, widocznym stawa\u0142o si\u0119 coraz bardziej, \u017ce ma si\u0119 do czynienia ju\u017c nie z mst\u0105, lecz z jawnym opryszkostwem. Jak jedno z drugim wik\u0142a\u0142o si\u0119, wida\u0107 by\u0142o na Korsyce jeszcze poza po\u0142ow\u0105 XIX wieku.<\/p>\n\n\n\n<p>Wypleniaj\u0105c mst\u0119, staje si\u0119 Ko\u015bci\u00f3\u0142 politycznym wychowawc\u0105 spo\u0142ecze\u0144stw podw\u00f3jnie: obdarza\u0142 ludy s\u0105downictwem publicznym i zarazem zwi\u0119ksza\u0142 bezpiecze\u0144stwo \u017cycia i mienia. Oddaj\u0105c obie te dziedziny w r\u0119ce zwierzchno\u015bci \u015bwieckiej, wytwarza\u0142 tym samym, a nast\u0119pnie rozszerza\u0142 i wzmacnia\u0142 w\u0142adz\u0119 pa\u0144stwow\u0105.<\/p>\n\n\n\n<p>Powiedziano ju\u017c dawno o Ko\u015bciele, \u017ce sta\u0142 si\u0119 rodzicem i wychowawc\u0105 narod\u00f3w, i to przyj\u0119\u0142o si\u0119 ju\u017c powszechnie. Nale\u017cy to jeszcze rozszerzy\u0107, stwierdzaj\u0105c, \u017ce by\u0142 r\u00f3wnie\u017c tw\u00f3rc\u0105 w\u0142adzy pa\u0144stwowej, takiej, kt\u00f3ra by posiada\u0142a moc dzia\u0142ania tak\u017ce poza sprawami wojennymi. Sta\u0142o\u015b\u0107 i nieprzerwalno\u015b\u0107 pa\u0144stwowo\u015bci w pa\u0144stwie jest dzie\u0142em Ko\u015bcio\u0142a (Wyrazy \u201epa\u0144stwo\u201d i \u201epa\u0144stwowo\u015b\u0107\u201d nie s\u0105 bynajmniej synonimami; pa\u0144stwowo\u015b\u0107 oznacza urz\u0105dzenia pa\u0144stwowe).<\/p>\n\n\n\n<p>Przejd\u017amy do dalszych postulat\u00f3w, stawianych przez Ko\u015bci\u00f3\u0142 zawsze i nieodmiennie ka\u017cdej nawracanej spo\u0142eczno\u015bci.<\/p>\n\n\n\n<p>Kwestia monogamii do\u017cywotniej jest ju\u017c dostatecznie opracowana pod wzgl\u0119dem stosunku Ko\u015bcio\u0142a do \u017cycia zbiorowego. Wiadomo powszechnie, \u017ce wy\u0142oni\u0142o si\u0119 z tego poszanowanie kobiety, przyznanie jej praw, w ko\u0144cu r\u00f3wnouprawnienie moralne i maj\u0105tkowe.<\/p>\n\n\n\n<p>Monogamia czyni z kobiety czynnik tw\u00f3rczy w \u017cyciu zbiorowym, podwaja ilo\u015b\u0107 pracownik\u00f3w cywilizacyjnych. Mniej jest wiadomym, \u017ce monogamia stanowi podstaw\u0119 w\u0142asno\u015bci osobistej, \u017ce jedno z drugim \u0142\u0105czy si\u0119 nierozerwalnie. Bardzo si\u0119 wi\u0119c myl\u0105 utopi\u015bci, kt\u00f3rym si\u0119 wydaje, \u017ce da\u0142by si\u0119 pogodzi\u0107 komunizm z katolicyzmem. Nie mo\u017cna przysta\u0107 na komunizm, bo wraz przepad\u0142aby monogamia, a po nied\u0142ugim czasie rodzina w og\u00f3le.<\/p>\n\n\n\n<p>R\u00f3wnie\u017c decyduj\u0105cym o \u017cyciu spo\u0142ecze\u0144stw jest postulat znoszenia niewoli. Niewolnicy bywali w olbrzymiej wi\u0119kszo\u015bci robotnikami fizycznymi, podczas gdy wolni zajmowali si\u0119 pracami umys\u0142owymi. Orzeczenie aposto\u0142a narod\u00f3w \u015bw. Paw\u0142a: \u201eKto nie pracuje, niech nie je\u201d zawiera w sobie moralny przymus pracy, kt\u00f3ry staje si\u0119 w katolicyzmie przykazem etycznym. Kogo nie sta\u0107 na prac\u0119 umys\u0142ow\u0105, spe\u0142ni ten przykaz fizyczn\u0105. Skoro za\u015b fizyczna staje si\u0119 konieczno\u015bci\u0105 etyczn\u0105, tym samym godn\u0105 jest szacunku ludzkiego, a zatem nie ha\u0144bi taka praca cz\u0142owieka wolnego.<\/p>\n\n\n\n<p>Tkwi w tym ca\u0142y przewr\u00f3t spo\u0142eczny, dokonywany stopniowo, ewolucyjnie, i wreszcie dokonany. Na tym tle nast\u0105pi\u0142 ogromny rozw\u00f3j r\u0119kodzie\u0142a, a nast\u0119pnie tego wszystkiego, co zwiemy technik\u0105, a kt\u00f3ra wy\u0142oni\u0142a si\u0119 b\u0105d\u017a co b\u0105d\u017a z rzemios\u0142. Klasycznemu \u015bwiatu nie brak\u0142o odkry\u0107 naukowych, lecz nie powstawa\u0142y z nich odpowiednie wynalazki, bo praca fizyczna, pozostaj\u0105c we wzgardzie, pozosta\u0142a na zbyt niskich szczeblach. Zniesienie niewolnictwa, zr\u00f3wnanie w wolno\u015bci zaj\u0119\u0107 fizycznych z umys\u0142owymi, sprawia\u0142y, \u017ce praca umys\u0142owa przenosi\u0142a si\u0119 tak\u017ce na r\u0119kodzie\u0142a i w tym tajemnica, dlaczego staro\u017cytno\u015b\u0107 nie celowa\u0142a wynalazczo\u015bci\u0105, czemu wynalazki stanowi\u0105 przywilej \u015bwiata chrze\u015bcija\u0144skiego.<\/p>\n\n\n\n<p>Przejd\u017amy do czwartego postulatu katolickiego \u017cycia zbiorowego, do kwestii o niezale\u017cno\u015bci Ko\u015bcio\u0142a od w\u0142adzy \u015bwieckiej.<\/p>\n\n\n\n<p>Jak wiadomo, ani Ko\u015bci\u00f3\u0142 wschodni, ani konfesje protestanckie nie uznaj\u0105 tego postulatu. Katolicyzm ma bowiem swoje w\u0142asne poj\u0119cia o pa\u0144stwie i o \u017cyciu zbiorowym w og\u00f3le, a od tych poj\u0119\u0107 odst\u0105pi\u0107 nie mo\u017ce. Istnieje katolicka nauka o pa\u0144stwie. Istnieje idea\u0142 \u201eCivitas Dei\u201d, kt\u00f3remu da\u0142 pocz\u0105tek \u015bw. Augustyn przed lat p\u00f3\u0142tora tysi\u0105cem.