Jego ojciec, Jan G\u0142\u0105bi\u0144ski, wywodzi\u0142 si\u0119 z Nowego Targu i mia\u0142 za sob\u0105 udzia\u0142 w jednym z powsta\u0144 narodowych \u2014 wed\u0142ug r\u00f3\u017cnych \u017ar\u00f3de\u0142 w krakowskim (1846) lub styczniowym (1863). Pracowa\u0142 jako urz\u0119dnik skarbowy w kilku miejscowo\u015bciach Galicji, a nast\u0119pnie jako radca i asesor miejski w Samborze. Rodzina G\u0142\u0105bi\u0144skich reprezentowa\u0142a typow\u0105, cho\u0107 ambitn\u0105 warstw\u0119 galicyjskiej inteligencji urz\u0119dniczej, w kt\u00f3rej patriotyzm, wiara katolicka i etos pracy by\u0142y silnie zakorzenione.<\/p>\n\n\n\n
M\u0142ody Stanis\u0142aw uczy\u0142 si\u0119 w C.K. Gimnazjum w Samborze, a nast\u0119pnie rozpocz\u0105\u0142 studia prawnicze na Uniwersytecie Lwowskim. Ju\u017c na etapie studenckim objawi\u0142 talent publicystyczny i analityczny \u2014 opublikowa\u0142 swoj\u0105 pierwsz\u0105 prac\u0119 \u201eLudno\u015b\u0107 polska na \u015al\u0105sku\u201d w 1882 roku. Studia uko\u0144czy\u0142 w 1885 roku, a dwa lata p\u00f3\u017aniej obroni\u0142 doktorat. Dalsze wykszta\u0142cenie zdobywa\u0142 w Berlinie i Wiedniu, specjalizuj\u0105c si\u0119 w ekonomii i skarbowo\u015bci. W 1892 roku uzyska\u0142 tytu\u0142 profesora nadzwyczajnego, a trzy lata p\u00f3\u017aniej \u2014 profesora zwyczajnego. W latach 1899\u20131900 by\u0142 dziekanem Wydzia\u0142u Prawa, a w roku akademickim 1908\u20131909 rektorem Uniwersytetu Lwowskiego.<\/p>\n\n\n\n
Jako naukowiec i dydaktyk G\u0142\u0105bi\u0144ski wni\u00f3s\u0142 ogromny wk\u0142ad w rozw\u00f3j polskiej my\u015bli ekonomicznej. Reprezentowa\u0142 tzw. szko\u0142\u0119 historyczn\u0105 w ekonomii, postuluj\u0105c, by gospodark\u0119 analizowa\u0107 w kontek\u015bcie narodowym i spo\u0142ecznym, a nie jedynie matematyczno-teoretycznym. W jego uj\u0119ciu interes narodowy by\u0142 nadrz\u0119dny wobec interesu jednostki. Opowiada\u0142 si\u0119 za umiarkowanym interwencjonizmem pa\u0144stwowym, wspieraniem w\u0142asnej produkcji, ochron\u0105 rynku pracy oraz polityk\u0105 migracyjn\u0105, maj\u0105c\u0105 chroni\u0107 polsk\u0105 to\u017csamo\u015b\u0107 gospodarcz\u0105. By\u0142 te\u017c autorem wa\u017cnych prac, takich jak \u201eNauka skarbowo\u015bci\u201d, \u201eEkonomika narodowa\u201d, \u201eWyk\u0142ad ekonomii spo\u0142ecznej\u201d czy \u201eHistoria ekonomiki\u201d.<\/p>\n\n\n\n
