Losy Rowi\u0144skiego wpisuj\u0105 si\u0119 w szerszy nurt dzia\u0142alno\u015bci organicznikowskiej i narodowej, stanowi\u0105c jednocze\u015bnie wzorzec lokalnego patriotyzmu.<\/p>\n\n\n\n
Stefan Rowi\u0144ski urodzi\u0142 si\u0119 10 sierpnia 1875 roku w Mirkowie, niewielkiej wsi w pobli\u017cu Wieruszowa. Cho\u0107 jego dzieci\u0144stwo przypad\u0142o na okres stabilizacji administracyjnej w zaborze pruskim, dorasta\u0142 w atmosferze nieustannego napi\u0119cia narodowo\u015bciowego. Ju\u017c jako ucze\u0144 Kr\u00f3lewskiego Gimnazjum w Ostrowie Wielkopolskim anga\u017cowa\u0142 si\u0119 w dzia\u0142alno\u015b\u0107 patriotyczn\u0105 \u2013 by\u0142 aktywnym cz\u0142onkiem Towarzystwa Tomasza Zana, jednej z najwa\u017cniejszych organizacji m\u0142odzie\u017cowych tamtych czas\u00f3w, skupiaj\u0105cej uczni\u00f3w propaguj\u0105cych polsko\u015b\u0107 i samoedukacj\u0119. Co istotne, Rowi\u0144ski nie ogranicza\u0142 si\u0119 do uczestnictwa \u2013 d\u0105\u017cy\u0142 do integracji \u015brodowisk, doprowadzaj\u0105c do zjednoczenia k\u00f3\u0142 TTZ z Wielkopolski i Pomorza.<\/p>\n\n\n\n
Ju\u017c jako nastolatek wst\u0105pi\u0142 do tajnych organizacji niepodleg\u0142o\u015bciowych: najpierw do \u201eZetu\u201d, a nast\u0119pnie do Ligi Narodowej. Te zwi\u0105zki z ruchem narodowym wyznaczy\u0142y ideowy kr\u0119gos\u0142up jego dalszej dzia\u0142alno\u015bci. W 1900 roku zosta\u0142 relegowany z gimnazjum za przynale\u017cno\u015b\u0107 do tych organizacji i kolportowanie zakazanych publikacji \u2013 co w tamtych warunkach by\u0142o r\u00f3wnoznaczne z ko\u0144cem formalnej edukacji w pa\u0144stwie pruskim. Cho\u0107 nie uzyska\u0142 \u015bwiadectwa maturalnego, jego determinacja nie os\u0142ab\u0142a. Opu\u015bci\u0142 Wielkopolsk\u0119 i uda\u0142 si\u0119 na dalsz\u0105 nauk\u0119 do Krakowa, a nast\u0119pnie do Lipska, gdzie zg\u0142\u0119bia\u0142 tajniki ksi\u0119garstwa i introligatorstwa. Tam te\u017c zwi\u0105za\u0142 si\u0119 z m\u0142odzie\u017cowymi \u015brodowiskami patriotycznymi dzia\u0142aj\u0105cymi na emigracji. W 1902 roku, bogatszy o wiedz\u0119 i do\u015bwiadczenia z Zachodu, wr\u00f3ci\u0142 do Ostrowa z jasnym planem: uczyni\u0107 kultur\u0119 i s\u0142owo drukowane narz\u0119dziem oporu wobec germanizacji i fundamentem polskiej \u015bwiadomo\u015bci narodowej.<\/p>\n\n\n\n
Powr\u00f3t Stefana Rowi\u0144skiego do Ostrowa Wielkopolskiego w 1902 roku oznacza\u0142 nie tylko powr\u00f3t do rodzinnych stron, lecz tak\u017ce pocz\u0105tek niezwykle intensywnego etapu jego \u017cycia \u2013 jako przedsi\u0119biorcy, wydawcy i dzia\u0142acza kultury. Ju\u017c rok po przyje\u017adzie naby\u0142 od spadkobierc\u00f3w Witolda Leitgebera lokaln\u0105 ksi\u0119garni\u0119 wraz z drukarni\u0105 i redakcj\u0105 Gazety Ostrowskiej<\/em>. Przej\u0119cie tego kompleksu wydawniczego nie by\u0142o zwyk\u0142\u0105 inwestycj\u0105 \u2013 mia\u0142o charakter wyra\u017anie misyjny. Rowi\u0144ski rozumia\u0142 wag\u0119 prasy i ksi\u0105\u017cki jako narz\u0119dzi budowania to\u017csamo\u015bci narodowej, szczeg\u00f3lnie w kontek\u015bcie zaboru pruskiego, gdzie walka o j\u0119zyk polski toczy\u0142a si\u0119 niemal codziennie.