{"id":14743,"date":"2025-04-28T08:51:10","date_gmt":"2025-04-28T06:51:10","guid":{"rendered":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/?p=14743"},"modified":"2025-04-28T13:59:57","modified_gmt":"2025-04-28T11:59:57","slug":"badania-opinii-publicznej-w-polswolynia","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/?p=14743","title":{"rendered":"Badania opinii publicznej w Polsce w latach 2021\u20132025 na temat stosunku do Ukrainy, Ukrai\u0144c\u00f3w oraz kwestii Wo\u0142ynia"},"content":{"rendered":"\n<h1 class=\"wp-block-heading\">Rozdzia\u0142 I<\/h1>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">Wprowadzenie i kontekst spo\u0142eczno-historyczny<\/h3>\n\n\n\n<p><strong>1.1. Kontekst historyczny stosunk\u00f3w polsko-ukrai\u0144skich<\/strong><br>Relacje polsko-ukrai\u0144skie od wiek\u00f3w by\u0142y skomplikowane, pe\u0142ne zar\u00f3wno wsp\u00f3\u0142pracy, jak i bolesnych konflikt\u00f3w. Jednym z najbardziej dramatycznych wydarze\u0144 pozostaje ludob\u00f3jstwo na Wo\u0142yniu i w Galicji Wschodniej (1943\u20131944), kiedy to formacje ukrai\u0144skich nacjonalist\u00f3w (OUN-UPA) dokona\u0142y masowych mord\u00f3w na polskiej ludno\u015bci cywilnej. Pami\u0119\u0107 o tych wydarzeniach na d\u0142ugie dekady obci\u0105\u017cy\u0142a wzajemne relacje, staj\u0105c si\u0119 jedn\u0105 z g\u0142\u00f3wnych barier w pe\u0142nym pojednaniu.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>1.2. Zmiany polityczne i spo\u0142eczne od 2021 r.<\/strong><br>Pocz\u0105tek 2021 roku w Polsce i na Ukrainie przypada\u0142 na czas wzrastaj\u0105cej niepewno\u015bci geopolitycznej. Rosn\u0105ce napi\u0119cia mi\u0119dzy Rosj\u0105 a Zachodem, a nast\u0119pnie pe\u0142noskalowa agresja Rosji na Ukrain\u0119 24 lutego 2022 roku, ca\u0142kowicie przekszta\u0142ci\u0142y dynamik\u0119 stosunk\u00f3w.<br>W obliczu wojny Polska przyj\u0119\u0142a miliony uchod\u017ac\u00f3w z Ukrainy, organizuj\u0105c najwi\u0119ksz\u0105 operacj\u0119 humanitarn\u0105 w swojej historii. Spo\u0142ecze\u0144stwo polskie wykaza\u0142o si\u0119 wielk\u0105 solidarno\u015bci\u0105 \u2013 zar\u00f3wno w wymiarze instytucjonalnym, jak i oddolnym.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>1.3. Wzrost znaczenia bada\u0144 opinii publicznej<\/strong><br>Od 2021 roku notujemy intensyfikacj\u0119 bada\u0144 socjologicznych, analizuj\u0105cych zmieniaj\u0105ce si\u0119 nastroje spo\u0142eczne dotycz\u0105ce:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>przyjmowania uchod\u017ac\u00f3w z Ukrainy,<\/li>\n\n\n\n<li>stosunku do ukrai\u0144skiej spo\u0142eczno\u015bci mieszkaj\u0105cej w Polsce,<\/li>\n\n\n\n<li>postrzegania Ukrainy jako pa\u0144stwa,<\/li>\n\n\n\n<li>oczekiwa\u0144 wobec rozlicze\u0144 historycznych, w tym rzezi wo\u0142y\u0144skiej.