Po kl\u0119sce kampanii wrze\u015bniowej 1939 roku i rozpocz\u0119ciu okupacji Polski przez Niemcy i ZSRS, \u015brodowiska narodowe, podobnie jak inne obozy polityczne, przyst\u0105pi\u0142y do tworzenia struktur konspiracyjnych. Ju\u017c w pa\u017adzierniku tego roku powo\u0142ano do \u017cycia Narodow\u0105 Organizacj\u0119 Wojskow\u0105 (NOW), kt\u00f3ra mia\u0142a stanowi\u0107 zbrojne rami\u0119 Stronnictwa Narodowego. Celem NOW by\u0142a organizacja oporu wobec obu okupant\u00f3w przy zachowaniu integralno\u015bci ideowej i organizacyjnej wzgl\u0119dem przedwojennego obozu narodowego.<\/p>\n\n\n\n
NOW rozwija\u0142a si\u0119 g\u0142\u00f3wnie w Warszawie, Krakowie, Lwowie i w innych du\u017cych o\u015brodkach miejskich. Strukturalnie by\u0142a podporz\u0105dkowana politycznym celom Stronnictwa Narodowego \u2013 k\u0142ad\u0142a nacisk nie tylko na walk\u0119 zbrojn\u0105, ale tak\u017ce na szerzenie wychowania narodowego, dzia\u0142alno\u015b\u0107 formacyjn\u0105 i dyscyplin\u0119 ideow\u0105. Niech\u0119tna wobec romantycznej wizji zryw\u00f3w, koncentrowa\u0142a si\u0119 raczej na budowie si\u0142y organizacyjnej, tworzeniu kadry dow\u00f3dczej i zabezpieczaniu przysz\u0142o\u015bci narodowej Polski po wojnie.<\/p>\n\n\n\n
Z czasem cz\u0119\u015b\u0107 NOW zosta\u0142a scalona z Armi\u0105 Krajow\u0105 \u2013 proces ten rozpocz\u0105\u0142 si\u0119 w 1942 roku i by\u0142 kontynuowany w kolejnych miesi\u0105cach. Integracja nie by\u0142a jednak pe\u0142na ani bezkonfliktowa. Du\u017ca cz\u0119\u015b\u0107 dzia\u0142aczy i oficer\u00f3w NOW sprzeciwia\u0142a si\u0119 scaleniu z AK z powodu r\u00f3\u017cnic ideowych oraz obaw o dominacj\u0119 sanacyjnego etosu w strukturach AK. Z tych napi\u0119\u0107 zrodzi\u0142a si\u0119 alternatywna koncepcja organizacyjna, kt\u00f3ra doprowadzi\u0142a do powstania Narodowych Si\u0142 Zbrojnych (NSZ). NSZ powsta\u0142y formalnie we wrze\u015bniu 1942 roku jako po\u0142\u0105czenie cz\u0119\u015bci NOW, kt\u00f3ra odrzuci\u0142a scaleniowe porozumienia z AK, z odr\u0119bnymi grupami narodowymi dzia\u0142aj\u0105cymi w konspiracji, w tym \u015brodowiskami m\u0142odzie\u017cowymi i zbrojnym ramieniem ONR “ABC”, czyli Organizacj\u0105 Wojskow\u0105 Zwi\u0105zek Jaszczurczy. Ich celem by\u0142a nie tylko walka z okupantami niemieckim i sowieckim, ale tak\u017ce przygotowanie si\u0119 do przej\u0119cia w\u0142adzy po zako\u0144czeniu wojny. NSZ budowa\u0142y w\u0142asn\u0105 sie\u0107 wojskow\u0105, wywiadowcz\u0105, propagandow\u0105 i administracyjn\u0105, a tak\u017ce opracowywa\u0142y plany przysz\u0142ego porz\u0105dku politycznego Polski opartego na zasadach katolicko-narodowych.<\/p>\n\n\n\n