<\/p>\n\n\n\n Pod jego kierownictwem Gazeta Ostrowska<\/em> zyska\u0142a now\u0105 dynamik\u0119 i znacznie poszerzy\u0142a zasi\u0119g \u2013 oddzia\u0142ywa\u0142a na ca\u0142\u0105 po\u0142udniow\u0105 Wielkopolsk\u0119. Obok dzia\u0142alno\u015bci informacyjnej redakcja i ksi\u0119garnia sta\u0142y si\u0119 swoistym centrum lokalnego \u017cycia intelektualnego i patriotycznego. To tam spotykali si\u0119 przedstawiciele ostrowskiej inteligencji, nauczyciele, rzemie\u015blnicy, duchowni, a nawet m\u0142odzie\u017c szkolna.<\/p>\n\n\n\n Rowi\u0144ski nie ogranicza\u0142 si\u0119 jednak do biernego dostarczania tre\u015bci drukowanych. By\u0142 inicjatorem Komitetu Odczyt\u00f3w Ludowych im. Adama Mickiewicza, kt\u00f3ry organizowa\u0142 wyk\u0142ady i spotkania o charakterze edukacyjno-patriotycznym. Stworzy\u0142 r\u00f3wnie\u017c bibliotek\u0119 objazdow\u0105 \u2013 bibliobus \u2013 kt\u00f3ry dociera\u0142 do wsi i miasteczek pozbawionych dost\u0119pu do ksi\u0105\u017cek. To w\u0142a\u015bnie te dzia\u0142ania, cho\u0107 mo\u017ce dzi\u015b niedoceniane, mia\u0142y ogromny wp\u0142yw na kszta\u0142towanie \u015bwiadomo\u015bci narodowej w\u015br\u00f3d lokalnej ludno\u015bci. W tym okresie Rowi\u0144ski ugruntowa\u0142 swoj\u0105 pozycj\u0119 nie tylko jako przedsi\u0119biorca, ale tak\u017ce jako lider spo\u0142eczny, kt\u00f3ry \u0142\u0105czy\u0142 dzia\u0142alno\u015b\u0107 gospodarcz\u0105 z ide\u0105 s\u0142u\u017cby publicznej. By\u0142 to czas, w kt\u00f3rym s\u0142owo drukowane stawa\u0142o si\u0119 broni\u0105, a ksi\u0105\u017cka \u2013 symbolem oporu.<\/p>\n\n\n\n Lata I wojny \u015bwiatowej i bezpo\u015brednio nast\u0119puj\u0105cy po nich czas by\u0142y dla Stefana Rowi\u0144skiego momentem prze\u0142omowym. Dotychczasowy wydawca i spo\u0142ecznik wkroczy\u0142 w przestrze\u0144 polityczn\u0105, staj\u0105c si\u0119 jednym z najwa\u017cniejszych lokalnych organizator\u00f3w polskiej administracji i \u017cycia obywatelskiego. Gdy w 1918 roku, w przededniu zako\u0144czenia wojny, powsta\u0142 w Ostrowie Wielkopolskim tajny Komitet Obywatelski, Rowi\u0144ski wszed\u0142 w jego sk\u0142ad jako przedstawiciel \u015brodowisk narodowych. To w\u0142a\u015bnie ten komitet odegra\u0142 zasadnicz\u0105 rol\u0119 w tworzeniu tzw. Republiki Ostrowskiej \u2013 kr\u00f3tkotrwa\u0142ej, oddolnej formy polskiego samorz\u0105du, kt\u00f3ra de facto wypowiedzia\u0142a pos\u0142usze\u0144stwo w\u0142adzom pruskim.<\/p>\n\n\n\n Rowi\u0144ski, korzystaj\u0105c z do\u015bwiadczenia organizacyjnego, aktywnie uczestniczy\u0142 w tworzeniu struktur administracyjnych nowego bytu. W uznaniu jego zas\u0142ug zosta\u0142 mianowany pierwszym burmistrzem Ostrowa w wolnej Polsce. Pe\u0142ni\u0142 t\u0119 funkcj\u0119 od 1 stycznia 1919 roku do 30 marca 1920. W tym czasie podj\u0105\u0142 szereg decyzji, kt\u00f3re mia\u0142y ogromne znaczenie dla odbudowy lokalnej wsp\u00f3lnoty po latach zabor\u00f3w. Z jego inicjatywy powsta\u0142a m.in. Fabryka Wagon\u00f3w. By\u0142 to zak\u0142ad przemys\u0142owy, kt\u00f3ry da\u0142 impuls gospodarczemu rozwojowi miasta.