<\/p>\n\n\n\n<p>Zarzucano w owych czasach chrze\u015bcijanom, \u017ce usuwaj\u0105 si\u0119 od przyjmowania urz\u0119d\u00f3w w pa\u0144stwie rzymskim, m\u00f3wi\u0105c dzisiejszym j\u0119zykiem, \u017ce bojkotuj\u0105 rzymsk\u0105 pa\u0144stwowo\u015b\u0107. Bywa\u0142o tak istotnie cz\u0119sto (chocia\u017c nie zawsze i nie wsz\u0119dzie), poniewa\u017c pa\u0144stwowo\u015b\u0107 owa by\u0142a w\u00f3wczas tego rodzaju, i\u017c nie zas\u0142ugiwa\u0142a na szacunek nawet uczciwych pogan. W umys\u0142owo\u015b\u0107 chrze\u015bcija\u0144sk\u0105 wdziera si\u0119 za\u015b poprzez wszystkie wieki a\u017c po dzie\u0144 dzisiejszy, powsta\u0142y w\u00f3wczas okrzyk: \u201eQuid sunt regna remota justitia, nisi magna latrocinia?\u201d Nie chcieli tedy chrze\u015bcijanie s\u0142u\u017cy\u0107 i s\u0142u\u017cb\u0105 sw\u0105 dopomaga\u0107 owemu latrocinium \u2013 lecz obowi\u0105zki wzgl\u0119dem pa\u0144stwa traktowali pozytywnie i spe\u0142niali zawsze bez szemrania.<\/p>\n\n\n\n<p>Tym si\u0119 jednak wyr\u00f3\u017cniali od pocz\u0105tku, i\u017c znali nie tylko obowi\u0105zki wzgl\u0119dem pa\u0144stwa, ale te\u017c obowi\u0105zki pa\u0144stwa wzgl\u0119dem obywatela. Zwi\u0105zek jednostki z pa\u0144stwem by\u0142 w etyce katolickiej od samego pocz\u0105tku splotem wzajemnych praw i wzajemnych obowi\u0105zk\u00f3w; pa\u0144stwo za\u015b winnym by\u0142o podlega\u0107 etyce tak samo, jak jednostka. Ilekro\u0107 pa\u0144stwowo\u015b\u0107 jakiego\u015b pa\u0144stwa nie pozostawa\u0142a w zgodzie z tym postulatem, nie mog\u0142a cieszy\u0107 si\u0119 poparciem Ko\u015bcio\u0142a. Albowiem postulat niezawis\u0142o\u015bci Ko\u015bcio\u0142a od w\u0142adzy \u015bwieckiej stanowi cz\u0105stk\u0119 tezy og\u00f3lniejszej: o wy\u017cszo\u015bci pierwiastk\u00f3w duchowych ponad materialne.<\/p>\n\n\n\n<p>Idea\u0142 za\u015b \u2013 \u201eDe Civitate Dei\u201d \u2013 spe\u0142nia\u0142 si\u0119 niema\u0142o w ci\u0105gu wiek\u00f3w, lecz (jak ka\u017cdy Idea\u0142) w miar\u0119 spe\u0142niania urasta\u0142 i nabiera\u0142 nowych dzia\u0142\u00f3w, nowych postulat\u00f3w szczeg\u00f3\u0142owych, stosownie do tego, jak komplikowa\u0142o si\u0119 coraz bardziej \u017cycie zbiorowe. Pomys\u0142 pa\u0144stwa Bo\u017cego na ziemi, tj. pa\u0144stwa urz\u0105dzonego po Bo\u017cemu, nie jest bynajmniej nieziszczalny, lecz wymaga si\u0119 od niego coraz wi\u0119cej. Ledwie zi\u015bci si\u0119, czego w danym czasie si\u0119 wymaga\u0142o, a naros\u0142o niema\u0142o wymaga\u0144 nowych! By\u0142 czas, gdy wzdychano, by \u201eTreuga Dei\u201d mog\u0142a si\u0119 zi\u015bci\u0107, a dzi\u015b wymagamy bez por\u00f3wnania wi\u0119cej, i daj Bo\u017ce, \u017ceby\u015bmy mieli wymagania jeszcze wi\u0119ksze!<\/p>\n\n\n\n<p>Cywilizacja \u0142aci\u0144ska opiera si\u0119 na zasadzie dwoisto\u015bci organizacji \u017cycia zbiorowego: duchowej i \u015bwieckiej, czyli Ko\u015bcio\u0142a i pa\u0144stwa. Granice ich nie zawsze s\u0105 \u0142atwe do wytyczenia, bo te\u017c i zakres ich dzia\u0142alno\u015bci zmienia si\u0119 stosownie do warunk\u00f3w czasu i miejsca. Nie mog\u0105 one jednak zlewa\u0107 si\u0119 w jedno, gdy\u017c r\u00f3\u017cni\u0105 si\u0119 co do istoty: pa\u0144stwo opiera si\u0119 na przymusie, Ko\u015bci\u00f3\u0142 na wolnej woli. Pa\u0144stwo rz\u0105dzi cia\u0142ami, Ko\u015bci\u00f3\u0142 duszami. Gdyby pa\u0144stwo chcia\u0142o zaw\u0142adn\u0105\u0107 tak\u017ce duszami, wyrzek\u0142oby si\u0119 swej istoty, a zarazem zniekszta\u0142ci\u0142oby Ko\u015bci\u00f3\u0142. Tak samo by\u0142oby, gdyby Ko\u015bci\u00f3\u0142 chcia\u0142 rz\u0105dzi\u0107 przemoc\u0105, zamiast wp\u0142ywem moralnym.<\/p>\n\n\n\n<p>Ka\u017cda wi\u0119c pr\u00f3ba podporz\u0105dkowania Ko\u015bcio\u0142a pa\u0144stwu, lub pa\u0144stwa Ko\u015bcio\u0142owi, musi sko\u0144czy\u0107 si\u0119 wypaczeniem poj\u0119cia i istoty jednej z tych w\u0142adz \u2013 lub obu. Idea\u0142 katolicki wymaga wsp\u00f3\u0142dzia\u0142ania, ale przy pe\u0142nej niezale\u017cno\u015bci. Wsp\u00f3\u0142dzia\u0142anie nie oznacza podporz\u0105dkowania, lecz uznanie, \u017ce dobro wsp\u00f3lne wymaga harmonii dzia\u0142ania.<\/p>\n\n\n\n<p>Podporz\u0105dkowanie Ko\u015bcio\u0142a pa\u0144stwu prowadzi\u0142o zawsze do jego upadku moralnego \u2013 a nieraz i fizycznego unicestwienia. Przypomnie\u0107 wystarczy, co sta\u0142o si\u0119 z Ko\u015bcio\u0142ami narodowymi, oderwanymi od Rzymu \u2013 czy to w Anglii, czy w Niemczech, czy w Rosji. Sta\u0142y si\u0119 one narz\u0119dziami w\u0142adzy \u015bwieckiej, a niekiedy po prostu jej departamentami.