Jednym z kluczowych \u015brodowisk ideowych tworz\u0105cych zaplecze NSZ by\u0142a tzw. Grupa \u201eSza\u0144ca\u201d \u2013 kr\u0105g publicyst\u00f3w, dzia\u0142aczy i konspirator\u00f3w zwi\u0105zanych z przedwojennym pismem \u201eSzaniec\u201d i organem \u201eWalka\u201d. Byli to ludzie m\u0142odszego pokolenia, inspirowani my\u015bl\u0105 Adama Doboszy\u0144skiego, Jana Mosdorfa i Zygmunta Dziarmagi, kt\u00f3rzy nadali ruchowi narodowemu w czasie wojny bardziej radykalny, ideowo sp\u00f3jny charakter. Grupa ta nie tylko kszta\u0142towa\u0142a program NSZ, ale te\u017c odpowiada\u0142a za wiele publikacji ideowych i instrukcji politycznych rozpowszechnianych w strukturach konspiracyjnych.<\/p>\n\n\n\n
Opr\u00f3cz NOW i NSZ, w konspiracji funkcjonowa\u0142y r\u00f3wnie\u017c inne inicjatywy narodowe. Do wa\u017cniejszych nale\u017cy zaliczy\u0107 Narodow\u0105 Ludow\u0105 Organizacj\u0119 Wojskow\u0105 (NLOW), kt\u00f3ra powsta\u0142a pod koniec 1939 r. w wyniku \u00a0nieuznania legalno\u015bci pa\u017adziernikowej narady aktywu\u00a0Stronnictwa Narodowego. Jej za\u0142o\u017cycielami byli dzia\u0142acze SN z dawnej frakcji m\u0142odych\u00a0J\u0119drzeja Giertycha\u00a0i\u00a0Kazimierza Kowalskiego:\u00a0Karol Stojanowski\u00a0i\u00a0Jan Mat\u0142achowski. NLOW, mimo mniejszej liczebno\u015bci, prowadzi\u0142a intensywn\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107 lokaln\u0105 i \u0142\u0105czy\u0142a etos narodowy z trosk\u0105 o sprawy spo\u0142eczne. Ponadto funkcjonowa\u0142y te\u017c r\u00f3\u017cne lokalne grupy oporu o ideologii narodowej, kt\u00f3re z czasem by\u0142y integrowane przez wi\u0119ksze organizacje. Wszystkie te struktury \u0142\u0105czy\u0142a wsp\u00f3lna cecha: podporz\u0105dkowanie walki zbrojnej g\u0142\u0119bszemu celowi ideowemu. Ruch narodowy nie traktowa\u0142 walki z okupantem jako celu samego w sobie, ale jako narz\u0119dzie prowadz\u0105ce do odrodzenia pa\u0144stwa opartego na zasadach katolickich, hierarchicznych i narodowych. St\u0105d te\u017c wynika\u0142 jego sceptycyzm wobec dzia\u0142a\u0144 spontanicznych, ryzykownych czy politycznie nieprzemy\u015blanych.<\/p>\n\n\n\n
Postawa \u015brodowisk narodowych wobec decyzji o rozpocz\u0119ciu powstania warszawskiego by\u0142a zasadniczo sceptyczna \u2013 momentami wr\u0119cz jednoznacznie krytyczna. W przeciwie\u0144stwie do wielu dzia\u0142aczy Armii Krajowej i \u015brodowisk zwi\u0105zanych z rz\u0105dem londy\u0144skim, narodowcy nie uwa\u017cali zbrojnego zrywu w Warszawie za akt strategicznie uzasadniony czy politycznie konieczny. Ich stanowisko opiera\u0142o si\u0119 nie tyle na braku odwagi czy defetyzmie, co na g\u0142\u0119boko zakorzenionym przekonaniu, \u017ce cena za tego typu dzia\u0142ania mo\u017ce okaza\u0107 si\u0119 zbyt wysoka \u2013 zw\u0142aszcza w kontek\u015bcie wcze\u015bniejszych do\u015bwiadcze\u0144 narodowych i reali\u00f3w okupacyjnych.<\/p>\n\n\n\n