<\/p>\n\n\n\n R\u00f3wnolegle anga\u017cowa\u0142 si\u0119 w dzia\u0142alno\u015b\u0107 narodowo-wojskow\u0105. Wspiera\u0142 tworzenie batalion\u00f3w granicznych, kt\u00f3re mia\u0142y strzec m\u0142odej granicy II RP. Jako aktywny uczestnik Sejmu Dzielnicowego i wsp\u00f3\u0142pracownik Naczelnej Rady Ludowej, Rowi\u0144ski bra\u0142 udzia\u0142 w procesie politycznego scalenia Wielkopolski z odrodzon\u0105 Rzeczpospolit\u0105. Jego dzia\u0142alno\u015b\u0107 w tym okresie \u0142\u0105czy\u0142a cechy pragmatyzmu administracyjnego z dalekowzrocznym patriotyzmem. Ten intensywny etap \u017cycia Rowi\u0144skiego pokaza\u0142, \u017ce jego wizja spo\u0142ecznej zmiany nie ogranicza\u0142a si\u0119 do kultury. Si\u0119ga\u0142a g\u0142\u0119boko w struktury pa\u0144stwowo\u015bci. W tych trudnych czasach umia\u0142 \u0142\u0105czy\u0107 rol\u0119 lidera politycznego z odpowiedzialno\u015bci\u0105 lokalnego gospodarza.<\/p>\n\n\n\n Po ust\u0105pieniu z urz\u0119du burmistrza w marcu 1920 roku Stefan Rowi\u0144ski nie zamierza\u0142 wycofywa\u0107 si\u0119 z \u017cycia publicznego. Wr\u0119cz przeciwnie \u2013 wkroczy\u0142 w now\u0105 faz\u0119 dzia\u0142alno\u015bci, w kt\u00f3rej g\u0142\u00f3wnymi polami jego aktywno\u015bci sta\u0142y si\u0119 praca samorz\u0105dowa, inicjatywy gospodarcze, rozw\u00f3j o\u015bwiaty i szeroko poj\u0119ta dzia\u0142alno\u015b\u0107 spo\u0142eczna. Jako radny miejski, kt\u00f3rym pozosta\u0142 przez ca\u0142y okres mi\u0119dzywojenny, by\u0142 jedn\u0105 z kluczowych postaci decyduj\u0105cych o kierunku rozwoju Ostrowa Wielkopolskiego.<\/p>\n\n\n\n Jednym z jego najwi\u0119kszych osi\u0105gni\u0119\u0107 jako dzia\u0142acza samorz\u0105dowego i gospodarczego by\u0142o doprowadzenie do powstania w 1920 roku Fabryki Wagon\u00f3w, zak\u0142adu, kt\u00f3ry szybko sta\u0142 si\u0119 jednym z filar\u00f3w miejscowej gospodarki. Rowi\u0144ski rozumia\u0142, \u017ce nowoczesne miasto musi opiera\u0107 si\u0119 na solidnej bazie przemys\u0142owej, aby zapewni\u0107 miejsca pracy i dochody dla samorz\u0105du. Dzi\u0119ki jego staraniom Ostr\u00f3w zyska\u0142 nie tylko wa\u017cny o\u015brodek przemys\u0142owy, ale i impuls do modernizacji infrastruktury miejskiej. W kolejnych latach przyczyni\u0142 si\u0119 r\u00f3wnie\u017c do budowy elektrowni miejskiej, kt\u00f3ra uniezale\u017cni\u0142a miasto od zewn\u0119trznych dostaw energii i umo\u017cliwi\u0142a rozw\u00f3j przedsi\u0119biorczo\u015bci. Wspiera\u0142 tak\u017ce powstanie miejskiego o\u015brodka kolonijnego w Mikstacie, co wpisywa\u0142o si\u0119 w jego szerokie podej\u015bcie do polityki spo\u0142ecznej \u2013 \u0142\u0105czy\u0142 rozw\u00f3j gospodarki z trosk\u0105 o warunki \u017cycia mieszka\u0144c\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n W wymiarze politycznym Rowi\u0144ski pozostawa\u0142 wierny warto\u015bciom obozu narodowego, w kt\u00f3rego kr\u0119gu dzia\u0142a\u0142 ju\u017c od m\u0142odo\u015bci. By\u0142 jednym z pierwszych cz\u0142onk\u00f3w Ligi Narodowej i organizacji \u201eZet\u201d, a w okresie II Rzeczypospolitej zwi\u0105za\u0142 si\u0119 ze Zwi\u0105zkiem Ludowo-Narodowym \u2013 g\u0142\u00f3wn\u0105 parti\u0105 reprezentuj\u0105c\u0105 nurt narodowej demokracji w latach 1919\u20131928. W ramach ZLN dzia\u0142a\u0142 przede wszystkim na szczeblu lokalnym, gdzie odgrywa\u0142 rol\u0119 organizatora i rzecznika interes\u00f3w mieszka\u0144c\u00f3w Ostrowa i po\u0142udniowej Wielkopolski. Uczestniczy\u0142 w zjazdach partyjnych, wspiera\u0142 kampanie wyborcze i bra\u0142 udzia\u0142 w tworzeniu lokalnych list wyborczych do rady miejskiej oraz samorz\u0105du powiatowego. Jego aktywno\u015b\u0107 w ZLN nie ogranicza\u0142a si\u0119 do polityki wyborczej \u2013 traktowa\u0142 parti\u0119 jako narz\u0119dzie realizacji szerszych cel\u00f3w: umacniania narodowego charakteru instytucji, obrony j\u0119zyka polskiego i wspierania inicjatyw kulturalno-o\u015bwiatowych.