Przez ca\u0142e \u017cycie dzia\u0142a\u0142 z my\u015bl\u0105 o Polsce \u2014 jako prawnik, polityk, uczestnik konspiracji, a p\u00f3\u017aniej emigracyjny rzecznik sprawy polskiej. Zas\u0142yn\u0105\u0142 tym, \u017ce w 1945 roku jako jedyny spo\u015br\u00f3d s\u0105dzonych w Moskwie w tzw. procesie szesnastu nie przyzna\u0142 si\u0119 do winy, broni\u0105c si\u0119 sam. By\u0142 te\u017c autorem znanej ksi\u0105\u017cki \u201eZaproszenie do Moskwy\u201d, w kt\u00f3rej opisa\u0142 mechanizmy represji totalitaryzmu sowieckiego. Jego \u017cycie to historia odwagi i \u015bwiadomej samotno\u015bci.<\/p>\n\n\n\n
Zbigniew Stypu\u0142kowski urodzi\u0142 si\u0119 4 marca 1904 roku w Warszawie, w inteligenckiej rodzinie o silnych tradycjach patriotycznych. Jego ojciec by\u0142 dyrektorem szko\u0142y, co wyra\u017anie ukszta\u0142towa\u0142o jego p\u00f3\u017aniejsze zainteresowania prawnicze, polityczne i spo\u0142eczne. M\u0142odo\u015b\u0107 sp\u0119dzi\u0142 w stolicy, ucz\u0119szczaj\u0105c do gimnazjum im. Chrzanowskiego.<\/p>\n\n\n\n
W listopadzie 1918 roku, w wieku zaledwie 14 lat, uczestniczy\u0142 w rozbrajaniu Niemc\u00f3w w Warszawie. Gdy mia\u0142 16 lat, w lipcu 1920 roku, zg\u0142osi\u0142 si\u0119 na ochotnika do armii i s\u0142u\u017cy\u0142 w poci\u0105gu pancernym \u201eM\u015bciciel\u201d. By\u0142a to jego pierwsza konfrontacja z brutalno\u015bci\u0105 wojny. Po wojnie kontynuowa\u0142 nauk\u0119, a w 1921 roku zda\u0142 matur\u0119 i rozpocz\u0105\u0142 studia prawnicze na Uniwersytecie Warszawskim.<\/p>\n\n\n\n
Ju\u017c jako student aktywnie anga\u017cowa\u0142 si\u0119 w \u017cycie akademickie. By\u0142 cz\u0142onkiem, a p\u00f3\u017aniej prezesem korporacji “Aquilonia” oraz prezesem Zwi\u0105zku Filistr\u00f3w tej\u017ce korporacji. W 1925 roku zosta\u0142 wybrany wiceprezesem Naczelnego Komitetu Akademickiego podczas Zjazdu Narodowego Zwi\u0105zku Polskiej M\u0142odzie\u017cy Akademickiej, a od wiosny 1927 pe\u0142ni\u0142 funkcj\u0119 prezesa NKA. W latach 1922\u20131924 by\u0142 tak\u017ce wiceprezesem Ko\u0142a Prawnik\u00f3w Student\u00f3w UW oraz delegatem na zjazdy og\u00f3lnopolskiego ZNPMA. Wielokrotnie wybierany do w\u0142adz Ko\u0142a Warszawskiego Zwi\u0105zku Akademickiego “M\u0142odzie\u017c Wszechpolska”, reprezentowa\u0142 nurt narodowy w \u015brodowiskach akademickich. To w\u0142a\u015bnie w tym okresie jego pogl\u0105dy polityczne ugruntowa\u0142y si\u0119 wok\u00f3\u0142 idei narodowej demokracji. Szczeg\u00f3lne znaczenie mia\u0142y dla niego my\u015bli Romana Dmowskiego oraz Stanis\u0142awa G\u0142\u0105bi\u0144skiego.<\/p>\n\n\n\n
