{"id":16779,"date":"2025-08-03T07:10:23","date_gmt":"2025-08-03T05:10:23","guid":{"rendered":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/?p=16779"},"modified":"2025-08-02T09:51:20","modified_gmt":"2025-08-02T07:51:20","slug":"romrybzaufanie-nardodu-warunkiem-nap","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/?p=16779","title":{"rendered":"“Zaufanie narodu warunkiem naprawy”. Przem\u00f3wienie Prezesa Narodowego Klubu Parlamentarnego, pos\u0142a Romana Rybarskiego na posiedzeniu Sejmu dnia 3 lutego 1933 r."},"content":{"rendered":"\n

WINA KRYZYSU<\/strong><\/p>\n\n\n\n

P. referent rozpocz\u0105\u0142 swoje przem\u00f3wienie od stwierdzenia generalnego charakteru kryzysu i stara\u0142 si\u0119 wykaza\u0107, \u017ce ten kryzys ma jednak swoje \u017ar\u00f3d\u0142a i \u017ce wszystko, co robiono dla zwalczenia tego kryzysu, robiono w\u0142a\u015bciwie, ostro\u017cnie, przezornie, \u017ce umiej\u0119tnie przewidywano. Niew\u0105tpliwie kryzys jest zjawiskiem powszechnym \u2014 nat\u0119\u017cenie kryzysu nie jest zjawiskiem powszechnym. Je\u017celi zwr\u00f3cimy uwag\u0119 na cyfry oparte na urz\u0119dowych danych, na indeksy produkcji kilkunastu pa\u0144stw i stwierdzimy, \u017ce mi\u0119dzy trzynastoma pa\u0144stwami Polska jest na przedostatnim miejscu, to w\u00f3wczas musimy si\u0119 zapyta\u0107, czy wszystko robiono tak, by Polsk\u0119 podnie\u015b\u0107 wy\u017cej, czy istotnie takie s\u0105 warunki w Polsce, \u017ce Polska w przebiegu kryzysu przemys\u0142owego musia\u0142a si\u0119 znale\u017a\u0107 na przedostatnim miejscu przed W\u0119grami.<\/p>\n\n\n\n

Ot\u00f3\u017c gdyby\u015bmy byli przekonani, \u017ce wszystko co nale\u017ca\u0142o jest zrobione, trzeba by popa\u015b\u0107 w ogromny pesymizm, w niewiar\u0119 w warunki naturalne, w jakich si\u0119 Polska znajduje, w jej si\u0142y i zasoby, bo okaza\u0142oby si\u0119, \u017ce Polska nie jest gospodarczo tworem \u017cywotnym, \u017ce znajduje si\u0119 w tak ci\u0119\u017ckich warunkach skutkiem wojny, jak np. W\u0119gry, kt\u00f3re zajmuj\u0105 dalsze miejsce po Polsce. Ale my jeste\u015bmy przekonani, \u017ce ze wzgl\u0119du na swoj\u0105 struktur\u0119 Polska nie powinna by\u0107 na przedostatnim miejscu, a je\u017celi tak jest, to jest to wina tych, kt\u00f3rzy za polityk\u0119 gospodarcz\u0105 i finansow\u0105 pa\u0144stwa ponosz\u0105 odpowiedzialno\u015b\u0107.<\/p>\n\n\n\n

TRAFNO\u015a\u0106 PRZEWIDYWA\u0143<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Nast\u0119pnie p. referent stara\u0142 si\u0119 wykaza\u0107, \u017ce przewidywania rz\u0105du by\u0142y trafne, \u017ce rz\u0105d si\u0119 w por\u0119 orientowa\u0142, \u017ce wcze\u015bnie wszystko robi\u0142. M\u00f3g\u0142bym tu d\u0142ug\u0105 list\u0119 przytoczy\u0107 tych zapowiedzi rz\u0105dowych, kiedy kryzys si\u0119 sko\u0144czy. My\u015bmy to nieraz przytaczali. Przytocz\u0119 tylko jedno, to, co powiedzia\u0142 dnia 1 pa\u017adziernika 1931 r. p. premier Prystor, kt\u00f3ry m\u00f3wi\u0142 tak: \u201eDzisiaj rolnictwo polskie jest w du\u017cej mierze zabezpieczone od niszczycielskich wstrz\u0105s\u00f3w kryzysu \u015bwiatowego i stopniowo zaczyna d\u017awiga\u0107 si\u0119 z kryzysu. Okoliczno\u015b\u0107 ta stwarza warunki o\u017cywienia w innych dziedzinach \u017cycia gospodarczego.\u201d<\/em><\/p>\n\n\n\n

To by\u0142o m\u00f3wione p\u00f3\u0142tora prawie roku temu i niew\u0105tpliwie p. premier swoj\u0105 polityk\u0119, swoje zabiegi uk\u0142ada\u0142 na podstawie tego przekonania. Czy ta polityka by\u0142a do\u015b\u0107 przewiduj\u0105ca, w to mo\u017cna w\u0105tpi\u0107, bo, gdy wychodzi\u0142a z tej przes\u0142anki, nie mog\u0142a by\u0107 solidna.<\/p>\n\n\n\n

NIE 390 A 650 MILION\u00d3W DEFICYTU<\/strong><\/p>\n\n\n\n

To samo dotyczy tak\u017ce i oceny dzisiejszej sytuacji, oceny mo\u017cliwo\u015bci pokrycia deficytu.<\/p>\n\n\n\n

Jak wskaza\u0142em na komisji bud\u017cetowej, deficyt istotnie jest wi\u0119kszy ani\u017celi podaje sprawozdanie komisji bud\u017cetowej. Mam prawo chyba do tego, by do cyfry deficytu zaliczy\u0107 dop\u0142aty skarbu z tytu\u0142u ustawy konwersyjnej, kt\u00f3ra ju\u017c zosta\u0142a uchwalona, a kt\u00f3ra bud\u017cetem nie zosta\u0142a obj\u0119ta \u2014 co dojdzie do 10 milion\u00f3w. Mam prawo zaliczy\u0107 do deficytu spodziewany doch\u00f3d z podatku maj\u0105tkowego, jeszcze nie uchwalonego, w wysoko\u015bci 27 milion\u00f3w, powiedzmy, 20 milion\u00f3w. Nast\u0119pnie nie mo\u017cemy uwa\u017ca\u0107 za doch\u00f3d \u2014 na co ju\u017c zwraca\u0142em uwag\u0119 przy pierwszym czytaniu bud\u017cetu \u2014 i to doch\u00f3d zwyczajny \u2014 dochodu 55 milion\u00f3w z kapita\u0142u obrotowego monopolu spirytusowego, gdy\u017c nam wykazywano, \u017ce gospodarka monopolu spirytusowego jest skr\u0119powana brakiem kapita\u0142u obrotowego. Wreszcie na komisji bud\u017cetowej referent bud\u017cetu ministerstwa komunikacji wykaza\u0142, \u017ce na podstawie danych dzisiejszych dochody za przewozy s\u0105 liczone o 168 milion\u00f3w za du\u017co.<\/p>\n\n\n\n

Czyli to trzeba wzi\u0105\u0107 pod uwag\u0119, \u017ce ten deficyt dojdzie do 650 milion\u00f3w z\u0142otych, a nie ogranicza si\u0119 tamt\u0105 cyfr\u0105. Cho\u0107by pewnych wydatk\u00f3w mo\u017cna by\u0142o nie robi\u0107, to jednak ten deficyt zostanie w znacznie wi\u0119kszych rozmiarach.<\/p>\n\n\n\n