<\/p>\n\n\n\n Po roz\u0142amach w obozie narodowym na prze\u0142omie lat 20. i 30. utrzymywa\u0142 kontakty z Obozem Wielkiej Polski \u2013 ruchem polityczno-spo\u0142ecznym powo\u0142anym w 1926 roku przez Romana Dmowskiego jako odpowied\u017a na sanacyjn\u0105 polityk\u0119 Pi\u0142sudskiego. Cho\u0107 OWP w skali og\u00f3lnopolskiej by\u0142 znany z radykalnych form dzia\u0142ania, Rowi\u0144ski w Ostrowie stawia\u0142 na jego umiarkowane, organizacyjne oblicze. Skupia\u0142 si\u0119 na pracy wychowawczej i obywatelskiej, organizowaniu odczyt\u00f3w, spotka\u0144 i akcji spo\u0142ecznych, a nie na konfrontacjach ulicznych. W p\u00f3\u017aniejszych latach wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142 z lokalnymi strukturami Stronnictwa Narodowego, kt\u00f3re przej\u0119\u0142o sched\u0119 po ZLN i OWP, kontynuuj\u0105c ideowy program endecji. We wszystkich tych organizacjach by\u0142 ceniony za pragmatyzm \u2013 potrafi\u0142 zawiera\u0107 sojusze z innymi \u015brodowiskami, je\u015bli s\u0142u\u017cy\u0142o to rozwojowi miasta. Dzi\u0119ki temu w radzie miejskiej by\u0142 postrzegany nie jako partyjny dogmatyk, ale jako cz\u0142owiek dialogu, \u0142\u0105cz\u0105cy zasady narodowej demokracji z praktyk\u0105 samorz\u0105dow\u0105 i dzia\u0142alno\u015bci\u0105 spo\u0142eczn\u0105.<\/p>\n\n\n\n W dziedzinie o\u015bwiaty Rowi\u0144ski by\u0142 jednym z najaktywniejszych or\u0119downik\u00f3w rozbudowy sieci szk\u00f3\u0142 w regionie. Wspiera\u0142 zar\u00f3wno szkolnictwo og\u00f3lnokszta\u0142c\u0105ce, jak i zawodowe, dostrzegaj\u0105c potrzeb\u0119 kszta\u0142cenia praktycznych umiej\u0119tno\u015bci m\u0142odzie\u017cy. Patronowa\u0142 rozwojowi Gimnazjum M\u0119skiego i Gimnazjum \u017be\u0144skiego w Ostrowie, wspiera\u0142 inicjatywy zwi\u0105zane z kszta\u0142ceniem nauczycieli oraz organizowa\u0142 stypendia dla zdolnych, ale ubogich uczni\u00f3w. Jego dzia\u0142alno\u015b\u0107 kulturalna koncentrowa\u0142a si\u0119 w du\u017cej mierze wok\u00f3\u0142 Towarzystwa Czytelni Ludowych. By\u0142 nie tylko jego cz\u0142onkiem, ale i aktywnym organizatorem akcji czytelniczych. Wzorem swojej dzia\u0142alno\u015bci sprzed wojny kontynuowa\u0142 rozwijanie bibliotek objazdowych \u2013 tzw. bibliobus\u00f3w \u2013 kt\u00f3re dociera\u0142y do odleg\u0142ych wsi. TCL pod jego wp\u0142ywem stawia\u0142o na popularyzacj\u0119 literatury polskiej, organizacj\u0119 prelekcji i odczyt\u00f3w historycznych, a tak\u017ce na krzewienie \u015bwiadomo\u015bci narodowej poprzez kultur\u0119.<\/p>\n\n\n\n Wa\u017cnym osi\u0105gni\u0119ciem Rowi\u0144skiego by\u0142o wsp\u00f3\u0142tworzenie Biblioteki i Czytelni Zjednoczonych Towarzystw, kt\u00f3re pe\u0142ni\u0142y funkcj\u0119 centrum intelektualnego miasta. By\u0142y to miejsca, w kt\u00f3rych mieszka\u0144cy mogli nie tylko wypo\u017cycza\u0107 ksi\u0105\u017cki, ale i uczestniczy\u0107 w dyskusjach, spotkaniach autorskich czy wyk\u0142adach. Rowi\u0144ski by\u0142 r\u00f3wnie\u017c prezesem ostrowskiego oddzia\u0142u Polskiego Czerwonego Krzy\u017ca. Pod jego kierownictwem organizacja prowadzi\u0142a akcje pomocowe dla ubogich rodzin, opiek\u0119 nad sierotami, zbi\u00f3rki na rzecz ofiar kl\u0119sk \u017cywio\u0142owych oraz kursy pierwszej pomocy. Szczeg\u00f3lny nacisk k\u0142ad\u0142 na przygotowanie spo\u0142ecze\u0144stwa do reagowania w sytuacjach kryzysowych, co \u2013 jak pokaza\u0142a przysz\u0142o\u015b\u0107 \u2013 mia\u0142o ogromne znaczenie w czasie II wojny \u015bwiatowej.