<\/p>\n\n\n\n<p>Z drugiej strony, Ko\u015bci\u00f3\u0142, kt\u00f3ry chcia\u0142by przej\u0105\u0107 w\u0142adz\u0119 polityczn\u0105, zatraca\u0142by swoj\u0105 istot\u0119 i misj\u0119 duchow\u0105. W historii zachodniej cywilizacji zdarza\u0142y si\u0119 takie pr\u00f3by \u2013 i zawsze ko\u0144czy\u0142y si\u0119 \u017ale. W\u0142adza duchowa musi pozosta\u0107 duchow\u0105, a jej si\u0142a tkwi w moralno\u015bci, prawdzie i autorytecie opartym na wierze, nie na przymusie.<\/p>\n\n\n\n<p>Nie jest tedy Ko\u015bci\u00f3\u0142 pa\u0144stwem w pa\u0144stwie, bo nie stanowi organizacji terytorialnej. Ko\u015bci\u00f3\u0142 nie posiada \u017cadnego terytorium pr\u00f3cz duszy ludzkiej; tylko tyle i a\u017c tyle. Ko\u015bci\u00f3\u0142 nie posiada nic \u201eswojego\u201d, wszystko w nim jest \u201eBo\u017ce\u201d. Czym\u017ce wreszcie Ko\u015bci\u00f3\u0142? Jest spo\u0142ecze\u0144stwem tych, kt\u00f3rzy d\u0105\u017c\u0105 do zbawienia duszy. Jest to spo\u0142ecze\u0144stwo o najwy\u017cszym celu, jaki tylko by\u0107 mo\u017ce \u2013 a w tym celu kryje si\u0119 i jego ustr\u00f3j, i jego organizacja. Spo\u0142ecze\u0144stwo to nie wyklucza nikogo \u2013 przeciwnie, otwarte jest dla wszystkich, lecz te\u017c nie przymusza nikogo: kto nie chce, ten nie musi. Niechybnie przeto b\u0119dzie ono si\u0119 r\u00f3\u017cni\u0142o od wszystkich innych spo\u0142eczno\u015bci, jakimi s\u0105 pa\u0144stwa.<\/p>\n\n\n\n<p>Wielko\u015b\u0107 Ko\u015bcio\u0142a katolickiego polega na tym, \u017ce potrafi\u0142 stworzy\u0107 organizacj\u0119 nadpa\u0144stwow\u0105 i zarazem niepa\u0144stwow\u0105, organizacj\u0119 duchow\u0105, kt\u00f3ra mo\u017ce istnie\u0107 w ka\u017cdych warunkach politycznych, spo\u0142ecznych i narodowych. A to mo\u017cliwe tylko dlatego, \u017ce nie uzurpuje sobie on \u017cadnej w\u0142adzy doczesnej, lecz opiera si\u0119 na s\u0142u\u017cbie \u2013 s\u0142u\u017cbie prawdzie i duszy ludzkiej.<\/p>\n\n\n\n<p>W ten spos\u00f3b staje si\u0119 Ko\u015bci\u00f3\u0142 nie tylko czynnikiem religijnym, ale tak\u017ce moralnym i cywilizacyjnym. Poprzez swoje postulaty i przez wp\u0142yw na sumienia, kszta\u0142tuje ludzi, kt\u00f3rzy potem tworz\u0105 spo\u0142ecze\u0144stwa, narody i pa\u0144stwa. Tym samym staje si\u0119 ich politycznym wychowawc\u0105 \u2013 nie przez w\u0142adz\u0119, lecz przez autorytet.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>III. KO\u015aCI\u00d3\u0141 A PA\u0143STWO<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Po wyja\u015bnieniu, \u017ce Ko\u015bci\u00f3\u0142 nie jest organizacj\u0105 pa\u0144stwow\u0105, ale \u017ce r\u00f3wnocze\u015bnie wp\u0142ywa na powstawanie, rozw\u00f3j i moralny kszta\u0142t pa\u0144stwowo\u015bci, przej\u015b\u0107 mo\u017cemy do samego zagadnienia: jakie maj\u0105 by\u0107 stosunki pomi\u0119dzy Ko\u015bcio\u0142em a pa\u0144stwem.<\/p>\n\n\n\n<p>Nie chodzi tu o \u017cadne koncepcje teoretyczne, lecz o zagadnienie praktyczne: jak to wygl\u0105da\u0142o w historii, jak wygl\u0105da\u0107 powinno, jakie s\u0105 tego skutki dla \u017cycia publicznego. Nie mo\u017cna m\u00f3wi\u0107 o stosunku Ko\u015bcio\u0142a do pa\u0144stwa w spos\u00f3b og\u00f3lny, bez odniesienia do konkretnej cywilizacji. W ka\u017cdej bowiem cywilizacji inny jest idea\u0142 pa\u0144stwa, inne jego zadania i inna jego relacja do czynnika duchowego.<\/p>\n\n\n\n<p>W cywilizacji \u0142aci\u0144skiej pa\u0144stwo nie jest bytem samoistnym, lecz s\u0142u\u017cebnym wobec spo\u0142ecze\u0144stwa. Nie istnieje dla siebie, lecz dla dobra wsp\u00f3lnego obywateli. Jego celem jest nie tylko porz\u0105dek zewn\u0119trzny, lecz tak\u017ce warunki umo\u017cliwiaj\u0105ce \u017cycie godne osoby ludzkiej. Pa\u0144stwo jest s\u0142u\u017cb\u0105 publiczn\u0105, nie panowaniem. W tym uj\u0119ciu jest miejsce dla Ko\u015bcio\u0142a jako niezale\u017cnego wsp\u00f3\u0142dzia\u0142acza, kt\u00f3ry pomaga kszta\u0142towa\u0107 \u0142ad moralny.<\/p>\n\n\n\n<p>Inaczej bywa w cywilizacjach tura\u0144skiej, bizanty\u0144skiej czy \u017cydowskiej. Tam pa\u0144stwo ma charakter wszechw\u0142adny, absolutny, nie znosz\u0105cy \u017cadnej konkurencji. W takich warunkach Ko\u015bci\u00f3\u0142 mo\u017ce by\u0107 tylko narz\u0119dziem pa\u0144stwowym albo musi by\u0107 prze\u015bladowany. Dlatego w\u0142a\u015bnie Ko\u015bci\u00f3\u0142 katolicki, jako niezale\u017cny i uniwersalny, zawsze popiera\u0142 cywilizacj\u0119 \u0142aci\u0144sk\u0105 \u2013 tylko ona bowiem pozwala mu spe\u0142nia\u0107 jego misj\u0119 w pe\u0142ni.