![\"\"](\"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/rsz_screenshot_2025-07-14_155540.png\")
<\/figure>\n\n\n\nFoto: Izabela z siostr\u0105 Mari\u0105 i Romanem Dmowskim<\/em><\/p>\n\n\n\n Okres m\u0142odo\u015bci Izabelli z Lutos\u0142awskich Wolikowskiej by\u0142 czasem intensywnego kszta\u0142towania si\u0119 jej zainteresowa\u0144 artystycznych i intelektualnych. Ju\u017c jako m\u0142oda kobieta wykazywa\u0142a zami\u0142owanie do sztuki. Interesowa\u0142a si\u0119 malarstwem, szczeg\u00f3lnie akwarel\u0105, a w 1910 roku odnios\u0142a zauwa\u017calny sukces w konkursie artystycznym, o kt\u00f3rym pisa\u0142a \u00f3wczesna prasa. Ten epizod pokazuje, \u017ce od wczesnych lat nie by\u0142a jej obca dzia\u0142alno\u015b\u0107 tw\u00f3rcza, cho\u0107 to literatura i publicystyka mia\u0142y sta\u0107 si\u0119 jej g\u0142\u00f3wn\u0105 domen\u0105.<\/p>\n\n\n\n Ju\u017c w 1911 roku ukaza\u0142y si\u0119 pierwsze przek\u0142ady autorstwa Izabelli. By\u0142y to rozmy\u015blania hiszpa\u0144skiego pisarza Victoriano Garc\u00edi Mart\u00edego zatytu\u0142owane \u201eZe \u015bwiata wewn\u0119trznego\u201d. Kolejne wa\u017cne t\u0142umaczenia ukaza\u0142y si\u0119 w 1925 roku: sztuki Jacinto Benaventego: \u201e\u0179le kochana\u201d, \u201eWnuczek\u201d oraz \u201eGrobowiec marze\u0144\u201d. Wyb\u00f3r tych w\u0142a\u015bnie dzie\u0142 nie by\u0142 przypadkowy. Nawi\u0105zywa\u0142y one do katalogu warto\u015bci bliskich Izabelli i jej rodzinie: konserwatyzmu, patriotyzmu, katolicyzmu. Nie by\u0142a to zatem dzia\u0142alno\u015b\u0107 jedynie artystyczna, lecz r\u00f3wnie\u017c ideowa. T\u0142umaczenia traktowa\u0142a jako narz\u0119dzie upowszechniania warto\u015bci, kt\u00f3re uwa\u017ca\u0142a za kluczowe dla kszta\u0142towania polskiej to\u017csamo\u015bci narodowej. W tym okresie szczeg\u00f3lnie silny by\u0142 te\u017c wp\u0142yw \u015brodowiska narodowego, z kt\u00f3rym Izabella by\u0142a zwi\u0105zana dzi\u0119ki ojcu Wincentemu oraz bliskim relacjom z Romanem Dmowskim.<\/p>\n\n\n\n Z Dmowskim \u0142\u0105czy\u0142a j\u0105 nie tylko przyja\u017a\u0144, ale te\u017c ideowe pokrewie\u0144stwo. Izabella podziela\u0142a pogl\u0105d o szczeg\u00f3lnej roli religii katolickiej, tradycyjnego podzia\u0142u r\u00f3l spo\u0142ecznych oraz konserwatywnych warto\u015bci w budowaniu silnego narodu. Pr\u00f3by bardziej bezpo\u015bredniego zaanga\u017cowania w polityk\u0119, podejmowane przez ni\u0105 i jej siostr\u0119 Mari\u0119, spotyka\u0142y si\u0119 jednak z mieszanymi reakcjami. Sam Dmowski krytykowa\u0142 zbyt dalekie wychodzenie kobiet poza przypisan\u0105 im rol\u0119 spo\u0142eczn\u0105, cho\u0107 zarazem docenia\u0142 warto\u015b\u0107 ich wsparcia w formach po\u015brednich, takich jak publicystyka czy dzia\u0142alno\u015b\u0107 w organizacjach kobiecych.<\/p>\n\n\n\n Tak ukszta\u0142towana m\u0142odzie\u0144cza aktywno\u015b\u0107 Izabelli sta\u0142a si\u0119 fundamentem dla jej p\u00f3\u017aniejszych dzia\u0142a\u0144 pisarskich, kt\u00f3re nie tylko s\u0142u\u017cy\u0142y opisywaniu \u015bwiata, ale mia\u0142y na celu r\u00f3wnie\u017c kszta\u0142towanie postaw spo\u0142ecznych zgodnych z jej konserwatywnym i narodowym \u015bwiatopogl\u0105dem.