W \u015bwiecie akademickim G\u0142\u0105bi\u0144ski cieszy\u0142 si\u0119 autorytetem, lecz by\u0142 te\u017c postaci\u0105 polarizuj\u0105c\u0105. W 1932 roku zosta\u0142 wys\u0142any na przymusow\u0105 emerytur\u0119 \u2014 prawdopodobnie z powod\u00f3w politycznych. W\u0142adze sanacyjne nieprzychylnie patrzy\u0142y na jego otwarte poparcie dla obozu narodowego i krytyk\u0119 polityki Pi\u0142sudskiego. Cho\u0107 by\u0142 cz\u0142onkiem wielu presti\u017cowych towarzystw naukowych, takich jak Towarzystwo Naukowe we Lwowie czy Akademia Nauk Spo\u0142ecznych w Filadelfii, jego pogl\u0105dy coraz cz\u0119\u015bciej stawa\u0142y si\u0119 obiektem atak\u00f3w \u015brodowisk lewicowych i liberalnych.<\/p>\n\n\n\n
R\u00f3wnolegle z karier\u0105 akademick\u0105 rozwija\u0142 dzia\u0142alno\u015b\u0107 publicystyczn\u0105 i spo\u0142eczn\u0105. By\u0142 redaktorem \u201eGazety Narodowej\u201d, wsp\u00f3\u0142za\u0142o\u017cycielem Towarzystwa Handlowo-Geograficznego, Krajowego Zwi\u0105zku Przemys\u0142owego i Towarzystwa Kurs\u00f3w Akademickich dla Kobiet. Wspiera\u0142 rozw\u00f3j rolnictwa, sp\u00f3\u0142dzielczo\u015bci, edukacji i przedsi\u0119biorczo\u015bci, a tak\u017ce dzia\u0142a\u0142 na rzecz kszta\u0142cenia kobiet i poprawy sytuacji spo\u0142ecznej wsi.<\/p>\n\n\n\n
Politycznie zwi\u0105za\u0142 si\u0119 ze Stronnictwem Narodowo-Demokratycznym, z czasem obejmuj\u0105c jego kierownictwo w Galicji. W latach 1902\u20131918 by\u0142 pos\u0142em do austriackiej Rady Pa\u0144stwa, a r\u00f3wnolegle tak\u017ce cz\u0142onkiem Sejmu Krajowego Galicji. W 1911 roku obj\u0105\u0142 stanowisko ministra kolei w rz\u0105dzie Austrii, gdzie forsowa\u0142 reformy zmierzaj\u0105ce do polonizacji kolei w Galicji oraz wi\u0119kszej autonomii finansowej dla regionu. Cho\u0107 jego kadencja by\u0142a kr\u00f3tka, zyska\u0142 opini\u0119 cz\u0142owieka kompetentnego, ale bezkompromisowego, co budzi\u0142o op\u00f3r nie tylko u konserwatyst\u00f3w, ale te\u017c w\u015br\u00f3d liberalnych Austriak\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n
W czasie I wojny \u015bwiatowej bra\u0142 udzia\u0142 w tworzeniu Centralnego, a potem Naczelnego Komitetu Narodowego. Opowiada\u0142 si\u0119 za wsp\u00f3\u0142prac\u0105 z Austro-W\u0119grami, co zbli\u017ca\u0142o go do koncepcji monarchii trialistycznej: Austro-W\u0119giersko-Polskiej. Jednak r\u00f3\u017cnice w podej\u015bciu do lojalno\u015bci wobec Habsburg\u00f3w i przysi\u0119gi sk\u0142adanej przez Legiony Polskie sprawi\u0142y, \u017ce G\u0142\u0105bi\u0144ski szybko popad\u0142 w konflikt z innymi frakcjami narodowymi. Z czasem wycofa\u0142 si\u0119 z NKN, nie zgadzaj\u0105c si\u0119 na zbyt ugodowe podej\u015bcie wobec Austriak\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n
