Cho\u0107 w dokumentach za\u0142o\u017cycielskich m\u00f3wi si\u0119 o \u201epokojowym rozwi\u0105zywaniu spor\u00f3w\u201d i \u201ealternatywie wobec s\u0105dowej konfrontacji\u201d, nie spos\u00f3b nie zauwa\u017cy\u0107 szerszego kontekstu. IOMed to nie tylko kolejna inicjatywa z katalogu chi\u0144skich projekt\u00f3w dyplomatycznych. To pr\u00f3ba stworzenia systemowej alternatywy dla istniej\u0105cego porz\u0105dku prawno-mi\u0119dzynarodowego, zbudowanego przez Zach\u00f3d po II wojnie \u015bwiatowej. Narz\u0119dzie, dzi\u0119ki kt\u00f3remu Pekin chce zdoby\u0107 wp\u0142ywy, zyska\u0107 lojalno\u015b\u0107 pa\u0144stw Globalnego Po\u0142udnia i wypchn\u0105\u0107 USA oraz ich sojusznik\u00f3w z pozycji dominuj\u0105cych rozjemc\u00f3w w sporach mi\u0119dzynarodowych.<\/p>\n\n\n\n
W maju w hotelu Grand Hyatt w Hongkongu dosz\u0142o do oficjalnego zawi\u0105zania organizacji, w kt\u00f3rej uczestniczy\u0142o kilkadziesi\u0105t delegacji z Azji, Afryki i Ameryki \u0141aci\u0144skiej. Do grona pa\u0144stw za\u0142o\u017cycielskich IOMed do\u0142\u0105czy\u0142y mi\u0119dzy innymi Pakistan, Indonezja, Algieria, Serbia, Etiopia, Laos czy Kambod\u017ca. Lista nieprzypadkowa \u2013 to kraje zwi\u0105zane z Chinami poprzez Inicjatyw\u0119 Pasa i Szlaku, zale\u017cne gospodarczo lub politycznie od Pekinu, a tak\u017ce cz\u0119sto krytyczne wobec zachodnich instytucji mi\u0119dzynarodowych.<\/p>\n\n\n\n
Wed\u0142ug oficjalnych komunikat\u00f3w, IOMed ma s\u0142u\u017cy\u0107 jako platforma dobrowolnej mediacji w sporach mi\u0119dzynarodowych. Zamiast zwraca\u0107 si\u0119 do arbitra\u017cu czy s\u0105du, pa\u0144stwa i podmioty gospodarcze mog\u0105 si\u0119gn\u0105\u0107 po mediacj\u0119, gdzie strony wsp\u00f3lnie \u2013 z pomoc\u0105 mediator\u00f3w \u2013 wypracowuj\u0105 rozwi\u0105zanie. IOMed oferuje mechanizm \u201ebardziej inkluzywny, niedrogi, elastyczny i oparty na dialogu\u201d ni\u017c zachodnie trybuna\u0142y. Ale to tylko cz\u0119\u015b\u0107 prawdy. Organizacja ta ma bowiem znacznie g\u0142\u0119bsze znaczenie \u2013 stanowi pr\u00f3b\u0119 przebudowy globalnej architektury rozstrzygania spor\u00f3w, na warunkach wyznaczonych przez Pekin.<\/p>\n\n\n\n
Hongkong, kt\u00f3ry zosta\u0142 wybrany na siedzib\u0119 organizacji, nie jest przypadkowym wyborem. Miasto, kt\u00f3re jeszcze niedawno by\u0142o bastionem niezale\u017cnego s\u0105downictwa i swob\u00f3d obywatelskich, po fali represji i wprowadzeniu prawa o bezpiecze\u0144stwie narodowym, sta\u0142o si\u0119 laboratorium chi\u0144skiej wersji rz\u0105d\u00f3w prawa. Umieszczenie tam IOMed s\u0142u\u017cy legitymizacji nowej roli Hongkongu jako \u201ecentrum rozwi\u0105zywania spor\u00f3w\u201d w stylu chi\u0144skim. Ma konkurowa\u0107 z Hagi\u0105, Singapurem czy Londynem \u2013 nie przez transparentno\u015b\u0107 i niezale\u017cno\u015b\u0107, lecz przez szybko\u015b\u0107, brak koszt\u00f3w i \u201ewra\u017cliwo\u015b\u0107 kulturow\u0105\u201d.<\/p>\n\n\n\n
