{"id":16624,"date":"2025-07-22T01:00:00","date_gmt":"2025-07-21T23:00:00","guid":{"rendered":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/?p=16624"},"modified":"2025-08-02T07:33:46","modified_gmt":"2025-08-02T05:33:46","slug":"przemowienie-prof-romana-rybarskiego-prezesaa-kn","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/?p=16624","title":{"rendered":"Przem\u00f3wienie prof. Romana Rybarskiego, prezesa Klubu Narodowego, wyg\u0142oszone w Sejmie 30 stycznia 1929 roku podczas og\u00f3lnej debaty bud\u017cetowej na rok 1929\/1930"},"content":{"rendered":"\n<p><strong>Wysoka Izbo!<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><br>Praca bud\u017cetowa w tym Sejmie nie odbywa si\u0119 w normalnych warunkach, bo ka\u017cdy z nas, kt\u00f3ry bierze udzia\u0142 w obradach, nieustannie zadaje sobie pytanie, czy ta praca jest rzeczywista, czy pozorna, czy my naprawd\u0119 uchwalamy bud\u017cet pa\u0144stwowy w tym znaczeniu, jak taki bud\u017cet nale\u017cy rozumie\u0107. Pod tym wzgl\u0119dem istniej\u0105 wielkie w\u0105tpliwo\u015bci.<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">KRYJ\u00d3WKI BUD\u017bETOWE<\/h3>\n\n\n\n<p>Najpierw zdarza si\u0119 cz\u0119sto, \u017ce uchwalamy co\u015b, czego nie znamy. By nie by\u0107 go\u0142os\u0142ownym, dam przyk\u0142ad. W zesz\u0142ym roku uchwalili\u015bmy p\u00f3\u0142 miliona z\u0142otych w bud\u017cecie ministerstwa o\u015bwiaty na og\u00f3lne cele o\u015bwiatowe. W tym roku dowiedzieli\u015bmy si\u0119, \u017ce w tych og\u00f3lnych celach o\u015bwiatowych mie\u015bci si\u0119 50.000 z\u0142 na wydatki reprezentacyjne. To by\u0142a nowo\u015b\u0107 dla nas wszystkich. Jaki zwi\u0105zek ma ten wydatek z og\u00f3ln\u0105 o\u015bwiat\u0105 \u2013 trudno dociec.<\/p>\n\n\n\n<p>Dalej \u2013 czasami ka\u017ce si\u0119 nam uchwala\u0107 pozycje, kt\u00f3re po raz pierwszy zjawiaj\u0105 si\u0119 w bud\u017cecie, a kt\u00f3re ju\u017c s\u0105 przes\u0105dzone poza bud\u017cetow\u0105 gospodark\u0105 rz\u0105du. W bud\u017cecie figuruje 700.000 z\u0142 na zapocz\u0105tkowanie wykupu Druskienik. Tymczasem dowiadujemy si\u0119, \u017ce ju\u017c w lecie zesz\u0142ego roku Bank Gospodarstwa Krajowego na zlecenie rz\u0105du kupi\u0142 t\u0119 posiad\u0142o\u015b\u0107, i to, co si\u0119 nazywa w bud\u017cecie \u201ezapocz\u0105tkowaniem wykupu Druskienik\u201d, jest sum\u0105 przeznaczon\u0105 na zwrot d\u0142ugu w Banku Gospodarstwa Krajowego.<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">PRZEKROCZENIA BEZ KONTROLI<\/h3>\n\n\n\n<p>Od pocz\u0105tku tego Sejmu upominamy si\u0119 o przed\u0142o\u017cenie przez rz\u0105d kredyt\u00f3w dodatkowych za rok 1927\/28. Sprawa ta dotychczas nie zosta\u0142a za\u0142atwiona. Mamy bie\u017c\u0105cy rok bud\u017cetowy i dowiadujemy si\u0119, \u017ce od kwietnia do grudnia ju\u017c par\u0119 ministerstw przekroczy\u0142o sumy preliminowane w bud\u017cecie. Ministerstwo Reform Rolnych przekroczy\u0142o swoj\u0105 sum\u0119 o 24,8%, Ministerstwo Skarbu o 4,4%, a w styczniu ca\u0142y szereg ministerstw przekroczy\u0142 to, co parlament zaaprobowa\u0142.<\/p>\n\n\n\n<p>Rz\u0105d do tej chwili nie skorzysta\u0142 z mo\u017cliwo\u015bci wyst\u0105pienia z wnioskiem o kredyty dodatkowe, nie spe\u0142ni\u0142 swego obowi\u0105zku, jakkolwiek sesja bud\u017cetowa dobiega ko\u0144ca.<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">DWA BUD\u017bETY<\/h3>\n\n\n\n<p>Ot\u00f3\u017c stajemy wobec takiego stanu rzeczy, \u017ce mamy dwa bud\u017cety: jeden uchwalany przez parlament, drugi \u2013 uchwalany przez Rad\u0119 Ministr\u00f3w. Jeden bud\u017cet jest niezupe\u0142ny, drugi uzupe\u0142nia sama administracja. Parlament w tych warunkach jest pozbawiony swego najbardziej elementarnego prawa. W tych warunkach nie jest parlamentem.<\/p>\n\n\n\n<p>W ustawie skarbowej, kt\u00f3r\u0105 obecnie komisja proponuje, wi\u0119kszo\u015b\u0107 komisji wprowadzi\u0142a pewne poprawki, zmierzaj\u0105ce do ograniczenia dowolno\u015bci rz\u0105du. Pragnie si\u0119 uczyni\u0107 bardziej jasnym prawo bud\u017cetowe, ale nie wiadomo, czy to si\u0119 zda na wiele. Bo dzisiaj w Polsce sprawdza si\u0119 przys\u0142owie z XVII wieku: <em>\u201eCho\u0107by sami anieli statut pisali, to diabe\u0142 w nim dziur\u0119 znajdzie\u201d.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>Przekroczenie bud\u017cetu mo\u017ce si\u0119 odbywa\u0107 nie tylko przez wyszukiwanie luk w prawie, lecz tak\u017ce przez jawne, otwarte gwa\u0142cenie tych norm.<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">OSZCZ\u0118DNO\u015aCI A SYTUACJA GOSPODARCZA<\/h3>\n\n\n\n<p>Je\u017celi zastrzegamy si\u0119 przeciwko wzrostowi bud\u017cetu, to nie tylko z powod\u00f3w prawnych, ale tak\u017ce ekonomicznych i finansowych. Jeste\u015bmy opozycj\u0105, ale nie wyra\u017camy jej przez ch\u0119\u0107 zwi\u0119kszania wydatk\u00f3w bez troski o r\u00f3wnowag\u0119. Potrzeby pa\u0144stwowe powinny by\u0107 zaspokajane bez powi\u0119kszania og\u00f3lnego obci\u0105\u017cenia skarbowego ludno\u015bci.<\/p>\n\n\n\n<p>Polska ma wielkie si\u0142y gospodarcze \u2013 ale by\u0142oby naiwno\u015bci\u0105 nie widzie\u0107 s\u0142abo\u015bci. Nasz eksport w 1928 r. zmniejszy\u0142 si\u0119 o 67 milion\u00f3w z\u0142otych w por\u00f3wnaniu z 1927 r., podczas gdy inne pa\u0144stwa odnotowa\u0142y wzrost.<\/p>\n\n\n\n<p>Polska ma jedn\u0105 z najwy\u017cszych st\u00f3p procentowych w Europie \u2013 wy\u017csz\u0105 nawet ni\u017c Rosja sowiecka. Bez obni\u017cenia tej stopy nie zbudujemy niezale\u017cno\u015bci gospodarczej ani w\u0142asnego kapita\u0142u.