Narodowa Demokracja, kt\u00f3rej trzon stanowi\u0142 Zwi\u0105zek Ludowo-Narodowy (ZLN), pr\u00f3bowa\u0142a przeciwdzia\u0142a\u0107 zagro\u017ceniom lewicowym i komunistycznym, jednocze\u015bnie promuj\u0105c sw\u00f3j narodowy program. Do realizacji tych cel\u00f3w wykorzystywano ca\u0142y system organizacji satelickich \u2013 spo\u0142ecznych, o\u015bwiatowych, a tak\u017ce paramilitarnych.<\/p>\n\n\n\n
Po I wojnie \u015bwiatowej i wojnie polsko-bolszewickiej, spo\u0142ecze\u0144stwo polskie by\u0142o silnie zr\u00f3\u017cnicowane politycznie. Narasta\u0142y napi\u0119cia mi\u0119dzy zwolennikami sanacji, socjalistami, ruchem ludowym i endecj\u0105. To w tej atmosferze powo\u0142ano Stra\u017c Narodow\u0105 \u2013 jako odpowied\u017a na zagro\u017cenie ze strony si\u0142 \u201edestrukcyjnych\u201d i \u201eanarchicznych\u201d.<\/p>\n\n\n\n
Powstanie Zwi\u0105zku Stowarzysze\u0144 \u201eStra\u017c Narodowa\u201d w grudniu 1923 roku by\u0142o odpowiedzi\u0105 na realne potrzeby spo\u0142ecze\u0144stwa pragn\u0105cego \u0142adu, bezpiecze\u0144stwa i patriotyzmu. Tw\u00f3rcy inicjatywy \u2013 pose\u0142 Czes\u0142aw M\u0105czy\u0144ski oraz Boles\u0142aw Zaj\u0105czkowski \u2013 nie byli jedynie politykami. Byli lud\u017ami g\u0142\u0119boko zatroskanymi o przysz\u0142o\u015b\u0107 Ojczyzny, rozumiej\u0105cymi, \u017ce do jej obrony nie wystarcz\u0105 s\u0142owa \u2013 potrzeba czynu. Zwi\u0105zek ten mia\u0142 za zadanie scali\u0107 szereg organizacji o bogatej tradycji patriotycznej i wojskowej \u2013 m.in. Zwi\u0105zek Hallerczyk\u00f3w, Sok\u00f3\u0142, Dowborczyk\u00f3w czy Legi\u0119 Obrony Konstytucji \u2013 w jedn\u0105 si\u0142\u0119, zdoln\u0105 przeciwstawi\u0107 si\u0119 niszczycielskim wp\u0142ywom zewn\u0119trznym i wewn\u0119trznym.<\/p>\n\n\n\n
Ju\u017c od pierwszych dni istnienia, Stra\u017c Narodowa stawia\u0142a sobie ambitne, ale niezwykle potrzebne cele. Przede wszystkim chodzi\u0142o o ochron\u0119 narodowego porz\u0105dku spo\u0142ecznego i moralnego, szerzenie idei narodowych oraz przeciwdzia\u0142anie rozk\u0142adowi spo\u0142ecznemu, kt\u00f3ry m\u00f3g\u0142 zagrozi\u0107 kruchej niepodleg\u0142o\u015bci Polski. Stra\u017c mia\u0142a by\u0107 buforem pomi\u0119dzy obywatelami a si\u0142ami chaosu \u2013 buforem zorganizowanym, odpowiedzialnym i ideowym.<\/p>\n\n\n\n
Pocz\u0105tkowo organizacja funkcjonowa\u0142a jako federacja stowarzysze\u0144. By\u0142o to praktyczne rozwi\u0105zanie, pozwalaj\u0105ce na szybkie zrzeszenie r\u00f3\u017cnych \u015brodowisk \u2013 od kombatant\u00f3w po m\u0142odzie\u017c patriotyczn\u0105. Jednak\u017ce z czasem pojawi\u0142a si\u0119 potrzeba konsolidacji \u2013 jasnej struktury, hierarchii i dyscypliny. Tak oto narodzi\u0142a si\u0119 idea przekszta\u0142cenia Stra\u017cy w jednolit\u0105 organizacj\u0119.<\/p>\n\n\n\n