RUGI PARTYJNE A DEFICYT<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Nast\u0119pnie nasuwa si\u0119 pytanie, co mo\u017cna zrobi\u0107 dla usuni\u0119cia deficytu, czy wszystko zrobiono? Nie b\u0119d\u0119 tego omawia\u0142. Mo\u017cna by tu bardzo wdzi\u0119czne zestawienie graficzne zrobi\u0107, wykazuj\u0105ce, \u017ce zmala\u0142y w bud\u017cecie wydatki na rolnictwo, na drogi, \u017ce nie zmala\u0142y zupe\u0142nie wydatki na fundusze dyspozycyjne, \u017ce nie zmala\u0142y w tym stopniu wydatki na fundusze reprezentacyjne. To s\u0105 rzeczy, kt\u00f3re te\u017c wchodz\u0105 w rachub\u0119.<\/p>\n\n\n\n

Ale jest jedna rzecz, kt\u00f3rej nie mo\u017cna nadawa\u0107, moim zdaniem, charakteru \u017cywio\u0142owego, niezale\u017cnego od rz\u0105du. Dzi\u015b wydatek na emerytury bez rent inwalidzkich w og\u00f3lnej administracji, w lasach pa\u0144stwowych, pocztach i kolejach doszed\u0142 do 290 milion\u00f3w. Niew\u0105tpliwie w pewnym zakresie wzrost tych wydatk\u00f3w jest konieczny, ale w du\u017cym zakresie wzrost tych wydatk\u00f3w jest wywo\u0142any przez rugi partyjne, przez metod\u0119 usuwania kwalifikowanych urz\u0119dnik\u00f3w, \u017ceby ich zast\u0119powa\u0107 gorszymi urz\u0119dnikami \u2014 i to oczywi\u015bcie kosztuje. (Przerywania na \u0142awach BB – sanacyjnego Bezpartyjnego Bloku Wsp\u00f3\u0142pracy z Rz\u0105dem – przyp. red.). Oczywi\u015bcie dla pan\u00f3w \u201elepszymi\u201d.<\/p>\n\n\n\n

Zachodzi tak\u017ce pytanie, czy mo\u017cna i\u015b\u0107 dalej w obci\u0119ciu wydatk\u00f3w personalnych, pensji urz\u0119dniczych, czy da si\u0119 to przeprowadzi\u0107. Nie wchodz\u0119 w to zagadnienie, tylko stwierdzam jedn\u0105 rzecz, \u017ce osoby kieruj\u0105ce skarbem nie zawsze przewidywa\u0142y to, co mo\u017ce nast\u0105pi\u0107. Poprzedni minister skarbu powiedzia\u0142 dnia 29 lutego 1932 r. w Senacie te s\u0142owa: \u201eWydatki osobowe w dziale administracji s\u0105 \u015bci\u015bni\u0119te do tego stopnia, \u017ce pewne obni\u017cenie pensji urz\u0119dniczych staje si\u0119 niemo\u017cliwe. S\u0105 one prawie na granicy minimum egzystencji; dalsze ich obni\u017cenie mog\u0142oby zagrozi\u0107 utrzymaniu si\u0119 rodziny urz\u0119dniczej, a co zatem idzie, do niemo\u017cno\u015bci spe\u0142niania obowi\u0105zk\u00f3w.<\/em>\u201d To powiedzia\u0142 z ko\u0144cem lutego p. minister skarbu. A w cztery miesi\u0105ce obni\u017cono pensje na prowincji o 10 proc. (G\u0142os na \u0142awach BB: \u201eWszystko spad\u0142o\u201d<\/em>). Dla pana wszystko spad\u0142o o 10 proc. po przem\u00f3wieniu pana ministra?<\/p>\n\n\n\n

[\u2026] ale napierw zap\u0142aci\u0107 zaleg\u0142o\u015bci podatkowe i wszelkie inne ci\u0119\u017cary publiczne. To ten kredyt zastawowy w Banku Rolnym nie jest ulg\u0105 dla rolnictwa, ale jest ulg\u0105 dla pa\u0144stwa, jest zad\u0142u\u017ceniem si\u0119 rolnika dla potrzeb skarbu. To nie jest dla niego pomoc.
Jak si\u0119 te rzeczy przedstawiaj\u0105, jak si\u0119 mamy patrze\u0107 na si\u0142\u0119 p\u0142atnicz\u0105 spo\u0142ecze\u0144stwa, pozwol\u0119 sobie przytoczy\u0107 pogl\u0105d na te rzeczy, pochodz\u0105cy ze sfer gospodarczych:<\/p>\n\n\n\n

\n

\u201ePrzyci\u015bni\u0119cie \u015bruby podatkowej zmniejsza normalnie wydajno\u015b\u0107 gospodarki, a wi\u0119c \u017ar\u00f3d\u0142a, z kt\u00f3rego p\u0142yn\u0105 podatki, i nie trudno jest osi\u0105gn\u0105\u0107 granic\u0119, przy kt\u00f3rej zmniejszenie si\u0119 dochodu spo\u0142ecznego b\u0119dzie tak znaczne, \u017ce nawet wysokie stawki i bezwzgl\u0119dne metody \u015bci\u0105gania podatk\u00f3w nie potrafi\u0105 podnie\u015b\u0107 wp\u0142yw\u00f3w z tych tytu\u0142\u00f3w. I znowu ten skutek daje si\u0119 odczu\u0107 p\u0142atnikom w okresie z\u0142ej koniunktury, jest jednak przygotowany przez to, \u017ce w okresie dobrej koniunktury ci\u0119\u017car podatkowy nie pozwoli\u0142 gospodarce nagromadzi\u0107 niezb\u0119dnych rezerw. Mamy powa\u017cn\u0105 racj\u0119 i obaw\u0119, \u017ce granica, kt\u00f3ra w dzisiejszym stanie naszej wiedzy ekonomicznej i danych statystycznych nie da si\u0119 teoretycznie ustali\u0107, zosta\u0142a u nas osi\u0105gni\u0119ta. W ka\u017cdym razie osi\u0105gni\u0119ta, a nawet przekroczona zosta\u0142a ta granica, od kt\u00f3rej zaczynaj\u0105c obci\u0105\u017cenie podatkowe hamuje dalszy rozw\u00f3j dochodu spo\u0142ecznego.\u201d<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n

A CO ROBI P. MINISTER ZAWADZKI?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Dalej id\u0105 por\u00f3wnania, moim zdaniem, s\u0142uszne. Kiedy by\u0142o to wypowiedziane?
We wrze\u015bniu 1930 r. przez \u00f3wczesnego dyrektora izby przemys\u0142owo-handlowej w Wilnie, p. W\u0142adys\u0142awa Zawadzkiego. Obecnie p. minister Zawadzki wszed\u0142 do rz\u0105du, wprowadzi\u0142 dobrych kilka podatk\u00f3w, dodatk\u00f3w do podatk\u00f3w, a obecnie co m\u00f3wi p. minister Zawadzki? M\u00f3wi, \u017ce wprowadzenie podatku maj\u0105tkowego, to nie jest nic ci\u0119\u017ckiego, \u017ce to jest lekkie, spo\u0142ecze\u0144stwo to zniesie. Podatek maj\u0105tkowy na 5 od 100, stwarza dodatkowe obci\u0105\u017cenie tego dochodu o 4 proc., przy dzisiejszym obci\u0105\u017ceniu podatkowym. (G\u0142os na \u0142awach BB: \u201ePowinni to ju\u017c sp\u0142aci\u0107\u201d<\/em>). M\u00f3w pan to u siebie.
Musz\u0119 panom wyja\u015bni\u0107, \u017ce ten podatek maj\u0105tkowy nie jest skierowany przeciw wielkiemu ziemia\u0144stwu, ten podatek wszyscy b\u0119d\u0105 p\u0142aci\u0107… Wszystko to sprawdzi\u0142o si\u0119, co m\u00f3wi\u0142 w r. 1930 p. dyrektor Zawadzki, ale trzeba powiedzie\u0107, \u017ce co\u015b jest w sprzeczno\u015bci, albo ma racj\u0119 p. dyrektor, albo p. minister skarbu. Niemieckie przys\u0142owie m\u00f3wi: \u201eMit Amt kommt Verstand.\u201d Moje wra\u017cenie, \u017ce m\u0105drzejszym by\u0142 p. dyrektor Zawadzki. (P. minister Zawadzki przerywa: \u201eNie ma sprzeczno\u015bci.\u201d<\/em>)<\/p>\n\n\n\n