<\/p>\n\n\n\n Nie zapomina\u0142 tak\u017ce o wsparciu \u015brodowisk kobiecych i m\u0142odzie\u017cowych. Wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142 z organizacjami zrzeszaj\u0105cymi rzemie\u015blnik\u00f3w, pomaga\u0142 w zak\u0142adaniu sp\u00f3\u0142dzielni i wspiera\u0142 inicjatywy kulturalno-o\u015bwiatowe kierowane do dziewcz\u0105t i m\u0142odych kobiet. W ten spos\u00f3b kontynuowa\u0142 tradycj\u0119 dzia\u0142a\u0144 swojej \u017cony Kazimiery, kt\u00f3ra przedwcze\u015bnie zmar\u0142a w 1919 roku, pozostawiaj\u0105c po sobie pami\u0119\u0107 aktywnej dzia\u0142aczki na rzecz emancypacji kobiet.<\/p>\n\n\n\n W swojej pracy publicznej Rowi\u0144ski kierowa\u0142 si\u0119 zasad\u0105, \u017ce prawdziwa si\u0142a spo\u0142eczno\u015bci lokalnej tkwi w jej zdolno\u015bci do samoorganizacji. Dlatego wspiera\u0142 powstawanie towarzystw i organizacji, kt\u00f3re integrowa\u0142y mieszka\u0144c\u00f3w wok\u00f3\u0142 wsp\u00f3lnych cel\u00f3w. By\u0142 or\u0119downikiem idei spo\u0142ecze\u0144stwa obywatelskiego na d\u0142ugo przed tym, zanim termin ten wszed\u0142 do powszechnego obiegu. W prasie lokalnej \u2013 zar\u00f3wno jako wydawca, jak i autor \u2013 propagowa\u0142 warto\u015bci takie jak uczciwo\u015b\u0107, obowi\u0105zkowo\u015b\u0107 i solidarno\u015b\u0107. Gazeta Ostrowska pod jego kierunkiem sta\u0142a si\u0119 forum dyskusji o sprawach publicznych, a jednocze\u015bnie narz\u0119dziem mobilizacji spo\u0142ecznej. Dzi\u0119ki temu Ostr\u00f3w Wielkopolski w latach mi\u0119dzywojennych wyr\u00f3\u017cnia\u0142 si\u0119 wysokim poziomem aktywno\u015bci obywatelskiej.<\/p>\n\n\n\n Dzia\u0142alno\u015b\u0107 Rowi\u0144skiego w II RP mo\u017cna rozpatrywa\u0107 r\u00f3wnie\u017c w perspektywie d\u0142ugofalowej walki o utrzymanie i rozw\u00f3j polskiej \u015bwiadomo\u015bci narodowej w regionie, kt\u00f3ry jeszcze niedawno znajdowa\u0142 si\u0119 pod zaborami. Jego praca w samorz\u0105dzie, instytucjach kulturalnych i edukacyjnych by\u0142a kontynuacj\u0105 tego, co robi\u0142 ju\u017c przed 1918 rokiem \u2013 jednak teraz mog\u0142a rozwija\u0107 si\u0119 w warunkach wolnego pa\u0144stwa. Wspieraj\u0105c inicjatywy o\u015bwiatowe i kulturalne, dba\u0142 o to, by mieszka\u0144cy Ostrowa nie ulegali bierno\u015bci czy oboj\u0119tno\u015bci wobec spraw publicznych. By\u0142 przekonany, \u017ce wolno\u015b\u0107 odzyskana w 1918 roku wymaga sta\u0142ego umacniania poprzez edukacj\u0119 i kultur\u0119.