Jednym z najg\u0142o\u015bniejszych krytyk\u00f3w powstania jeszcze zanim wybuch\u0142o, by\u0142 Adam Doboszy\u0144ski – czo\u0142owy ideolog ruchu narodowego, przedwojenny pose\u0142 i autor licznych pism spo\u0142eczno-politycznych. W artykule opublikowanym w listopadzie 1943 roku pod tytu\u0142em \u201eEkonomia krwi\u201d, Doboszy\u0144ski przestrzega\u0142 przed powielaniem b\u0142\u0119d\u00f3w XIX-wiecznych powsta\u0144 narodowych. Pisa\u0142: \u201ePrzez dwie\u015bcie lat niewoli ci\u0105goty powsta\u0144cze zaszczepiali Polakom ich wrogowie, ci\u0105gn\u0105cy korzy\u015bci z nieudanych zryw\u00f3w, kt\u00f3rych g\u0142\u00f3wnym efektem by\u0142o wyniszczenie najbardziej ideowych i patriotycznych jednostek narodu.\u201d<\/em> Uwa\u017ca\u0142, \u017ce ten mechanizm wyniszczenia narodowej elity zosta\u0142 cynicznie wykorzystany przez przeciwnik\u00f3w Polski, zar\u00f3wno zewn\u0119trznych, jak i wewn\u0119trznych.<\/p>\n\n\n\n Doboszy\u0144ski przeciwstawia\u0142 tej logice ide\u0119 \u201eekonomii krwi\u201d \u2013 koncepcj\u0119 strategicznego gospodarowania ludzkim potencja\u0142em narodu. W jego uj\u0119ciu, rozlew krwi m\u00f3g\u0142 by\u0107 usprawiedliwiony tylko wtedy, gdy przynosi\u0142 realne efekty polityczne i militarne. W przeciwnym razie by\u0142 niepotrzebnym m\u0119cze\u0144stwem. Pisa\u0142 z naciskiem, \u017ce powsta\u0144cze zrywy prowadz\u0105 do \u201edobrowolnego ofiarowania si\u0119 na rze\u017a najlepszego elementu narodowego\u201d<\/em> \u2013 i \u017ce jest to mechanizm, kt\u00f3rego Polska powinna si\u0119 wyzby\u0107, je\u015bli chce odzyska\u0107 suwerenno\u015b\u0107 i odbudowa\u0107 potencja\u0142 pa\u0144stwowy po wojnie.<\/p>\n\n\n\n Kiedy w sierpniu 1944 roku rozpocz\u0119\u0142y si\u0119 walki w Warszawie, wielu narodowc\u00f3w uzna\u0142o, \u017ce potwierdzi\u0142y si\u0119 najczarniejsze przewidywania Doboszy\u0144skiego. NSZ oraz \u015brodowiska skupione wok\u00f3\u0142 \u201eSza\u0144ca\u201d publikowa\u0142y w prasie konspiracyjnej stanowiska podkre\u015blaj\u0105ce tragizm sytuacji i zarzucaj\u0105ce Komendzie G\u0142\u00f3wnej AK zbytni\u0105 uleg\u0142o\u015b\u0107 wobec nacisk\u00f3w politycznych z Londynu oraz z\u0142udzenia co do reakcji ZSRR. Dla narodowc\u00f3w by\u0142o jasne, \u017ce Armia Czerwona nie wesprze powstania, a Niemcy zastosuj\u0105 brutalny odwet wobec ludno\u015bci cywilnej. Te przewidywania niestety okaza\u0142y si\u0119 trafne \u2013 co tylko umocni\u0142o ich w przekonaniu, \u017ce decyzja o powstaniu by\u0142a politycznym b\u0142\u0119dem.<\/p>\n\n\n\n W artykule opublikowanym ju\u017c po powstaniu, w listopadzie 1944 roku, Doboszy\u0144ski pisa\u0142 wprost: \u201ePowstanie Warszawskie by\u0142o nie tylko tragiczn\u0105 pomy\u0142k\u0105, ale te\u017c moralnym bankructwem ludzi, kt\u00f3rzy je rozp\u0119tali.