Zwi\u0105za\u0142 si\u0119 z tworzonym przez Romana Dmowskiego Obozem Wielkiej Polski, w kt\u00f3rym organizowa\u0142 Ruch M\u0142odych \u2014 ideow\u0105 m\u0142odzie\u017c narodow\u0105, kt\u00f3ra stawia\u0142a na wychowanie patriotyczne, karno\u015b\u0107 organizacyjn\u0105 i kult pa\u0144stwowo\u015bci. By\u0142 to okres, w kt\u00f3rym krystalizowa\u0142y si\u0119 jego pogl\u0105dy polityczne na temat roli inteligencji, potrzeby modernizacji aparatu pa\u0144stwowego oraz zagro\u017ce\u0144 ze strony system\u00f3w totalitarnych. W przem\u00f3wieniach i artyku\u0142ach publicystycznych k\u0142ad\u0142 nacisk na etos pracy, warto\u015b\u0107 narodowej kultury i odpowiedzialno\u015b\u0107 elit za losy pa\u0144stwa.<\/p>\n\n\n\n
Po uko\u0144czeniu studi\u00f3w i odbyciu aplikacji zda\u0142 egzaminy s\u0119dziowski i adwokacki. Rozpocz\u0105\u0142 praktyk\u0119 jako adwokat, specjalizuj\u0105c si\u0119 w prawie karnym. Szybko zdoby\u0142 renom\u0119 dzi\u0119ki merytorycznym przem\u00f3wieniom i zdolno\u015bciom polemicznym. W latach 30. reprezentowa\u0142 wielu dzia\u0142aczy narodowych, m.in. Adama Doboszy\u0144skiego po “wyprawie my\u015blenickiej”. Broni\u0142 tak\u017ce w procesach cz\u0142onk\u00f3w Obozu Wielkiej Polski, Stronnictwa Narodowego oraz m\u0142odzie\u017c\u00f3wek narodowych.<\/p>\n\n\n\n
W 1930 roku zosta\u0142 wybrany do Sejmu RP z listy Stronnictwa Narodowego jako najm\u0142odszy pose\u0142 III kadencji. Mia\u0142 w\u00f3wczas 26 lat. Mandat zdoby\u0142 w okr\u0119gu Bia\u0142a Podlaska. W Sejmie wyr\u00f3\u017cnia\u0142 si\u0119 jako orator, twardy przeciwnik rz\u0105du sanacyjnego i obro\u0144ca warto\u015bci konstytucyjnych. W tym czasie zas\u0142yn\u0105\u0142 z udzia\u0142u w dw\u00f3ch pojedynkach honorowych \u2014 w jednym z nich star\u0142 si\u0119 z pos\u0142em Bogus\u0142awem Miedzi\u0144skim, kt\u00f3ry z trybuny sejmowej obrazi\u0142 m\u0142odzie\u017c narodow\u0105. Pojedynek zako\u0144czy\u0142 si\u0119 symboliczn\u0105 szram\u0105, ale te\u017c umocni\u0142 jego pozycj\u0119 w\u015br\u00f3d koleg\u00f3w z partii.<\/p>\n\n\n\n
Od 1930 do 1937 roku pe\u0142ni\u0142 funkcj\u0119 prezesa Stronnictwa Narodowego na Podlasiu, zasiada\u0142 w Radzie Naczelnej. W 1937 roku zosta\u0142 zawieszony w prawach cz\u0142onka po incydencie na komerszu korporacyjnym, w kt\u00f3rym krytycznie wypowiedzia\u0142 si\u0119 o marsza\u0142ku Rydzu-\u015amig\u0142ym. Mimo to nie zerwa\u0142 z ruchem narodowym \u2014 pozosta\u0142 jego wiernym zwolennikiem.<\/p>\n\n\n\n
Po zako\u0144czeniu kadencji poselskiej wr\u00f3ci\u0142 do zawodu adwokata, prowadzi\u0105c kancelari\u0119, kt\u00f3ra specjalizowa\u0142a si\u0119 m.in. w sprawach politycznych i karnych. By\u0142 or\u0119downikiem obrony praw jednostki, zwolennikiem niezale\u017cno\u015bci wymiaru sprawiedliwo\u015bci oraz aktywnym uczestnikiem samorz\u0105du adwokackiego. Ceni\u0142 sobie etyk\u0119 zawodow\u0105 i wielokrotnie wyst\u0119powa\u0142 przeciwko nadu\u017cyciom administracyjnym. Adwokatura by\u0142a dla niego nie tylko zawodem, ale te\u017c misj\u0105 spo\u0142eczn\u0105.<\/p>\n\n\n\n