<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">NIER\u00d3WNE TEMPO WZROSTU DOCHOD\u00d3W I OSZCZ\u0118DNO\u015aCI<\/h3>\n\n\n\n<p>W latach 1926\u20131928 dochody pa\u0144stwa z podatk\u00f3w wzros\u0142y o setki milion\u00f3w z\u0142otych, tymczasem oszcz\u0119dno\u015bci w kasach oszcz\u0119dno\u015bciowych wzros\u0142y znacznie mniej. W Polsce oszcz\u0119dno\u015bci stanowi\u0105 u\u0142amek tego, co zbiera si\u0119 z podatk\u00f3w \u2013 odwrotnie ni\u017c w innych pa\u0144stwach.<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">CI\u0118\u017bARY SAMORZ\u0104D\u00d3W<\/h3>\n\n\n\n<p>Dekrety prezydenckie nak\u0142adaj\u0105 nowe obowi\u0105zki na samorz\u0105dy, bez zapewnienia im \u017ar\u00f3de\u0142 finansowania. Cz\u0119sto w\u0142adze nadzorcze, op\u0142acane przez samorz\u0105dy, nakazuj\u0105 im zwi\u0119ksza\u0107 wydatki.<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">PRZYK\u0141AD PIOTRKOWA TRYBUNALSKIEGO<\/h3>\n\n\n\n<p>W 1925 r. obci\u0105\u017cenie podatkowe mieszka\u0144ca wynosi\u0142o 28 z\u0142. W bud\u017cecie na 1928\/29 \u2013 98 z\u0142. Obci\u0105\u017cenie komunalne rodziny wynosi oko\u0142o 500 z\u0142, a pa\u0144stwowe \u2013 co najmniej drugie tyle. Czyli jedna rodzina musi przeznaczy\u0107 1000 z\u0142 rocznie na podatki.<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">CEL: OSZCZ\u0118DNO\u015a\u0106 I PRZEWIDYWALNO\u015a\u0106<\/h3>\n\n\n\n<p>Potrzebujemy wydatk\u00f3w na drogi, szko\u0142y, wojsko \u2013 ale chcemy, by dochody pa\u0144stwa ros\u0142y naturalnie, przez wzrost produkcji i konsumpcji, a nie przez mechaniczne zwi\u0119kszanie obci\u0105\u017ce\u0144. Dlatego opowiadamy si\u0119 za oszcz\u0119dno\u015bciami.<\/p>\n\n\n\n<p>Sytuacja w sk\u0142adzie staje si\u0119 niezmiernie przykra ze wzgl\u0119du na objawy nie tylko zaniku dobrej woli do konsolidacji element\u00f3w, jakie z\u0142o\u017cy\u0142y si\u0119 na powstanie rz\u0105du i Bezpartyjnego Bloku, w prasie utrzymywanej przez czynniki rz\u0105dowe, ale tak\u017ce elementarnej kultury politycznej.<\/p>\n\n\n\n<p>Przedstawiciel Bezpartyjnego Bloku stwierdza, \u017ce jest prasa utrzymywana przez czynniki rz\u0105dowe. Opozycja nasza nie idzie tak daleko, \u017ceby przypuszcza\u0107, \u017ce to si\u0119 dzieje w drodze nielegalnej. Legalna droga jest czerpanie z fundusz\u00f3w, z kt\u00f3rych rz\u0105d nie zdaje sprawy, to jest z fundusz\u00f3w dyspozycyjnych. Dlatego jeste\u015bmy zdania, \u017ce istotne potrzeby dadz\u0105 si\u0119 zaspokoi\u0107, je\u017celi te fundusze dyspozycyjne zostan\u0105 przepo\u0142owione.<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">ETATYZM<\/h3>\n\n\n\n<p>Dalej \u2013 wyst\u0119pujemy przeciw nadmiernym inwestycjom z pieni\u0119dzy podatkowych. Nast\u0119pnie \u2013 wyst\u0119pujemy przeciw nadmiernemu rozrostowi gospodarki pa\u0144stwowej. Jeste\u015bmy za ograniczeniem wydatk\u00f3w na pa\u0144stwowe przedsi\u0119biorstwa i to zagadnienie gospodarki pa\u0144stwowej uwa\u017camy za jedno z najwa\u017cniejszych.<\/p>\n\n\n\n<p>Ot\u00f3\u017c jest dzisiaj sp\u00f3r o tzw. etatyzm. Jedni m\u00f3wi\u0105, \u017ce jest etatyzm, drudzy m\u00f3wi\u0105, \u017ce go nie ma.<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">GDYNIA<\/h3>\n\n\n\n<p>Obro\u0144cy dzisiejszego stanu rzeczy i dzisiejszej polityki gospodarczej maj\u0105 zawsze jeden argument: wy wyst\u0119pujecie przeciw etatyzmowi \u2013 a budowa portu w Gdyni?<\/p>\n\n\n\n<p>Ot\u00f3\u017c trzeba o\u015bwiadczy\u0107, \u017ce gdyby Adam Smith, tw\u00f3rca liberalizmu ekonomicznego, wsta\u0142 dzisiaj z grobu, to by powiedzia\u0142, \u017ce nale\u017cy budowa\u0107 port w Gdyni, bo 150 lat temu ju\u017c kaza\u0142 porty budowa\u0107 z pieni\u0119dzy pa\u0144stwowych.<\/p>\n\n\n\n<p>Gdynia jest dzie\u0142em ca\u0142ej Polski. Cho\u0107by\u015bmy mieli bez but\u00f3w chodzi\u0107 \u2013 Gdyni\u0119 b\u0119dziemy budowa\u0107 (oklaski), bo to jest wyraz naszej woli dost\u0119pu do morza. Bo Polska, je\u017celi ma by\u0107 pa\u0144stwem niezale\u017cnym, musi by\u0107 pa\u0144stwem morskim.<\/p>\n\n\n\n<p>Ale nie nadu\u017cywajcie tego argumentu do innych przedsi\u0119biorstw, bo utrzymywanie niekt\u00f3rych przedsi\u0119biorstw nie da si\u0119 obroni\u0107 przez to, \u017ce potrzebna jest budowa portu w Gdyni.<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">ROZMIARY ETATYZMU<\/h3>\n\n\n\n<p>Chodzi tu oczywi\u015bcie o rozmiary etatyzmu. Jak daleko on si\u0119ga? Je\u017celi we\u017amiemy pod uwag\u0119 rol\u0119 bank\u00f3w pa\u0144stwowych, ilo\u015b\u0107 monopoli w Polsce, maj\u0105tek pa\u0144stwowy \u2013 to musimy stwierdzi\u0107, \u017ce co do stanu posiadania pa\u0144stwowego i gospodarki pa\u0144stwowej Polska jest na drugim miejscu po Rosji sowieckiej.<\/p>\n\n\n\n<p>Ale mamy co do tego r\u00f3\u017cne zapatrywania. Pan minister skarbu w jesiennej dyskusji wypowiedzia\u0142 si\u0119 przeciw etatyzmowi. Powiedzia\u0142, \u017ce przysz\u0142o\u015b\u0107 Polski le\u017cy w rozwoju inicjatywy prywatnej. Tylko szkoda, \u017ce nie wszyscy ministrowie jednakowo m\u00f3wi\u0105, i nawet niekt\u00f3rzy przedstawiciele rz\u0105du.<\/p>\n\n\n\n<p>Przed bardzo niedawnym czasem pan wojewoda pomorski wyst\u0105pi\u0142 tak\u017ce z wyk\u0142adem o etatyzmie i powiedzia\u0142: \u201eZ systemu gospodarki indywidualnej przechodzimy powoli na system og\u00f3lnej gospodarki pa\u0144stwowej\u201d. Czego panowie chc\u0105 wi\u0119cej?