Luty 1925 roku by\u0142 prze\u0142omowy \u2013 wtedy to zarejestrowano nowy statut Stra\u017cy Narodowej, ko\u0144cz\u0105c etap federacyjny i rozpoczynaj\u0105c nowy rozdzia\u0142 w historii organizacji. Dzi\u0119ki temu Stra\u017c mog\u0142a jeszcze skuteczniej dzia\u0142a\u0107 na rzecz dobra wsp\u00f3lnego, jako jeden, zintegrowany mechanizm ideowy i organizacyjny. Nowy statut by\u0142 przejrzysty i silnie ukierunkowany na cele narodowe: umacnianie niepodleg\u0142o\u015bci, wspieranie porz\u0105dku publicznego i formowanie obywatelskich postaw. W\u0142adze organizacyjne \u2013 Walne Zgromadzenie, Rada Naczelna, Zarz\u0105d G\u0142\u00f3wny \u2013 dzia\u0142a\u0142y w harmonii, kieruj\u0105c si\u0119 zasadami odpowiedzialno\u015bci i spo\u0142ecznego po\u015bwi\u0119cenia.<\/p>\n\n\n\n
Na czele organizacji stan\u0105\u0142 pu\u0142kownik Czes\u0142aw M\u0105czy\u0144ski \u2013 bohater walk o Lw\u00f3w, patriota i cz\u0142owiek niezwyk\u0142ego ducha. Jego przyw\u00f3dztwo dodawa\u0142o organizacji presti\u017cu i autorytetu. To dzi\u0119ki jego osobistemu zaanga\u017cowaniu Stra\u017c zyska\u0142a kierunek, to\u017csamo\u015b\u0107 i dynamik\u0119 dzia\u0142ania. M\u0105czy\u0144ski nie by\u0142 tylko symbolem \u2013 by\u0142 te\u017c cz\u0142owiekiem dzia\u0142ania, \u0142\u0105cz\u0105cym wojskowy profesjonalizm z polityczn\u0105 rozwag\u0105.<\/p>\n\n\n\n
Struktura organizacyjna i cz\u0142onkostwo<\/strong><\/p>\n\n\n\n Stra\u017c Narodowa zorganizowana by\u0142a na wz\u00f3r wojskowy \u2013 co nie powinno dziwi\u0107, zwa\u017cywszy na genez\u0119 i cele. Struktura by\u0142a przejrzysta: dru\u017cyna, hufiec, chor\u0105giew \u2013 a na poziomie krajowym: Walne Zgromadzenie, Rada Naczelna i Zarz\u0105d G\u0142\u00f3wny. Cz\u0142onkowie dzielili si\u0119 na honorowych, czynnych i wsp\u00f3\u0142dzia\u0142aj\u0105cych. Ka\u017cdy z nich mia\u0142 swoje miejsce i misj\u0119. Do\u0142\u0105czenie do Stra\u017cy nie by\u0142o \u0142atwe \u2013 trzeba by\u0142o wykaza\u0107 si\u0119 patriotyzmem, nieposzlakowan\u0105 opini\u0105 oraz rekomendacj\u0105 trzech cz\u0142onk\u00f3w. By\u0142o to swoiste sito, kt\u00f3re wy\u0142ania\u0142o ludzi najbardziej oddanych sprawie narodowej.<\/p>\n\n\n\n Ka\u017cdy poziom organizacyjny odpowiada\u0142 za inne zadania: dru\u017cyny lokalne pracowa\u0142y z m\u0142odzie\u017c\u0105 i organizowa\u0142y akcje pomocowe, chor\u0105gwie koordynowa\u0142y wi\u0119ksze przedsi\u0119wzi\u0119cia. W Warszawie Stra\u017c liczy\u0142a oko\u0142o 900 aktywnych cz\u0142onk\u00f3w \u2013 byli to w du\u017cej mierze robotnicy, urz\u0119dnicy i rzemie\u015blnicy \u2013 ludzie prostego stanu, ale wielkiego ducha.