<\/p>\n\n\n\n Okres II Rzeczypospolitej by\u0142 dla Stefana Rowi\u0144skiego czasem intensywnej pracy nad kszta\u0142tem lokalnej wsp\u00f3lnoty \u2013 pracy, kt\u00f3ra obejmowa\u0142a jednocze\u015bnie gospodark\u0119, o\u015bwiat\u0119, kultur\u0119 i \u017cycie spo\u0142eczne. Potrafi\u0142 \u0142\u0105czy\u0107 r\u00f3\u017cne role \u2013 radnego, przedsi\u0119biorcy, dzia\u0142acza charytatywnego, wydawcy i organizatora \u017cycia kulturalnego. W ka\u017cdej z nich kierowa\u0142 si\u0119 zasad\u0105 odpowiedzialno\u015bci za dobro wsp\u00f3lne. Dzi\u0119ki jego staraniom Ostr\u00f3w Wielkopolski w dwudziestoleciu mi\u0119dzywojennym prze\u017cywa\u0142 dynamiczny rozw\u00f3j, staj\u0105c si\u0119 miastem nowoczesnym, a zarazem wiernym swoim tradycjom. Rowi\u0144ski udowodni\u0142, \u017ce polityka lokalna mo\u017ce by\u0107 czym\u015b wi\u0119cej ni\u017c tylko zarz\u0105dzaniem codziennymi sprawami \u2013 mo\u017ce by\u0107 narz\u0119dziem kszta\u0142towania postaw obywatelskich i umacniania to\u017csamo\u015bci narodowej.<\/p>\n\n\n\n Wraz z wybuchem II wojny \u015bwiatowej \u017cycie Stefana Rowi\u0144skiego uleg\u0142o dramatycznej zmianie, lecz nie oznacza\u0142o to dla niego ko\u0144ca dzia\u0142alno\u015bci publicznej \u2013 przeciwnie, wkroczy\u0142 on w jeden z najtrudniejszych, a zarazem najbardziej heroicznych okres\u00f3w swojego \u017cycia. Ju\u017c we wrze\u015bniu 1939 roku zosta\u0142 aresztowany przez niemieckie w\u0142adze okupacyjne. Jego pozycja w lokalnej spo\u0142eczno\u015bci oraz wcze\u015bniejsze zaanga\u017cowanie w sprawy miasta sprawi\u0142y, \u017ce znalaz\u0142 si\u0119 na celowniku hitlerowc\u00f3w. Paradoksalnie, w\u0142a\u015bnie jego wcze\u015bniejsza interwencja jako burmistrza, kiedy to w 1919 roku zapobieg\u0142 aktom odwetu na niemieckiej ludno\u015bci cywilnej, uratowa\u0142a mu \u017cycie. Cz\u0119\u015b\u0107 Niemc\u00f3w z Ostrowa pami\u0119ta\u0142a jego sprawiedliwo\u015b\u0107 i przyzwoito\u015b\u0107, co doprowadzi\u0142o do zwolnienia go z aresztu i unikni\u0119cia egzekucji w lesie winiarskim.<\/p>\n\n\n\n W 1940 roku Rowi\u0144ski zosta\u0142 jednak wysiedlony ze swojego domu i przez pewien czas ukrywa\u0142 si\u0119, m.in. u c\u00f3rki w Uniejowie. W tych trudnych warunkach podj\u0105\u0142 dzia\u0142alno\u015b\u0107 konspiracyjn\u0105. Wsp\u00f3\u0142organizowa\u0142 struktur\u0119 niepodleg\u0142o\u015bciow\u0105 \u201eOjczyzna\u201d, dzia\u0142aj\u0105c\u0105 w Wielkopolsce, kt\u00f3rej g\u0142\u00f3wnym celem by\u0142o prowadzenie pracy informacyjnej, kolporta\u017c podziemnej prasy oraz organizowanie sieci oporu wobec germanizacji.<\/p>\n\n\n\n Jeszcze wi\u0119ksz\u0105 odpowiedzialno\u015b\u0107 obj\u0105\u0142 w latach 1942\u20131943, kiedy to zosta\u0142 mianowany Delegatem Okr\u0119gowym Rz\u0105du RP na Kraj w regionie pozna\u0144skim. Pos\u0142uguj\u0105c si\u0119 pseudonimem \u201eEryk\u201d, koordynowa\u0142 dzia\u0142ania struktur cywilnego oporu, pe\u0142ni\u0105c funkcj\u0119 swoistego \u201epodziemnego wojewody\u201d. Mimo pogarszaj\u0105cego si\u0119 stanu zdrowia, nie zrezygnowa\u0142 z aktywno\u015bci. By\u0142 cz\u0142owiekiem nieust\u0119pliwym, przekonanym, \u017ce jego obowi\u0105zkiem jest walka nie tylko zbrojna, ale i moralna.<\/p>\n\n\n\n Stefan Rowi\u0144ski zmar\u0142 27 listopada 1943 roku, pozostawiaj\u0105c po sobie dziedzictwo lojalno\u015bci wobec idei niepodleg\u0142o\u015bci i bezkompromisowego oddania Ojczy\u017anie. Cho\u0107 nie poleg\u0142 na polu bitwy, jego \u015bmier\u0107 \u2013 cicha, ale pe\u0142na znaczenia \u2013 dope\u0142ni\u0142a \u017cyciorys cz\u0142owieka, kt\u00f3ry ca\u0142e \u017cycie s\u0142u\u017cy\u0142 Polsce, niezale\u017cnie od warunk\u00f3w i ryzyka. Wielk\u0105 si\u0142\u0105 Rowi\u0144skiego