<\/p>\n\n\n\n<p>Z tego punktu widzenia wida\u0107 jasno, \u017ce wszelki system totalitarny \u2013 czy to w wydaniu lewicowym czy prawicowym \u2013 musi by\u0107 przeciwnikiem Ko\u015bcio\u0142a. Bo nie mo\u017ce znie\u015b\u0107 autonomicznej w\u0142adzy duchowej, kt\u00f3rej nie kontroluje. R\u00f3wnie\u017c demokracja, je\u015bli zatraci \u015bwiadomo\u015b\u0107 etyczn\u0105 i stanie si\u0119 tyrani\u0105 wi\u0119kszo\u015bci, zagra\u017ca wolno\u015bci Ko\u015bcio\u0142a. Dlatego tak wa\u017cna jest formacja sumie\u0144, bez kt\u00f3rej \u017cadna forma ustrojowa nie b\u0119dzie sprawiedliwa. Ko\u015bci\u00f3\u0142 nie walczy o formy ustrojowe, nie jest zwolennikiem monarchii ani republiki jako takich. Nie opowiada si\u0119 za \u017cadn\u0105 form\u0105 rz\u0105du dop\u00f3ki ta forma nie sprzeciwia si\u0119 moralno\u015bci chrze\u015bcija\u0144skiej. Liczy si\u0119 tre\u015b\u0107, a nie etykiety. Bywa\u0142o w historii, \u017ce Ko\u015bci\u00f3\u0142 by\u0142 zmuszony wsp\u00f3\u0142\u017cy\u0107 z monarchami absolutnymi i z republikanami bezbo\u017cnymi \u2013 i zawsze stara\u0142 si\u0119 oddzia\u0142ywa\u0107 na sumienia, nie na konstytucje.<\/p>\n\n\n\n<p>Najwi\u0119kszym b\u0142\u0119dem by\u0142oby s\u0105dzi\u0107, \u017ce Ko\u015bci\u00f3\u0142 chce w\u0142ada\u0107 \u015bwiatem ziemskim. On chce tylko, \u017ceby \u015bwiat ziemski nie zamyka\u0142 przed cz\u0142owiekiem drogi do wieczno\u015bci. W tym sensie Ko\u015bci\u00f3\u0142 jest wychowawc\u0105 politycznym \u2013 uczy, \u017ce w\u0142adza nie jest celem, ale \u015brodkiem do s\u0142u\u017cby; \u017ce prawo nie jest narz\u0119dziem przemocy, ale stra\u017cnikiem sprawiedliwo\u015bci; \u017ce nar\u00f3d nie mo\u017ce by\u0107 ba\u0142wanem, kt\u00f3remu wolno wszystko.<\/p>\n\n\n\n<p>Je\u017celi za\u015b jakie\u015b pa\u0144stwo chce mie\u0107 obywateli cnotliwych, uczciwych, pracowitych i zdolnych do po\u015bwi\u0119ce\u0144 \u2013 nie znajdzie lepszego sprzymierze\u0144ca nad Ko\u015bci\u00f3\u0142. Bo nikt inny nie uczy tak konsekwentnie odpowiedzialno\u015bci moralnej i gotowo\u015bci do s\u0142u\u017cby wy\u017cszym warto\u015bciom. Pa\u0144stwo, kt\u00f3re walczy z Ko\u015bcio\u0142em, walczy z w\u0142asnym sumieniem.<\/p>\n\n\n\n<p>Nie znaczy to oczywi\u015bcie, \u017ce Ko\u015bci\u00f3\u0142 nie pope\u0142nia\u0142 b\u0142\u0119d\u00f3w. Bywali papie\u017ce s\u0142abi, biskupi ambitni, duchowni chciwi i zepsuci. Ale b\u0142\u0119dy jednostek nie uniewa\u017cniaj\u0105 prawdy zasady. Gdyby\u015bmy chcieli s\u0105dzi\u0107 nauk\u0119 Chrystusa przez pryzmat Judasza, musieliby\u015bmy odrzuci\u0107 ca\u0142e chrze\u015bcija\u0144stwo.<\/p>\n\n\n\n<p>Ko\u015bci\u00f3\u0142 uczy, \u017ce ka\u017cde pa\u0144stwo, ka\u017cda w\u0142adza, ka\u017cda organizacja spo\u0142eczna musi by\u0107 podporz\u0105dkowana prawu moralnemu. I to jest jego najwi\u0119kszy wk\u0142ad w polityk\u0119 narod\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n<p>Dlatego te\u017c pa\u0144stwa, kt\u00f3re uzna\u0142y ten moralny autorytet Ko\u015bcio\u0142a, rozwija\u0142y si\u0119 harmonijniej i sprawiedliwiej ni\u017c te, kt\u00f3re go odrzuci\u0142y. Gdzie Ko\u015bci\u00f3\u0142 mia\u0142 wolno\u015b\u0107 dzia\u0142ania, tam szybciej przezwyci\u0119\u017cano barbarzy\u0144stwo, umacnia\u0142o si\u0119 prawo, kszta\u0142ci\u0142a si\u0119 kultura. W miar\u0119, jak Ko\u015bci\u00f3\u0142 wp\u0142ywa\u0142 na wychowanie obywateli, dojrzewa\u0142y spo\u0142ecze\u0144stwa, kt\u00f3re same potrafi\u0142y rozwi\u0105zywa\u0107 swoje problemy bez uciekania si\u0119 do przemocy.<\/p>\n\n\n\n<p>Nie przypadkiem wi\u0119c tam, gdzie Ko\u015bci\u00f3\u0142 by\u0142 systematycznie niszczony \u2013 jak w rewolucyjnej Francji, w komunistycznej Rosji czy w totalitarnej III Rzeszy \u2013 tam nast\u0119powa\u0142o pogwa\u0142cenie prawa, masowe zbrodnie i niewyobra\u017calne cierpienie milion\u00f3w ludzi. Historia daje \u015bwiadectwo, \u017ce Ko\u015bci\u00f3\u0142 by\u0142 cz\u0119sto jedynym obro\u0144c\u0105 cz\u0142owieka wobec wszechmocnego pa\u0144stwa.<\/p>\n\n\n\n<p>Dzi\u015b, gdy znowu ro\u015bnie pokusa pa\u0144stwa totalnego, gdy post\u0119puje deprawacja moralna, Ko\u015bci\u00f3\u0142 pozostaje ostatnim bastionem prawdy o cz\u0142owieku i jego godno\u015bci. Jego misja polityczna nie polega na zdobywaniu w\u0142adzy, lecz na formowaniu sumie\u0144 zdolnych do \u017cycia w wolno\u015bci i odpowiedzialno\u015bci. Pa\u0144stwo, kt\u00f3re tego nie rozumie, samo si\u0119 skazuje na degeneracj\u0119.