<\/p>\n\n\n\n Ideologia i cele programowe organizacji<\/strong><\/p>\n\n\n\n Stra\u017c Narodowa nios\u0142a sztandar warto\u015bci konserwatywnych \u2013 tych samych, kt\u00f3re przez wieki kszta\u0142towa\u0142y to\u017csamo\u015b\u0107 Rzeczypospolitej. Porz\u0105dek, rodzina, religia, patriotyzm \u2013 to by\u0142y filary ideowe, na kt\u00f3rych Stra\u017c budowa\u0142a swoj\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107. Organizacja broni\u0142a nie tylko terytorium Polski, ale r\u00f3wnie\u017c jej duszy \u2013 to\u017csamo\u015bci kulturowej i narodowego honoru.<\/p>\n\n\n\n W czasach, gdy komunistyczna propaganda i dzia\u0142ania anarchistyczne grozi\u0142y destabilizacj\u0105, Stra\u017c podj\u0119\u0142a si\u0119 trudnego zadania \u2013 obrony \u0142adu. Przeciwdzia\u0142anie lewicowej agitacji, rozbijanie wiec\u00f3w, inwigilacja ekstremist\u00f3w \u2013 to wszystko by\u0142o wykonywane nie dla zysku, ale z poczucia obowi\u0105zku wobec Ojczyzny. By\u0142a to walka ideowa \u2013 o Polsk\u0119 praworz\u0105dn\u0105, bezpieczn\u0105 i moralnie siln\u0105.<\/p>\n\n\n\n Dzia\u0142alno\u015b\u0107 bojowa i paramilitarna<\/strong><\/p>\n\n\n\n Stra\u017c Narodowa, cho\u0107 oficjalnie stowarzyszenie obywatelskie, w rzeczywisto\u015bci pe\u0142ni\u0142a funkcje zbli\u017cone do formacji ochronnych. Jej cz\u0142onkowie czuwali nad bezpiecze\u0144stwem spotka\u0144 politycznych endecji, ochraniali lokale partyjne, a tak\u017ce redakcje sympatyzuj\u0105cych z narodow\u0105 demokracj\u0105 czasopism. W sytuacji, gdy przeciwnicy polityczni podejmowali pr\u00f3by zak\u0142\u00f3cania tych wydarze\u0144 \u2013 cz\u0142onkowie Stra\u017cy odpowiadali stanowczo, ale zawsze z poczuciem wy\u017cszej konieczno\u015bci.<\/p>\n\n\n\n Aktywno\u015b\u0107 Stra\u017cy mia\u0142a te\u017c wymiar wywiadowczy. Cz\u0142onkowie stowarzyszenia wnikali w struktury wrogich organizacji, zdobywali informacje o planowanych dzia\u0142aniach i zapobiegali prowokacjom. Szczeg\u00f3ln\u0105 uwag\u0119 po\u015bwi\u0119cano ugrupowaniom lewicowym, kt\u00f3re \u2013 zdaniem wielu patriot\u00f3w \u2013 stanowi\u0142y powa\u017cne zagro\u017cenie dla m\u0142odego pa\u0144stwa polskiego.<\/p>\n\n\n\n Szkolenia bojowe by\u0142y istotnym elementem przygotowania cz\u0142onk\u00f3w Stra\u017cy. Nauczano nie tylko podstaw musztry i strzelania, ale r\u00f3wnie\u017c zasad konspiracji i post\u0119powania w sytuacjach kryzysowych. Wprowadzono jednolite umundurowanie oraz identyfikatory organizacyjne \u2013 nie dla pr\u00f3\u017cno\u015bci, lecz dla porz\u0105dku i poczucia przynale\u017cno\u015bci. By\u0142y te\u017c hymny i has\u0142a, kt\u00f3re budowa\u0142y wsp\u00f3lnot\u0119 ideow\u0105 i braterskie wi\u0119zi.