\u201d<\/em> Zarzuca\u0142 dow\u00f3dztwu AK nie tylko nieodpowiedzialno\u015b\u0107, ale te\u017c uleganie romantycznej wizji zrywu, kt\u00f3ra nie uwzgl\u0119dnia\u0142a kalkulacji strategicznej ani troski o \u017cycie ludno\u015bci cywilnej. R\u00f3wnie ostre by\u0142o podsumowanie M\u0142odzie\u017cy Wszechpolskiej opublikowane w tym samym czasie. “Powstanie warszawskie przynios\u0142o Polsce niepowetowane straty, prawie \u017cadnych natomiast korzy\u015bci. Wywo\u0142anie powstania jest karygodn\u0105 zbrodni\u0105, za kt\u00f3r\u0105 odpowiedzialno\u015b\u0107 ponosz\u0105 pewne polskie o\u015brodki. Tak oceni\u0142o to te wypadki spo\u0142ecze\u0144stwo, tak wygl\u0105daj\u0105 one w rzeczywisto\u015bci. Starsi politycy wstrzymuj\u0105 si\u0119 jeszcze od zaj\u0119cia wyra\u017anego stanowisko wobec tych wydarze\u0144. My, m\u0142odzi, uwa\u017camy, \u017ce jedynie jasne u\u015bwiadomienie prawdy, mo\u017ce oczy\u015bci\u0107 atmosfer\u0119. Winni musz\u0105 ponie\u015b\u0107 odpowiedzialno\u015b\u0107, tylko w ten spos\u00f3b zdo\u0142a si\u0119 utrzyma\u0107 autorytet naszych instytucji i w\u0142adz. S\u0105 one sta\u0142e, niezale\u017cne od ludzi, kt\u00f3rzy je sprawuj\u0105 i za ich sprawowanie ponosz\u0105 odpowiedzialno\u015b\u0107<\/em> – pisali m\u0142odzi dzia\u0142acze.<\/p>\n\n\n\n To w\u0142a\u015bnie troska o \u201esubstancj\u0119 biologiczn\u0105 narodu\u201d \u2013 o jego przysz\u0142e kadry, m\u0142odzie\u017c, inteligencj\u0119, duchowie\u0144stwo \u2013 by\u0142a dla narodowc\u00f3w kluczowa. Ich sceptycyzm wobec powstania nie by\u0142 wyrazem oportunizmu, lecz konsekwentnej postawy, kt\u00f3ra zak\u0142ada\u0142a, \u017ce nar\u00f3d musi si\u0119 odbudowa\u0107, a nie wyniszcza\u0107. Dlatego te\u017c odrzucali oni ide\u0119 \u201e\u015bwi\u0119tego obowi\u0105zku walki za wszelk\u0105 cen\u0119\u201d, uwa\u017caj\u0105c j\u0105 za naiwn\u0105 i potencjalnie zgubn\u0105.<\/p>\n\n\n\n Jednak rzeczywisto\u015b\u0107 sierpnia 1944 roku okaza\u0142a si\u0119 bardziej skomplikowana ni\u017c ideologiczne deklaracje. Gdy rozkaz do walki sta\u0142 si\u0119 faktem dokonanym, \u017co\u0142nierze NSZ i NOW obecni w Warszawie w ogromnej wi\u0119kszo\u015bci przyst\u0105pili do walki \u2013 cz\u0119sto bez formalnego rozkazu od swoich prze\u0142o\u017conych, lecz z poczucia moralnego obowi\u0105zku wobec miasta i towarzyszy. Wed\u0142ug r\u00f3\u017cnych szacunk\u00f3w, w Powstaniu wzi\u0119\u0142o udzia\u0142 od 1500 do nawet 4800 \u017co\u0142nierzy zwi\u0105zanych ze \u015brodowiskiem narodowym \u2013 w tym ca\u0142e kompanie i plutony operuj\u0105ce w ramach AK lub samodzielnych oddzia\u0142\u00f3w NSZ-AK.<\/p>\n\n\n\n By\u0142 to akt \u015bwiadomego zawieszenia r\u00f3\u017cnic ideowych na rzecz wsp\u00f3lnego celu obrony Warszawy. Jak pisa\u0142 po latach jeden z uczestnik\u00f3w zgrupowania \u201eChrobry II\u201d, narodowcy \u201enie przyszli do Powstania jako entuzja\u015bci polityki dow\u00f3dztwa AK, ale jako Polacy, kt\u00f3rym nie wypada\u0142o pozosta\u0107 w domu, gdy p\u0142on\u0119\u0142o ich miasto.