Po odzyskaniu niepodleg\u0142o\u015bci w 1918 roku, G\u0142\u0105bi\u0144ski odegra\u0142 istotn\u0105 rol\u0119 w procesie tworzenia struktur pa\u0144stwa polskiego. Wszed\u0142 do Tymczasowego Komitetu Rz\u0105dz\u0105cego we Lwowie, by\u0142 pos\u0142em na Sejm Ustawodawczy, gdzie uczestniczy\u0142 w pracach nad konstytucj\u0105, a tak\u017ce jednym z inicjator\u00f3w Zwi\u0105zku Ludowo-Narodowego (ZLN), przekszta\u0142conego p\u00f3\u017aniej w Stronnictwo Narodowe. By\u0142 prezesem Rady Naczelnej ZLN \u2013 czyli najwy\u017cszego organu politycznego partii, odpowiedzialnego za wytyczanie strategicznego kursu ugrupowania; przewodnicz\u0105cym klubu parlamentarnego ZLN w Sejmie \u2013 odpowiada\u0142 za dyscyplin\u0119 partyjn\u0105 i taktyk\u0119 sejmow\u0105, zw\u0142aszcza w latach 1919\u20131927; aktywnie wsp\u00f3\u0142tworzy\u0142 lini\u0119 ideow\u0105 partii, szczeg\u00f3lnie w sprawach gospodarczych i konstytucyjnych (by\u0142 m.in. autorem projektu konstytucji zg\u0142oszonego w 1919 roku).<\/p>\n\n\n\n
W 1923 roku obj\u0105\u0142 stanowisko wicepremiera oraz ministra wyzna\u0144 religijnych i o\u015bwiecenia publicznego w drugim rz\u0105dzie Wincentego Witosa. By\u0142 jednym z sygnatariuszy paktu lanckoro\u0144skiego, kt\u00f3ry zak\u0142ada\u0142 zbudowanie “polskiej wi\u0119kszo\u015bci” parlamentarnej. Jednak spory z koalicjantami oraz brak jednomy\u015blno\u015bci w obozie narodowym doprowadzi\u0142y do jego rezygnacji z urz\u0119du jeszcze w tym samym roku. <\/p>\n\n\n\n
Po przewrocie majowym w 1926 roku G\u0142\u0105bi\u0144ski by\u0142 zdecydowanym przeciwnikiem sanacji. Gdy w maju tego roku pos\u0142owie ZLN wysun\u0119li jego kandydatur\u0119 na prezydenta, sam j\u0105 wycofa\u0142 na rzecz bardziej kompromisowego Adolfa Bni\u0144skiego. W kolejnych latach zasiada\u0142 w Senacie RP, przewodniczy\u0142 klubowi senackiemu Stronnictwa Narodowego, a tak\u017ce nadzorowa\u0142 jego struktury w Ma\u0142opolsce. W 1937 roku zrezygnowa\u0142 jednak z pe\u0142nienia funkcji partyjnych w prote\u015bcie przeciwko antysemickim wyst\u0105pieniom m\u0142odzie\u017cy narodowej. By\u0142 cz\u0142owiekiem zasad \u2014 cho\u0107 mia\u0142 konserwatywne pogl\u0105dy, nie tolerowa\u0142 ulicznej przemocy.<\/p>\n\n\n\n
Na prze\u0142omie lat 30. i 40. skupi\u0142 si\u0119 na pracy pisarskiej. W 1939 roku opublikowa\u0142 wspomnienia polityczne, b\u0119d\u0105ce nie tylko osobist\u0105 relacj\u0105, ale te\u017c diagnoz\u0105 sytuacji politycznej II RP. Pracowa\u0142 r\u00f3wnie\u017c nad podr\u0119cznikiem ekonomii, kt\u00f3rego nie zd\u0105\u017cy\u0142 uko\u0144czy\u0107. Cierpia\u0142 na liczne schorzenia \u2014 chorob\u0119 serca, problemy trawienne, przepuklin\u0119 \u2014 ale nie traci\u0142 ducha i wiary w przysz\u0142o\u015b\u0107 Polski.<\/p>\n\n\n\n