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>IV. KO\u015aCI\u00d3\u0141 A NAR\u00d3D<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Nasuwa si\u0119 teraz pytanie: jaki jest stosunek Ko\u015bcio\u0142a do narodu? Czy Ko\u015bci\u00f3\u0142 nie os\u0142abia poczucia narodowego, skoro g\u0142osi braterstwo wszystkich ludzi, niezale\u017cnie od ich przynale\u017cno\u015bci etnicznej?<\/p>\n\n\n\n<p>Odpowied\u017a na to pytanie musi zn\u00f3w si\u0119gn\u0105\u0107 do \u017ar\u00f3de\u0142 cywilizacji. Nar\u00f3d, w poj\u0119ciu cywilizacji \u0142aci\u0144skiej, nie jest poj\u0119ciem rasowym ani nawet j\u0119zykowym, lecz moralnym i kulturowym. Nar\u00f3d to wsp\u00f3lnota duchowa, zbudowana na wsp\u00f3lnej tradycji, wierze, obyczaju, d\u0105\u017ceniach i idea\u0142ach. To rodzina rodzin, a nie organizacja biologiczna czy j\u0119zykowa.<\/p>\n\n\n\n<p>W tym rozumieniu Ko\u015bci\u00f3\u0142 nie tylko nie os\u0142abia narodowo\u015bci, ale j\u0105 wzmacnia. G\u0142osi bowiem konieczno\u015b\u0107 zachowania to\u017csamo\u015bci kulturowej, szacunku dla przesz\u0142o\u015bci, wierno\u015bci dla dziedzictwa ojc\u00f3w. Ko\u015bci\u00f3\u0142 uczy mi\u0142o\u015bci ojczyzny jako cnoty moralnej, ale ostrzega przed nacjonalizmem, kt\u00f3ry czyni z narodu bo\u017cka i odrzuca prawa innych.<\/p>\n\n\n\n<p>Ko\u015bci\u00f3\u0142 pot\u0119pia zar\u00f3wno kosmopolityzm, kt\u00f3ry odrywa cz\u0142owieka od jego wsp\u00f3lnoty narodowej, jak i szowinizm, kt\u00f3ry odmawia innym narodom prawa do istnienia. G\u0142osi patriotyzm jako umi\u0142owanie dobra wsp\u00f3lnego w\u0142asnego narodu \u2013 ale mi\u0142o\u015b\u0107 ta nie mo\u017ce by\u0107 \u015blepa ani nienawistna.<\/p>\n\n\n\n<p>Nar\u00f3d, kt\u00f3ry nie uznaje wy\u017cszych warto\u015bci duchowych, \u0142atwo popada w kult si\u0142y, dominacji, ekspansji. Historia zna zbyt wiele przyk\u0142ad\u00f3w narod\u00f3w, kt\u00f3re zatraci\u0142y sw\u00f3j sens moralny, gdy postawi\u0142y siebie na miejscu Boga. Ko\u015bci\u00f3\u0142 przypomina, \u017ce nar\u00f3d, podobnie jak jednostka, ma swoje powo\u0142anie, swoj\u0105 odpowiedzialno\u015b\u0107 przed Bogiem i swoj\u0105 misj\u0119 w dziejach.<\/p>\n\n\n\n<p>Nie ma wi\u0119c sprzeczno\u015bci mi\u0119dzy katolicyzmem a umi\u0142owaniem ojczyzny. Przeciwnie \u2013 Ko\u015bci\u00f3\u0142 wychowuje do mi\u0142o\u015bci ojczyzny wy\u017cszej, bardziej wymagaj\u0105cej, bo opartej nie na emocji, lecz na cnotach: sprawiedliwo\u015bci, wierno\u015bci, ofiarno\u015bci, prawdzie.<\/p>\n\n\n\n<p>Katolickie poj\u0119cie narodu wyklucza egoizm narodowy i nienawi\u015b\u0107 do obcych. Nar\u00f3d ma prawo do \u017cycia i rozwoju, ale nie kosztem innych. Ma prawo do obrony swojej kultury, ale nie do pogardy dla cudzej. Ma obowi\u0105zek troszczy\u0107 si\u0119 o s\u0142abych, biednych, potrzebuj\u0105cych \u2013 tak\u017ce spoza w\u0142asnych granic. Tylko taki nar\u00f3d zas\u0142uguje na miano chrze\u015bcija\u0144skiego.<\/p>\n\n\n\n<p>W ten spos\u00f3b Ko\u015bci\u00f3\u0142 staje si\u0119 czynnikiem r\u00f3wnowa\u017c\u0105cym \u017cycie narodowe. Przypomina, \u017ce nar\u00f3d nie jest najwy\u017csz\u0105 warto\u015bci\u0105, ale te\u017c nie jest warto\u015bci\u0105 podrz\u0119dn\u0105. Jest jednym z najwa\u017cniejszych narz\u0119dzi w planie Bo\u017cym, przez kt\u00f3re cz\u0142owiek realizuje swoje powo\u0142anie spo\u0142eczne i moralne.<\/p>\n\n\n\n<p>Historia Polski dostarcza na to szczeg\u00f3lnego dowodu. Gdy zabrak\u0142o pa\u0144stwa, Ko\u015bci\u00f3\u0142 pozosta\u0142 jedyn\u0105 si\u0142\u0105 zdoln\u0105 utrzyma\u0107 nar\u00f3d przy \u017cyciu. To Ko\u015bci\u00f3\u0142 przechowa\u0142 j\u0119zyk, kultur\u0119, tradycj\u0119, pami\u0119\u0107 historyczn\u0105. To w Ko\u015bciele znajdowano oparcie, kiedy wszystko inne zawodzi\u0142o. Dlatego te\u017c polski katolicyzm jest tak g\u0142\u0119boko narodowy \u2013 nie w sensie politycznym, ale w sensie duchowym i dziejowym.<\/p>\n\n\n\n<p>Z tego w\u0142a\u015bnie wzgl\u0119du Ko\u015bci\u00f3\u0142 katolicki zas\u0142u\u017cy\u0142 na miano nie tylko wychowawcy dusz, ale i politycznego wychowawcy narod\u00f3w. Uczy bowiem, \u017ce nar\u00f3d to nie t\u0142um, nie rasa, nie j\u0119zyk, lecz wsp\u00f3lnota moralna, a polityka \u2013 to nie gra interes\u00f3w, lecz s\u0142u\u017cba dobru wsp\u00f3lnemu.<\/p>\n\n\n\n<p>Narody, kt\u00f3re to rozumia\u0142y, ros\u0142y i dojrzewa\u0142y. Narody, kt\u00f3re o tym zapomnia\u0142y \u2013 upada\u0142y.<\/p>\n\n\n\n<p>V. ZAKO\u0143CZENIE<\/p>\n\n\n\n<p>W \u015bwietle powy\u017cszych rozwa\u017ca\u0144 mo\u017cemy okre\u015bli\u0107 miejsce Ko\u015bcio\u0142a w \u017cyciu narod\u00f3w i pa\u0144stw jako absolutnie wyj\u0105tkowe. \u017badna inna instytucja duchowa, \u017cadna filozofia, \u017cadna ideologia nie wywar\u0142a na kszta\u0142towanie si\u0119 \u0142adu politycznego, spo\u0142ecznego i moralnego takiego wp\u0142ywu, jaki wywar\u0142 Ko\u015bci\u00f3\u0142 katolicki.