\u201d<\/em> To \u015bwiadectwo dobrze oddaje skomplikowan\u0105 relacj\u0119 mi\u0119dzy ideow\u0105 krytyk\u0105 a praktycznym wyborem \u2013 wyborem, kt\u00f3ry oznacza\u0142 walk\u0119 i ofiar\u0119.<\/p>\n\n\n\n Podsumowuj\u0105c, narodowcy postrzegali Powstanie Warszawskie jako b\u0142\u0105d \u2013 zar\u00f3wno z punktu widzenia strategii wojennej, jak i interesu narodowego. Ich krytyka oparta by\u0142a na wieloletniej refleksji nad losem Polski i narodowej elity, kt\u00f3ra zbyt cz\u0119sto gin\u0119\u0142a w zrywach pozbawionych szans na zwyci\u0119stwo. Koncepcja \u201eekonomii krwi\u201d Doboszy\u0144skiego stanowi\u0142a nie tylko pr\u00f3b\u0119 analizy sytuacji bie\u017c\u0105cej, ale te\u017c g\u0142\u0119bszy namys\u0142 nad tym, czym powinien by\u0107 patriotyzm w czasach pr\u00f3by \u2013 nie tylko emocj\u0105, ale te\u017c odpowiedzialno\u015bci\u0105 za przysz\u0142o\u015b\u0107 narodu. Jednocze\u015bnie ich postawa w sierpniu 1944 roku dowodzi, \u017ce nie by\u0142a to ideologia zimna czy nieludzka \u2013 lecz oparta na g\u0142\u0119bokim poczuciu obowi\u0105zku, kt\u00f3re w godzinie pr\u00f3by zwyci\u0119\u017cy\u0142o nad polityczn\u0105 kalkulacj\u0105.<\/p>\n\n\n\n Mimo wcze\u015bniejszych w\u0105tpliwo\u015bci i krytyki, gdy tylko w sierpniu 1944 roku rozleg\u0142y si\u0119 pierwsze strza\u0142y, narodowcy (zar\u00f3wno \u017co\u0142nierze Narodowej Organizacji Wojskowej, jak i Narodowych Si\u0142 Zbrojnych) przyst\u0105pili do powstania warszawskiego z pe\u0142nym zaanga\u017cowaniem. Wbrew powszechnemu przekonaniu, \u017ce ich sceptycyzm m\u00f3g\u0142 skutkowa\u0107 bierno\u015bci\u0105, w rzeczywisto\u015bci wykazali si\u0119 wysok\u0105 dyscyplin\u0105, determinacj\u0105 i ofiarno\u015bci\u0105. W praktyce niemal wszyscy obecni w Warszawie cz\u0142onkowie tych formacji wzi\u0119li udzia\u0142 w walce, podporz\u0105dkowuj\u0105c si\u0119 strukturze Armii Krajowej lub dzia\u0142aj\u0105c w autonomicznych oddzia\u0142ach NSZ-AK.<\/p>\n\n\n\n Szacuje si\u0119, \u017ce w powstaniu uczestniczy\u0142o oko\u0142o 1 500 do 4 800 \u017co\u0142nierzy NSZ oraz ok. 1 000 cz\u0142onk\u00f3w NOW. R\u00f3\u017cnice w liczbach wynikaj\u0105 z trudno\u015bci w dokumentacji i rozproszenia oddzia\u0142\u00f3w, kt\u00f3re cz\u0119sto walczy\u0142y pod kryptonimami lub w strukturach przej\u015bciowych. W rzeczywisto\u015bci wiele oddzia\u0142\u00f3w narodowych dzia\u0142a\u0142o pod szyldem AK, niekiedy przej\u015bciowo wcielaj\u0105c si\u0119 do zgrupowa\u0144 takich jak \u201eChrobry II\u201d czy \u201eRados\u0142aw\u201d, gdzie struktura organizacyjna by\u0142a mniej istotna ni\u017c zdolno\u015b\u0107 bojowa i lojalno\u015b\u0107 wobec wsp\u00f3lnego celu.