by\u0142a zdolno\u015b\u0107 do organizowania oporu w spos\u00f3b niewidoczny, ale skuteczny \u2013 poprzez struktury cywilne, sie\u0107 kontakt\u00f3w i instytucjonaln\u0105 pami\u0119\u0107 spo\u0142eczn\u0105, kt\u00f3r\u0105 pom\u00f3g\u0142 wcze\u015bniej zbudowa\u0107. Jako delegat rz\u0105du londy\u0144skiego dzia\u0142a\u0142 w \u015bcis\u0142ym porozumieniu z innymi ogniwami Polskiego Pa\u0144stwa Podziemnego, k\u0142ad\u0105c nacisk na zachowanie to\u017csamo\u015bci narodowej w warunkach ekstremalnego zagro\u017cenia.<\/p>\n\n\n\n Dla wielu mieszka\u0144c\u00f3w Ostrowa i okolic jego postawa mia\u0142a charakter wzorcowy. Mimo realnego niebezpiecze\u0144stwa, mimo szykan, utraty maj\u0105tku i zdrowia, pozosta\u0142 wierny tym samym warto\u015bciom, kt\u00f3re g\u0142osi\u0142 jako wydawca, burmistrz i spo\u0142ecznik: odpowiedzialno\u015bci, porz\u0105dkowi moralnemu i solidarno\u015bci. W ostatnich latach \u017cycia nie szuka\u0142 chwa\u0142y \u2013 pracowa\u0142 po cichu, z pokor\u0105, ale i \u017celazn\u0105 determinacj\u0105. Mo\u017cna zaryzykowa\u0107 stwierdzenie, \u017ce by\u0142 jednym z tych ludzi, dzi\u0119ki kt\u00f3rym przetrwa\u0142 duch oporu nie w sensie militarnym, lecz obywatelskim. A ten, jak pokaza\u0142a historia, okaza\u0142 si\u0119 r\u00f3wnie istotny w dziele odzyskania wolno\u015bci.<\/p>\n\n\n\n Cho\u0107 Stefan Rowi\u0144ski przez ca\u0142e \u017cycie by\u0142 g\u0142\u0119boko zaanga\u017cowany w dzia\u0142alno\u015b\u0107 publiczn\u0105, nie zaniedbywa\u0142 \u017cycia rodzinnego, kt\u00f3re stanowi\u0142o dla niego \u017ar\u00f3d\u0142o si\u0142y i stabilizacji. W 1903 roku o\u017ceni\u0142 si\u0119 z Kazimier\u0105 z Poturalskich, kobiet\u0105 r\u00f3wnie aktywn\u0105 spo\u0142ecznie jak on sam. Kazimiera Rowi\u0144ska odegra\u0142a wa\u017cn\u0105 rol\u0119 w kszta\u0142towaniu lokalnego ruchu kobiecego \u2013 by\u0142a inicjatork\u0105 Towarzystwa Czytelni Kobiet oraz pierwsz\u0105 prezesk\u0105 Stowarzyszenia Kobiet Pracuj\u0105cych w Ostrowie. Jej dzia\u0142alno\u015b\u0107 uzupe\u0142nia\u0142a spo\u0142eczn\u0105 misj\u0119 m\u0119\u017ca, wnosz\u0105c w ni\u0105 wymiar emancypacyjny i opieku\u0144czy, szczeg\u00f3lnie wobec kobiet z warstw mniej uprzywilejowanych.<\/p>\n\n\n\n Para doczeka\u0142a si\u0119 czworga dzieci: trzech syn\u00f3w \u2013 Bogdana (lekarz), Zbigniewa (prokurator) i Lecha (ekonomista) \u2013 oraz c\u00f3rki Wandy, kt\u00f3ra zosta\u0142a nauczycielk\u0105 geografii. Wszystkie dzieci odebra\u0142y solidne wykszta\u0142cenie i kontynuowa\u0142y tradycj\u0119 zaanga\u017cowania spo\u0142ecznego, stanowi\u0105c przyk\u0142ad rodzinnej spu\u015bcizny opartej na warto\u015bciach obywatelskich i intelektualnych.<\/p>\n\n\n\n Rowi\u0144ski utrzymywa\u0142 r\u00f3wnie\u017c bliskie relacje z bratem Antonim, in\u017cynierem g\u00f3rniczym, z kt\u00f3rym \u0142\u0105czy\u0142y go nie tylko wi\u0119zy krwi, ale i wsp\u00f3lne przywi\u0105zanie do etosu pracy, wiedzy i odpowiedzialno\u015bci. Mo\u017cna przypuszcza\u0107, \u017ce dom Rowi\u0144skich by\u0142 nie tylko przestrzeni\u0105 \u017cycia rodzinnego, ale i swoistym salonem intelektualnym \u2013 miejscem spotka\u0144, debat i ideowej formacji kolejnych pokole\u0144 Ostrowian.