Po wybuchu II wojny \u015bwiatowej G\u0142\u0105bi\u0144ski pr\u00f3bowa\u0142 uciec do Rumunii, jednak po nieudanej pr\u00f3bie przekroczenia granicy wr\u00f3ci\u0142 do Lwowa. Tam zosta\u0142 aresztowany przez NKWD w listopadzie 1939 roku. Po serii brutalnych przes\u0142ucha\u0144, pobycie w wi\u0119zieniu \u201eBrygidki\u201d i p\u00f3\u017aniej w moskiewskiej \u0141ubiance, w czerwcu 1941 roku zosta\u0142 skazany na osiem lat wi\u0119zienia za rzekom\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107 antysowieck\u0105 i pr\u00f3b\u0119 nielegalnego przekroczenia granicy. Zmar\u0142 14 sierpnia 1941 roku w wi\u0119zieniu w Charkowie. Jego cia\u0142o zosta\u0142o pochowane najprawdopodobniej w masowej mogile na zniszczonym p\u00f3\u017aniej cmentarzu \u017cydowskim. Do dzi\u015b nie uda\u0142o si\u0119 odnale\u017a\u0107 jego grobu.<\/p>\n\n\n\n
W 1992 roku rosyjski S\u0105d Najwy\u017cszy uniewa\u017cni\u0142 jego wyrok i uzna\u0142, \u017ce zarzuty wobec niego by\u0142y bezpodstawne. Symboliczna tablica po\u015bwi\u0119cona jego pami\u0119ci znajduje si\u0119 na cmentarzu Pow\u0105zkowskim w Warszawie.<\/p>\n\n\n\n
Stanis\u0142aw G\u0142\u0105bi\u0144ski by\u0142 politykiem g\u0142\u0119boko wierz\u0105cym w warto\u015b\u0107 instytucji parlamentarnych, znaczenie prawa i autorytet nauki. Ceni\u0142 kompromis, odpowiedzialno\u015b\u0107 i lojalno\u015b\u0107 wobec zasad. Cho\u0107 nieobce by\u0142y mu pogl\u0105dy nacjonalistyczne, nie pos\u0142ugiwa\u0142 si\u0119 nimi jako narz\u0119dziem propagandy. W jego \u017cyciu osobistym dominowa\u0142y spok\u00f3j, refleksja i wytrwa\u0142o\u015b\u0107. By\u0142 ambitny, ale nie pr\u00f3\u017cny. Uczciwy, cho\u0107 nie naiwny. Uparcie wierzy\u0142, \u017ce mo\u017cna \u0142\u0105czy\u0107 ide\u0119 narodow\u0105 z demokracj\u0105, rozw\u00f3j gospodarczy z etyk\u0105 spo\u0142eczn\u0105, a racj\u0119 stanu z ludzk\u0105 przyzwoito\u015bci\u0105.<\/p>\n\n\n\n
W swojej spu\u015bci\u017anie pozostawi\u0142 nie tylko publikacje naukowe i polityczne, ale te\u017c \u017cyciorys, kt\u00f3ry jest \u015bwiadectwem epoki wielkich przemian. Stanis\u0142aw G\u0142\u0105bi\u0144ski to posta\u0107, kt\u00f3ra nie poddaje si\u0119 jednoznacznym ocenom, lecz sk\u0142ania do g\u0142\u0119bokiej refleksji nad histori\u0105 Polski, jej elitami, pora\u017ckami i aspiracjami. W czasach, gdy polska pa\u0144stwowo\u015b\u0107 dopiero si\u0119 formowa\u0142a, on pr\u00f3bowa\u0142 nada\u0107 jej kszta\u0142t oparty na rozumie, odpowiedzialno\u015bci i s\u0142u\u017cbie publicznej. Za t\u0119 postaw\u0119 przysz\u0142o mu zap\u0142aci\u0107 najwy\u017csz\u0105 cen\u0119.<\/p>\n\n\n\n