<\/p>\n\n\n\n Przyk\u0142adem zaanga\u017cowania narodowc\u00f3w jest kompania \u201eWarszawianka\u201d, zwi\u0105zana z NSZ, kt\u00f3ra dzia\u0142a\u0142a g\u0142\u00f3wnie na Woli i w \u015ar\u00f3dmie\u015bciu. Sk\u0142ada\u0142a si\u0119 z oko\u0142o 80\u2013170 \u017co\u0142nierzy, w\u015br\u00f3d kt\u00f3rych znajdowali si\u0119 zar\u00f3wno przedwojenni aktywi\u015bci, jak i m\u0142odzi konspiratorzy. Walczyli z wielkim po\u015bwi\u0119ceniem, broni\u0105c m.in. reduty przy ul. Ogrodowej, a ich udzia\u0142 w walkach uznawany jest za jeden z lepiej zorganizowanych epizod\u00f3w NSZ w Powstaniu. Innym wa\u017cnym o\u015brodkiem obecno\u015bci narodowc\u00f3w by\u0142o zgrupowanie \u201eChrobry II\u201d, gdzie walczyli m.in. cz\u0142onkowie NSZ scaleni z AK oraz niezwi\u0105zany z ruchem narodowym Witold Pilecki. Do najbardziej znanych postaci nale\u017ca\u0142 por. Jerzy Sienkiewicz ps. \u201eJur\u201d, kt\u00f3ry dowodzi\u0142 jednym z pluton\u00f3w i zgin\u0105\u0142 w walce na terenie \u015ar\u00f3dmie\u015bcia. Jego postawa by\u0142a przyk\u0142adem tej narodowej odwagi, kt\u00f3ra mimo krytyki politycznej decyzji o powstaniu nie odm\u00f3wi\u0142a walki u boku mieszka\u0144c\u00f3w stolicy.<\/p>\n\n\n\n Warto te\u017c wspomnie\u0107 o postaci Stanis\u0142awa Kasznicy, p\u00f3\u017aniejszego ostatniego komendanta g\u0142\u00f3wnego NSZ, kt\u00f3ry cho\u0107 nie walczy\u0142 bezpo\u015brednio w Powstaniu, odgrywa\u0142 wa\u017cn\u0105 rol\u0119 w koordynowaniu dzia\u0142a\u0144 NSZ w Generalnym Gubernatorstwie. W tym czasie wspiera\u0142 przekazywanie ludzi i \u015brodk\u00f3w do Warszawy. Najwi\u0119kszym zwartym oddzia\u0142em NSZ, kt\u00f3ry bra\u0142 udzia\u0142 w walkach w samej stolicy, by\u0142a Brygada Dyspozycyjno-Zmotoryzowana \u201eKo\u0142o\u201d. Formacja ta broni\u0142a Starego Miasta, tocz\u0105c ci\u0119\u017ckie walki u boku innych jednostek powsta\u0144czych. dzia\u0142a\u0142 Pu\u0142k Rozpoznawczy \u201eBaczy\u0144skiego\u201d oraz Legia Akademicka NSZ. Sw\u00f3j udzia\u0142 mia\u0142y tak\u017ce jednostki artylerii \u2013 Dywizjon Artylerii Zmotoryzowanej \u201eM\u0142ot\u201d \u2013 oraz formacje \u017candarmerii, jak oddzia\u0142 \u201eBarry\u201d mjr. W\u0142odzimierza Kozakiewicza, w\u0142\u0105czony w sk\u0142ad Grupy \u201eP\u00f3\u0142noc\u201d Armii Krajowej. Powsta\u0142y r\u00f3wnie\u017c dwa symboliczne zwi\u0105zki dywizyjne NSZ. 1. Dywizja Piechoty zosta\u0142a zawi\u0105zana 8 sierpnia i obejmowa\u0142a Pu\u0142k im. gen. W\u0142adys\u0142awa Sikorskiego, Pu\u0142k im. gen. Jana Henryka D\u0105browskiego oraz Pu\u0142k im. hetmana Stefana Czarnieckiego. R\u00f3wnolegle powo\u0142ano Zgrupowanie 2. Dywizji Piechoty, sk\u0142adaj\u0105ce si\u0119 z Pu\u0142ku Czwartak\u00f3w, Legii Pu\u0142awskiej oraz Pu\u0142ku im. gen. Romualda Traugutta. Do walki w stolicy w\u0142\u0105czono tak\u017ce mniejsze kompanie i oddzia\u0142y specjalistyczne, takie jak Kompania Uzbrojeniowa kpt. \u201eJury\u201d, Kompania ppor. Leonarda Kancelarczyka ps. \u201eJeremi\u201d, Kompania \u201ePiat\u00f3w\u201d pod dow\u00f3dztwem Czes\u0142awa Kajetana Stulkiewicza ps. \u201eWir\u201d czy Kompania \u201eTadeusz Czarny\u201d por. Tadeusza S\u0142omi\u0144skiego. Operowa\u0142y tak\u017ce oddzia\u0142y dyspozycyjne Komendy Placu Warszawa-\u015ar\u00f3dmie\u015bcie-Po\u0142udnie. W sk\u0142ad Zgrupowania \u201eGozdawa\u201d weszli r\u00f3wnie\u017c \u017co\u0142nierze Batalionu im. Stefana Czarnieckiego.