NIER\u00d3WNA MIARA<\/strong>
Ta granica obci\u0105\u017cenia podatk\u00f3w zosta\u0142a osi\u0105gni\u0119ta. Mo\u017cna to stwierdzi\u0107, w tym nie potrzeba si\u0119 powo\u0142ywa\u0107 na autorytety, wystarczy stwierdzi\u0107, \u017ce je\u017celi np. przyjmiemy wp\u0142ywy z danin publicznych i monopoli w Polsce w roku 1929 za 100 i uwzgl\u0119dnimy projektowane obci\u0105\u017cenia, to znaczy w bud\u017cecie administracji i wszystkie daniny publiczne w funduszach, kt\u00f3rych jest 92 miliony, oka\u017ce si\u0119, \u017ce spadek danin przewidzianych w por\u00f3wnaniu z rokiem 1929 wynosi 32 proc.
A tymczasem takie wska\u017aniki, jak przew\u00f3z kolejowy i \u0142adunki za trzy pierwsze kwarta\u0142y tych samych lat spad\u0142y o 46 proc., wska\u017anik produkcji przemys\u0142owej spad\u0142 o 50 proc. mniej wi\u0119cej, bo s\u0105 dwa obliczenia, kt\u00f3re si\u0119 wahaj\u0105 oko\u0142o 50 proc. \u2014 a przecie\u017c w przemy\u015ble podobno jest stosunkowo lepiej.
Przecie\u017c pisze si\u0119 w nocie rz\u0105du polskiego do Stan\u00f3w Zjednoczonych: w Polsce jest kryzys dlatego szczeg\u00f3lnie dotkliwy, \u017ce Polska jest krajem rolniczym i \u017ce rolnictwo, \u017cywi\u0105ce 70 proc. ludno\u015bci, przesta\u0142o by\u0107 rentowne. Dalej w handlu zagranicznym spadek o 67 proc.
Te wszystkie obroty wskazuj\u0105 na to, \u017ce udzia\u0142 skarbu w dochodzie spo\u0142ecznym jest bez por\u00f3wnania wi\u0119kszy ani\u017celi by\u0142 w roku 1929, kiedy ju\u017c trzeba m\u00f3wi\u0107 o ci\u0119\u017carze podatku.<\/p>\n\n\n\n

KRYZYS GOSPODARKI PA\u0143STWOWEJ<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Jakie s\u0105 tego przyczyny? Jedna og\u00f3lna, co do kt\u00f3rej poniek\u0105d przyzna\u0142bym racj\u0119 panu referentowi, co do trudno\u015bci dostosowywania wydatk\u00f3w pa\u0144stwowych do malej\u0105cych dochod\u00f3w, co do sztywno\u015bci tych wydatk\u00f3w. Ale jest inna rzecz:
Co wtedy nast\u0105pi\u0142o? Nie tylko og\u00f3lne kurczenie si\u0119 obrot\u00f3w, ale takie zmiany gospodarcze, kt\u00f3re p\u0142acenie tych podatk\u00f3w czyni\u0105 trudniejszym, mianowicie rozrost gospodarki pa\u0144stwowej.<\/p>\n\n\n\n

Tutaj stale si\u0119 m\u00f3wi o tym, \u017ce etatyzm jest niepopularny, \u017ce jest nies\u0142uszny. Nie m\u00f3wmy o tym, zg\u00f3d\u017amy si\u0119 na sam\u0105 zasad\u0119. Ale jak to wygl\u0105da? Mamy po\u017cyczk\u0119 stabilizacyjn\u0105 i z tej po\u017cyczki przeznaczono 162 miliony na po\u017cyczki dla przedsi\u0119biorstw pa\u0144stwowych. Po\u017cyczka stabilizacyjna kosztuje nas oko\u0142o 9 i p\u00f3\u0142 procent, a w bud\u017cecie przewiduje si\u0119 procent p\u0142acony przez przedsi\u0119biorstwa pa\u0144stwowe od tych 162 milion\u00f3w na 4.900.000, czyli 3 od 100.
Jaki jest rezultat? 6 i p\u00f3\u0142 procenta od tych przedsi\u0119biorstw dop\u0142aca spo\u0142ecze\u0144stwo w podatkach, a potem si\u0119 m\u00f3wi: Przedsi\u0119biorstwa s\u0105 nasz\u0105 dum\u0105, te przedsi\u0119biorstwa daj\u0105 dochody. Na tej drodze oczywi\u015bcie o podniesieniu si\u0119 rentowno\u015bci gospodarstwa nie mo\u017ce by\u0107 mowy.<\/p>\n\n\n\n

Drugi przyk\u0142ad. M\u00f3wi si\u0119: Wszyscy s\u0105 przeciwni etatyzmowi, a r\u00f3wnocze\u015bnie, jak stwierdza sprawozdanie Najwy\u017cszej Izby Kontroli, etatyzacja w ci\u0105gu ubieg\u0142ego roku w lasach pa\u0144stwowych poczyni\u0142a dalsze post\u0119py.
Jeden z m\u00f3wc\u00f3w z klubu Bezpartyjnego Bloku p. Hutten-Czapski stwierdzi\u0142, na komisji bud\u017cetowej, \u017ce w roku 1930\/31 w por\u00f3wnaniu z rokiem 1927\/28 w lasach pa\u0144stwowych tak si\u0119 te rzeczy przedstawia\u0142y, \u017ce cena drzewa, kt\u00f3ra uzasadnia spadek dochod\u00f3w z las\u00f3w, spad\u0142a ze 100 na 62, koszty administracji ze 100 na 96, a dochody z las\u00f3w pa\u0144stwowych ze 100 na 14.<\/p>\n\n\n\n

I mamy taki objaw, \u017ce gospodarstwo, olbrzymie gospodarstwo… (G\u0142os na \u0142awach BB: A jak w lasach prywatnych?<\/em>)
Zaraz panom powiem… Gospodarstwo to jest szacowane na 2 i p\u00f3\u0142 miliarda z\u0142otych, a obecnie daje oko\u0142o 10 milion\u00f3w z\u0142 dochodu. Wierz\u0119, \u017ce i lasy prywatne ma\u0142o daj\u0105, ale lasy prywatne p\u0142ac\u0105 podatek.
Mam wra\u017cenie, \u017ce gdyby pa\u0144stwo zrezygnowa\u0142o z dochod\u00f3w z las\u00f3w pa\u0144stwowych, a wymierzy\u0142o ma\u0142y podatek i kaza\u0142o tym lasom p\u0142aci\u0107, to by otrzyma\u0142o wi\u0119cej ni\u017c dzi\u015b otrzymuje przy tej gospodarce, kt\u00f3ra tam jest prowadzona, przy tym rozro\u015bcie strony przemys\u0142owej i handlowej w lasach pa\u0144stwowych.<\/p>\n\n\n\n