<\/p>\n\n\n\n<p>Nie czyni\u0142 tego przez rewolucj\u0119, lecz przez ewolucj\u0119. Nie przez walk\u0119 klas, lecz przez pogodzenie ich w imi\u0119 wsp\u00f3lnego dobra. Nie przez przemoc, lecz przez s\u0142owo. Nie przez nienawi\u015b\u0107, lecz przez prawd\u0119. W tym w\u0142a\u015bnie zawiera si\u0119 jego si\u0142a \u2014 cicha, ale nieugi\u0119ta; cierpliwa, lecz skuteczna.<\/p>\n\n\n\n<p>Ko\u015bci\u00f3\u0142 nie tworzy ustroj\u00f3w politycznych, ale wychowuje ludzi, kt\u00f3rzy s\u0105 zdolni je tworzy\u0107 i nimi kierowa\u0107 zgodnie z etyk\u0105. Nie zajmuje si\u0119 technik\u0105 rz\u0105dzenia, lecz moralnym sensem w\u0142adzy. Nie prowadzi partii politycznych, ale wychowuje sumienia.<\/p>\n\n\n\n<p>Dlatego jego misja jest dzi\u015b tak samo aktualna jak w wiekach minionych. A mo\u017ce jeszcze bardziej. Bo nigdy dot\u0105d nie by\u0142o tak wielkiej pokusy porzucenia etyki w \u017cyciu publicznym, jak dzi\u015b.<\/p>\n\n\n\n<p>Ko\u015bci\u00f3\u0142 przypomina, \u017ce bez moralno\u015bci nie ma trwa\u0142ej polityki. \u017be bez sumienia nie ma narodu. \u017be bez duchowo\u015bci nie ma cywilizacji. I to jest jego najwi\u0119ksza zas\u0142uga jako politycznego wychowawcy narod\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Feliks Koneczny<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>I. O METODACH Rozwa\u017caj\u0105c zagadnienia pa\u0144stwa chrze\u015bcija\u0144skiego, a zw\u0142aszcza temat \u201eKo\u015bci\u00f3\u0142 jako polityczny wychowawca narod\u00f3w\u201d, zastosujemy do tych problem\u00f3w metod\u0119 indukcyjn\u0105, jedyn\u0105, kt\u00f3ra wiedzie do odkry\u0107 w naukach historycznych. Jest ona te\u017c dzie\u0142em historyka zawodowego. Historykiem bowiem by\u0142 jej tw\u00f3rca, Bacon werulamski (1561\u20131626), kt\u00f3ry wychodz\u0105c od historii ogarn\u0105\u0142 najrozleglejsze roz\u0142ogi wiedzy, a kt\u00f3rego wiedza mia\u0142a [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":17238,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[41,43],"tags":[575],"class_list":["post-17236","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-historia-i-idea","category-okres-miedzywojenny-i-okupacja","tag-feliks-koneczny"],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v20.11 - https:\/\/yoast.com\/wordpress\/plugins\/seo\/ -->\n<title>Feliks Koneczny: Ko\u015bci\u00f3\u0142 jako polityczny wychowawca narod\u00f3w - Dziennik Narodowy<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"Dziennik Narodowy to zbi\u00f3r najwa\u017cniejszych informacji dla \u015brodowiska narodowego i patriotycznego.\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/?p=17236\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"pl_PL\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Feliks Koneczny: Ko\u015bci\u00f3\u0142 jako polityczny wychowawca narod\u00f3w - Dziennik Narodowy\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Dziennik Narodowy to zbi\u00f3r najwa\u017cniejszych informacji dla \u015brodowiska narodowego i patriotycznego.\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/?p=17236\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Dziennik Narodowy\" \/>\n<meta property=\"article:publisher\" content=\"https:\/\/www.facebook.com\/DziennikNarodowy\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2025-08-30T06:15:00+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2025-09-03T13:49:46+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/ChatGPT-Image-30-sie-2025-14_06_40-1024x683.png\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"1024\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"683\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/png\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"Redakcja\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:creator\" content=\"@Dziennik_N\" \/>\n<meta name=\"twitter:site\" content=\"@Dziennik_N\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Napisane przez\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"Redakcja\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Szacowany czas czytania\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"22 minuty\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/?p=17236#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/?p=17236\"},\"author\":{\"name\":\"Redakcja\",\"@id\":\"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/#\/schema\/person\/ff639da77d6cc52c042a97f149e0e3f1\"},\"headline\":\"Feliks Koneczny: Ko\u015bci\u00f3\u0142 jako polityczny