Krakowska szko\u0142a ekonomii, dzia\u0142aj\u0105ca g\u0142\u00f3wnie w okresie mi\u0119dzywojennym, by\u0142a najbardziej konsekwentnym przedstawicielem nurtu liberalizmu gospodarczego w Polsce. Jej centrum stanowi\u0142a Katedra Ekonomii Politycznej Uniwersytetu Jagiello\u0144skiego. Najwa\u017cniejsze postacie to przede wszystkim Adam Heydel \u2013 genialny, bezkompromisowy obro\u0144ca wolnego rynku, kt\u00f3ry zgin\u0105\u0142 w Auschwitz oraz Ferdynand Zweig i m\u00f3j ideowy mistrz, endek prof. Roman Rybarski. Wcze\u015bniej torowali im drog\u0119 tacy klasyczni libera\u0142owie jak Julian Dunajewski czy Adam Krzy\u017canowski. Ka\u017cdy z nich mia\u0142 w\u0142asne spojrzenie, ale \u0142\u0105czy\u0142o ich jedno: przekonanie, \u017ce gospodarka dzia\u0142a najlepiej, gdy cz\u0142owiek dzia\u0142a swobodnie.<\/p>\n\n\n\n
Dla Heydla rynek to naturalny porz\u0105dek, kt\u00f3ry powstaje oddolnie, bez przymusu, z ludzkiej potrzeby wymiany. Ekonomia nie by\u0142a dla niego matematyczn\u0105 \u0142amig\u0142\u00f3wk\u0105, tylko nauk\u0105 o ludzkim dzia\u0142aniu. Przedstawiciele krakowskiej szko\u0142y odrzucali etatyzm, planowanie centralne i mit wszechw\u0142adnego pa\u0144stwa. Widzieli, jak \u0142atwo pa\u0144stwo, nawet z dobrymi intencjami, t\u0142umi przedsi\u0119biorczo\u015b\u0107 i niszczy odpowiedzialno\u015b\u0107. Heydel podkre\u015bla\u0142, \u017ce wolno\u015b\u0107 gospodarcza jest nierozdzielna z wolno\u015bci\u0105 osobist\u0105 \u2013 pa\u0144stwo, kt\u00f3re reguluje wszystko, w ko\u0144cu reguluje tak\u017ce sumienia.<\/p>\n\n\n\n
Julian Dunajewski, cho\u0107 \u017cy\u0142 wcze\u015bniej, stanowi\u0142 fundament pod t\u0119 tradycj\u0119. By\u0142 nie tylko ministrem finans\u00f3w Austro-W\u0119gier, ale te\u017c uczonym, kt\u00f3ry rozumia\u0142 potrzeb\u0119 ograniczenia deficytu i r\u00f3wnowagi bud\u017cetowej. W jego uj\u0119ciu finanse publiczne nie by\u0142y narz\u0119dziem redystrybucji, lecz \u015brodkiem utrzymania \u0142adu. Krzy\u017canowski z kolei, profesor UJ i wielki or\u0119downik ekonomii klasycznej, broni\u0142 tezy, \u017ce ka\u017cde trwa\u0142e bogactwo opiera si\u0119 na pracy, oszcz\u0119dno\u015bci i praworz\u0105dno\u015bci, nie na dekretach czy reformach \u201ez g\u00f3ry\u201d.<\/p>\n\n\n\n
Co istotne, krakowska szko\u0142a nie by\u0142a tylko teoretyczna. Jej idee by\u0142y odpowiedzi\u0105 na realne problemy II Rzeczypospolitej \u2013 hiperinflacj\u0119, kryzys gospodarczy, bezrobocie. G\u0142osili, \u017ce trwa\u0142y rozw\u00f3j mo\u017ce opiera\u0107 si\u0119 tylko na zdrowej walucie, poszanowaniu w\u0142asno\u015bci i ograniczeniu ingerencji pa\u0144stwa. Ich g\u0142os by\u0142 odwa\u017cny, cho\u0107 niepopularny w czasach, gdy wi\u0119kszo\u015b\u0107 \u015brodowiska politycznego skr\u0119ca\u0142a ku centralizmowi, oni trzymali si\u0119 zasad. Dlatego cz\u0119sto byli marginalizowani, mimo \u017ce ich analizy przewy\u017csza\u0142y \u00f3wczesne mainstreamowe podej\u015bcia. Z dzisiejszej perspektywy wida\u0107, jak bardzo mieli racj\u0119. Gdyby ich pomys\u0142y by\u0142y szerzej zastosowane, Polska mog\u0142aby unikn\u0105\u0107 wielu b\u0142\u0119d\u00f3w gospodarczych. Co wi\u0119cej, my\u015bl krakowskiej szko\u0142y w naturalny spos\u00f3b koresponduje z p\u00f3\u017aniejszymi osi\u0105gni\u0119ciami szko\u0142y austriackiej \u2013 Misesa, Hayeka, Rothbarda. Zreszt\u0105 Heydel czyta\u0142 Misesa, zanim ten sta\u0142 si\u0119 ikon\u0105 wolno\u015bciowych \u015brodowisk. Warto te\u017c wspomnie\u0107, \u017ce wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie idee tej szko\u0142y prze\u017cywaj\u0105 renesans w\u015br\u00f3d m\u0142odych ekonomist\u00f3w, think tank\u00f3w i wolno\u015bciowych organizacji.<\/p>\n\n\n\n