Nast\u0119pnie \u2014 czy etatyzm nie czyni post\u0119pu? Tu ju\u017c nie chodzi o jedno i drugie przedsi\u0119biorstwo, ale o taki krok ustawodawczy, kt\u00f3ry par\u0119 tygodni temu zosta\u0142 zrobiony, polegaj\u0105cy na tem, \u017ce przy konwersji zobowi\u0105za\u0144 d\u0142ugoterminowych wprowadzono r\u00f3\u017cnic\u0119 mi\u0119dzy papierami instytucji spo\u0142ecznych i prywatnych, a papierami bank\u00f3w pa\u0144stwowych, stwarzaj\u0105c przywilej znowu z depozytu Skarbu na rzecz dop\u0142at bank\u00f3w pa\u0144stwowych i podcinaj\u0105c oczywi\u015bcie papiery kredytowe instytucji nie opartych o rz\u0105d.<\/p>\n\n\n\n

Nie znam kroku dalej si\u0119gaj\u0105cego w dziedzinie etatyzmu w swoich g\u0142\u0119bokich konsekwencjach, jak w\u0142a\u015bnie to postanowienie.<\/p>\n\n\n\n

BANK POLSKI A DEFICYT<\/strong>
Dalej co widzimy? Widzimy objawy inflacji, \u017ce z powodu ci\u0119\u017ckiego po\u0142o\u017cenia Skarbu instytucja emisyjna w coraz wy\u017cszym stopniu staje si\u0119 narz\u0119dziem pokrycia deficytu Skarbu, a nie to jest zasad\u0105 instytucji emisyjnej Banku Polskiego. To nie jest zgodne z duchem, nie jest zgodne z podstaw\u0105 obiegu pieni\u0119dzy.<\/p>\n\n\n\n

W zesz\u0142ym roku podwy\u017cszono kredyt Banku Polskiego o 50 milion\u00f3w. Potem przysz\u0142y dalsze zmiany obiegu pieni\u0119dzy. Przysz\u0142o obwieszczenie ministra skarbu powi\u0119kszaj\u0105ce obieg bilonu o 76 milion\u00f3w. R\u00f3wnie\u017c trzeba si\u0119 liczy\u0107 z tem, \u017ce ekonomicznie bior\u0105c, pokrycie obiegu musi uwzgl\u0119dnia\u0107 pokrycie bilonu znajduj\u0105cego si\u0119 w obiegu, bo to jest w obrocie wewn\u0119trznym to samo.<\/p>\n\n\n\n

Wreszcie obecnie zapowiada si\u0119 zmiana statutu Banku Polskiego, kt\u00f3ra ma rozlu\u017ani\u0107 przepisy obowi\u0105zuj\u0105ce. Zamiast pokrycia 40 proc., z kt\u00f3rego 30 proc. ma by\u0107 w z\u0142ocie, ma by\u0107 tylko pokrycie w 30 proc. w z\u0142ocie. A r\u00f3wnocze\u015bnie o 100 milion\u00f3w ma by\u0107 zmniejszona suma, kt\u00f3ra ma by\u0107 pokryta. Ot\u00f3\u017c uwa\u017camy, \u017ce w dzisiejszej sytuacji tego rodzaju zmiany, tego rodzaju reformowanie raz jeszcze statutu Banku Polskiego, nie jest wskazane.<\/p>\n\n\n\n

Z\u0141OTO BANKU POLSKIEGO<\/strong>
Chcia\u0142bym te\u017c zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 na to, \u017ce o ile chodzi o z\u0142oto Banku Polskiego, to nie s\u0105 zachowywane postanowienia planu stabilizacyjnego. Mianowicie plan stabilizacyjny m\u00f3wi, \u017ce \u00be tego minimalnego pokrycia w z\u0142ocie Bank b\u0119dzie utrzymywa\u0142 w z\u0142otych monetach i sztabach i co najmniej \u00bd tych z\u0142otych monet i sztab ma przechowywa\u0107 w swoim skarbcu, pozosta\u0142\u0105 za\u015b cz\u0119\u015b\u0107 mo\u017ce lokowa\u0107 za granic\u0105. Tymczasem za granic\u0105 na 505 milion\u00f3w jest 212 milion\u00f3w z\u0142ota, czyli ta granica nie jest utrzymana. To jest r\u00f3wnie\u017c rzecz, kt\u00f3rej mojem zdaniem nie mo\u017cna uwa\u017ca\u0107 za w\u0142a\u015bciw\u0105.<\/p>\n\n\n\n

POPRAWA I PO\u017bYCZKA<\/strong>
Teraz m\u00f3wi si\u0119 o tem, \u017ce deficyt jest i pokrycie trzeba znale\u017a\u0107 w po\u017cyczce. Nie wchodz\u0119 w to zagadnienie, bo o tem p\u00f3\u017aniej b\u0119dzie mowa. Ale porusz\u0119 tylko to, \u017ce p. minister skarbu dnia 3 listopada r. z. powiedzia\u0142, kiedy by\u0142a mowa o po\u017cyczkach:
\u201eZaznaczam, \u017ce o takiej operacji b\u0119dzie mo\u017cna m\u00f3wi\u0107 w razie istotnej poprawy sytuacji, bo tylko w takim uwa\u017ca\u0142bym j\u0105 za uprawnion\u0105\u201d.<\/em>
Ot\u00f3\u017c to by\u0142o powiedziane 3 listopada zesz\u0142ego roku. Czy od tego czasu zasz\u0142a istotna poprawa sytuacji, uprawniaj\u0105ca robienie operacji po\u017cyczkowych na rynku wewn\u0119trznym? Kto b\u0119dzie twierdzi\u0142, \u017ce zasz\u0142a ta poprawa? Teraz m\u00f3wi si\u0119 inaczej, \u017ce znaleziono ludzi, kt\u00f3rzy mog\u0105 t\u0119 po\u017cyczk\u0119 pokry\u0107, ale ju\u017c o poprawie po\u0142o\u017cenia mowy nie ma. Wi\u0119c gdzie w tem wszystkiem jest konsekwencja, jednolita ocena i przewidywanie \u2014 to r\u00f3wnie\u017c pozwol\u0119 sobie w\u0105tpi\u0107.<\/p>\n\n\n\n

\u201eNO\u017bYCE\u201d<\/strong>
Oczywi\u015bcie same zarz\u0105dzenia skarbowe wszystkiego nie za\u0142atwi\u0105. Zarz\u0105dzenia skarbowe s\u0105 w znacznej mierze ma\u0142o skuteczne bez poprawy po\u0142o\u017cenia gospodarczego. Tu jest walka z kryzysem. Jest g\u0142o\u015bno o kartelach. O tem w tej chwili nie b\u0119d\u0119 m\u00f3wi\u0142, m\u00f3wi\u0142em o tem dawniej parokrotnie, a gdybym mia\u0142 m\u00f3wi\u0107 obecnie, musia\u0142bym powt\u00f3rzy\u0107 cz\u0119\u015bciowo to, co m\u00f3wi\u0142 pan referent, chocia\u017c tak radykalnym nie jestem. Powo\u0142ujecie si\u0119 nieraz panowie na wyniki tej akcji. Celem tej akcji jest niew\u0105tpliwie wyr\u00f3wnanie cen \u2014 cen przemys\u0142owych i rolniczych. Akcja nabra\u0142a nat\u0119\u017cenia, s\u0105dz\u0105c z pracy w jesieni r. ub. Ot\u00f3\u017c wedle oficjalnego wska\u017anika cen hurtowych, rozpi\u0119to\u015b\u0107 cen przemys\u0142owych i handlowych (nadwy\u017cka cen przemys\u0142owych nad rolniczymi) wynosi\u0142a:<\/p>\n\n\n\n