<\/p>\n\n\n\n Dziedzictwo Stefana Rowi\u0144skiego jest trwale wpisane w krajobraz Ostrowa Wielkopolskiego. Jego imi\u0119 nosi plac przy dawnym domu i drukarni, Bursa Szkolnictwa Zawodowego, Szko\u0142a Podstawowa nr 13 oraz Biblioteka Publiczna. W centrum miasta ustawiono pomnik-\u0142aweczk\u0119, kt\u00f3ry sta\u0142 si\u0119 miejscem symbolicznych spotka\u0144 i lekcji historii. Uhonorowany zosta\u0142 tak\u017ce wysokimi odznaczeniami pa\u0144stwowymi, m.in. Krzy\u017cem Niepodleg\u0142o\u015bci, Krzy\u017cem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski oraz Srebrnym Wawrzynem Akademickim. Te wyr\u00f3\u017cnienia \u015bwiadcz\u0105 o tym, \u017ce jego praca zar\u00f3wno publiczna, jak i konspiracyjna mia\u0142a wymiar og\u00f3lnonarodowy, mimo \u017ce jej centrum znajdowa\u0142o si\u0119 w lokalnej spo\u0142eczno\u015bci.<\/p>\n\n\n\n Stefan Rowi\u0144ski nale\u017ca\u0142 do pokolenia, kt\u00f3re potrafi\u0142o \u0142\u0105czy\u0107 codzienn\u0105, organiczn\u0105 prac\u0119 dla dobra wsp\u00f3lnego z odwag\u0105 stawiania czo\u0142a wrogowi w chwilach kryzysu. By\u0142 ksi\u0119garzem, wydawc\u0105, burmistrzem, dzia\u0142aczem spo\u0142ecznym i konspiratorem \u2013 ale przede wszystkim cz\u0142owiekiem wiernym swoim przekonaniom. Jego \u017cycie pokazuje, \u017ce historia lokalna mo\u017ce by\u0107 no\u015bnikiem uniwersalnych warto\u015bci, a dzia\u0142alno\u015b\u0107 prowincjonalnego dzia\u0142acza mo\u017ce mie\u0107 znaczenie daleko wykraczaj\u0105ce poza granice jednego miasta. W pami\u0119ci potomnych Rowi\u0144ski pozostaje uosobieniem rzetelno\u015bci, odpowiedzialno\u015bci i patriotyzmu: cech, kt\u00f3re w czasach pr\u00f3b s\u0105 fundamentem przetrwania wsp\u00f3lnoty.<\/p>\n\n\n\n Kamila Firlej<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" W dziejach Polski okres prze\u0142omu XIX i XX wieku naznaczony by\u0142 zmaganiami o przetrwanie narodowej to\u017csamo\u015bci. Szczeg\u00f3lnie w zaborze pruskim, gdzie germanizacja przybiera\u0142a systematyczny i brutalny charakter, polska inteligencja, duchowie\u0144stwo i lokalni aktywi\u015bci podejmowali liczne inicjatywy maj\u0105ce na celu zachowanie j\u0119zyka, kultury i pami\u0119ci historycznej. W tym kontek\u015bcie wyrasta posta\u0107 Stefana Rowi\u0144skiego \u2013 cz\u0142owieka, kt\u00f3ry […]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":16838,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[41,6],"tags":[2572,3270,3246,3267,622,3271,334,763,606,3265,2265,3269,3268,3266],"class_list":["post-16842","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-historia-i-idea","category-postacie","tag-biografia","tag-dzialalnosc-spoleczna","tag-edukacja","tag-historia-lokalna","tag-ii-rzeczpospolita","tag-ksiegarstwo","tag-liga-narodowa","tag-narodowa-demokracja","tag-okupacja-niemiecka","tag-ostrow-wielkopolski","tag-patriotyzm","tag-polskie-panstwo-podziemne","tag-prasa-polska","tag-stefan-rowinski"],"yoast_head":"\nDzia\u0142alno\u015b\u0107 polityczna i samorz\u0105dowa (1914\u20131920)<\/strong><\/h5>\n\n\n\n
Dzia\u0142alno\u015b\u0107 polityczna, spo\u0142eczna i o\u015bwiatowa w II RP <\/strong><\/h5>\n\n\n\n
Konspiracja i ostatnie lata \u017cycia (1939\u20131943)<\/strong><\/h5>\n\n\n\n
\u017bycie rodzinne i najbli\u017csze otoczenie<\/strong><\/h5>\n\n\n\n
Dziedzictwo i upami\u0119tnienie Stefana Rowi\u0144skiego<\/strong><\/h5>\n\n\n\n