<\/p>\n\n\n\n<p>W ostatnich czasach organ pana ministra Moraczewskiego pisze o \u201eofensywie czwartej brygady\u201d:<\/p>\n\n\n\n<blockquote class=\"wp-block-quote is-layout-flow wp-block-quote-is-layout-flow\">\n<p>\u201eOfensywa czwartej brygady za\u0142ama\u0142a si\u0119 szybko w spos\u00f3b ogromnie \u017ca\u0142osny. Wystarczy\u0142y jej dwie deklaracje cz\u0142onk\u00f3w rz\u0105du, zbywaj\u0105ce j\u0105 uprzejmymi i mi\u0142ymi dla niej, lecz go\u0142os\u0142ownymi og\u00f3lnikami. Stworzono dla jej przyjemno\u015bci urojon\u0105 rzeczywisto\u015b\u0107, nazywaj\u0105c etatyzm&#8230; interwencjonizmem \u2013 i tym musia\u0142a si\u0119 ju\u017c ona zadowoli\u0107. Zrozumia\u0142a, \u017ce droga etatyzmu dla rz\u0105du jest konieczno\u015bci\u0105 i \u017ce trzeba albo na t\u0119 drog\u0119 si\u0119 godzi\u0107, je\u015bli chce si\u0119 pozosta\u0107 w obozie rz\u0105dowym, albo przej\u015b\u0107 do opozycji, je\u017celi chce si\u0119 t\u0119 drog\u0119 zwalcza\u0107\u201d.<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n<p>Mo\u017cna by ubolewa\u0107 nad tym, \u017ce organ popieraj\u0105cy rz\u0105d podkopuje powag\u0119 s\u0142\u00f3w pana ministra i tak lekcewa\u017c\u0105co si\u0119 o tych o\u015bwiadczeniach wyra\u017ca.<\/p>\n\n\n\n<p>Pan minister skarbu jest antyetatyst\u0105. Wni\u00f3s\u0142 bud\u017cet do Sejmu \u2013 i trzeba stwierdzi\u0107, \u017ce w por\u00f3wnaniu z tym, co by\u0142o wcze\u015bniej (a by\u0142o bardzo du\u017co), bud\u017cet ten wyra\u017ca dalszy rozrost gospodarki pa\u0144stwowej.<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">GOSPODARKA W LASACH I SALINACH<\/h3>\n\n\n\n<p>Jest naturaln\u0105 rzecz\u0105, \u017ce dla unikni\u0119cia niepotrzebnych koszt\u00f3w po\u015brednictwa, lasy pa\u0144stwowe wytwarzaj\u0105 na potrzeby kolei \u017celaznej. Kolej ma wielomilionowe zapotrzebowania na progi kolejowe. W przewa\u017cnej cz\u0119\u015bci koleje kupuj\u0105 nie od las\u00f3w pa\u0144stwowych, ale od po\u015brednik\u00f3w, p\u0142ac\u0105c wyg\u00f3rowane ceny \u2014 zdaniem Najwy\u017cszej Izby Kontroli.<\/p>\n\n\n\n<p>Mamy saliny pa\u0144stwowe i prywatne \u2014 monopol od nich kupuje s\u00f3l. Wiadomo, \u017ce saliny pa\u0144stwowe s\u0105 w gorszym po\u0142o\u017ceniu naturalnym ni\u017c saliny prywatne. Ale czym wyt\u0142umaczy\u0107 fakt podkre\u015blony przez sprawozdanie Najwy\u017cszej Izby Kontroli, \u017ce w ostatnim roku (1927\u201328) cena p\u0142acona salinom pa\u0144stwowym wzros\u0142a w daleko szybszym tempie ani\u017celi cena p\u0142acona salinom prywatnym. A za to wszystko p\u0142aci konsument.<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">POLITYKA KREDYTOWA<\/h3>\n\n\n\n<p>Nie b\u0119d\u0119 m\u00f3wi\u0142 du\u017co o Banku Gospodarstwa Krajowego, by\u0142a o tym mowa na Komisji i tam dowiedzieli\u015bmy si\u0119, \u017ce bankowi zdarzy\u0142 si\u0119 taki wypadek: bank mia\u0142 nadziej\u0119, \u017ce uzyska po\u017cyczk\u0119 zagraniczn\u0105, \u017ce ulokuje swoje listy zastawne \u2014 i nim ulokowa\u0142 po\u017cyczk\u0119, ju\u017c rozdawa\u0142 pieni\u0105dze.<\/p>\n\n\n\n<p>We\u017amy zwyczajnego, pospolitego bankiera. Ot\u00f3\u017c ten pospolity bankier b\u0119dzie wtedy rozdawa\u0142 przyrzeczenia i promesy na po\u017cyczki, je\u017celi b\u0119dzie mia\u0142 pieni\u0105dze w kasie. To jest planowo\u015b\u0107 w gospodarstwie prywatnym. Czy w pa\u0144stwowym musi by\u0107 inna?<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">RZ\u0104D A ROLNICTWO<\/h3>\n\n\n\n<p>Nie b\u0119d\u0119 m\u00f3wi\u0142 o b\u0142\u0119dach zesz\u0142orocznej kampanii zbo\u017cowej, ale zatrzymam si\u0119 na ostatnich czasach. Stwierdzono oficjalnie niespodziewanie dobry urodzaj w tym roku. Wiemy, jakie trudno\u015bci zbytu ma rolnictwo. Mimo to, sprowadzono w ostatnich 4 miesi\u0105cach wielkie ilo\u015bci zbo\u017ca, np. pszenicy 39.000 ton, w tym 13.000 ton z Niemiec; \u017cyta oko\u0142o 17.000 ton, z tego z Niemiec 6.700 ton; owsa 9.400 ton, z tego 7.000 z Niemiec \u2014 mimo zakazu przywozu.<\/p>\n\n\n\n<p>Teraz wprowadzono tylko c\u0142o przywozowe na pszenic\u0119, a tymczasem wydaje si\u0119 pozwolenie na przyw\u00f3z pszenicy bez c\u0142a, co poddaje w w\u0105tpliwo\u015b\u0107 ca\u0142\u0105 t\u0119 polityk\u0119.<\/p>\n\n\n\n<p>Na Komisji bud\u017cetowej by\u0142a mowa, \u017ce ceny p\u0142od\u00f3w rolnych maj\u0105 tendencj\u0119 spadkow\u0105. Wtedy o\u015bwiadczy\u0142 pan minister rolnictwa:<br><\/p>\n\n\n\n<blockquote class=\"wp-block-quote is-layout-flow wp-block-quote-is-layout-flow\">\n<p><strong>\u201eZbyt wysokie ceny rz\u0105d uwa\u017ca za niepo\u017c\u0105dane, i\u017c zbyt \u0142atwy zysk odbiera ambicj\u0119 do pracy, budzi ch\u0119\u0107 u\u017cywania \u2013 i niszczy zmys\u0142 oszcz\u0119dno\u015bci.\u201d<\/strong><br><\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n<p>Mo\u017cna si\u0119 cieszy\u0107, \u017ce tak wysokie wzgl\u0119dy moralne kieruj\u0105 polityk\u0105 rz\u0105dow\u0105, \u017ce rz\u0105d dba o poskromienie ch\u0119ci u\u017cywania \u2013 ale dlaczego tylko u rolnik\u00f3w?<\/p>\n\n\n\n<p>Rz\u0105d uwa\u017ca za najwi\u0119ksz\u0105 sw\u0105 zas\u0142ug\u0119, \u017ce rozpi\u0119to\u015b\u0107 istotnie szkodliwa mi\u0119dzy cenami rolnymi a cenami towar\u00f3w przemys\u0142owych zdo\u0142a\u0142 usun\u0105\u0107. Ot\u00f3\u017c ta rozpi\u0119to\u015b\u0107 obecnie wyst\u0105pi\u0142a na nowo i wp\u0142ywa tamuj\u0105co na rozw\u00f3j intensywnej kultury rolnej, bo nie zawsze dzisiaj op\u0142aca si\u0119 w tym samym stopniu stosowa\u0107 nawozy sztuczne, jak op\u0142aca\u0142o si\u0119 w roku zesz\u0142ym.