<\/p>\n\n\n\n W \u017cyciu Izabelli z Lutos\u0142awskich Wolikowskiej bardzo istotn\u0105 rol\u0119 odgrywa\u0142a rodzina, zar\u00f3wno ta, z kt\u00f3rej pochodzi\u0142a, jak i w\u0142asna, kt\u00f3r\u0105 za\u0142o\u017cy\u0142a w doros\u0142ym \u017cyciu. W 1921 roku wysz\u0142a za m\u0105\u017c za Romualda Wolikowskiego, oficera Wojska Polskiego, kt\u00f3ry osi\u0105gn\u0105\u0142 stopie\u0144 genera\u0142a brygady. Ma\u0142\u017ce\u0144stwo to nie tylko ugruntowa\u0142o jej spo\u0142eczn\u0105 pozycj\u0119, ale tak\u017ce wzmocni\u0142o osobiste poczucie odpowiedzialno\u015bci za sprawy narodowe, kt\u00f3re ju\u017c wcze\u015bniej by\u0142y dla niej wa\u017cne.<\/p>\n\n\n\n Izabella i Romuald doczekali si\u0119 dw\u00f3ch syn\u00f3w: Andrzeja, urodzonego w 1924 roku, oraz Grzegorza, kt\u00f3ry przyszed\u0142 na \u015bwiat w 1926 roku. Wychowanie dzieci odbywa\u0142o si\u0119 w duchu warto\u015bci katolickich i patriotycznych, kt\u00f3re stanowi\u0142y fundament \u017cycia rodzinnego Wolikowskich. Szczeg\u00f3lnie dramatycznym momentem w \u017cyciu Izabelli by\u0142 rok 1944, kiedy to w trakcie powstania warszawskiego zgin\u0105\u0142 jej m\u0142odszy syn Grzegorz. Ta tragedia odcisn\u0119\u0142a trwa\u0142y \u015blad na jej p\u00f3\u017aniejszym \u017cyciu i tw\u00f3rczo\u015bci.<\/p>\n\n\n\n Wybuch II wojny \u015bwiatowej rzuci\u0142 Wolikowskich w wir dramatycznych wydarze\u0144. W 1939 roku Izabella, wraz z ma\u0142oletnimi synami, znalaz\u0142a si\u0119 na Wo\u0142yniu, gdzie zosta\u0142a wci\u0105gni\u0119ta w dramatyczn\u0105 sytuacj\u0119 kobiet kierowanych przez bolszewik\u00f3w do deportacji na Syberi\u0119. Cho\u0107 wielu nie uda\u0142o si\u0119 unikn\u0105\u0107 tego losu, Izabella zdo\u0142a\u0142a uciec przed wyw\u00f3zk\u0105, co zawdzi\u0119cza\u0142a zapewne nie tylko przypadkowi, ale r\u00f3wnie\u017c w\u0142asnej determinacji. Nast\u0119pne lata wojny sp\u0119dzi\u0142a w Poznaniu i Warszawie, gdzie mimo trudnych warunk\u00f3w nie rezygnowa\u0142a z dzia\u0142alno\u015bci spo\u0142ecznej i publicystycznej.<\/p>\n\n\n\n Jeszcze przed wojn\u0105, a tak\u017ce w jej trakcie, Izabella anga\u017cowa\u0142a si\u0119 w dzia\u0142alno\u015b\u0107 Narodowej Organizacji Kobiet, kt\u00f3ra pe\u0142ni\u0142a rol\u0119 pomocnicz\u0105 w umacnianiu wp\u0142yw\u00f3w Narodowej Demokracji. Obok niej dzia\u0142a\u0142y tak\u017ce Ko\u0142a Polek oraz Ko\u0142a Ziemianek. Wszystkie te organizacje mia\u0142y na celu nie tylko wsparcie dla rodzin ziemia\u0144skich i kobiecej spo\u0142eczno\u015bci, ale przede wszystkim budowanie narodowej \u015bwiadomo\u015bci politycznej w\u015br\u00f3d kobiet, co wpisywa\u0142o si\u0119 w szerszy program ideologiczny obozu narodowego.<\/p>\n\n\n\n Wojenne do\u015bwiadczenia jak dramat utraty syna, ucieczka przed deportacj\u0105, \u017cycie w okupowanym kraju, wp\u0142yn\u0119\u0142y g\u0142\u0119boko na p\u00f3\u017aniejsz\u0105 tw\u00f3rczo\u015b\u0107 Izabelli. W jej pisarstwie coraz wyra\u017aniej zaznacza\u0142y si\u0119 w\u0105tki zwi\u0105zane z moralno\u015bci\u0105, sensem \u017cycia, rol\u0105 rodziny i religii w przetrwaniu narodowej wsp\u00f3lnoty w czasach kryzysu. Jednocze\u015bnie pozostawa\u0142a wierna swojej wizji \u015bwiata: tradycyjnej, konserwatywnej, opartej na trwa\u0142ych warto\u015bciach, kt\u00f3re mia\u0142y by\u0107 fundamentem nie tylko dla jednostki, ale i dla ca\u0142ego narodu.