<\/p>\n\n\n\n Praca spo\u0142eczna i socjalna Stra\u017cy Narodowej<\/strong><\/p>\n\n\n\n To, co wyr\u00f3\u017cnia\u0142o Stra\u017c Narodow\u0105 na tle innych organizacji politycznych, to jej ogromne zaanga\u017cowanie w pomoc spo\u0142eczn\u0105. Stra\u017cnicy nie\u015bli wsparcie najbardziej potrzebuj\u0105cym. Prowadzili jad\u0142odajnie dla biedoty miejskiej, organizowali kolonie letnie i kursy dokszta\u0142caj\u0105ce dla dzieci z ubogich rodzin. Zbierali \u015brodki na mleko dla niemowl\u0105t, finansowali podr\u0119czniki, a nawet udzielali porad prawnych bezrobotnym.<\/p>\n\n\n\n Du\u017ce znaczenie mia\u0142a r\u00f3wnie\u017c wsp\u00f3\u0142praca z Ko\u015bcio\u0142em katolickim. Spotkania organizacyjne cz\u0119sto odbywa\u0142y si\u0119 w ko\u015bcio\u0142ach lub przyko\u015bcielnych salkach, a duszpasterze niejednokrotnie odgrywali rol\u0119 kapelan\u00f3w. W mniejszych miejscowo\u015bciach spotkania odbywa\u0142y si\u0119 po niedzielnej mszy \u015bwi\u0119tej \u2013 symbolicznie \u0142\u0105cz\u0105c ducha religijnego z obywatelskim obowi\u0105zkiem.<\/p>\n\n\n\n Wydawnictwa i propaganda organizacyjna<\/strong><\/p>\n\n\n\n Organizacja prowadzi\u0142a r\u00f3wnie\u017c szeroko zakrojon\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107 wydawnicz\u0105. Czasopismo \u201eDru\u017cyna\u201d by\u0142o oficjalnym organem prasowym Stra\u017cy Narodowej. Publikowano tam nie tylko informacje o dzia\u0142aniach lokalnych oddzia\u0142\u00f3w, ale tak\u017ce materia\u0142y ideologiczne, patriotyczne wiersze i teksty propaguj\u0105ce moralno\u015b\u0107 publiczn\u0105. Dla m\u0142odszych czytelnik\u00f3w przeznaczony by\u0142 \u201eJunak\u201d \u2013 gazeta z misj\u0105 wychowawcz\u0105 i edukacyjn\u0105.<\/p>\n\n\n\n Przekaz Stra\u017cy by\u0142 jasny i czytelny: Polska potrzebuje silnych obywateli, oddanych pa\u0144stwu i zasadom. Propaganda \u2013 dzi\u015b cz\u0119sto demonizowana \u2013 wtedy by\u0142a \u015brodkiem mobilizacji i jednoczenia spo\u0142ecze\u0144stwa wok\u00f3\u0142 wsp\u00f3lnych cel\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n Reakcja w\u0142adz sanacyjnych i delegalizacja<\/strong><\/p>\n\n\n\n W maju 1927 roku, w nast\u0119pstwie dzia\u0142a\u0144 wymierzonych w ob\u00f3z narodowy, Ministerstwo Spraw Wewn\u0119trznych zdecydowa\u0142o o delegalizacji Stra\u017cy Narodowej. Oficjalnym powodem by\u0142o przekroczenie uprawnie\u0144 statutowych \u2013 rzeczywista przyczyna le\u017ca\u0142a jednak g\u0142\u0119biej. Sanacja obawia\u0142a si\u0119 zorganizowanego