Lata trzydzieste by\u0142y te\u017c dla niego czasem intensyfikacji pracy organizacyjnej. Bra\u0142 udzia\u0142 w licznych spotkaniach, odczytach, debatowa\u0142 w klubach politycznych i \u015brodowiskach akademickich. Wyr\u00f3\u017cnia\u0142 si\u0119 jako m\u00f3wca i publicysta, publikuj\u0105c teksty w prasie narodowej. Z czasem sta\u0142 si\u0119 jednym z m\u0142odszych, ale ju\u017c rozpoznawalnych lider\u00f3w \u015brodowiska narodowego. Nie nale\u017ca\u0142 jednak do radykalnych od\u0142am\u00f3w \u2013 bardziej ceni\u0142 strateg\u0119 d\u0142ugofalow\u0105 ni\u017c uliczn\u0105 konfrontacj\u0119. Dzia\u0142a\u0142 na rzecz budowy nowoczesnego ruchu narodowego zdolnego wsp\u00f3\u0142decydowa\u0107 o przysz\u0142o\u015bci kraju.<\/p>\n\n\n\n
Zbli\u017caj\u0105ca si\u0119 wojna postawi\u0142a przed Stypu\u0142kowskim nowe wyzwania. W ostatnich miesi\u0105cach przed wrze\u015bniem 1939 roku bra\u0142 udzia\u0142 w naradach politycznych i analizach mo\u017cliwych scenariuszy konfliktu. Cho\u0107 nie mia\u0142 w\u00f3wczas wp\u0142ywu na decyzje pa\u0144stwowe, jego \u015brodowisko polityczne jasno opowiada\u0142o si\u0119 za konieczno\u015bci\u0105 obrony niepodleg\u0142o\u015bci i przygotowania kraju na zbli\u017caj\u0105ce si\u0119 zagro\u017cenie ze strony III Rzeszy.<\/p>\n\n\n\n
Wybuch II wojny \u015bwiatowej w 1939 roku przerwa\u0142 jego legaln\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107 polityczn\u0105 i zawodow\u0105. Ale nie zako\u0144czy\u0142 aktywno\u015bci \u2013 wr\u0119cz przeciwnie, otworzy\u0142 nowy rozdzia\u0142 jego \u017cycia, w kt\u00f3rym musia\u0142 zmierzy\u0107 si\u0119 z brutalno\u015bci\u0105 okupacji i dramatycznymi konsekwencjami politycznymi dla Polski. Stypu\u0142kowski nie wycofa\u0142 si\u0119 z \u017cycia publicznego, lecz ju\u017c wkr\u00f3tce znalaz\u0142 si\u0119 w strukturach konspiracyjnych.<\/p>\n\n\n\n
Po kl\u0119sce wrze\u015bniowej trafi\u0142 do niewoli sowieckiej, a nast\u0119pnie \u2014 przez wymian\u0119 \u2014 do niemieckiej. Przebywa\u0142 w kilku stalagach, m.in. w Moosburgu. Zosta\u0142 zwolniony z niewoli w 1940 roku. Po powrocie do Warszawy dzia\u0142a\u0142 w konspiracji, pocz\u0105tkowo w Narodowej Organizacji Wojskowej. W 1942 roku zosta\u0142 cz\u0142onkiem Tymczasowej Komisji Rz\u0105dz\u0105cej i wojennego zarz\u0105du SN.<\/p>\n\n\n\n
By\u0142 przeciwnikiem scalenia NOW z Armi\u0105 Krajow\u0105 na zasadach bezwarunkowych. W 1942 roku, wraz z dzia\u0142aczami ONR, wsp\u00f3\u0142tworzy\u0142 Narodowe Si\u0142y Zbrojne. Wymy\u015bli\u0142 ich nazw\u0119. W 1944 roku, po roz\u0142amie w NSZ, podpisa\u0142 umow\u0119 scaleniow\u0105 z AK. W Powstaniu Warszawskim dzia\u0142a\u0142 jako oficer \u0142\u0105cznikowy, a po jego zako\u0144czeniu nie przerwa\u0142 dzia\u0142alno\u015bci.<\/p>\n\n\n\n