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p>Badania te prowadzi\u0142y m.in.:<br>\u2013 <strong>CBOS (Centrum Badania Opinii Spo\u0142ecznej)<\/strong>,<br>\u2013 <strong>IBRiS (Instytut Bada\u0144 Rynkowych i Spo\u0142ecznych)<\/strong>,<br>\u2013 <strong>IPSOS Polska<\/strong>,<br>\u2013 <strong>PISM (Polski Instytut Spraw Mi\u0119dzynarodowych)<\/strong>,<br>\u2013 <strong>Polska Akademia Nauk<\/strong> w ramach projekt\u00f3w specjalnych,<br>\u2013 oraz niezale\u017cne o\u015brodki badawcze i uczelnie wy\u017csze (np. Uniwersytet Warszawski, UMCS).<\/p>\n\n\n\n<p><strong>1.4. G\u0142\u00f3wne pytania badawcze artyku\u0142u<\/strong><br>W niniejszym opracowaniu odpowiemy na kilka kluczowych pyta\u0144:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>Jak zmienia\u0142 si\u0119 stosunek Polak\u00f3w do Ukrainy i Ukrai\u0144c\u00f3w od 2021 roku?<\/li>\n\n\n\n<li>Jakie by\u0142y czynniki wp\u0142ywaj\u0105ce na wzrost sympatii lub wzrost dystansu?<\/li>\n\n\n\n<li>Czy pojawi\u0142y si\u0119 wyra\u017ane r\u00f3\u017cnice w ocenie Ukrai\u0144c\u00f3w mieszkaj\u0105cych w Polsce i uchod\u017ac\u00f3w wojennych?<\/li>\n\n\n\n<li>W jaki spos\u00f3b temat Wo\u0142ynia funkcjonowa\u0142 w debacie publicznej w latach 2021\u20132025?<\/li>\n\n\n\n<li>Czy dosz\u0142o do znacz\u0105cej zmiany oczekiwa\u0144 Polak\u00f3w wobec ukrai\u0144skich w\u0142adz w kwestii historycznego rozliczenia ludob\u00f3jstwa?<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p><strong>1.5. Znaczenie tematu w perspektywie polskiej polityki zagranicznej i wewn\u0119trznej<\/strong><br>Zmiany w spo\u0142ecznym odbiorze Ukrainy wp\u0142ywaj\u0105 nie tylko na codzienne relacje polsko-ukrai\u0144skie, ale tak\u017ce na decyzje polityczne:<br>\u2013 wsparcie polityczne i militarne dla Ukrainy,<br>\u2013 kszta\u0142towanie narracji historycznej,<br>\u2013 podej\u015bcie do wsp\u00f3lnych inicjatyw kulturalnych i edukacyjnych.<\/p>\n\n\n\n<h1 class=\"wp-block-heading\">Rozdzia\u0142 II<\/h1>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">Dynamika zmian w opinii publicznej w Polsce wobec Ukrainy i Ukrai\u0144c\u00f3w w latach 2021\u20132022<\/h3>\n\n\n\n<p><strong>2.1. Polska przed wojn\u0105 \u2013 stosunek umiarkowanie pozytywny, lecz zdystansowany<\/strong><br>Na pocz\u0105tku 2021 roku stosunek Polak\u00f3w do Ukrainy i Ukrai\u0144c\u00f3w mo\u017cna by\u0142o okre\u015bli\u0107 jako zr\u00f3\u017cnicowany \u2013 z przewag\u0105 ostro\u017cnego optymizmu, ale tak\u017ce z pewnym dystansem kulturowym i historycznym.<\/p>\n\n\n\n<p>Wed\u0142ug danych CBOS (badanie z pa\u017adziernika 2021 r.),:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>36% Polak\u00f3w deklarowa\u0142o sympati\u0119 wobec Ukrai\u0144c\u00f3w,<\/li>\n\n\n\n<li>25% deklarowa\u0142o antypati\u0119,<\/li>\n\n\n\n<li>reszta (oko\u0142o 39%) pozostawa\u0142a neutralna.<br>Wi\u0119ksze zaufanie i pozytywne emocje notowano w\u015br\u00f3d ludzi m\u0142odszych i mieszka\u0144c\u00f3w du\u017cych miast.