ruchu narodowego, kt\u00f3ry zyskiwa\u0142 spo\u0142eczne poparcie i stawa\u0142 si\u0119 realn\u0105 alternatyw\u0105 polityczn\u0105. Noc\u0105 z 21 na 22 maja 1927 roku rozpocz\u0119\u0142y si\u0119 og\u00f3lnokrajowe rewizje i aresztowania. Przeszukano lokale organizacyjne, redakcje pism, a tak\u017ce mieszkania prywatne dzia\u0142aczy. Mimo tych dzia\u0142a\u0144, wielu cz\u0142onk\u00f3w Stra\u017cy nie przerwa\u0142o dzia\u0142alno\u015bci \u2013 kontynuowano j\u0105 w duchu konspiracji.<\/p>\n\n\n\n Stra\u017c Narodowa nie znikn\u0119\u0142a \u2013 przesz\u0142a do podziemia. Powsta\u0142 nowy tw\u00f3r \u2013 Legion Obrony Pa\u0144stwa Polskiego, kt\u00f3ry mia\u0142 przej\u0105\u0107 cz\u0119\u015b\u0107 zada\u0144 dawnej Stra\u017cy. Wci\u0105\u017c organizowano spotkania, kursy, a nawet kolportowano pras\u0119. Zapa\u0142 nie gas\u0142 \u2013 \u017cy\u0142a nadzieja na powr\u00f3t do legalnej dzia\u0142alno\u015bci. W miar\u0119 jak ros\u0142a presja ze strony w\u0142adz, a ZLN straci\u0142 wp\u0142ywy polityczne, Stra\u017c stopniowo jednak wygasa\u0142a. Niemniej jednak, pami\u0119\u0107 o niej trwa\u0142a \u2013 w\u015br\u00f3d dawnych cz\u0142onk\u00f3w, sympatyk\u00f3w, a przede wszystkim w \u015bwiadomo\u015bci narodowej jako przyk\u0142ad oddania sprawie publicznej.<\/p>\n\n\n\n Dziedzictwo Stra\u017cy Narodowej nie zgin\u0119\u0142o wraz z jej delegalizacj\u0105. Przetrwa\u0142o w ideach Ob\u00f3zu Wielkiej Polski, w dzia\u0142alno\u015bci M\u0142odzie\u017cy Wszechpolskiej, w moralnym etosie narodowej demokracji. Stra\u017c by\u0142a symbolem mobilizacji narodowej w obliczu zagro\u017ce\u0144 i wzorem dla przysz\u0142ych pokole\u0144.<\/p>\n\n\n\n Rafa\u0142 Sk\u00f3rniewski<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Stra\u017c Narodowa, dzia\u0142aj\u0105ca w Polsce w latach 1923\u20131927, by\u0142a organizacj\u0105 o wyra\u017anym charakterze paramilitarnym i ideologicznym, silnie zwi\u0105zan\u0105 ze \u015brodowiskiem Narodowej Demokracji. Jej powstanie i rozw\u00f3j nale\u017cy analizowa\u0107 w szerszym kontek\u015bcie politycznym burzliwych lat 20. XX wieku. Polska, jako m\u0142ode pa\u0144stwo odrodzone po 123 latach zabor\u00f3w, boryka\u0142a si\u0119 z problemami strukturalnymi, spo\u0142ecznymi i ideologicznymi. Partie […]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":14891,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[41,43],"tags":[1459,204,1458,489],"class_list":["post-14890","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-historia-i-idea","category-okres-miedzywojenny-i-okupacja","tag-czeslaw-maczynski","tag-endecja","tag-straz-narodowa","tag-zwiazek-ludowo-narodowy"],"yoast_head":"\n