Wizja Chin to \u015bwiat, w kt\u00f3rym Zach\u00f3d nie jest ju\u017c domy\u015blnym \u017ar\u00f3d\u0142em norm i rozstrzygni\u0119\u0107. System tworzony przez USA, UE i ich sojusznik\u00f3w \u2013 oparty na s\u0105dach, precedensach i regu\u0142ach WTO \u2013 ma z punktu widzenia Pekinu istotne wady. Jest skomplikowany, kosztowny i \u2013 co najwa\u017cniejsze \u2013 trudny do kontrolowania. Chi\u0144ska propozycja to system mi\u0119kki, niekonfrontacyjny, oparty na kulisowej dyplomacji, gdzie najwa\u017cniejsza jest nie litera prawa, ale relacje polityczne i zachowanie twarzy.<\/p>\n\n\n\n
IOMed nie ma uprawnie\u0144 do wydawania wi\u0105\u017c\u0105cych wyrok\u00f3w. Nie przypomina s\u0105du \u2013 to platforma rozm\u00f3w, pozbawiona przymusu. Brak tu zasady precedensu, nie ma jawnych orzecze\u0144, nie ma niezale\u017cnych arbitr\u00f3w \u2013 mediatorzy s\u0105 wybierani przez pa\u0144stwa-strony, a nad ca\u0142o\u015bci\u0105 czuwa sekretariat, w kt\u00f3rym dominuj\u0105c\u0105 pozycj\u0119 ma Pekin. Oficjalnie ka\u017cdy kraj cz\u0142onkowski ma r\u00f3wne prawo do nominowania cz\u0142onk\u00f3w panelu mediator\u00f3w, ale w praktyce inicjatywa i organizacja ca\u0142ego procesu pozostaje w r\u0119kach Chin.<\/p>\n\n\n\n
Taki model idealnie wpisuje si\u0119 w styl polityki zagranicznej Xi Jinpinga: pokojowo, bez presji, ale w cieniu rosn\u0105cej dominacji. Mediacja ma by\u0107 \u201ebardziej harmonijna ni\u017c sp\u00f3r\u201d, a jednocze\u015bnie bardziej lojalna wobec gospodarza ni\u017c arbitra\u017c. Chiny unikaj\u0105 w ten spos\u00f3b oskar\u017ce\u0144 o ekspansj\u0119, ale tworz\u0105 nowy ekosystem instytucjonalny, kt\u00f3ry wypiera Zach\u00f3d z roli globalnego rozjemcy.<\/p>\n\n\n\n
Znaczenie IOMed nie polega jednak tylko na rozwi\u0105zywaniu spor\u00f3w. Kluczowa jest symbolika i sie\u0107 zale\u017cno\u015bci, kt\u00f3re instytucja ta buduje. Pa\u0144stwa zaanga\u017cowane w Inicjatyw\u0119 Pasa i Szlaku cz\u0119sto napotykaj\u0105 problemy prawne: spory inwestycyjne, roszczenia wobec wykonawc\u00f3w, kwestie w\u0142asno\u015bci infrastruktury. Dot\u0105d wiele z nich rozstrzygano na forum ICSID czy w s\u0105dach arbitra\u017cowych w Londynie lub Pary\u017cu. IOMed ma te funkcje przej\u0105\u0107. Zamiast zg\u0142asza\u0107 si\u0119 do niezale\u017cnych instytucji na Zachodzie, kraje b\u0119d\u0105 kierowa\u0107 si\u0119 do \u201eswojej\u201d organizacji, gdzie gospodarz \u2013 Chiny \u2013 ma wp\u0142yw na proces i jego klimat.<\/p>\n\n\n\n
Dla wielu rz\u0105d\u00f3w z Globalnego Po\u0142udnia chi\u0144ski model mo\u017ce by\u0107 atrakcyjny. Zachodni arbitra\u017c jest kosztowny, formalny, a cz\u0119sto te\u017c nacechowany politycznie. W strukturach takich jak IOMed nie trzeba t\u0142umaczy\u0107 si\u0119 z demokracji, praw cz\u0142owieka czy przejrzysto\u015bci \u2013 liczy si\u0119 relacja, a nie regu\u0142y. To z punktu widzenia Pekinu wielka przewaga, dzi\u0119ki kt\u00f3rej mo\u017ce budowa\u0107 w\u0142asny blok lojalno\u015bci instytucjonalnej.<\/p>\n\n\n\n
R\u00f3wnocze\u015bnie jednak rodzi si\u0119 pytanie o zaufanie. Czy podmioty z zewn\u0105trz \u2013 przedsi\u0119biorcy, organizacje spo\u0142eczne, inwestorzy \u2013 b\u0119d\u0105 sk\u0142onni zaufa\u0107 systemowi, w kt\u00f3rym nie ma niezale\u017cnych s\u0119dzi\u00f3w, jawno\u015bci ani apelacji? Czy kraje, kt\u00f3re nie s\u0105 zale\u017cne od Pekinu, uznaj\u0105 decyzje wydane przez mediator\u00f3w IOMed? I czy sama organizacja nie stanie si\u0119 instrumentem nacisku na partner\u00f3w, kt\u00f3rym Chiny przypomn\u0105, gdzie tocz\u0105 si\u0119 negocjacje?<\/p>\n\n\n\n