    \n
  • w grudniu 1931 r. \u2014 29,3 proc.,<\/li>\n\n\n\n
  • w listopadzie 1932 r. \u2014 39,5 proc.,<\/li>\n\n\n\n
  • w grudniu 1932 r. \u2014 po tej wielkiej akcji \u2014 43,3 proc.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n

    (Weso\u0142o\u015b\u0107). To s\u0105 cyfrowe wyniki akcji. Czy tu potrzeba d\u0142ugo polemizowa\u0107? Niew\u0105tpliwie musi przyj\u015b\u0107 poprawa i powinna przyj\u015b\u0107 poprawa, ale pozwol\u0119 sobie na t\u0119 rzecz zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119, \u017ce rozpi\u0119to\u015b\u0107 tych cen jest tak wielka, \u017ce bezwzgl\u0119dnie nie uda si\u0119 doprowadzi\u0107 do zr\u00f3wnania cen p\u0142od\u00f3w rolnych i przemys\u0142owych bez pewnego podwy\u017cszenia cen rolnych. Te rzeczy musz\u0105 si\u0119 zbiec, ale nie osi\u0105gniemy tego, obni\u017caj\u0105c tylko p\u0142ody przemys\u0142owe. Nigdzie taka rzecz si\u0119 nie uda\u0142a i uda\u0107 si\u0119 nie mo\u017ce.
    Je\u015bli chodzi o interwencj\u0119 zbo\u017cow\u0105, to mo\u017cna stan\u0105\u0107 na stanowisku takiem, \u017ce nie nale\u017cy robi\u0107 \u017cadnej interwencji, ale je\u017celi si\u0119 robi\u0142o interwencj\u0119, a hamuje si\u0119 j\u0105 w okresie najgorszym, to ta ca\u0142a interwencja ma gorsze skutki, ani\u017celi brak interwencji od pocz\u0105tku. I to r\u00f3wnie\u017c nie jest dowodem przewidywania sytuacji.<\/p>\n\n\n\n

    GOSPODARSTWO A POLITYKA<\/strong>
    Ot\u00f3\u017c trzeba jeszcze stwierdzi\u0107 jedno \u2014 \u017ce te zagadnienia, te wszystkie trudno\u015bci nie dadz\u0105 si\u0119 rozstrzygn\u0105\u0107, nie dadz\u0105 si\u0119 rozpl\u0105ta\u0107 wy\u0142\u0105cznie tylko na drodze czysto gospodarczego dzia\u0142ania. To wszystko \u0142\u0105czy si\u0119 z ca\u0142ym \u017cyciem spo\u0142ecznem, to wszystko \u0142\u0105czy si\u0119 z zagadnieniami politycznemi i prawnemi w pa\u0144stwie. I tylko cz\u0142owiek bardzo naiwny mo\u017ce przypuszcza\u0107, \u017ce wydzieleniem spraw gospodarczo-finansowych mo\u017cna dopu\u015bci\u0107 do tego, \u017ce tam b\u0119dzie prowadzona polityka inna, a co innego b\u0119dzie si\u0119 dzia\u0142o w reszcie dziedzin \u017cycia pa\u0144stwowego. Ja przyznam panom, \u017ce po pewnych do\u015bwiadczeniach\u2026<\/p>\n\n\n\n

    CO SI\u0118 KONFISKUJE?<\/strong>
    Je\u017celi chodzi o pras\u0119, b\u0119dzie nowa ustawa prasowa, ale jakie s\u0105 dzisiaj praktyki konfiskacyjne? Ja nie chc\u0119 jakiego\u015b immunitetu nadawa\u0107, ale panowie sami przyznaj\u0105, \u017ce to nie jest bardzo gro\u017ane. Skonfiskowano przed paru dniami w \u201eGazecie Warszawskiej\u201d takie zdanie: \u201eO ile inaczej przedstawia\u0142aby si\u0119 dzi\u015b sytuacja bud\u017cetowa, gdyby w latach 1927\/28 nie wydano ponad bud\u017cet 563 milion\u00f3w, a w nast\u0119pnych dw\u00f3ch latach dalszych 200 milion\u00f3w\u201d.<\/em>
    Tego nie wolno pisa\u0107, to jest niebezpieczne dla pa\u0144stwa \u2014 i za to si\u0119 konfiskuje. A potem p. minister spraw wewn\u0119trznych przyjdzie i powie: jest prawo dla wszystkich jednakowe, jest w pa\u0144stwie porz\u0105dek\u2026 (G\u0142os na lewicy: I s\u0105dy zatwierdzaj\u0105<\/em>).<\/p>\n\n\n\n

    \u201eKORONA\u201d<\/strong>
    Dalej m\u00f3wi si\u0119, \u017ce dalszym etapem ma by\u0107 ustawa o szko\u0142ach akademickich. Sprawa ta jest bardzo g\u0142o\u015bna, nie potrzeba o tem du\u017co m\u00f3wi\u0107. Ci, kt\u00f3rzy t\u0119 ustaw\u0119 przeprowadz\u0105, kt\u00f3rzy j\u0105 b\u0119d\u0105 uchwalali, przejd\u0105 do historii kultury polskiej. (Przerywania na \u0142awach BB).
    Niew\u0105tpliwie w ocenie tego projektu wytworzy\u0142a si\u0119 z jednej strony wielka solidarno\u015b\u0107 niezale\u017cnej opinii polskiej, a z drugiej strony \u2014 rzecz ciekawa \u2014 r\u00f3wnie\u017c wielka solidarno\u015b\u0107 obozu rz\u0105dowego z r\u00f3\u017cnemi od\u0142amami \u017byd\u00f3w. I tutaj mamy bardzo ciekawe uzasadnienie: p. minister nazwa\u0142 ten projekt \u201ekoron\u0105 w systemie wychowania pa\u0144stwowego\u201d<\/em>, a panowie przedstawiciele \u017byd\u00f3w znowu o\u015bwiadczyli, \u017ce ustawa dlatego dochodzi do skutku, \u017ce w wy\u017cszych uczelniach jest antysemityzm.
    To znaczy, \u017ce gdyby antysemityzmu nie by\u0142o, to w takim razie ta korona nie by\u0142aby potrzebna i tej ustawy nie by\u0142oby potrzeba.
    Powstaje pytanie: kto jest ojcem tej ustawy? Dla czyich interes\u00f3w jest ona przeprowadzana?<\/p>\n\n\n\n

    MONOPOL GRUPY RZ\u0104DZ\u0104CEJ<\/strong>
    Nast\u0119pnie panowie z obozu rz\u0105dowego nieraz uspokajaj\u0105, \u017ce te wszystkie rygory i ustawy, kt\u00f3re obywatela zdaj\u0105 na \u0142ask\u0119 i nie\u0142ask\u0119 administracji, nie s\u0105 tak gro\u017ane, bo one nie b\u0119d\u0105 w ca\u0142o\u015bci wykonywane. Ot\u00f3\u017c chodzi o to, aby gro\u017ab\u0105 tych ustaw osi\u0105gn\u0105\u0107 cel zamierzony. Chodzi o to, \u017ceby obywatel si\u0119 ba\u0142, \u017ce te ustawy b\u0119d\u0105 do niego zastosowane.
    To oczywi\u015bcie jest skutek, ale bardzo w\u0105tpliwy z punktu widzenia wychowawczego.
    Na tym tle powstaje monopol grupy rz\u0105dz\u0105cej. Kto nie wyznaje jej ideologii, ten nie ma co robi\u0107 w pa\u0144stwowej s\u0142u\u017cbie, nawet na najni\u017cszych stanowiskach, nawet gdyby mia\u0142 najlepsze kwalifikacje.
    Oczywi\u015bcie prowadzi si\u0119 walk\u0119 z tym wszystkiem, co jest niezale\u017cne.<\/p>\n\n\n\n