<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">PLANOWO\u015a\u0106<\/h3>\n\n\n\n<p>Nie wiem, czy planowe by\u0142o to, co si\u0119 dzia\u0142o przedtem, czy planowe jest to, co jest teraz. Ale jak si\u0119 uzasadnia to, \u017ce polityka pa\u0144stwowa musi obejmowa\u0107 coraz szersze tereny, \u017ce pa\u0144stwo musi przejmowa\u0107 r\u00f3\u017cne ga\u0142\u0119zie gospodarstwa?<\/p>\n\n\n\n<p>W bardzo jasny spos\u00f3b postawi\u0142 to zagadnienie pan minister spraw wewn\u0119trznych na Komisji bud\u017cetowej. Powiedzia\u0142, kiedy chodzi\u0142o o te s\u0142awne Druskienniki:<\/p>\n\n\n\n<blockquote class=\"wp-block-quote is-layout-flow wp-block-quote-is-layout-flow\">\n<p><br><strong>\u201eRz\u0105d nie mo\u017ce by\u0107 bezczynny wobec z\u0142ej gospodarki.\u201d<\/strong><br><\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n<p>Jest lekarstwo na z\u0142\u0105 gospodark\u0119: upa\u0144stwowi\u0107 \u2014 wtedy ju\u017c b\u0119dzie dobra gospodarka.<\/p>\n\n\n\n<p>A gdy by\u0142a mowa na Komisji bud\u017cetowej o kamienio\u0142omach, w\u00f3wczas pan minister Moraczewski powiedzia\u0142:<\/p>\n\n\n\n<blockquote class=\"wp-block-quote is-layout-flow wp-block-quote-is-layout-flow\">\n<p><br><strong>\u201e\u017baden prywatny przedsi\u0119biorca nie podejmie si\u0119 tej produkcji, bo to nie jest rentowne przedsi\u0119biorstwo, nie daje 20% od w\u0142o\u017conego kapita\u0142u.\u201d<\/strong><\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n<p>To prawda. Dzisiaj rentownym przedsi\u0119biorstwem w Polsce jest tylko po\u017cyczanie na procent, na kr\u00f3tki termin, bo mo\u017cna dosta\u0107 znacznie wi\u0119cej ni\u017c z produkcji. Ale celem polityki pa\u0144stwowej powinno by\u0107, by kredyt m\u00f3g\u0142 by\u0107 naprawd\u0119 tani, \u017ceby ten, kto chce oszcz\u0119dza\u0107, m\u00f3g\u0142 oszcz\u0119dza\u0107, \u017ceby mia\u0142 pewno\u015b\u0107 produkcji na d\u0142ugie lata, \u017ceby wiedzia\u0142, \u017ce kiedy ulokuje kapita\u0142 na d\u0142ugi termin, nie zostanie przypadkiem&#8230; upa\u0144stwowiony. A mo\u017ce na to inny termin si\u0119 znajdzie&#8230;<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">CELE I SKUTKI ETATYZMU<\/h3>\n\n\n\n<p>Rozrost gospodarki pa\u0144stwowej to rozrost ci\u0119\u017car\u00f3w fiskalnych. To jest premia przywozowa dla obcych artyku\u0142\u00f3w, bo nasze nie mog\u0105 z powodu dro\u017cyzny kredytu z zagranic\u0105 wsp\u00f3\u0142zawodniczy\u0107.<\/p>\n\n\n\n<p>Ot\u00f3\u017c jaki jest cel tej ca\u0142ej polityki? Nie formu\u0142uj\u0119 \u017cadnych og\u00f3lnych oskar\u017ce\u0144. Na Komisji bud\u017cetowej o\u015bwiadczy\u0142 pan minister reform rolnych:<\/p>\n\n\n\n<blockquote class=\"wp-block-quote is-layout-flow wp-block-quote-is-layout-flow\">\n<p><br><strong>\u201eWiadomo, \u017ce ten rz\u0105d co do pogl\u0105d\u00f3w nie jest zupe\u0142nie jednolity, jest raczej koalicyjny i minister nie zawsze mo\u017ce w 100% przeprowadzi\u0107 swoich pogl\u0105d\u00f3w.\u201d<\/strong><\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n<p>O tym nam wszystkim dobrze wiadomo \u2013 tylko nie wiemy, ile z tych 100% przypada na tego ministra, a ile na innego, i nie wiemy, czy w bli\u017cszej lub dalszej przysz\u0142o\u015bci ten stosunek procentowy nie zmieni si\u0119 \u2013 i to stwarza wielk\u0105 niepewno\u015b\u0107 gospodarcz\u0105.<\/p>\n\n\n\n<p>Nie twierdz\u0119, \u017ce mamy do czynienia z jakim\u015b klasycznym socjalizmem pa\u0144stwowym, kt\u00f3ry by rozszerza\u0142 gospodark\u0119 pa\u0144stwow\u0105 dla cel\u00f3w reformy spo\u0142ecznej. Ten etatyzm, kt\u00f3ry dzisiaj mamy, ma t\u0142o polityczne, ma t\u0142o psychologiczne. Jest to wynik dzisiejszego systemu rz\u0105dzenia.<\/p>\n\n\n\n<p>Dzisiejszy system rz\u0105dzenia nie opiera si\u0119 na spo\u0142ecze\u0144stwie, tylko opiera si\u0119 na sile \u2013 i chc\u0105c mie\u0107 si\u0142\u0119, \u017ceby dyktowa\u0107 ludziom, jakie maj\u0105 mie\u0107 przekonania polityczne, trzeba mie\u0107 w r\u0119ku \u017cycie gospodarcze. Etatyzm dzisiejszy jest etatyzmem, kt\u00f3ry jest narz\u0119dziem i \u015brodkiem utrzymania dzisiejszego systemu.<\/p>\n\n\n\n<p>Czy jednak na t\u0119 drog\u0119 mo\u017cemy wkroczy\u0107? Czy ta droga jest wskazana do\u015bwiadczeniami innych kraj\u00f3w?<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">POLITYKA KAPITA\u0141OWA I NIEPEWNO\u015a\u0106<\/h3>\n\n\n\n<p>Kiedy\u015b koniunktura ameryka\u0144ska, rozrost spekulacji w Ameryce\u2026 W ostatnim roku du\u017co kapita\u0142u wyp\u0142yn\u0119\u0142o ze Stan\u00f3w Zjednoczonych. Co wi\u0119cej, widzimy, \u017ce ta ekspansja ameryka\u0144skiego kapita\u0142u przybiera nowe formy \u2013 kt\u00f3rych przedtem nie by\u0142o. Ostatnio w Niemczech Amerykanie zak\u0142adaj\u0105 ca\u0142y szereg przedsi\u0119biorstw, nie na potrzeby rynku niemieckiego, ale na potrzeby eksportu do Ameryki Po\u0142udniowej, argumentuj\u0105c, \u017ce w Niemczech jest ta\u0144szy robotnik.<\/p>\n\n\n\n<p>Ot\u00f3\u017c u nas robotnik jest jeszcze ta\u0144szy. Dlaczego ten kapita\u0142 do nas nie nap\u0142ywa, aby zak\u0142ada\u0107 nowe przedsi\u0119biorstwa, a je\u015bli chce nap\u0142ywa\u0107, to tylko na specjalnych warunkach? Dlatego, \u017ce istnieje niepewno\u015b\u0107 co do naszej ca\u0142ej polityki i co do naszego po\u0142o\u017cenia.<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">POLITYKA PODATKOWA<\/h3>\n\n\n\n<p>Zwr\u00f3\u0107my uwag\u0119 na polityk\u0119 podatkow\u0105. Czy projekty podatkowe s\u0105 projektami reformy podatkowej? Rz\u0105d, podpisuj\u0105c plan stabilizacyjny, zobowi\u0105za\u0142 si\u0119 przeprowadzi\u0107:<\/p>\n\n\n\n<blockquote class=\"wp-block-quote is-layout-flow wp-block-quote-is-layout-flow\">\n<p><br>\u201eRz\u0105d przygotuje bezzw\u0142ocznie plan reformy systemu podatkowego i przedsi\u0119we\u017amie kroki niezb\u0119dne do wprowadzenia go w \u017cycie.