wychowawca narod\u00f3w\",\"datePublished\":\"2025-08-30T06:15:00+00:00\",\"dateModified\":\"2025-09-03T13:49:46+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/?p=17236\"},\"wordCount\":4631,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/#organization\"},\"keywords\":[\"Feliks Koneczny\"],\"articleSection\":[\"Historia i idea\",\"Okres mi\u0119dzywojenny i okupacja\"],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/?p=17236\",\"url\":\"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/?p=17236\",\"name\":\"Feliks Koneczny: Ko\u015bci\u00f3\u0142 jako polityczny wychowawca narod\u00f3w - Dziennik Narodowy\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/#website\"},\"datePublished\":\"2025-08-30T06:15:00+00:00\",\"dateModified\":\"2025-09-03T13:49:46+00:00\",\"description\":\"Dziennik Narodowy to zbi\u00f3r najwa\u017cniejszych informacji dla \u015brodowiska narodowego i patriotycznego.\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/?p=17236#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/?p=17236\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/?p=17236#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Strona g\u0142\u00f3wna\",\"item\":\"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Feliks Koneczny: Ko\u015bci\u00f3\u0142 jako polityczny wychowawca narod\u00f3w\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/#website\",\"url\":\"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/\",\"name\":\"Dziennik Narodowy\",\"description\":\"Dziennik Narodowy\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/#organization\"},\"alternateName\":\"Dziennik Narodowy to zbi\u00f3r najwa\u017cniejszych informacji dla \u015brodowiska narodowego i patriotycznego.\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":\"required name=search_term_string\"}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/#organization\",\"name\":\"Dziennik Narodowy\",\"alternateName\":\"Dziennik Narodowy to zbi\u00f3r najwa\u017cniejszych informacji dla \u015brodowiska narodowego i patriotycznego.\",\"url\":\"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/#\/schema\/logo\/image\/\",\"url\":\"http:\/\/dzienniknarodowy.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/dn_logo-dark-1.png\",\"contentUrl\":\"http:\/\/dzienniknarodowy.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/dn_logo-dark-1.png\",\"width\":704,\"height\":155,\"caption\":\"Dziennik Narodowy\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/#\/schema\/logo\/image\/\"},\"sameAs\":[\"https:\/\/www.facebook.com\/DziennikNarodowy\",\"https:\/\/twitter.com\/Dziennik_N\"]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/#\/schema\/person\/ff639da77d6cc52c042a97f149e0e3f1\",\"name\":\"Redakcja\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/#\/schema\/person\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/79ff7411ec10862047a34aae93d1672549efe67840169bf3eaef69cb41874242?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/79ff7411ec10862047a34aae93d1672549efe67840169bf3eaef69cb41874242?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"Redakcja\"},\"url\":\"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/?author=3\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Feliks Koneczny: Ko\u015bci\u00f3\u0142 jako polityczny wychowawca narod\u00f3w - Dziennik Narodowy","description":"Dziennik Narodowy to zbi\u00f3r najwa\u017cniejszych informacji dla \u015brodowiska narodowego i patriotycznego.","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/?p=17236","og_locale":"pl_PL","og_type":"article","og_title":"Feliks Koneczny: Ko\u015bci\u00f3\u0142 jako polityczny wychowawca narod\u00f3w - Dziennik Narodowy","og_description":"Dziennik Narodowy to zbi\u00f3r najwa\u017cniejszych informacji dla \u015brodowiska narodowego i patriotycznego.","og_url":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/?p=17236","og_site_name":"Dziennik Narodowy","article_publisher":"https:\/\/www.facebook.com\/DziennikNarodowy","article_published_time":"2025-08-30T06:15:00+00:00","article_modified_time":"2025-09-03T13:49:46+00:00","og_image":[{"width":1024,"height":683,"url":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/ChatGPT-Image-30-sie-2025-14_06_40-1024x683.png","type":"image\/png"}],"author":"Redakcja","twitter_card":"summary_large_image","twitter_creator":"@Dziennik_N","twitter_site":"@Dziennik_N","twitter_misc":{"Napisane przez":"Redakcja","Szacowany czas czytania":"22 minuty"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/?p=17236#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/?p=17236"},"author":{"name":"Redakcja","@id":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/#\/schema\/person\/ff639da77d6cc52c042a97f149e0e3f1"},"headline":"Feliks