<\/p>\n\n\n\n Narodowa Organizacja Wojskowa wystawi\u0142a m.in. batalion “Gustaw”, kt\u00f3ry walczy\u0142 w I Obwodzie na Starym Mie\u015bcie oraz wywodz\u0105cy si\u0119 z jego cz\u0119\u015bcie batalion “Harna\u015b” ze \u015ar\u00f3dmie\u015bcia (byli w nim. m.in. Wies\u0142aw Chrzanowski i Witold Kie\u017cun)<\/p>\n\n\n\n Obok walki zbrojnej, narodowcy brali r\u00f3wnie\u017c udzia\u0142 w dzia\u0142aniach pomocniczych: obs\u0142udze szpitali powsta\u0144czych, kolporta\u017cu prasy, \u0142\u0105czno\u015bci, budowie barykad. Kobiety zwi\u0105zane z obozem narodowym s\u0142u\u017cy\u0142y jako sanitariuszki i \u0142\u0105czniczki, cz\u0119sto z nara\u017ceniem \u017cycia. Ich zaanga\u017cowanie r\u00f3wnie\u017c nie by\u0142o przypadkowe \u2013 wynika\u0142o z silnej etyki s\u0142u\u017cby i ofiary, jak\u0105 ob\u00f3z narodowy wpisywa\u0142 w swoje wychowanie m\u0142odzie\u017cy. Postawa narodowc\u00f3w w powstaniu warszawskim by\u0142a r\u00f3wnie\u017c \u015bwiadectwem ich zdolno\u015bci do kompromisu w obliczu zagro\u017cenia wy\u017cszego rz\u0119du. Cho\u0107 politycznie odr\u0119bni i cz\u0119sto skonfliktowani z kierownictwem AK, na czas walk od\u0142o\u017cyli spory, uznaj\u0105c potrzeb\u0119 jedno\u015bci narodowej. Ta decyzja, cho\u0107 pragmatyczna, mia\u0142a tak\u017ce wymiar moralny. Oddzia\u0142y narodowe nie wykaza\u0142y ani \u015bladu bierno\u015bci; przeciwnie \u2013 walczy\u0142y na r\u00f3wni z innymi, a ich ofiara wpisuje si\u0119 w heroiczny etos sierpnia \u201944.<\/p>\n\n\n\n Dla wielu narodowc\u00f3w, zw\u0142aszcza tych wywodz\u0105cych si\u0119 z do\u015bwiadcze\u0144 I wojny \u015bwiatowej i p\u00f3\u017aniejszej walki o granice Rzeczypospolitej, patriotyzm nie oznacza\u0142 spontanicznego buntu, ale odpowiedzialno\u015b\u0107 za przysz\u0142o\u015b\u0107 narodu jako ca\u0142o\u015bci. Krytycy tej postawy zarzucaj\u0105 jej pragmatyzm granicz\u0105cy z oportunizmem, wskazuj\u0105c, \u017ce w momentach pr\u00f3by nar\u00f3d musi by\u0107 got\u00f3w do ofiary, nawet je\u015bli jej skuteczno\u015b\u0107 jest niepewna. Jednak narodowcy nie kwestionowali warto\u015bci ofiary jako takiej \u2014 podwa\u017cali natomiast sensowno\u015b\u0107 ofiary nieprzemy\u015blanej, niepopartej szans\u0105 na realny zysk polityczny lub wojskowy.