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p>W kontek\u015bcie wydarze\u0144 historycznych, takich jak rze\u017a wo\u0142y\u0144ska, spo\u0142eczne oczekiwania wobec Ukrainy by\u0142y umiarkowane: oko\u0142o 40% respondent\u00f3w uwa\u017ca\u0142o, \u017ce w\u0142adze ukrai\u0144skie powinny wyrazi\u0107 jasne przeprosiny, ale jednocze\u015bnie wielu Polak\u00f3w wskazywa\u0142o, \u017ce &#8220;przysz\u0142o\u015b\u0107 relacji jest wa\u017cniejsza ni\u017c przesz\u0142o\u015b\u0107&#8221;.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>2.2. Wybuch wojny \u2013 fala empatii i mobilizacji spo\u0142ecznej<\/strong><br>Agresja Rosji na Ukrain\u0119 24 lutego 2022 r. spowodowa\u0142a gwa\u0142town\u0105 przemian\u0119 w nastrojach spo\u0142ecznych.<br>Polska sta\u0142a si\u0119 jednym z g\u0142\u00f3wnych kraj\u00f3w przyjmuj\u0105cych uchod\u017ac\u00f3w wojennych. Wed\u0142ug badania CBOS z marca 2022 r.:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>a\u017c 89% Polak\u00f3w popiera\u0142o przyjmowanie uchod\u017ac\u00f3w z Ukrainy,<\/li>\n\n\n\n<li>83% uwa\u017ca\u0142o, \u017ce Polska powinna wspiera\u0107 Ukrain\u0119 politycznie i militarnie,<\/li>\n\n\n\n<li>77% deklarowa\u0142o ch\u0119\u0107 osobistej pomocy (finansowej, materialnej, organizacyjnej).<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p>By\u0142a to bezprecedensowa mobilizacja spo\u0142eczna, zar\u00f3wno oddolna (wolontariat, zbi\u00f3rki, przyjmowanie uchod\u017ac\u00f3w do dom\u00f3w), jak i instytucjonalna (wsparcie pa\u0144stwa, samorz\u0105d\u00f3w, organizacji pozarz\u0105dowych).<\/p>\n\n\n\n<p><strong>2.3. Ukrai\u0144cy mieszkaj\u0105cy w Polsce \u2013 zmieniaj\u0105ca si\u0119 percepcja<\/strong><br>W latach wcze\u015bniejszych Ukrai\u0144cy byli postrzegani g\u0142\u00f3wnie jako pracownicy najemni (sektor us\u0142ug, budownictwo, rolnictwo).<br>W wyniku wojny struktura migracyjna zmieni\u0142a si\u0119:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>wi\u0119kszo\u015b\u0107 nowo przyby\u0142ych uchod\u017ac\u00f3w to kobiety, dzieci i osoby starsze,<\/li>\n\n\n\n<li>Ukrai\u0144cy zacz\u0119li by\u0107 postrzegani jako ofiary wojny, a nie tylko migranci zarobkowi.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p>Wg badania IBRiS dla &#8220;Rzeczpospolitej&#8221; (kwiecie\u0144 2022 r.):<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>74% Polak\u00f3w deklarowa\u0142o pozytywny stosunek do Ukrai\u0144c\u00f3w mieszkaj\u0105cych w Polsce,<\/li>\n\n\n\n<li>tylko 8% by\u0142o nastawionych negatywnie.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p><strong>2.4. Emocjonalna transformacja w mediach i kulturze publicznej<\/strong><br>Narracja medialna i polityczna uleg\u0142a znacz\u0105cej zmianie:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>Ukrain\u0119 przedstawiano jako bohatera walki o wolno\u015b\u0107 ca\u0142ej Europy,<\/li>\n\n\n\n<li>Ukrai\u0144c\u00f3w okre\u015blano jako braci, sojusznik\u00f3w, partner\u00f3w,<\/li>\n\n\n\n<li>pojawia\u0142y si\u0119 inicjatywy symbolicznego zbli\u017cenia, jak np. przyjmowanie ukrai\u0144skich flag na budynkach publicznych, koncerty solidarno\u015bciowe, a tak\u017ce wsp\u00f3lne modlitwy w ko\u015bcio\u0142ach.