    \u201eIDEOLOGIA\u201d M\u0141ODZIE\u017bY SANACYJNEJ<\/strong>
    Ale w imi\u0119 czego \u2014 chcemy si\u0119 zapyta\u0107 \u2014 prowadzi si\u0119 t\u0119 walk\u0119? Czy prowadz\u0105 j\u0105 fanatycy o jakim\u015b okre\u015blonym pogl\u0105dzie na ustr\u00f3j spo\u0142eczny, kt\u00f3rzy chc\u0105 ten ustr\u00f3j ugruntowa\u0107 na d\u0142ugie pokolenia? Przecie\u017c pod skrzyd\u0142ami obozu rz\u0105dowego mo\u017ce si\u0119 zmie\u015bci\u0107 wszystko: i skrajny liberalizm, i od\u0142amy komunizuj\u0105ce.
    Je\u017celi chodzi o wp\u0142yw tej ideologii \u201esilnego rz\u0105du\u201d \u2014 przynajmniej na sfery m\u0142odsze, o ile te ci\u0105\u017c\u0105 ku sanacji \u2014 to te pierwiastki o charakterze komunizuj\u0105cym \u0142atwiej przemawiaj\u0105 im do przekonania.<\/p>\n\n\n\n

    Jest to rzecz zupe\u0142nie zrozumia\u0142a, bo jest bieda, n\u0119dza, bezrobocie, a r\u00f3wnocze\u015bnie g\u0142osi si\u0119 wszechwiar\u0119 w rz\u0105d, w siln\u0105 w\u0142adz\u0119, a pogard\u0119 dla prawa. Nic dziwnego, \u017ce znajduj\u0105 si\u0119 i tacy, co chc\u0105 wywr\u00f3ci\u0107 ustr\u00f3j spo\u0142eczny, aby przynie\u015b\u0107 spo\u0142ecze\u0144stwu dobrobyt.<\/p>\n\n\n\n

    Tu si\u0119 znowu powo\u0142am na pras\u0119 sanacyjn\u0105, kt\u00f3ra stwierdza, \u017ce to komunizowanie odbywa si\u0119 w\u0142a\u015bnie w obozie sanacyjnym.
    Oto, co pisze \u201eS\u0142owo Wile\u0144skie\u201d we wst\u0119pnym artykule:<\/p>\n\n\n\n

    \n


    \u201eKomunizm ma dzi\u015b jedn\u0105 zasadnicz\u0105 cech\u0119. Rz\u0105d marsza\u0142ka Pi\u0142sudskiego przestaje by\u0107 celem ich atak\u00f3w, chocia\u017c id\u0105 one (i to bardzo ostro) przeciw takiej partii jak PPS. Owszem, owo komunizowanie odbywa si\u0119 niejako pod szyldem obecnego rz\u0105du.\u201d
    <\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n

    To pisze \u201eS\u0142owo Wile\u0144skie\u201d i przytacza odpowiednie przyk\u0142ady.<\/p>\n\n\n\n

    KAPITA\u0141Y NIEMIECKIE<\/strong>
    A wi\u0119c jest ten silny rz\u0105d, tylko zapytujemy si\u0119, czy w wielu dziedzinach \u017cycia osi\u0105gn\u0105\u0142 on wyniki? Czy ten silny rz\u0105d doprowadzi\u0142 do porz\u0105dku stosunki na wschodzie? Czy uporz\u0105dkowa\u0142 te stosunki, kt\u00f3re tam panuj\u0105? Nast\u0119pnie \u2014 w chwili, gdy g\u0142\u00f3wne niebezpiecze\u0144stwo idzie od strony Niemiec \u2014 w tej chwili uwa\u017ca si\u0119 za rzecz najodpowiedniejsz\u0105 robi\u0107 oszcz\u0119dno\u015bci na urz\u0119dach i przedsi\u0119biorstwach pa\u0144stwowych, umieszczonych na Pomorzu, i przeprowadza\u0107 ich ewakuacj\u0119.<\/p>\n\n\n\n

    A ju\u017c najwi\u0119ksze niebezpiecze\u0144stwo \u2014 mojem zdaniem \u2014 zagra\u017ca nam od \u015al\u0105ska. Niemcy w swoich rewizjonistycznych zamiarach nie mog\u0105 powo\u0142a\u0107 si\u0119 na argument etnograficzny, bo przecie\u017c te ziemie zachodnie z ka\u017cdym rokiem staj\u0105 si\u0119 coraz bardziej polskie, o ile chodzi o ich ludno\u015b\u0107. Ale Niemcy chc\u0105 osaczy\u0107 nas ekonomicznie. W przemy\u015ble i g\u00f3rnictwie \u015al\u0105ska kapita\u0142y niemieckie nadal dominuj\u0105. Zmieni\u0142y one swoj\u0105 posta\u0107 w spos\u00f3b dla nas bardzo niebezpieczny \u2014 mianowicie kontrola rz\u0105du niemieckiego nad temi kapita\u0142ami sta\u0142a si\u0119 dzisiaj zupe\u0142nie wyra\u017ana.
    I trzeba si\u0119 liczy\u0107 z tem, \u017ce w pewnym momencie Niemcy ten atut przeciwko nam mog\u0105 wygra\u0107.<\/p>\n\n\n\n

    (P. Sanojca: Kto by\u0142 Kiedro\u0144? Nie endek? A kto by\u0142 Korfanty?<\/em>)
    Je\u017celi pan \u015bmie nazwisko zmar\u0142ego dzia\u0142acza \u015bl\u0105skiego, wi\u0119zionego za prac\u0119 narodow\u0105 na \u015al\u0105sku, tutaj miesza\u0107 do swoich wulgarnych okrzyk\u00f3w, to ja nie mam na to odpowiedzi. (Wrzawa. Marsza\u0142ek dzwoni.) G\u0142os: Do cyrku tego b\u0142azna!<\/em> G\u0142os: To obni\u017ca powag\u0119 Izby!<\/em> (Wicemarsza\u0142ek Car przywo\u0142uje do porz\u0105dku pos\u0142a Babskiego.) (Wrzawa na lewicy. G\u0142os: Skandal! Sanojca do porz\u0105dku przywo\u0142a\u0107! Bezstronno\u015b\u0107!)<\/em>
    P. Car: Jakich s\u0142\u00f3w u\u017cy\u0142 pose\u0142 Sanojca, prosz\u0119 mi powiedzie\u0107. Je\u017celi w stenogramie znajd\u0119 wyrazy obra\u017aliwe, wypowiedziane przez p. Sanojc\u0119, to zostanie przywo\u0142any do porz\u0105dku.<\/em><\/p>\n\n\n\n