\u201d<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n<p><br>Gdzie mamy ten plan? Mamy szereg uzupe\u0142nie\u0144 dzisiejszego systemu podatkowego, kt\u00f3re streszczaj\u0105 si\u0119 w jednej idei: pe\u0142nomocnictwa skarbowe.<\/p>\n\n\n\n<p>Zapowiadano obni\u017ck\u0119 podatku obrotowego. Nie ma obni\u017cki \u2013 tylko pe\u0142nomocnictwo dla dokonania tej obni\u017cki. A czym jest podatek maj\u0105tkowy, kt\u00f3ry zreszt\u0105 nies\u0142usznie si\u0119 tak nazywa? Jest pe\u0142nomocnictwem dla ministra skarbu do okre\u015blenia podstaw szacunku maj\u0105tk\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n<p>Ot\u00f3\u017c \u017cycie gospodarcze wymaga nie pe\u0142nomocnictw, ale jasnych norm podatkowych \u2013 pewnych, stabilnych. Na pe\u0142nomocnictwa w tej dziedzinie nie mo\u017cna si\u0119 zgodzi\u0107.<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">PRAWORZ\u0104DNO\u015a\u0106<\/h3>\n\n\n\n<p>Przejd\u017amy do stanu naszego prawa. Nie m\u00f3wi\u0119 ju\u017c o s\u0105downictwie, kt\u00f3re wszyscy znamy, ale o innej sprawie. Latem og\u0142oszono w \u201eMonitorze Polskim\u201d now\u0105 konwencj\u0119 handlow\u0105 z Czechos\u0142owacj\u0105 \u2013 jakkolwiek konstytucja wymaga ustawy, by j\u0105 wprowadzi\u0107. Wskazywa\u0142em na to ju\u017c jesieni\u0105.<\/p>\n\n\n\n<p>Przypuszczam, \u017ce rz\u0105d, chc\u0105c ten stan naprawi\u0107, zechce przyj\u015b\u0107 z projektem ratyfikacji konwencji. Nikt by temu nie oponowa\u0142 \u2013 ale to si\u0119 nie sta\u0142o. Ratyfikujemy ogromn\u0105 mas\u0119 ciekawych konwencji \u2013 o tej zapomniano. Bo kto by si\u0119 zajmowa\u0142 dociekaniem r\u00f3\u017cnicy mi\u0119dzy ok\u00f3lnikiem ministerialnym a ustaw\u0105?<\/p>\n\n\n\n<p>Czytamy w sprawozdaniu Najwy\u017cszej Izby Kontroli, \u017ce w roku 1927\/28 Ministerstwo Skarbu zn\u00f3w udzieli\u0142o szeregu po\u017cyczek z sum obrotowych \u2013 wbrew postanowieniom ustawy skarbowej. Niekt\u00f3re z tych po\u017cyczek \u2013 jak pisze NIK \u2013 do dzi\u015b nie zosta\u0142y zwr\u00f3cone.<\/p>\n\n\n\n<p>Ministerstwo Skarbu ma aparat nadzoru nad bankami, pilnuje, by przestrzegano statut\u00f3w. Ale jaki daje przyk\u0142ad, je\u015bli samo uprawia czynno\u015bci kredytowe nieprzewidziane przez prawo?<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">STOSUNEK DO MNIEJSZO\u015aCI<\/h3>\n\n\n\n<p>Niepewno\u015b\u0107 istnieje tak\u017ce w sprawie mniejszo\u015bci. Rz\u0105d zapowiedzia\u0142, \u017ce ureguluje t\u0119 spraw\u0119. S\u0142yszeli\u015bmy, \u017ce obecny rz\u0105d przyzna\u0142 obywatelstwo 1,6 miliona cudzoziemc\u00f3w \u2013 w tym 800 tysi\u0105com \u017byd\u00f3w, \u201ekt\u00f3rzy nie zawsze mieli papiery w porz\u0105dku\u201d, jak si\u0119 wyrazi\u0142 minister S\u0142awoj-Sk\u0142adkowski.<\/p>\n\n\n\n<p>Zarazem zapowiedzia\u0142, \u017ce porozumie si\u0119 z mniejszo\u015bciami \u2013 ale ponad g\u0142owami ich przyw\u00f3dc\u00f3w, kt\u00f3rych nie uznaje.<\/p>\n\n\n\n<p>A przecie\u017c niedawno by\u0142y wybory samorz\u0105dowe w Ma\u0142opolsce Wschodniej, gdzie wojewodowie i starostowie robili wsp\u00f3lne listy z oficjalnymi przedstawicielami mniejszo\u015bci \u2013 przeciw polskiemu nacjonalizmowi. W Przemy\u015blu na jednej li\u015bcie by\u0142 pose\u0142 z \u201eJedynki\u201d i wicemarsza\u0142ek Zahajkiewicz. Czy to prawda? (<em>G\u0142os z sali: Prawda.<\/em>)<\/p>\n\n\n\n<p>Trzeba si\u0119 zdecydowa\u0107 \u2013 z kim si\u0119 idzie. Czy ta polityka naprawd\u0119 doprowadzi\u0142a do uspokojenia mniejszo\u015bci?<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">WEWN\u0118TRZNE STOSUNKI W BLOKU<\/h3>\n\n\n\n<p>Ale co jest \u017ar\u00f3d\u0142em tych wszystkich niepewno\u015bci? To, \u017ce poza polityk\u0105 rz\u0105du nie kryje si\u0119 sp\u00f3jna polityka Bloku, kt\u00f3ry rz\u0105d popiera. Nie ma zgody w sprawach istotnych: etatyzmu, reformy rolnej, polityki podatkowej.<\/p>\n\n\n\n<p>Gdy czytamy polemik\u0119, kt\u00f3ra toczy si\u0119 w obozie rz\u0105dowym po usuni\u0119ciu ministra Meysztowicza, i np. w \u201ePrzed\u015bwicie\u201d pisze si\u0119, \u017ce <em>\u201eczwarta brygada pragnie jeszcze uszczkn\u0105\u0107 troch\u0119 praktycznych korzy\u015bci, zanim \u017cycie ostatecznie zmyje z powierzchni coraz mniej szkodliwe wokopy \u015awi\u0119tej Tr\u00f3jcy\u201d <\/em>\u2013 to widzimy, \u017ce to nie jest tylko walka partyjna. To obni\u017cenie poziomu naszej kultury politycznej.<\/p>\n\n\n\n<p>Ludzie, kt\u00f3rzy skupili si\u0119 pod has\u0142em \u201esanacji\u201d, wypowiedzieli walk\u0119 wszystkim partiom. A dzi\u015b? Wida\u0107, \u017ce proces tworzenia partii trwa \u2013 i to w obozie rz\u0105dowym. M\u00f3wi\u0105c j\u0119zykiem sanacyjnym \u2013 ob\u00f3z rz\u0105dowy toczy rak partyjnictwa.<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">BEZPROGRAMOWO\u015a\u0106<\/h3>\n\n\n\n<p>Wzruszy\u0142o mnie stanowisko Bloku Bezpartyjnego w sprawie reformy konstytucji. Prof. Makowski wyrazi\u0142 \u017cyczenie, by konstytucja by\u0142a dzie\u0142em wszystkich. To nas zaskoczy\u0142o, bo latami s\u0142yszeli\u015bmy, \u017ce <em>\u201enaprawa ustroju to dzie\u0142o rz\u0105du \u2013 my wiemy, czego chcemy, was si\u0119 nie pytamy\u201d.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>Ale bez jasnej, ca\u0142o\u015bciowej wizji pa\u0144stwa niczego si\u0119 nie osi\u0105gnie. Tego dzi\u015b nie wida\u0107 \u2013 i to jest tragedia. Nie wida\u0107 tego w rz\u0105dach Pa\u0144stwem Polskim.