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p><strong>Przyk\u0142ad:<\/strong><br>W przem\u00f3wieniu na Zamku Kr\u00f3lewskim w Warszawie w marcu 2022 r. Prezydent USA Joe Biden m\u00f3wi\u0142 o &#8220;wielkiej odwadze polskiego spo\u0142ecze\u0144stwa&#8221;, podkre\u015blaj\u0105c rol\u0119 Polski w solidarno\u015bci z Ukrain\u0105.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>2.5. Czy tematy historyczne zesz\u0142y na dalszy plan?<\/strong><br>W 2022 roku kwestia rozliczenia rzezi wo\u0142y\u0144skiej zosta\u0142a wyra\u017anie przesuni\u0119ta na margines debaty publicznej.<br>Badania CBOS wskazywa\u0142y, \u017ce dla wi\u0119kszo\u015bci Polak\u00f3w w tamtym czasie pomoc dora\u017ana i zwyci\u0119stwo Ukrainy w wojnie by\u0142y znacznie wa\u017cniejsze ni\u017c rozpami\u0119tywanie historycznych krzywd.<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>61% badanych uzna\u0142o, \u017ce \u201erozliczenia historyczne mo\u017cna od\u0142o\u017cy\u0107 na p\u00f3\u017aniej\u201d,<\/li>\n\n\n\n<li>jedynie 24% domaga\u0142o si\u0119 \u201enatychmiastowych gest\u00f3w\u201d ze strony w\u0142adz ukrai\u0144skich.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p><strong>2.6. Wnioski z lat 2021\u20132022<\/strong><br>Zmiana w polskim spo\u0142ecze\u0144stwie by\u0142a jedn\u0105 z najbardziej dynamicznych transformacji w postrzeganiu s\u0105siad\u00f3w w historii III RP:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>ze sceptycznego, umiarkowanego dystansu do entuzjastycznego poparcia i zaanga\u017cowania,<\/li>\n\n\n\n<li>z koncentracji na przesz\u0142o\u015bci do koncentracji na wsp\u00f3lnej przysz\u0142o\u015bci.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p>Jednak, jak zobaczymy w kolejnych rozdzia\u0142ach, ta solidarno\u015b\u0107 zacz\u0119\u0142a by\u0107 poddawana testowi w latach 2023\u20132024 wraz z pojawieniem si\u0119 pierwszych napi\u0119\u0107 zwi\u0105zanych z migracj\u0105, sytuacj\u0105 gospodarcz\u0105 i kwestiami pami\u0119ci historycznej.<\/p>\n\n\n\n<h1 class=\"wp-block-heading\">Rozdzia\u0142 III<\/h1>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">Stabilizacja i pierwsze oznaki napi\u0119\u0107 w relacjach polsko-ukrai\u0144skich (2023\u20132024)<\/h3>\n\n\n\n<p><strong>3.1. Wyczerpywanie si\u0119 pocz\u0105tkowego entuzjazmu<\/strong><br>W miar\u0119 przed\u0142u\u017cania si\u0119 wojny w Ukrainie oraz pogarszaj\u0105cej si\u0119 sytuacji gospodarczej w Europie, w tym tak\u017ce w Polsce, zacz\u0119\u0142y pojawia\u0107 si\u0119 pierwsze symptomy zm\u0119czenia spo\u0142ecze\u0144stwa.