Jednym z paradoks\u00f3w polskiego \u017cycia intelektualnego jest to, \u017ce tak dojrza\u0142a tradycja gospodarcza zosta\u0142a niemal zapomniana po wojnie. PRL wyczy\u015bci\u0142 z podr\u0119cznik\u00f3w wszelkie \u015blady liberalizmu ekonomicznego, a Heydel, Rybarski czy Krzy\u017canowski zostali w najlepszym wypadku zepchni\u0119ci na margines. Po 1989 roku powr\u00f3ci\u0142y reformy rynkowe, ale nie odtworzono ani ci\u0105g\u0142o\u015bci intelektualnej, ani g\u0142\u0119bszej refleksji nad dziedzictwem takich postaci. Dopiero niedawno zacz\u0119to wydawa\u0107 ich dzie\u0142a i przywraca\u0107 pami\u0119\u0107 o ich dorobku.<\/p>\n\n\n\n
Dzi\u015b obserwujemy nie tylko wzrost zainteresowania ideami wolno\u015bciowymi, ale te\u017c wi\u0119ksze zrozumienie potrzeby zakorzenienia ich w krajowej tradycji. Krakowska szko\u0142a ekonomii to nie jest tylko ciekawostka z mi\u0119dzywojnia. To inspiracja dla dzisiejszych debat o inflacji, zad\u0142u\u017ceniu publicznym, deregulacji czy roli pa\u0144stwa. To tak\u017ce alternatywa dla powierzchownych, medialnych analiz, kt\u00f3re cz\u0119sto ignoruj\u0105 g\u0142\u0119bsze mechanizmy rz\u0105dz\u0105ce gospodark\u0105.<\/p>\n\n\n\n
![\"\ud83e\uddd1\u200d\ud83d\udcbb\"](\"https:\/\/fonts.gstatic.com\/s\/e\/notoemoji\/16.0\/1f9d1_200d_1f4bb\/32.png\")
W \u015bwiecie, gdzie coraz \u0142atwiej ulec pokusie \u201eszybkich rozwi\u0105za\u0144\u201d i gdzie politycy ch\u0119tnie si\u0119gaj\u0105 po populistyczne \u015brodki, potrzebujemy powrotu do my\u015blenia w kategoriach przyczyn i skutk\u00f3w, a nie tylko w kategoriach efekt\u00f3w sonda\u017cy. Heydel i jego uczniowie ucz\u0105 pokory wobec gospodarki. Przypominaj\u0105, \u017ce ekonomia to nie magia. To logika, wybory i odpowiedzialno\u015b\u0107.<\/p>\n\n\n\n
Dlaczego to dla mnie wa\u017cne? Bo pokazuje, \u017ce polska my\u015bl ekonomiczna nie musi by\u0107 importowana. Mamy w\u0142asnych klasyk\u00f3w, kt\u00f3rzy rozumieli mechanizmy rynku lepiej ni\u017c wielu zachodnich autor\u00f3w. Krakowska szko\u0142a ekonomii to manifest wolno\u015bci, odpowiedzialno\u015bci i szacunku do rozumu. To my\u015bl odwa\u017cna, niezale\u017cna, trudna, ale w\u0142a\u015bnie przez to prawdziwa. Kto szuka w ekonomii nie tylko liczb, ale i zasad, powinien pozna\u0107 t\u0119 szko\u0142\u0119. Nie dla nostalgii, ale dla przysz\u0142o\u015bci; zw\u0142aszcza w \u015bwiecie, gdzie wolno\u015b\u0107 zn\u00f3w potrzebuje obrony.<\/p>\n\n\n\n
Artur Szczepek<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Jako entuzjasta krakowskiej szko\u0142y ekonomii nie mog\u0119 nie m\u00f3wi\u0107 o niej z dum\u0105, ale i z \u017calem \u2013 dum\u0105, \u017ce Polska wyda\u0142a tak przenikliwych my\u015blicieli ekonomicznych, i \u017calem, \u017ce wci\u0105\u017c s\u0105 zbyt ma\u0142o znani we w\u0142asnym kraju. Ta szko\u0142a to co\u015b wi\u0119cej ni\u017c tylko nurt intelektualny. To postawa wobec wolno\u015bci, pa\u0144stwa i cz\u0142owieka. To dow\u00f3d, […]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":15676,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[4],"tags":[561,1245,267,592,562,895],"class_list":["post-15675","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-eseje-polityczne","tag-adam-heydel","tag-adam-krzyzanowski","tag-artur-szczepek","tag-ekonomia","tag-krakowska-szkola-ekonomii","tag-roman-rybarski"],"yoast_head":"\n