<\/p>\n\n\n\n Po zako\u0144czeniu II wojny \u015bwiatowej Izabella z Lutos\u0142awskich Wolikowska, podobnie jak wielu przedstawicieli polskiej inteligencji i ziemia\u0144stwa, zdecydowa\u0142a si\u0119 opu\u015bci\u0107 ojczyzn\u0119. Wraz z rodzin\u0105 wyemigrowa\u0142a do Kanady, gdzie zamieszka\u0142a w Edmonton, mie\u015bcie b\u0119d\u0105cym w\u00f3wczas jednym z wa\u017cniejszych o\u015brodk\u00f3w polskiej emigracji. Zmiana miejsca zamieszkania nie oznacza\u0142a jednak dla niej rezygnacji z dotychczasowych warto\u015bci ani ca\u0142kowitego zerwania z polsk\u0105 kultur\u0105. Cho\u0107 \u017cycie na obczy\u017anie wi\u0105za\u0142o si\u0119 z nowymi wyzwaniami, Wolikowska pozosta\u0142a wierna swojej to\u017csamo\u015bci narodowej, zachowuj\u0105c w codzienno\u015bci emigracyjnej silne zwi\u0105zki z polskim \u015brodowiskiem kulturalnym i politycznym.<\/p>\n\n\n\n W Edmonton Izabella prowadzi\u0142a spokojniejsze \u017cycie ni\u017c w dramatycznych latach wojny, jednak do ko\u0144ca pozosta\u0142a aktywna intelektualnie. Jej dom sta\u0142 si\u0119 miejscem spotka\u0144 polskich emigrant\u00f3w, a pami\u0119\u0107 o jej rodzinnych i narodowych tradycjach by\u0142a tam stale podtrzymywana. R\u00f3wnocze\u015bnie piel\u0119gnowa\u0142a pami\u0119\u0107 o synu Grzegorzu oraz m\u0119\u017cu Romualdzie, kt\u00f3ry zako\u0144czy\u0142 swoje \u017cycie w Kanadzie.<\/p>\n\n\n\n Izabella zmar\u0142a 21 pa\u017adziernika 1972 roku w Edmonton, zostawiaj\u0105c po sobie nie tylko dorobek literacki, ale te\u017c trwa\u0142y \u015blad w pami\u0119ci spo\u0142eczno\u015bci polonijnej. Zosta\u0142a pochowana na Saint Albert Roman Catholic Cemetery. W tej samej kwaterze spocz\u0119li r\u00f3wnie\u017c jej m\u0105\u017c Romuald oraz syn Andrew (Andrzej), co symbolicznie zamkn\u0119\u0142o rozdzia\u0142 \u017cycia rodziny Wolikowskich, \u0142\u0105cz\u0105c ich na nowo w jednym miejscu, mimo \u017ce losy rzuci\u0142y ich daleko od rodzinnego Drozdowa.<\/p>\n\n\n\n Tw\u00f3rczo\u015b\u0107 Izabelli z Lutos\u0142awskich Wolikowskiej obejmuje zar\u00f3wno powie\u015bci, t\u0142umaczenia, jak i publicystyk\u0119. Ju\u017c od pierwszych lat swojej dzia\u0142alno\u015bci stara\u0142a si\u0119 \u0142\u0105czy\u0107 zainteresowania literackie z ideowym przes\u0142aniem, kt\u00f3re wyra\u017anie wynika\u0142o z jej \u015bwiatopogl\u0105du.<\/p>\n\n\n\n W\u015br\u00f3d jej najwa\u017cniejszych powie\u015bci wymieni\u0107 nale\u017cy tytu\u0142y takie jak: “C\u00f3rka”, “Ma\u0142\u017ce\u0144stwo Zazy” oraz “Pa\u0144stwo Bobrowscy”. W utworach tych dominuj\u0105 w\u0105tki silnie zwi\u0105zane z chrze\u015bcija\u0144skim systemem warto\u015bci: obecno\u015b\u0107 Boga w codziennym \u017cyciu, znaczenie rodziny jako podstawowej kom\u00f3rki spo\u0142ecznej, a tak\u017ce rol\u0119 kobiety w spo\u0142ecze\u0144stwie definiowan\u0105 przez tradycyjny podzia\u0142 r\u00f3l. Wolikowska nie ukrywa\u0142a swojego przywi\u0105zania do modelu konserwatywnego: kobieta, wed\u0142ug niej, przede wszystkim powinna pe\u0142ni\u0107 funkcje \u017cony i matki, za\u015b jej aktywno\u015b\u0107 poza domem \u2013 czy to spo\u0142eczna, czy polityczna \u2013 mia\u0142a by\u0107 jedynie uzupe\u0142nieniem, nigdy celem samym w sobie.