    WYB\u00d3R PREZYDENTA A SEJM OBECNY<\/strong>
    Tych niebezpiecze\u0144stw jest wiele \u2014 tak wewn\u0105trz, jak i zewn\u0105trz.
    \u0179r\u00f3d\u0142em si\u0142y narodu jest mi\u0119dzy innemi powaga i autorytet jego naczelnych instytucji, w kt\u00f3re nar\u00f3d wierzy, kt\u00f3rym nar\u00f3d ufa, kt\u00f3re s\u0105 odbiciem jego woli. Tak\u0105 instytucj\u0105 nie jest Sejm dzisiejszy.
    Nie tylko dlatego, \u017ce istniej\u0105ca w nim wi\u0119kszo\u015b\u0107 powsta\u0142a drog\u0105 nadu\u017cy\u0107 i \u017ce aparat s\u0105dowy, powo\u0142any do wyrokowania o tych nadu\u017cyciach, swoich zada\u0144 nie spe\u0142ni\u0142. Ale nawet ta wi\u0119kszo\u015b\u0107 \u2014 w ten spos\u00f3b zdobyta \u2014 mog\u0142a swoj\u0105 prac\u0105, swoj\u0105 dzia\u0142alno\u015bci\u0105, chocia\u017cby prac\u0105 nad zmniejszeniem deficytu, to zaufanie w spo\u0142ecze\u0144stwie zdoby\u0107.
    Przecie\u017c zapowiadano, \u017ce wszystko b\u0119dzie dobrze, je\u017celi znajdzie si\u0119 wi\u0119kszo\u015b\u0107 \u2014 a tymczasem rozczarowanie jest ogromne.
    Cztery miesi\u0105ce dzieli nas w tej chwili od czasu, gdy pos\u0142owie i senatorowie w Zgromadzeniu Narodowem maj\u0105 dokona\u0107 wyboru Prezydenta.
    \u0179r\u00f3d\u0142em w\u0142adzy Prezydenta, kt\u00f3ry ma by\u0107 czynnikiem stoj\u0105cym ponad partiami, powinny sta\u0107 si\u0119 izby ustawodawcze, pochodz\u0105ce z wybor\u00f3w wolnych od oszustw i terroru.<\/p>\n\n\n\n

    Tak przeprowadzone wybory s\u0105 niezb\u0119dnym warunkiem tego, by przysz\u0142y Prezydent mia\u0142 \u2014 w dzisiejszem, niezwykle ci\u0119\u017ckiem po\u0142o\u017ceniu narodu i pa\u0144stwa \u2014 nale\u017cyt\u0105 powag\u0119 i znaczenie. Od spe\u0142nienia tego warunku uzale\u017cniamy stanowisko nasze w akcie wyboru Prezydenta.<\/p>\n\n\n\n

    (Oklaski na \u0142awach Stronnictwa Narodowego)<\/em><\/p>\n\n\n\n

    Tekst na podstawie jednodni\u00f3wki Stronnictwa Narodowego<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