To pytania, kt\u00f3re dzi\u015b pozostaj\u0105 otwarte. Sama struktura IOMed nie jest jeszcze w pe\u0142ni operacyjna \u2013 siedziba w Hongkongu dopiero powstaje, a panel mediator\u00f3w dopiero si\u0119 formuje. Ale polityczny przekaz jest jasny: oto powstaje alternatywa. Alternatywa dla Zachodu, dla jego regu\u0142, warto\u015bci i instytucji. Alternatywa, w kt\u00f3rej centrum nie stoi neutralno\u015b\u0107 i niezale\u017cno\u015b\u0107, ale interesy i sie\u0107 powi\u0105za\u0144, budowanych przez Chiny od ponad dekady.<\/p>\n\n\n\n
Nieprzypadkowo Pekin prezentuje IOMed jako \u201euzupe\u0142nienie\u201d istniej\u0105cego systemu, a nie jego podwa\u017cenie. To znany zabieg \u2013 prezentowa\u0107 si\u0119 jako pokojowy, skromny partner, kt\u00f3ry nie burzy, lecz wzmacnia. Ale rzeczywisto\u015b\u0107 jest inna: IOMed to \u015bwiadome tworzenie instytucjonalnej przeciwwagi dla Zachodu. Nie wprost, nie agresywnie, ale metodycznie. Tak jak Azjatycki Bank Inwestycji Infrastrukturalnych sta\u0142 si\u0119 alternatyw\u0105 dla MFW i Banku \u015awiatowego, tak IOMed ma by\u0107 odpowiedzi\u0105 na Haski Trybuna\u0142, ICSID czy WTO.<\/p>\n\n\n\n
W efekcie mo\u017cemy mie\u0107 do czynienia z now\u0105 map\u0105 instytucjonaln\u0105 \u015bwiata. Dwubiegunow\u0105, z Chinami jako centrum \u201eglobalnego Po\u0142udnia\u201d i USA oraz UE jako bastionami porz\u0105dku liberalnego. Kluczow\u0105 rol\u0119 odegraj\u0105 kraje niezdecydowane \u2013 jak Indonezja, Brazylia, Nigeria czy Egipt \u2013 kt\u00f3re b\u0119d\u0105 wybiera\u0107, z jakiego systemu korzysta\u0107. A od tych decyzji zale\u017cy, czy model promowany przez Chiny si\u0119 upowszechni, czy pozostanie niszowym narz\u0119dziem wp\u0142ywu.<\/p>\n\n\n\n
Mi\u0119dzynarodowa Organizacja Mediacji to nie tylko instytucja. To manifest. Dow\u00f3d, \u017ce Chiny nie tylko handluj\u0105 i inwestuj\u0105, ale tak\u017ce buduj\u0105 w\u0142asn\u0105 wersj\u0119 globalnych regu\u0142. Wersj\u0119, w kt\u00f3rej mediacja znaczy tyle, ile pozwala Pekin. A sp\u00f3r niekoniecznie ko\u0144czy si\u0119 sprawiedliwo\u015bci\u0105 \u2013 ale zawsze kompromisem. Na chi\u0144skich warunkach.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
W cieniu wielkich konflikt\u00f3w i impasu w tradycyjnych instytucjach mi\u0119dzynarodowych, Chiny oficjalnie og\u0142osi\u0142y powstanie nowego instrumentu: Mi\u0119dzynarodowej Organizacji Mediacji (International Organization for Mediation, IOMed). Cho\u0107 w dokumentach za\u0142o\u017cycielskich m\u00f3wi si\u0119 o \u201epokojowym rozwi\u0105zywaniu spor\u00f3w\u201d i \u201ealternatywie wobec s\u0105dowej konfrontacji\u201d, nie spos\u00f3b nie zauwa\u017cy\u0107 szerszego kontekstu. IOMed to nie tylko kolejna inicjatywa z katalogu chi\u0144skich projekt\u00f3w […]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":15876,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[39],"tags":[233,1676,1836,1837],"class_list":["post-15875","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-wydarzenia","tag-chiny","tag-chrl","tag-iomed","tag-miedzynarodowa-organizacja-mediacji"],"yoast_head":"\n