<\/p>\n\n\n\n Szczeg\u00f3lne miejsce w tw\u00f3rczo\u015bci Wolikowskiej zajmuj\u0105 t\u0142umaczenia. Wybierane przez ni\u0105 teksty (jak wspomniane ju\u017c dzie\u0142a Victoriano Garc\u00edi Mart\u00edego czy Jacinto Benaventego) nie by\u0142y przypadkowe. Zawsze nawi\u0105zywa\u0142y do warto\u015bci bliskich jej w\u0142asnej wizji \u015bwiata: patriotyzmu, wiary, lojalno\u015bci wobec tradycji. Przek\u0142ady traktowa\u0142a jako form\u0119 pracy dla wsp\u00f3lnoty narodowej, widz\u0105c w nich spos\u00f3b na szerzenie istotnych idei w\u015br\u00f3d polskich czytelnik\u00f3w. W sferze publicystycznej Izabella wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142a z tytu\u0142ami zwi\u0105zanymi z narodowym kr\u0119giem ideowym, takimi jak \u201eProsto z Mostu\u201d, \u201eGazeta Warszawska\u201d czy \u201eMy\u015bl Polska\u201d. Jej artyku\u0142y cz\u0119sto podejmowa\u0142y tematyk\u0119 polityczn\u0105, moraln\u0105 oraz spo\u0142eczn\u0105, zawsze jednak osadzone by\u0142y w tradycyjnych ramach warto\u015bci konserwatywnych i narodowych.<\/p>\n\n\n\n Nie spos\u00f3b pomin\u0105\u0107 r\u00f3wnie\u017c wydania wspomnie\u0144 Izabelli o Romanie Dmowskim zatytu\u0142owanych “Roman Dmowski. Cz\u0142owiek, Polak, Przyjaciel”. Pierwsze wydanie ukaza\u0142o si\u0119 w 1961 roku w Chicago, a w 2007 roku dzi\u0119ki staraniom Muzeum Przyrody w Drozdowie oraz Wydawnictwa NORTOM ksi\u0105\u017cka ta zosta\u0142a opublikowana w Polsce. Jest to cenne \u017ar\u00f3d\u0142o zar\u00f3wno dla historyk\u00f3w, jak i czytelnik\u00f3w zainteresowanych ideami narodowymi i postaci\u0105 samego Dmowskiego.<\/p>\n\n\n\n Izabella z Lutos\u0142awskich Wolikowska pozostaje bez w\u0105tpienia postaci\u0105 istotn\u0105 w kontek\u015bcie polskiej literatury i my\u015bli spo\u0142eczno-politycznej pierwszej po\u0142owy XX wieku. Jej dorobek, zar\u00f3wno literacki, jak i publicystyczny, odzwierciedla\u0142 nie tylko osobiste przekonania, ale te\u017c szerzej podzielane w jej \u015brodowisku idee narodowe, konserwatywne i katolickie. By\u0142a przyk\u0142adem kobiety, kt\u00f3ra \u2013 pomimo konserwatywnych pogl\u0105d\u00f3w na temat roli p\u0142ci \u2013 potrafi\u0142a aktywnie uczestniczy\u0107 w \u017cyciu publicznym, pisz\u0105c, t\u0142umacz\u0105c i dzia\u0142aj\u0105c w organizacjach kobiecych. Wolikowska reprezentowa\u0142a w swoich powie\u015bciach obraz ziemia\u0144skiego \u015bwiata, wiernego tradycji i pracy na rzecz wsp\u00f3lnoty narodowej. Poprzez ukazywanie \u017cycia rodzinnego, relacji spo\u0142ecznych i moralnych dylemat\u00f3w, tworzy\u0142a swoisty \u201ekulturowy krajobraz wiejski\u201d przesi\u0105kni\u0119ty warto\u015bciami narodowymi. Jej ksi\u0105\u017cki mia\u0142y nie tylko wymiar artystyczny, lecz r\u00f3wnie\u017c dydaktyczny i ideowy.