Jedn\u0105 z najg\u0142o\u015bniejszych i najbardziej spektakularnych akcji polskiego podziemia by\u0142a likwidacja niemieckiego genera\u0142a Kurta Rennera \u2013 najwy\u017cszego rang\u0105 oficera Wehrmachtu, kt\u00f3ry zgin\u0105\u0142 z r\u0105k partyzant\u00f3w. 26 sierpnia 1943 roku oddzia\u0142 Pogotowia Akcji Specjalnej Narodowych Si\u0142 Zbrojnych, dowodzony przez Tomasza W\u00f3jcika ps. \u201eTarzan\u201d, przeprowadzi\u0142 zasadzk\u0119 pod O\u017carowem, ko\u0144cz\u0105c \u017cycie jednego z filar\u00f3w niemieckiej okupacyjnej machiny wojskowej.<\/p>\n\n\n\n
Kurt Renner urodzi\u0142 si\u0119 15 wrze\u015bnia 1886 roku w Plauen. By\u0142 zawodowym wojskowym, s\u0142u\u017cy\u0142 w armii niemieckiej od czas\u00f3w Cesarstwa. W czasie II wojny \u015bwiatowej pe\u0142ni\u0142 funkcj\u0119 dow\u00f3dcy 211 Dywizji Piechoty, a nast\u0119pnie 174 Dywizji Rezerwowej Wehrmachtu. Jego kariera wojskowa przebiega\u0142a zgodnie z niemieck\u0105 doktryn\u0105 \u2013 lojalno\u015b\u0107 wobec rozkaz\u00f3w, bezwzgl\u0119dno\u015b\u0107 wobec okupowanych narod\u00f3w i efektywno\u015b\u0107 operacyjna.<\/p>\n\n\n\n
W Polsce by\u0142 odpowiedzialny m.in. za organizacj\u0119 zaplecza dla wojsk walcz\u0105cych na froncie wschodnim \u2013 nadzorowa\u0142 transporty, bezpiecze\u0144stwo i rekrutacj\u0119 przymusowych robotnik\u00f3w. By\u0142 cz\u0119\u015bci\u0105 systemu represji, kt\u00f3ry skutkowa\u0142 aresztowaniami, egzekucjami i pacyfikacjami. Dla polskiego podziemia by\u0142 symbolicznym i realnym celem \u2013 nie tylko jako strateg, ale jako przedstawiciel okupacyjnego terroru.<\/p>\n\n\n\n
Tomasz W\u00f3jcik, pseudonim \u201eTarzan\u201d, by\u0142 jednym z najbardziej brawurowych i barwnych dow\u00f3dc\u00f3w partyzanckich. Urodzi\u0142 si\u0119 w 1908 roku w Zawicho\u015bcie. Przed wojn\u0105 s\u0142u\u017cy\u0142 w kawalerii, w 2 Pu\u0142ku U\u0142an\u00f3w Grochowskich. By\u0142 wyszkolonym je\u017ad\u017acem, zwi\u0105zanym z polsk\u0105 kadr\u0105 olimpijsk\u0105. W wojnie obronnej 1939 roku walczy\u0142 w Samodzielnej Grupie Operacyjnej \u201ePolesie\u201d, a po dostaniu si\u0119 do niewoli zbieg\u0142 i wr\u00f3ci\u0142 w rodzinne strony, gdzie rozpocz\u0105\u0142 dzia\u0142alno\u015b\u0107 konspiracyjn\u0105.<\/p>\n\n\n\n
Do 1943 roku \u201eTarzan\u201d by\u0142 komendantem Plac\u00f3wki ZWZ-AK. Potem przeszed\u0142 do Narodowych Si\u0142 Zbrojnych, kt\u00f3re przyci\u0105ga\u0142y \u017co\u0142nierzy o zdecydowanych pogl\u0105dach antyniemieckich i antykomunistycznych. Znany by\u0142 z odwagi, dyscypliny i nieprzeci\u0119tnego instynktu bojowego. Swoj\u0105 charyzm\u0105 i poczuciem humoru zdobywa\u0142 szacunek podkomendnych \u2013 do legendy przesz\u0142a akcja, gdy ustawi\u0142 przy wje\u017adzie do Zawichostu tablic\u0119 z napisem: \u201eNiemcom pod kar\u0105 wst\u0119p wzbroniony. Rz\u0105d Republiki Zawichostu\u201d.<\/p>\n\n\n\n