    WINA KRYZYSU P. referent rozpocz\u0105\u0142 swoje przem\u00f3wienie od stwierdzenia generalnego charakteru kryzysu i stara\u0142 si\u0119 wykaza\u0107, \u017ce ten kryzys ma jednak swoje \u017ar\u00f3d\u0142a i \u017ce wszystko, co robiono dla zwalczenia tego kryzysu, robiono w\u0142a\u015bciwie, ostro\u017cnie, przezornie, \u017ce umiej\u0119tnie przewidywano. Niew\u0105tpliwie kryzys jest zjawiskiem powszechnym \u2014 nat\u0119\u017cenie kryzysu nie jest zjawiskiem powszechnym. Je\u017celi zwr\u00f3cimy uwag\u0119 na […]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":16786,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[41,43],"tags":[3169,3168,2919,918,2921,231,270,264,469,560,1035,1376,895,1341,349,3170,492,304],"class_list":["post-16779","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-historia-i-idea","category-okres-miedzywojenny-i-okupacja","tag-bank-polski","tag-bbwr","tag-budzet","tag-cenzura","tag-etatyzm","tag-gospodarka","tag-inflacja","tag-kryzys","tag-opozycja","tag-podatki","tag-polityka-zagraniczna","tag-propaganda","tag-roman-rybarski","tag-sanacja","tag-sejm","tag-slask","tag-stronnictwo-narodowe","tag-wybory-prezydenckie"],"yoast_head":"\n"Zaufanie narodu warunkiem naprawy". Przem\u00f3wienie Prezesa Narodowego Klubu Parlamentarnego, pos\u0142a Romana Rybarskiego na posiedzeniu Sejmu dnia 3 lutego 1933 r. - Dziennik Narodowy<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"Dziennik Narodowy to zbi\u00f3r najwa\u017cniejszych informacji dla \u015brodowiska narodowego i patriotycznego.\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/?p=16779\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"pl_PL\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\""Zaufanie narodu warunkiem naprawy". Przem\u00f3wienie Prezesa Narodowego Klubu Parlamentarnego, pos\u0142a Romana Rybarskiego na posiedzeniu Sejmu dnia 3 lutego 1933 r. - Dziennik Narodowy\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Dziennik Narodowy to zbi\u00f3r najwa\u017cniejszych informacji dla \u015brodowiska narodowego i patriotycznego.\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/?p=16779\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Dziennik Narodowy\" \/>\n<meta property=\"article:publisher\" content=\"https:\/\/www.facebook.com\/DziennikNarodowy\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2025-08-03T05:10:23+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2025-08-02T07:51:20+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/ChatGPT-Image-2-sie-2025-09_49_20-1024x683.png\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"1024\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"683\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/png\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"Redakcja\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:creator\" content=\"@Dziennik_N\" \/>\n<meta name=\"twitter:site\" content=\"@Dziennik_N\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Napisane przez\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"Redakcja\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Szacowany czas czytania\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"21 minut\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/?p=16779#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/?p=16779\"},\"author\":{\"name\":\"Redakcja\",\"@id\":\"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/#\/schema\/person\/ff639da77d6cc52c042a97f149e0e3f1\"},\"headline\":\"“Zaufanie narodu warunkiem naprawy”. Przem\u00f3wienie Prezesa Narodowego Klubu Parlamentarnego, pos\u0142a Romana Rybarskiego na posiedzeniu Sejmu dnia 3 lutego 1933 r.\",\"datePublished\":\"2025-08-03T05:10:23+00:00\",\"dateModified\":\"2025-08-02T07:51:20+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/?p=16779\"},\"wordCount\":4232,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/#organization\"},\"keywords\":[\"Bank Polski\",\"BBWR\",\"bud\u017cet\",\"cenzura\",\"etatyzm\",\"gospodarka\",\"inflacja\",\"kryzys\",\"opozycja\",\"podatki\",\"polityka zagraniczna\",\"propaganda\",\"Roman Rybarski\",\"sanacja\",\"Sejm\",\"\u015al\u0105sk\",\"Stronnictwo Narodowe\",\"wybory prezydenckie\"],\"articleSection\":[\"Historia i idea\",\"Okres mi\u0119dzywojenny i okupacja\"],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/?p=16779\",\"url\":\"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/?p=16779\",\"name\":\"\\\"Zaufanie narodu warunkiem naprawy\\\". Przem\u00f3wienie Prezesa Narodowego Klubu Parlamentarnego, pos\u0142a Romana Rybarskiego na posiedzeniu Sejmu dnia 3 lutego 1933 r. - Dziennik Narodowy\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/#website\"},\"datePublished\":\"2025-08-03T05:10:23+00:00\",\"dateModified\":\"2025-08-02T07:51:20+00:00\",\"description\":\"Dziennik Narodowy to zbi\u00f3r najwa\u017cniejszych informacji dla \u015brodowiska narodowego i patriotycznego.\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/?p=16779#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/?p=16779\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/?p=16779#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Strona g\u0142\u00f3wna\",\"item\":\"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"“Zaufanie narodu warunkiem naprawy”. Przem\u00f3wienie Prezesa Narodowego Klubu Parlamentarnego, pos\u0142a Romana Rybarskiego na posiedzeniu Sejmu dnia 3 lutego 1933 r.\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/#website\",\"url\":\"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/\",\"name\":\"Dziennik Narodowy\",\"description\":\"Dziennik Narodowy\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/#organization\"},\"alternateName\":\"Dziennik Narodowy to zbi\u00f3r najwa\u017cniejszych informacji dla \u015brodowiska narodowego i patriotycznego.\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":\"required name=search_term_string\"}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/#organization\",\"name\":\"Dziennik Narodowy\",\"alternateName\":\"Dziennik Narodowy to zbi\u00f3r najwa\u017cniejszych informacji dla \u015brodowiska narodowego i patriotycznego.\",\"url\":\"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/#\/schema\/logo\/image\/\",\"url\":\"http:\/\/dzienniknarodowy.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/dn_logo-dark-1.png\",\"contentUrl\":\"http:\/\/dzienniknarodowy.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/dn_logo-dark-1.png\",\"width\":704,\"height\":155,\"caption\":\"Dziennik Narodowy\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/#\/schema\/logo\/image\/\"},\"sameAs\":[\"https:\/\/www.facebook.com\/DziennikNarodowy\",\"https:\/\/twitter.com\/Dziennik_N\"]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/#\/schema\/person\/ff639da77d6cc52c042a97f149e0e3f1\",\"name\":\"Redakcja\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/#\/schema\/person\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/79ff7411ec10862047a34aae93d1672549efe67840169bf3eaef69cb41874242?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/79ff7411ec10862047a34aae93d1672549efe67840169bf3eaef69cb41874242?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"Redakcja\"},\"url\":\"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/?author=3\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"\"Zaufanie narodu warunkiem naprawy\". Przem\u00f3wienie Prezesa Narodowego Klubu Parlamentarnego, pos\u0142a Romana Rybarskiego na posiedzeniu Sejmu dnia 3 lutego 1933 r. - Dziennik Narodowy","description":"Dziennik Narodowy to zbi\u00f3r najwa\u017cniejszych informacji dla \u015brodowiska narodowego i patriotycznego.","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/?p=16779","og_locale":"pl_PL","og_type":"article","og_title":"\"Zaufanie narodu warunkiem naprawy\". Przem\u00f3wienie Prezesa Narodowego Klubu Parlamentarnego, pos\u0142a Romana Rybarskiego na posiedzeniu Sejmu dnia 3 lutego 1933 r. - Dziennik Narodowy","og_description":"Dziennik Narodowy to zbi\u00f3r najwa\u017cniejszych informacji dla \u015brodowiska narodowego i patriotycznego.","og_url":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/?p=16779","og_site_name":"Dziennik Narodowy","article_publisher":"https:\/\/www.facebook.com\/DziennikNarodowy","article_published_time":"2025-08-03T05:10:23+00:00","article_modified_time":"2025-08-02T07:51:20+00:00","og_image":[{"width":1024,"height":683,"url":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/ChatGPT-Image-2-sie-2025-09_49_20-1024x683.png","type":"image\/png"}],"author":"Redakcja","twitter_card":"summary_large_image","twitter_creator":"@Dziennik_N","twitter_site":"@Dziennik_N","twitter_misc":{"Napisane przez":"Redakcja","Szacowany czas czytania":"21 minut"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/?p=16779#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/?p=16779"},"author":{"name":"Redakcja","@id":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/#\/schema\/person\/ff639da77d6cc52c042a97f149e0e3f1"},"headline":"“Zaufanie narodu warunkiem naprawy”. Przem\u00f3wienie Prezesa Narodowego Klubu Parlamentarnego, pos\u0142a Romana Rybarskiego na posiedzeniu Sejmu dnia 3 lutego 1933 r.","datePublished":"2025-08-03T05:10:23+00:00","dateModified":"2025-08-02T07:51:20+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/?p=16779"},"wordCount":4232,"publisher":{"@id":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/#organization"},"keywords":["Bank Polski","BBWR","bud\u017cet","cenzura","etatyzm","gospodarka","inflacja","kryzys","opozycja","podatki","polityka zagraniczna","propaganda","Roman Rybarski","sanacja","Sejm","\u015al\u0105sk","Stronnictwo Narodowe","wybory prezydenckie"],"articleSection":["Historia i idea","Okres mi\u0119dzywojenny i okupacja"],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/?p=16779","url":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/?p=16779","name":"\"Zaufanie narodu warunkiem naprawy\". Przem\u00f3wienie Prezesa Narodowego Klubu Parlamentarnego, pos\u0142a Romana Rybarskiego na posiedzeniu Sejmu dnia 3 lutego 1933 r. - Dziennik Narodowy","isPartOf":{"@id":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/#website"},"datePublished":"2025-08-03T05:10:23+00:00","dateModified":"2025-08-02T07:51:20+00:00","description":"Dziennik Narodowy to zbi\u00f3r najwa\u017cniejszych informacji dla \u015brodowiska narodowego i patriotycznego.","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/?p=16779#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/?p=16779"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/?p=16779#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Strona g\u0142\u00f3wna","item":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"“Zaufanie narodu warunkiem naprawy”. Przem\u00f3wienie Prezesa Narodowego Klubu Parlamentarnego, pos\u0142a Romana Rybarskiego na posiedzeniu Sejmu dnia 3 lutego 1933 r."}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/#website","url":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/","name":"Dziennik Narodowy","description":"Dziennik Narodowy","publisher":{"@id":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/#organization"},"alternateName":"Dziennik Narodowy to zbi\u00f3r najwa\u017cniejszych informacji dla \u015brodowiska narodowego i patriotycznego.","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/#organization","name":"Dziennik Narodowy","alternateName":"Dziennik Narodowy to zbi\u00f3r najwa\u017cniejszych informacji dla \u015brodowiska narodowego i patriotycznego.","url":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"http:\/\/dzienniknarodowy.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/dn_logo-dark-1.png","contentUrl":"http:\/\/dzienniknarodowy.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/dn_logo-dark-1.png","width":704,"height":155,"caption":"Dziennik Narodowy"},"image":{"@id":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/#\/schema\/logo\/image\/"},"sameAs":["https:\/\/www.facebook.com\/DziennikNarodowy","https:\/\/twitter.com\/Dziennik_N"]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/#\/schema\/person\/ff639da77d6cc52c042a97f149e0e3f1","name":"Redakcja","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/#\/schema\/person\/image\/","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/79ff7411ec10862047a34aae93d1672549efe67840169bf3eaef69cb41874242?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/79ff7411ec10862047a34aae93d1672549efe67840169bf3eaef69cb41874242?s=96&d=mm&r=g","caption":"Redakcja"},"url":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/?author=3"}]}},"amp_enabled":true,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/16779","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=16779"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/16779\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":16782,"href":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/16779\/revisions\/16782"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/16786"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=16779"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=16779"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=16779"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}<br /> <b>Fatal error</b>: Uncaught wfWAFStorageFileException: Unable to save temporary file for atomic writing. in /home/klient.dhosting.pl/silnapolska/dzienniknarodowy.pl-xu9p/public_html/wp-content/plugins/wordfence/vendor/wordfence/wf-waf/src/lib/storage/file.php:34 Stack trace: #0 /home/klient.dhosting.pl/silnapolska/dzienniknarodowy.pl-xu9p/public_html/wp-content/plugins/wordfence/vendor/wordfence/wf-waf/src/lib/storage/file.php(658): wfWAFStorageFile::atomicFilePutContents('/home/klient.dh...', '<?php exit('Acc...') #1 [internal function]: wfWAFStorageFile->saveConfig('livewaf') #2 {main} thrown in <b>/home/klient.dhosting.pl/silnapolska/dzienniknarodowy.pl-xu9p/public_html/wp-content/plugins/wordfence/vendor/wordfence/wf-waf/src/lib/storage/file.php</b> on line <b>34</b><br />