<\/p>\n\n\n\n Cho\u0107 z biegiem lat jej pogl\u0105dy mog\u0105 by\u0107 odbierane jako anachroniczne, dla wsp\u00f3\u0142czesnych badaczy \u017cycia spo\u0142ecznego i literatury polskiej Izabella Wolikowska pozostaje interesuj\u0105cym przyk\u0142adem kobiety zwi\u0105zan\u0105 z nurtem narodowym, kt\u00f3ra pomimo zastrze\u017ce\u0144 samego Dmowskiego wobec politycznego zaanga\u017cowania kobiet, znalaz\u0142a dla siebie przestrze\u0144 dzia\u0142ania. Jej przyk\u0142ad pokazuje, \u017ce tradycja i nowoczesno\u015b\u0107 mog\u0105 si\u0119 niekiedy \u0142\u0105czy\u0107 w nieoczywisty spos\u00f3b.<\/p>\n\n\n\n Po jej \u015bmierci w 1972 roku pami\u0119\u0107 o Izabelli Wolikowskiej przetrwa\u0142a g\u0142\u00f3wnie w \u015brodowiskach zwi\u0105zanych z ideologi\u0105 narodow\u0105 oraz w kr\u0119gach rodzinno-historycznych powi\u0105zanych z Drozdowem. Wydanie wspomnie\u0144 o Romanie Dmowskim w Polsce w 2007 roku przyczyni\u0142o si\u0119 do przypomnienia jej postaci r\u00f3wnie\u017c szerszemu gronu odbiorc\u00f3w, chocia\u017c wci\u0105\u017c pozostaje ona mniej znana ni\u017c inne kobiety tamtej epoki. Mimo to losy Izabelli z Lutos\u0142awskich Wolikowskiej pokazuj\u0105, jak silnie tradycja rodzinna, ideowe zaanga\u017cowanie i dramatyczne wydarzenia historyczne mog\u0105 kszta\u0142towa\u0107 \u017cycie jednostki, zar\u00f3wno w ojczy\u017anie, jak i na emigracji. Jej \u017cycie pozostaje \u015bwiadectwem tego, \u017ce warto\u015bci, kt\u00f3re piel\u0119gnujemy, mog\u0105 nadawa\u0107 sens nawet w najtrudniejszych czasach.<\/p>\n\n\n\n Marzena Radkowska<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Izabella z Lutos\u0142awskich Wolikowska (1889\u20131972) by\u0142a postaci\u0105 nietuzinkow\u0105: pisark\u0105, t\u0142umaczk\u0105, publicystk\u0105 i dzia\u0142aczk\u0105 spo\u0142eczn\u0105, kt\u00f3ra swoje \u017cycie zwi\u0105za\u0142a z ideami Narodowej Demokracji. Przysz\u0142o jej \u017cy\u0107 w epoce pe\u0142nej politycznych i spo\u0142ecznych przemian \u2013 od ko\u0144ca XIX wieku, przez dramatyczne lata obu wojen \u015bwiatowych, a\u017c po emigracyjne losy w Kanadzie. Jej biografia \u0142\u0105czy w sobie losy […]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":16456,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[41,6],"tags":[2572,2578,2574,2571,2579,2577,709,2573,763,2575,2580,715,203,2581,2576],"class_list":["post-16467","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-historia-i-idea","category-postacie","tag-biografia","tag-drozdowo","tag-emigracja-do-kanady","tag-izabella-wolikowska","tag-katolicyzm-w-literaturze","tag-kobiety-w-historii-polski","tag-konserwatyzm","tag-lutoslawska","tag-narodowa-demokracja","tag-polska-pisarka","tag-polska-publicystka","tag-powstanie-warszawskie","tag-roman-dmowski","tag-tradycyjne-role-kobiet","tag-ziemianstwo-polskie"],"yoast_head":"\nM\u0142odo\u015b\u0107 i pocz\u0105tki dzia\u0142alno\u015bci tw\u00f3rczej<\/h5>\n\n\n\n
\u017bycie rodzinne i wojenne losy<\/h5>\n\n\n\n
Emigracja i \u017cycie na obczy\u017anie<\/h5>\n\n\n\n
Tw\u00f3rczo\u015b\u0107 literacka i publicystyczna<\/h5>\n\n\n\n
Znaczenie i dziedzictwo<\/h5>\n\n\n\n