26 sierpnia 1943 roku oddzia\u0142 \u201eTarzana\u201d przygotowywa\u0142 si\u0119 do odbicia 14 wi\u0119\u017ani\u00f3w przewo\u017conych przez Gestapo z O\u017carowa do Opatowa. Partyzanci ustawili si\u0119 na trasie i czekali na transport. Niespodziewanie, zamiast konwoju wi\u0119\u017ani\u00f3w, nadjecha\u0142y dwa niemieckie samochody osobowe \u2013 jak si\u0119 p\u00f3\u017aniej okaza\u0142o, w jednym z nich znajdowa\u0142 si\u0119 genera\u0142 Kurt Renner w towarzystwie oficer\u00f3w sztabowych i ochrony z Waffen-SS.<\/p>\n\n\n\n
Oddzia\u0142 Pogotowia Akcji Specjalnej zareagowa\u0142 b\u0142yskawicznie. \u201eUrwis\u201d, przebrany za \u017candarma, zatrzyma\u0142 konw\u00f3j przy u\u017cyciu policyjnego \u201elizaka\u201d. Niemcy zorientowali si\u0119, \u017ce to pu\u0142apka. Wywi\u0105za\u0142a si\u0119 strzelanina. Cz\u0119\u015b\u0107 Niemc\u00f3w zdo\u0142a\u0142a zeskoczy\u0107 do rowu i otworzy\u0107 ogie\u0144, ale partyzanci mieli przewag\u0119 \u2013 ich pozycje by\u0142y dobrze przygotowane, a sam \u201eTarzan\u201d prowadzi\u0142 natarcie z determinacj\u0105.<\/p>\n\n\n\n
W\u015br\u00f3d zamieszania W\u00f3jcik zauwa\u017cy\u0142 genera\u0142a. Podj\u0105\u0142 decyzj\u0119, by za wszelk\u0105 cen\u0119 go zlikwidowa\u0107. Przeskoczy\u0142 przez drog\u0119 pod ogniem i otworzy\u0142 ogie\u0144 z bliskiej odleg\u0142o\u015bci. Renner pad\u0142 od serii z automatu. Wraz z nim zgin\u0119\u0142o dw\u00f3ch oficer\u00f3w sztabowych i pi\u0119ciu \u017co\u0142nierzy Waffen-SS. Partyzanci zdobyli cztery pistolety maszynowe, osiem pistolet\u00f3w oraz dokumenty, kt\u00f3re p\u00f3\u017aniej zosta\u0142y przekazane wywiadowi AK.<\/p>\n\n\n\n
\u015amier\u0107 genera\u0142a Rennera by\u0142a ogromnym ciosem dla niemieckiego dow\u00f3dztwa. Po raz pierwszy tak wysoko postawiony oficer Wehrmachtu zgin\u0105\u0142 w bezpo\u015brednim starciu z polskimi partyzantami. To nie tylko ukaza\u0142o skuteczno\u015b\u0107 dzia\u0142a\u0144 podziemia, ale r\u00f3wnie\u017c wzmocni\u0142o morale \u2013 zar\u00f3wno w\u015br\u00f3d \u017co\u0142nierzy, jak i cywil\u00f3w. Dla NSZ by\u0142 to r\u00f3wnie\u017c akt symboliczny. Organizacja, cz\u0119sto marginalizowana i oczerniana w okresie PRL, udowodni\u0142a swoj\u0105 realn\u0105 warto\u015b\u0107 w walce z okupantem. W rzeczywisto\u015bci, akcj\u0119 przypisywano pocz\u0105tkowo AK i Batalionom Ch\u0142opskim, g\u0142\u00f3wnie z powodu cenzury, kt\u00f3ra w PRL nie dopuszcza\u0142a pozytywnego wizerunku NSZ. Dopiero praca Bogdana Hillebrandta \u201ePartyzantka na Kielecczy\u017anie 1939\u20131945\u201d, wydana w 1970 roku, wspomina\u0142a o rzeczywistym przebiegu wydarze\u0144.<\/p>\n\n\n\n