<\/p>\n\n\n\n Kontrast ten najlepiej wida\u0107 w por\u00f3wnaniu z dominuj\u0105cym w AK etosem czynu zbrojnego, wywodz\u0105cym si\u0119 z tradycji Pi\u0142sudskiego i legionowej wizji polityki. O ile AK zak\u0142ada\u0142a, \u017ce zbrojne wyst\u0105pienie w stolicy b\u0119dzie sygna\u0142em politycznym i moralnym dla \u015bwiata oraz elementem budowy przysz\u0142ej suwerenno\u015bci Polski, o tyle narodowcy uwa\u017cali, \u017ce skuteczno\u015b\u0107 a nie symboliczno\u015b\u0107 powinna by\u0107 kryterium oceny dzia\u0142a\u0144 wojennych. St\u0105d ich sprzeciw wobec powstania, kt\u00f3re w ich ocenie nie mia\u0142o dostatecznego zaplecza ani politycznego, ani militarnego. Z drugiej strony, krytyka narodowc\u00f3w nie przekroczy\u0142a granicy lojalno\u015bci. Gdy dosz\u0142o do wybuchu powstania, ci sami ludzie, kt\u00f3rzy jeszcze dzie\u0144 wcze\u015bniej uwa\u017cali je za b\u0142\u0105d, chwycili za bro\u0144 i stan\u0119li do walki. Ten moment jest kluczowy dla zrozumienia ich postawy: narodowcy rozr\u00f3\u017cniali ocen\u0119 polityczn\u0105 od moralnej odpowiedzialno\u015bci. Uwa\u017cali decyzj\u0119 o powstaniu za nierozs\u0105dn\u0105, ale walki o Warszaw\u0119 w sytuacji dokonanej, za obowi\u0105zek. W tym sensie ich dzia\u0142anie by\u0142o wyrazem g\u0142\u0119boko zakorzenionej etyki narodowej, kt\u00f3ra \u0142\u0105czy\u0142a rozum z lojalno\u015bci\u0105 wobec wsp\u00f3lnoty.<\/p>\n\n\n\n Narodowcy pokazali, \u017ce nawet g\u0142\u0119boki sceptycyzm wobec politycznych kalkulacji nie wyklucza najwy\u017cszej ofiary na rzecz wsp\u00f3lnoty. Ich postawa, d\u0142ugo przemilczana i marginalizowana, domaga si\u0119 dzi\u015b uczciwego miejsca w pami\u0119ci historycznej. Bo cho\u0107 patrzyli na Powstanie inaczej ni\u017c jego inicjatorzy, to umierali na tych samych barykadach \u2014 za t\u0119 sam\u0105 Warszaw\u0119.<\/p>\n\n\n\n Magdalena Korczak<\/strong><\/p>\n\n\n\n <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Powstanie warszawskie, rozpocz\u0119te 1 sierpnia 1944 roku, jest jednym z najbardziej tragicznych i zarazem symbolicznych wydarze\u0144 w historii Polski XX wieku. Przez wiele dekad funkcjonowa\u0142o w polskiej \u015bwiadomo\u015bci narodowej jako akt heroicznego zrywu, \u015bwiadectwo nieugi\u0119tej woli wolno\u015bci i niezale\u017cno\u015bci. Jednak nie wszyscy uczestnicy \u017cycia politycznego i ideowego II Rzeczypospolitej oraz Polskiego Pa\u0144stwa Podziemnego podzielali ten […]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":16765,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[41,43],"tags":[1362,3147,2353,2256,541,3149,334,2044,605,336,2265,715,492,3146,3148],"class_list":["post-16766","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-historia-i-idea","category-okres-miedzywojenny-i-okupacja","tag-adam-doboszynski","tag-ekonomia-krwi","tag-grupa-szanca","tag-historia-polski","tag-konspiracja","tag-krytyka-powstania","tag-liga-narodowa","tag-narodowcy","tag-nlow","tag-nsz","tag-patriotyzm","tag-powstanie-warszawskie","tag-stronnictwo-narodowe","tag-szczerbiec","tag-warszawa-1944"],"yoast_head":"\nWalka<\/h3>\n\n\n\n