<br>Badania CBOS z marca 2023 r. wskazywa\u0142y, \u017ce:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>61% Polak\u00f3w nadal popiera\u0142o wsparcie dla Ukrainy,<\/li>\n\n\n\n<li>jednak liczba os\u00f3b przeciwnych dalszej pomocy wzros\u0142a z 8% (w 2022 r.) do 19%.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p>Ros\u0142o tak\u017ce poczucie, \u017ce &#8220;pomoc powinna mie\u0107 swoje granice&#8221;, zw\u0142aszcza w kontek\u015bcie w\u0142asnych problem\u00f3w ekonomicznych (inflacja, dro\u017cyzna, kryzys energetyczny).<\/p>\n\n\n\n<p><strong>3.2. Zmieniaj\u0105ce si\u0119 postrzeganie uchod\u017ac\u00f3w ukrai\u0144skich<\/strong><br>O ile w pierwszym roku wojny Ukrai\u0144cy byli postrzegani g\u0142\u00f3wnie jako ofiary wojny wymagaj\u0105ce wsparcia, o tyle w 2023 r. pojawi\u0142y si\u0119 bardziej z\u0142o\u017cone emocje:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>47% badanych uwa\u017ca\u0142o, \u017ce Ukrai\u0144cy &#8220;integruj\u0105 si\u0119 dobrze&#8221;,<\/li>\n\n\n\n<li>ale a\u017c 31% twierdzi\u0142o, \u017ce &#8220;s\u0105 uprzywilejowani w dost\u0119pie do \u015bwiadcze\u0144&#8221; (badanie IBRiS dla \u201eRzeczpospolitej\u201d, czerwiec 2023).<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p>Wielu respondent\u00f3w zacz\u0119\u0142o dostrzega\u0107 napi\u0119cia na rynku pracy, w systemie opieki zdrowotnej i szkolnictwie.<br>Co wa\u017cne, negatywne odczucia nie zawsze by\u0142y skierowane wobec samych Ukrai\u0144c\u00f3w, ale cz\u0119\u015bciej wobec dzia\u0142a\u0144 polskich instytucji, kt\u00f3re \u2013 zdaniem wielu Polak\u00f3w \u2013 nie radzi\u0142y sobie z nowymi wyzwaniami.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>3.3. Kryzys zbo\u017cowy i jego wp\u0142yw na nastroje<\/strong><br>Szczeg\u00f3lnym momentem napi\u0119cia by\u0142a tzw. \u201eafera zbo\u017cowa\u201d w drugiej po\u0142owie 2023 roku.<br>Polscy rolnicy protestowali przeciwko niekontrolowanemu nap\u0142ywowi ta\u0144szego ukrai\u0144skiego zbo\u017ca na polski rynek, co doprowadzi\u0142o do spadku cen krajowych produkt\u00f3w i problem\u00f3w wielu gospodarstw.<br>Sp\u00f3r doprowadzi\u0142 do:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>chwilowego och\u0142odzenia stosunk\u00f3w politycznych,<\/li>\n\n\n\n<li>wzrostu liczby wypowiedzi krytycznych wobec Ukrainy w debacie publicznej,<\/li>\n\n\n\n<li>rosn\u0105cego przekonania, \u017ce Polska musi bardziej chroni\u0107 w\u0142asne interesy gospodarcze.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p>Wed\u0142ug badania Ipsos z pa\u017adziernika 2023 r.:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>52% Polak\u00f3w uzna\u0142o, \u017ce interesy gospodarcze Polski powinny by\u0107 priorytetowe nawet kosztem napi\u0119\u0107 z Ukrain\u0105,<\/li>\n\n\n\n<li>tylko 38% opowiada\u0142o si\u0119 za utrzymaniem niezmiennego wsparcia nawet kosztem strat ekonomicznych.