Niespe\u0142na dwa tygodnie po zasadzce pod O\u017carowem, 8 wrze\u015bnia 1943 roku, oddzia\u0142 \u201eTarzana\u201d wszed\u0142 w sk\u0142ad Zgrupowa\u0144 Partyzanckich AK \u201ePonury\u201d. Sam W\u00f3jcik obj\u0105\u0142 dow\u00f3dztwo nad konnym oddzia\u0142em zwiadowczym, podlegaj\u0105cym Eugeniuszowi Kaszy\u0144skiemu ps. \u201eNurt\u201d.<\/p>\n\n\n\n
Jednak nie wszystko uk\u0142ada\u0142o si\u0119 pomy\u015blnie. 7 lipca 1944 roku w Woli Gr\u00f3jeckiej dosz\u0142o do masakry. Oddzia\u0142 \u201eTarzana\u201d, szykuj\u0105cy si\u0119 do ataku na transport amunicji, zosta\u0142 zaskoczony przez 120-osobowy oddzia\u0142 niemiecki. W nier\u00f3wnej walce zgin\u0119\u0142o 37 partyzant\u00f3w. Sam W\u00f3jcik przebywa\u0142 w\u00f3wczas w pobliskiej wsi i unikn\u0105\u0142 \u015bmierci, ale kl\u0119ska odcisn\u0119\u0142a na nim trwa\u0142e pi\u0119tno.<\/p>\n\n\n\n
Po wojnie Tomasz W\u00f3jcik skutecznie unika\u0142 represji \u2013 najpierw ukrywa\u0142 si\u0119 jako kolejarz, potem przedosta\u0142 si\u0119 na Dolny \u015al\u0105sk, a stamt\u0105d \u2013 w pa\u017adzierniku 1945 roku \u2013 do ameryka\u0144skiej strefy okupacyjnej w Niemczech. Nast\u0119pnie wyemigrowa\u0142 do Stan\u00f3w Zjednoczonych, gdzie rozpocz\u0105\u0142 nowe \u017cycie jako pracownik fabryki. W USA aktywnie dzia\u0142a\u0142 w Stowarzyszeniu Weteran\u00f3w Armii Polskiej. Jego znakiem rozpoznawczym by\u0142a kotwica Polski Walcz\u0105cej wpi\u0119ta w klap\u0119 marynarki. \u017by\u0142 skromnie, ale z godno\u015bci\u0105 \u2013 nigdy nie zabiega\u0142 o rozg\u0142os.<\/p>\n\n\n\n
Zgin\u0105\u0142 8 lipca 1951 roku w tajemniczych okoliczno\u015bciach \u2013 uton\u0105\u0142 w jeziorze Saint Clair. Oficjalnie uznano \u015bmier\u0107 za samob\u00f3jstwo, cho\u0107 do dzi\u015b budzi to w\u0105tpliwo\u015bci. Jego prochy spocz\u0119\u0142y na cmentarzu Mount Olivet w Detroit. Dopiero w 2021 roku zosta\u0142y sprowadzone do Polski i pochowane na cmentarzu w \u0106mielowie, obok jego poleg\u0142ych \u017co\u0142nierzy.<\/p>\n\n\n\n
W miejscu zasadzki pod O\u017carowem stoi dzi\u015b g\u0142az z tablic\u0105 pami\u0105tkow\u0105. Cho\u0107 przez lata przemilczana, akcja likwidacji genera\u0142a Rennera wraca do narodowej \u015bwiadomo\u015bci. Sta\u0142a si\u0119 symbolem skutecznej walki z okupantem, ale te\u017c symbolem zapomnianych bohater\u00f3w \u2013 tych, kt\u00f3rzy nie pasowali do oficjalnej narracji PRL. O \u017co\u0142nierzu NSZ opowiada zamieszczony poni\u017cej film, zrealizowany przez Fundacj\u0119 Odzyskajmy Nasz\u0105 Histori\u0119.<\/p>\n\n\n\n
Dzi\u0119ki determinacji lokalnych spo\u0142eczno\u015bci, historyk\u00f3w i pasjonat\u00f3w, pami\u0119\u0107 o \u201eTarzanie\u201d i jego \u017co\u0142nierzach przetrwa\u0142a. 26 sierpnia to nie tylko rocznica udanej akcji \u2013 to tak\u017ce dzie\u0144, w kt\u00f3rym warto przypomnie\u0107 sobie, \u017ce wolno\u015b\u0107 nigdy nie by\u0142a dana za darmo.<\/p>\n\n\n\n
El\u017cbieta Kocik<\/strong><\/p>\n\n\n\n