<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">NOWY USTR\u00d3J?<\/h3>\n\n\n\n<p>Mo\u017ce kto\u015b powie, \u017ce nowy ustr\u00f3j sam si\u0119 tworzy \u2014 przez praktyk\u0119. Ale nowy ustr\u00f3j musi by\u0107 oparty na dw\u00f3ch rzeczach: na tradycjach danego narodu i na do\u015bwiadczeniach wsp\u00f3\u0142czesno\u015bci.<\/p>\n\n\n\n<p>To, co si\u0119 dzi\u015b dzieje w Polsce, jest obce naszym tradycjom, naszej kulturze, naszym poj\u0119ciom cywilizacyjnym. Mamy do czynienia ze \u015blep\u0105 reakcj\u0105 przeciwko temu, co by\u0142o \u2013 nie wiedz\u0105c, gdzie si\u0119 zatrzyma\u0107.<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">WOLNO\u015a\u0106 I NIEZALE\u017bNE S\u0104DY<\/h3>\n\n\n\n<p>M\u00f3wi si\u0119 o nadu\u017cyciach \u201ez\u0142otej wolno\u015bci\u201d. Owszem, trzeba je poskromi\u0107. Ale wolno\u015b\u0107 w Polsce by\u0142a si\u0142\u0105 cywilizacyjn\u0105. W 1425 r. wprowadzono zasad\u0119 \u201eneminem captivabimus nisi iure victum\u201d \u2013 nikt nie mo\u017ce by\u0107 uwi\u0119ziony bez wyroku. W 1588 r. zabezpieczono nietykalno\u015b\u0107 ogniska domowego. W 1650 r. polski senat odpowiedzia\u0142 carowi, \u017ce nie ma w\u0142adzy nad drukiem, bo \u201eu nas druk wolny, tak z prawa, jak ze zwyczaju narodu\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p>W 17 wieku istnia\u0142 Trybuna\u0142 Skarbowy \u2013 przodek Najwy\u017cszej Izby Kontroli.<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">WSCH\u00d3D I ZACH\u00d3D<\/h3>\n\n\n\n<p>Je\u015bli walczymy dzi\u015b o praworz\u0105dno\u015b\u0107, o niezale\u017cno\u015b\u0107 s\u0105d\u00f3w, o wolno\u015b\u0107 przekona\u0144 \u2013 to walczymy w imi\u0119 cywilizacji zachodniej przeciwko wp\u0142ywom Wschodu.<\/p>\n\n\n\n<p>To poj\u0119cie wschodnie, \u017ce <em>\u201epa\u0144stwo to ja\u201d.<\/em> Tak m\u00f3wi\u0142 Ludwik XIV. Ale nie mo\u017ce tego m\u00f3wi\u0107 pose\u0142 Sanojca.<em> (Weso\u0142o\u015b\u0107.)<\/em> Nie mo\u017cemy si\u0119 na to godzi\u0107.<\/p>\n\n\n\n<p>My opieramy si\u0119 na cywilizacji Zachodu. Nasz rozw\u00f3j cywilizacyjny p\u00f3jdzie po tej linii \u2013 i nie utracimy naszego zwi\u0105zku z Zachodem.<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">PODSUMOWANIE<\/h3>\n\n\n\n<p>Dzisiejszy stan rzeczy to niepewno\u015b\u0107 i wyczekiwanie. Mamy pozory \u017cycia parlamentarnego. Ale ten stan musi si\u0119 sko\u0144czy\u0107.<\/p>\n\n\n\n<p>Opozycja nie poprzestaje na negacji. Chcemy postawi\u0107 sprawy pozytywnie. Spe\u0142nimy nasz obowi\u0105zek \u2013 bo wiemy, \u017ce dzisiejszy system rz\u0105dzenia musi si\u0119 sko\u0144czy\u0107. D\u0142u\u017cej klasztora ni\u017c przeora.<\/p>\n\n\n\n<p><em>(Oklaski)<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><\/p>\n\n\n\n<p><em>Tekst na podstawie jednodni\u00f3wki Stronnictwa Narodowego<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Wysoka Izbo! Praca bud\u017cetowa w tym Sejmie nie odbywa si\u0119 w normalnych warunkach, bo ka\u017cdy z nas, kt\u00f3ry bierze udzia\u0142 w obradach, nieustannie zadaje sobie pytanie, czy ta praca jest rzeczywista, czy pozorna, czy my naprawd\u0119 uchwalamy bud\u017cet pa\u0144stwowy w tym znaczeniu, jak taki bud\u017cet nale\u017cy rozumie\u0107. Pod tym wzgl\u0119dem istniej\u0105 wielkie w\u0105tpliwo\u015bci. KRYJ\u00d3WKI BUD\u017bETOWE [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":16625,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[41,43],"tags":[2919,204,2921,231,2920,763,469,560,210,274,895,1341,349,492],"class_list":["post-16624","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-historia-i-idea","category-okres-miedzywojenny-i-okupacja","tag-budzet","tag-endecja","tag-etatyzm","tag-gospodarka","tag-kredyt","tag-narodowa-demokracja","tag-opozycja","tag-podatki","tag-polityka","tag-rolnictwo","tag-roman-rybarski","tag-sanacja","tag-sejm","tag-stronnictwo-narodowe"],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v20.11 - https:\/\/yoast.com\/wordpress\/plugins\/seo\/ -->\n<title>Przem\u00f3wienie prof. Romana Rybarskiego, prezesa Klubu Narodowego, wyg\u0142oszone w Sejmie 30 stycznia 1929 roku podczas og\u00f3lnej debaty bud\u017cetowej na rok 1929\/1930 - Dziennik Narodowy<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"Dziennik Narodowy to zbi\u00f3r najwa\u017cniejszych informacji dla \u015brodowiska narodowego i patriotycznego.\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/?p=16624\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"pl_PL\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Przem\u00f3wienie prof. Romana Rybarskiego, prezesa Klubu Narodowego, wyg\u0142oszone w Sejmie 30 stycznia 1929 roku podczas og\u00f3lnej debaty bud\u017cetowej na rok 1929\/1930 - Dziennik Narodowy\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Dziennik Narodowy to zbi\u00f3r najwa\u017cniejszych informacji dla \u015brodowiska narodowego i patriotycznego.