W listopadzie 1944 by\u0142 wsp\u00f3\u0142tw\u00f3rc\u0105 Narodowego Zjednoczenia Wojskowego. Od stycznia 1945 pe\u0142ni\u0142 funkcj\u0119 delegata Stronnictwa Narodowego w Radzie Jedno\u015bci Narodowej. To w\u0142a\u015bnie ta funkcja sprawi\u0142a, \u017ce zosta\u0142 wezwany w marcu 1945 na spotkanie do Pruszkowa.<\/p>\n\n\n\n
28 marca 1945 roku zosta\u0142 zwabiony do willi w Pruszkowie przez gen. Iwana Sierowa. Razem z pi\u0119tnastoma innymi przyw\u00f3dcami Polskiego Pa\u0144stwa Podziemnego mia\u0142 rozmawia\u0107 z Sowietami o przysz\u0142ym rz\u0105dzie jedno\u015bci narodowej. Spotkanie okaza\u0142o si\u0119 pu\u0142apk\u0105. Wszyscy zostali aresztowani, przewiezieni do Moskwy i uwi\u0119zieni na \u0141ubiance.<\/p>\n\n\n\n
W czasie \u015bledztwa Stypu\u0142kowski by\u0142 przes\u0142uchiwany 141 razy. Zgodnie z relacj\u0105 zawart\u0105 w jego ksi\u0105\u017cce \u201eZaproszenie do Moskwy\u201d, odm\u00f3wi\u0142 przyznania si\u0119 do jakiejkolwiek winy. Odrzuci\u0142 pomoc sowieckiego obro\u0144cy. Reprezentowa\u0142 si\u0119 sam. By\u0142 jedynym oskar\u017conym, kt\u00f3ry nie uleg\u0142 presji i nie powt\u00f3rzy\u0142 narzuconej wersji wydarze\u0144.<\/p>\n\n\n\n
Proces szesnastu, przeprowadzony w czerwcu 1945 roku, mia\u0142 wymiar propagandowy. Moskwa chcia\u0142a udowodni\u0107 \u015bwiatu, \u017ce w Polsce s\u0105 \u201eterrory\u015bci\u201d i \u201ekolaboranci\u201d, a ZSRS jedynie ich powstrzymuje. Proces by\u0142 re\u017cyserowany, ale obecno\u015b\u0107 zachodnich dziennikarzy mia\u0142a doda\u0107 mu pozor\u00f3w legalno\u015bci. Stypu\u0142kowski by\u0142 wyra\u017anym wyj\u0105tkiem \u2014 nie odczytywa\u0142 wyuczonych formu\u0142ek, broni\u0142 si\u0119 merytorycznie, logicznie i z odwag\u0105. Zosta\u0142 skazany na 4 miesi\u0105ce wi\u0119zienia i zwolniony jako jeden z pierwszych. Do Polski wr\u00f3ci\u0142 w sierpniu 1945 roku. Wiedz\u0105c, \u017ce grozi mu kolejne aresztowanie, zorganizowa\u0142 ucieczk\u0119 \u2014 przez Niemcy i W\u0142ochy dotar\u0142 do Londynu.<\/p>\n\n\n\n
Na emigracji dzia\u0142a\u0142 aktywnie w strukturach Stronnictwa Narodowego. By\u0142 cz\u0142onkiem Egzekutywy Zjednoczenia Narodowego, emigracyjnego odpowiednika Rady Jedno\u015bci Narodowej. Po \u015bmierci ambasadora Lipskiego zosta\u0142 jego nast\u0119pc\u0105 jako przedstawiciel \u015brodowisk polskich w Waszyngtonie.<\/p>\n\n\n\n
W 1951 roku wyda\u0142 wspomnienia \u201eW zawierusze dziejowej\u201d, przekszta\u0142cone p\u00f3\u017aniej w \u201eZaproszenie do Moskwy\u201d. Ksi\u0105\u017cka doczeka\u0142a si\u0119 t\u0142umacze\u0144 na kilka j\u0119zyk\u00f3w i przedmowy od Hugh Trevor-Ropera. To nie tylko opis \u015bledztwa, ale te\u017c analiza psychologiczna sowieckiej metody \u0142amania ludzi. Dla wielu historyk\u00f3w Zachodu by\u0142a pierwszym tak wyra\u017anym \u015bwiadectwem dzia\u0142ania NKWD.<\/p>\n\n\n\n
Wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142 tak\u017ce z Radiem Wolna Europa. Jego \u017cona Aleksandra Stypu\u0142kowska by\u0142a jednym z filar\u00f3w sekcji polskiej \u2014 jej komentarze i relacje dociera\u0142y do milion\u00f3w Polak\u00f3w w kraju. Razem stanowili duet dzia\u0142aczy, kt\u00f3rzy mimo wygnania nie zrezygnowali z wp\u0142ywania na losy Polski.<\/p>\n\n\n\n
Zmar\u0142 30 marca 1979 roku w Londynie. Spocz\u0105\u0142 na cmentarzu South Ealing Cemetery. Przez lata jego posta\u0107 by\u0142a zapomniana w oficjalnej historiografii PRL. Dopiero po 1989 roku zacz\u0105\u0142 powraca\u0107 do zbiorowej pami\u0119ci. Dzi\u015b jego nazwisko coraz cz\u0119\u015bciej pojawia si\u0119 w kontek\u015bcie niez\u0142omnych postaw cywilnych.<\/p>\n\n\n\n
W 2024 roku Instytut Dziedzictwa My\u015bli Narodowej zorganizowa\u0142 konferencj\u0119 po\u015bwi\u0119con\u0105 jego \u017cyciu i dzia\u0142alno\u015bci. Zaprezentowano na niej niepublikowane wcze\u015bniej dokumenty z archiw\u00f3w brytyjskich oraz fragmenty list\u00f3w pisanych przez Stypu\u0142kowskiego do rodziny. Odtworzono tak\u017ce \u015bcie\u017ck\u0119 jego emigracyjnej aktywno\u015bci i wp\u0142ywu na \u015brodowiska polonijne w USA i Wielkiej Brytanii.<\/p>\n\n\n\n
Zbigniew Stypu\u0142kowski to posta\u0107 wielowymiarowa. Prawnik, kt\u00f3ry nie ba\u0142 si\u0119 stawia\u0107 czo\u0142a totalitaryzmowi. Polityk, kt\u00f3ry wiedzia\u0142, \u017ce prawda nie potrzebuje krzyku \u2014 wystarczy godno\u015b\u0107 i sp\u00f3jno\u015b\u0107 dzia\u0142a\u0144. Emigrant, kt\u00f3ry nigdy nie porzuci\u0142 sprawy Polski. Jego \u017cycie przypomina, \u017ce w najciemniejszych czasach mo\u017cna pozosta\u0107 cz\u0142owiekiem wolnym \u2014 je\u015bli tylko ma si\u0119 odwag\u0119 m\u00f3wi\u0107 \u201enie\u201d.<\/p>\n\n\n\n
Tomasz Kawalec<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Zbigniew Franciszek Stypu\u0142kowski urodzi\u0142 si\u0119 26 marca 1904 roku w Warszawie. Jego los spleciony by\u0142 z histori\u0105 walki o wolno\u015b\u0107, zdrady sojusznik\u00f3w i cywilnej odwagi. Od m\u0142odych lat anga\u017cowa\u0142 si\u0119 w sprawy narodowe. Przez ca\u0142e \u017cycie dzia\u0142a\u0142 z my\u015bl\u0105 o Polsce \u2014 jako prawnik, polityk, uczestnik konspiracji, a p\u00f3\u017aniej emigracyjny rzecznik sprawy polskiej. Zas\u0142yn\u0105\u0142 tym, […]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":15958,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[41,6],"tags":[337,1685,492,1872,358],"class_list":["post-15957","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-historia-i-idea","category-postacie","tag-narodowe-sily-zbrojne","tag-narodowe-zjednoczenie-wojskowe","tag-stronnictwo-narodowe","tag-zbigniew-stypulkowski","tag-zwiazek-sowiecki"],"yoast_head":"\n