Koneczny: Ko\u015bci\u00f3\u0142 jako polityczny wychowawca narod\u00f3w","datePublished":"2025-08-30T06:15:00+00:00","dateModified":"2025-09-03T13:49:46+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/?p=17236"},"wordCount":4631,"publisher":{"@id":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/#organization"},"keywords":["Feliks Koneczny"],"articleSection":["Historia i idea","Okres mi\u0119dzywojenny i okupacja"],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/?p=17236","url":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/?p=17236","name":"Feliks Koneczny: Ko\u015bci\u00f3\u0142 jako polityczny wychowawca narod\u00f3w - Dziennik Narodowy","isPartOf":{"@id":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/#website"},"datePublished":"2025-08-30T06:15:00+00:00","dateModified":"2025-09-03T13:49:46+00:00","description":"Dziennik Narodowy to zbi\u00f3r najwa\u017cniejszych informacji dla \u015brodowiska narodowego i patriotycznego.","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/?p=17236#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/?p=17236"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/?p=17236#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Strona g\u0142\u00f3wna","item":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Feliks Koneczny: Ko\u015bci\u00f3\u0142 jako polityczny wychowawca narod\u00f3w"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/#website","url":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/","name":"Dziennik Narodowy","description":"Dziennik Narodowy","publisher":{"@id":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/#organization"},"alternateName":"Dziennik Narodowy to zbi\u00f3r najwa\u017cniejszych informacji dla \u015brodowiska narodowego i patriotycznego.","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/#organization","name":"Dziennik Narodowy","alternateName":"Dziennik Narodowy to zbi\u00f3r najwa\u017cniejszych informacji dla \u015brodowiska narodowego i patriotycznego.","url":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"http:\/\/dzienniknarodowy.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/dn_logo-dark-1.png","contentUrl":"http:\/\/dzienniknarodowy.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/dn_logo-dark-1.png","width":704,"height":155,"caption":"Dziennik Narodowy"},"image":{"@id":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/#\/schema\/logo\/image\/"},"sameAs":["https:\/\/www.facebook.com\/DziennikNarodowy","https:\/\/twitter.com\/Dziennik_N"]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/#\/schema\/person\/ff639da77d6cc52c042a97f149e0e3f1","name":"Redakcja","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/#\/schema\/person\/image\/","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/79ff7411ec10862047a34aae93d1672549efe67840169bf3eaef69cb41874242?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/79ff7411ec10862047a34aae93d1672549efe67840169bf3eaef69cb41874242?s=96&d=mm&r=g","caption":"Redakcja"},"url":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/?author=3"}]}},"amp_enabled":true,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/17236","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=17236"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/17236\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":17308,"href":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/17236\/revisions\/17308"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/17238"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=17236"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=17236"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=17236"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}<br />
<b>Fatal error</b>:  Uncaught wfWAFStorageFileException: Unable to save temporary file for atomic writing. in /home/klient.dhosting.pl/silnapolska/dzienniknarodowy.pl-xu9p/public_html/wp-content/plugins/wordfence/vendor/wordfence/wf-waf/src/lib/storage/file.php:34
Stack trace:
#0 /home/klient.dhosting.pl/silnapolska/dzienniknarodowy.pl-xu9p/public_html/wp-content/plugins/wordfence/vendor/wordfence/wf-waf/src/lib/storage/file.php(658): wfWAFStorageFile::atomicFilePutContents('/home/klient.dh...', '&lt;?php exit('Acc...')
#1 [internal function]: wfWAFStorageFile-&gt;saveConfig('livewaf')
#2 {main}
  thrown in <b>/home/klient.dhosting.pl/silnapolska/dzienniknarodowy.pl-xu9p/public_html/wp-content/plugins/wordfence/vendor/wordfence/wf-waf/src/lib/storage/file.php</b> on line <b>34</b><br />