\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/?p=16624\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Dziennik Narodowy\" \/>\n<meta property=\"article:publisher\" content=\"https:\/\/www.facebook.com\/DziennikNarodowy\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2025-07-21T23:00:00+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2025-08-02T05:33:46+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/ChatGPT-Image-22-lip-2025-02_02_01-1024x683.png\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"1024\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"683\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/png\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"Redakcja\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:creator\" content=\"@Dziennik_N\" \/>\n<meta name=\"twitter:site\" content=\"@Dziennik_N\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Napisane przez\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"Redakcja\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Szacowany czas czytania\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"17 minut\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/?p=16624#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/?p=16624\"},\"author\":{\"name\":\"Redakcja\",\"@id\":\"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/#\/schema\/person\/ff639da77d6cc52c042a97f149e0e3f1\"},\"headline\":\"Przem\u00f3wienie prof. Romana Rybarskiego, prezesa Klubu Narodowego, wyg\u0142oszone w Sejmie 30 stycznia 1929 roku podczas og\u00f3lnej debaty bud\u017cetowej na rok 1929\/1930\",\"datePublished\":\"2025-07-21T23:00:00+00:00\",\"dateModified\":\"2025-08-02T05:33:46+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/?p=16624\"},\"wordCount\":3502,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/#organization\"},\"keywords\":[\"bud\u017cet\",\"endecja\",\"etatyzm\",\"gospodarka\",\"kredyt\",\"narodowa demokracja\",\"opozycja\",\"podatki\",\"polityka\",\"rolnictwo\",\"Roman Rybarski\",\"sanacja\",\"Sejm\",\"Stronnictwo Narodowe\"],\"articleSection\":[\"Historia i idea\",\"Okres mi\u0119dzywojenny i okupacja\"],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/?p=16624\",\"url\":\"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/?p=16624\",\"name\":\"Przem\u00f3wienie prof. Romana Rybarskiego, prezesa Klubu Narodowego, wyg\u0142oszone w Sejmie 30 stycznia 1929 roku podczas og\u00f3lnej debaty bud\u017cetowej na rok 1929\/1930 - Dziennik Narodowy\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/#website\"},\"datePublished\":\"2025-07-21T23:00:00+00:00\",\"dateModified\":\"2025-08-02T05:33:46+00:00\",\"description\":\"Dziennik Narodowy to zbi\u00f3r najwa\u017cniejszych informacji dla \u015brodowiska narodowego i patriotycznego.\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/?p=16624#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/?p=16624\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/?p=16624#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Strona g\u0142\u00f3wna\",\"item\":\"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Przem\u00f3wienie prof. Romana Rybarskiego, prezesa Klubu Narodowego, wyg\u0142oszone w Sejmie 30 stycznia 1929 roku podczas og\u00f3lnej debaty bud\u017cetowej na rok 1929\/1930\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/#website\",\"url\":\"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/\",\"name\":\"Dziennik Narodowy\",\"description\":\"Dziennik Narodowy\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/#organization\"},\"alternateName\":\"Dziennik Narodowy to zbi\u00f3r najwa\u017cniejszych informacji dla \u015brodowiska narodowego i patriotycznego.\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":\"required name=search_term_string\"}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/#organization\",\"name\":\"Dziennik Narodowy\",\"alternateName\":\"Dziennik Narodowy to zbi\u00f3r najwa\u017cniejszych informacji dla \u015brodowiska narodowego i patriotycznego.\",\"url\":\"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/#\/schema\/logo\/image\/\",\"url\":\"http:\/\/dzienniknarodowy.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/dn_logo-dark-1.png\",\"contentUrl\":\"http:\/\/dzienniknarodowy.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/dn_logo-dark-1.png\",\"width\":704,\"height\":155,\"caption\":\"Dziennik Narodowy\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/#\/schema\/logo\/image\/\"},\"sameAs\":[\"https:\/\/www.facebook.com\/DziennikNarodowy\",\"https:\/\/twitter.com\/Dziennik_N\"]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/#\/schema\/person\/ff639da77d6cc52c042a97f149e0e3f1\",\"name\":\"Redakcja\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/#\/schema\/person\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/79ff7411ec10862047a34aae93d1672549efe67840169bf3eaef69cb41874242?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/79ff7411ec10862047a34aae93d1672549efe67840169bf3eaef69cb41874242?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"Redakcja\"},\"url\":\"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/?author=3\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Przem\u00f3wienie prof. Romana Rybarskiego, prezesa Klubu Narodowego, wyg\u0142oszone w Sejmie 30 stycznia 1929 roku podczas og\u00f3lnej debaty bud\u017cetowej na rok 1929\/1930 - Dziennik Narodowy","description":"Dziennik Narodowy to zbi\u00f3r najwa\u017cniejszych informacji dla \u015brodowiska narodowego i patriotycznego.","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/?p=16624","og_locale":"pl_PL","og_type":"article","og_title":"Przem\u00f3wienie prof. Romana Rybarskiego, prezesa Klubu Narodowego, wyg\u0142oszone w Sejmie 30 stycznia 1929 roku podczas og\u00f3lnej debaty bud\u017cetowej na rok 1929\/1930 - Dziennik Narodowy","og_description":"Dziennik Narodowy to zbi\u00f3r najwa\u017cniejszych informacji dla \u015brodowiska narodowego i patriotycznego.","og_url":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/?p=16624","og_site_name":"Dziennik