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p><strong>3.4. Powr\u00f3t kwestii historycznych \u2013 rze\u017a wo\u0142y\u0144ska na nowo<\/strong><br>Rok 2023 przyni\u00f3s\u0142 r\u00f3wnie\u017c odnowienie debaty na temat Wo\u0142ynia. W lipcu, w zwi\u0105zku z 80. rocznic\u0105 rzezi wo\u0142y\u0144skiej, temat ten ponownie sta\u0142 si\u0119 przedmiotem publicznych i politycznych dyskusji.<\/p>\n\n\n\n<p>Wa\u017cne wydarzenia:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>W\u0142adze Ukrainy i Polski zorganizowa\u0142y wsp\u00f3lne uroczysto\u015bci upami\u0119tniaj\u0105ce,<\/li>\n\n\n\n<li>Wo\u0142odymyr Ze\u0142enski podczas wizyty w Warszawie z\u0142o\u017cy\u0142 symboliczne wyrazy wsp\u00f3\u0142czucia, ale nie u\u017cy\u0142 s\u0142owa \u201eprzeprosiny\u201d, co spotka\u0142o si\u0119 z mieszanymi reakcjami.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p>Wed\u0142ug sonda\u017cu CBOS (sierpie\u0144 2023 r.):<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>48% Polak\u00f3w uzna\u0142o gesty Ze\u0142enskiego za niewystarczaj\u0105ce,<\/li>\n\n\n\n<li>41% by\u0142o usatysfakcjonowanych takim sposobem upami\u0119tnienia.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p>Wida\u0107 wi\u0119c, \u017ce temat Wo\u0142ynia pozostaje \u017cywy emocjonalnie, cho\u0107 coraz wi\u0119cej os\u00f3b przyznaje, \u017ce przysz\u0142o\u015b\u0107 relacji polsko-ukrai\u0144skich jest wa\u017cniejsza ni\u017c idealne rozliczenie przesz\u0142o\u015bci.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>3.5. Zr\u00f3\u017cnicowanie regionalne i pokoleniowe nastroj\u00f3w<\/strong><br>Warto podkre\u015bli\u0107, \u017ce stosunek do Ukrainy i Ukrai\u0144c\u00f3w nie by\u0142 jednolity w ca\u0142ym spo\u0142ecze\u0144stwie:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>Mieszka\u0144cy du\u017cych miast wykazywali wi\u0119ksz\u0105 tolerancj\u0119 i wsparcie,<\/li>\n\n\n\n<li>Mieszka\u0144cy mniejszych miejscowo\u015bci i wschodnich region\u00f3w Polski cz\u0119\u015bciej wykazywali niepok\u00f3j i zm\u0119czenie migracj\u0105.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p>Podzia\u0142 pokoleniowy by\u0142 r\u00f3wnie\u017c znacz\u0105cy:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>osoby do 30 roku \u017cycia by\u0142y znacznie bardziej otwarte na Ukrai\u0144c\u00f3w,<\/li>\n\n\n\n<li>osoby powy\u017cej 60 roku \u017cycia znacznie cz\u0119\u015bciej odwo\u0142ywa\u0142y si\u0119 do pami\u0119ci o Wo\u0142yniu i historycznych zasz\u0142o\u015bciach.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p><strong>3.6. Wnioski 2023\u20132024<\/strong><br>Polska pomoc Ukrainie i Ukrai\u0144com w latach 2021\u20132022 by\u0142a wzorcem solidarno\u015bci, ale w latach 2023\u20132024 zacz\u0119\u0142a pojawia\u0107 si\u0119 bardziej realistyczna, interesowna optyka.<br>Spo\u0142ecze\u0144stwo zacz\u0119\u0142o rozr\u00f3\u017cnia\u0107 mi\u0119dzy wsparciem humanitarnym a ochron\u0105 w\u0142asnych interes\u00f3w, a kwestie historyczne, cho\u0107 przesuni\u0119te na dalszy plan, nie zosta\u0142y ca\u0142kowicie zapomniane.