Narodowy","article_publisher":"https:\/\/www.facebook.com\/DziennikNarodowy","article_published_time":"2025-07-21T23:00:00+00:00","article_modified_time":"2025-08-02T05:33:46+00:00","og_image":[{"width":1024,"height":683,"url":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/ChatGPT-Image-22-lip-2025-02_02_01-1024x683.png","type":"image\/png"}],"author":"Redakcja","twitter_card":"summary_large_image","twitter_creator":"@Dziennik_N","twitter_site":"@Dziennik_N","twitter_misc":{"Napisane przez":"Redakcja","Szacowany czas czytania":"17 minut"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/?p=16624#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/?p=16624"},"author":{"name":"Redakcja","@id":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/#\/schema\/person\/ff639da77d6cc52c042a97f149e0e3f1"},"headline":"Przem\u00f3wienie prof. Romana Rybarskiego, prezesa Klubu Narodowego, wyg\u0142oszone w Sejmie 30 stycznia 1929 roku podczas og\u00f3lnej debaty bud\u017cetowej na rok 1929\/1930","datePublished":"2025-07-21T23:00:00+00:00","dateModified":"2025-08-02T05:33:46+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/?p=16624"},"wordCount":3502,"publisher":{"@id":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/#organization"},"keywords":["bud\u017cet","endecja","etatyzm","gospodarka","kredyt","narodowa demokracja","opozycja","podatki","polityka","rolnictwo","Roman Rybarski","sanacja","Sejm","Stronnictwo Narodowe"],"articleSection":["Historia i idea","Okres mi\u0119dzywojenny i okupacja"],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/?p=16624","url":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/?p=16624","name":"Przem\u00f3wienie prof. Romana Rybarskiego, prezesa Klubu Narodowego, wyg\u0142oszone w Sejmie 30 stycznia 1929 roku podczas og\u00f3lnej debaty bud\u017cetowej na rok 1929\/1930 - Dziennik Narodowy","isPartOf":{"@id":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/#website"},"datePublished":"2025-07-21T23:00:00+00:00","dateModified":"2025-08-02T05:33:46+00:00","description":"Dziennik Narodowy to zbi\u00f3r najwa\u017cniejszych informacji dla \u015brodowiska narodowego i patriotycznego.","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/?p=16624#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/?p=16624"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/?p=16624#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Strona g\u0142\u00f3wna","item":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Przem\u00f3wienie prof. Romana Rybarskiego, prezesa Klubu Narodowego, wyg\u0142oszone w Sejmie 30 stycznia 1929 roku podczas og\u00f3lnej debaty bud\u017cetowej na rok 1929\/1930"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/#website","url":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/","name":"Dziennik Narodowy","description":"Dziennik Narodowy","publisher":{"@id":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/#organization"},"alternateName":"Dziennik Narodowy to zbi\u00f3r najwa\u017cniejszych informacji dla \u015brodowiska narodowego i patriotycznego.","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/#organization","name":"Dziennik Narodowy","alternateName":"Dziennik Narodowy to zbi\u00f3r najwa\u017cniejszych informacji dla \u015brodowiska narodowego i patriotycznego.","url":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"http:\/\/dzienniknarodowy.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/dn_logo-dark-1.png","contentUrl":"http:\/\/dzienniknarodowy.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/dn_logo-dark-1.png","width":704,"height":155,"caption":"Dziennik Narodowy"},"image":{"@id":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/#\/schema\/logo\/image\/"},"sameAs":["https:\/\/www.facebook.com\/DziennikNarodowy","https:\/\/twitter.com\/Dziennik_N"]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/#\/schema\/person\/ff639da77d6cc52c042a97f149e0e3f1","name":"Redakcja","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/#\/schema\/person\/image\/","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/79ff7411ec10862047a34aae93d1672549efe67840169bf3eaef69cb41874242?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/79ff7411ec10862047a34aae93d1672549efe67840169bf3eaef69cb41874242?s=96&d=mm&r=g","caption":"Redakcja"},"url":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/?author=3"}]}},"amp_enabled":true,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/16624","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=16624"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/16624\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":16781,"href":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/16624\/revisions\/16781"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/16625"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=16624"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=16624"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=16624"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}<br />
<b>Fatal error</b>:  Uncaught wfWAFStorageFileException: Unable to save temporary file for atomic writing. in /home/klient.dhosting.pl/silnapolska/dzienniknarodowy.pl-xu9p/public_html/wp-content/plugins/wordfence/vendor/wordfence/wf-waf/src/lib/storage/file.php:34
Stack trace:
#0 /home/klient.dhosting.pl/silnapolska/dzienniknarodowy.pl-xu9p/public_html/wp-content/plugins/wordfence/vendor/wordfence/wf-waf/src/lib/storage/file.php(658): wfWAFStorageFile::atomicFilePutContents('/home/klient.dh...', '&lt;?php exit('Acc...')
#1 [internal function]: wfWAFStorageFile-&gt;saveConfig('livewaf')
#2 {main}
  thrown in <b>/home/klient.dhosting.pl/silnapolska/dzienniknarodowy.pl-xu9p/public_html/wp-content/plugins/wordfence/vendor/wordfence/wf-waf/src/lib/storage/file.php</b> on line <b>34</b><br />