<\/p>\n\n\n\n<h1 class=\"wp-block-heading\">Rozdzia\u0142 IV<\/h1>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">Wsp\u00f3\u0142czesne wyzwania i przysz\u0142o\u015b\u0107 relacji polsko-ukrai\u0144skich w opinii spo\u0142ecznej (2025)<\/h3>\n\n\n\n<p><strong>4.1. Trwa\u0142o\u015b\u0107 solidarno\u015bci czy zm\u0119czenie wojn\u0105?<\/strong><br>W 2025 roku Polska pozostaje jednym z najwa\u017cniejszych partner\u00f3w Ukrainy w Europie. Jednak dane z ostatnich bada\u0144 opinii publicznej wskazuj\u0105, \u017ce spo\u0142eczne postawy wobec Ukrai\u0144c\u00f3w oraz kwestii ukrai\u0144skiej ulega\u0142y dalszym przemianom.<br>Wed\u0142ug raportu CBOS z lutego 2025 roku:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>54% Polak\u00f3w nadal popiera pomoc Ukrainie,<\/li>\n\n\n\n<li>29% jest zdania, \u017ce pomoc powinna by\u0107 ograniczona,<\/li>\n\n\n\n<li>17% uwa\u017ca, \u017ce Polska powinna zako\u0144czy\u0107 wsparcie militarne i skoncentrowa\u0107 si\u0119 na w\u0142asnych sprawach.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p>Pojawia si\u0119 wi\u0119c tendencja stabilizacyjna: wsparcie dla Ukrainy wci\u0105\u017c dominuje, ale ju\u017c nie w skali masowej mobilizacji z 2022 roku.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>4.2. Trwa\u0142a zmiana percepcji Ukrai\u0144c\u00f3w mieszkaj\u0105cych w Polsce<\/strong><br>Spo\u0142eczna percepcja Ukrai\u0144c\u00f3w zamieszka\u0142ych w Polsce od 2022 roku przesz\u0142a znacz\u0105c\u0105 ewolucj\u0119.<br>Z bada\u0144 przeprowadzonych przez PISM (stycze\u0144 2025 r.) wynika:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>68% Polak\u00f3w uwa\u017ca Ukrai\u0144c\u00f3w mieszkaj\u0105cych w Polsce za \u201epe\u0142noprawnych cz\u0142onk\u00f3w spo\u0142eczno\u015bci lokalnych\u201d,<\/li>\n\n\n\n<li>18% ma poczucie, \u017ce &#8220;Ukrai\u0144cy otrzymuj\u0105 zbyt wiele wsparcia kosztem obywateli polskich&#8221;,<\/li>\n\n\n\n<li>14% deklaruje niech\u0119\u0107 lub rezerw\u0119 wobec ukrai\u0144skich imigrant\u00f3w.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p>Istotnym czynnikiem tej zmiany by\u0142o zwi\u0119kszenie aktywno\u015bci Ukrai\u0144c\u00f3w w \u017cyciu spo\u0142ecznym: zak\u0142adanie firm, uczestnictwo w wyborach samorz\u0105dowych (tam, gdzie by\u0142o to mo\u017cliwe), dzia\u0142alno\u015b\u0107 w organizacjach spo\u0142ecznych.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>4.3. Pami\u0119\u0107 o Wo\u0142yniu \u2013 trwa\u0142y element relacji<\/strong><br>Kwestia rzezi wo\u0142y\u0144skiej pozostaje istotn\u0105, cho\u0107 nie dominuj\u0105c\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 polsko-ukrai\u0144skich stosunk\u00f3w spo\u0142ecznych.<br>W 2025 roku:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>55% Polak\u00f3w uwa\u017ca, \u017ce Ukraina powinna w pe\u0142ni uzna\u0107 i przeprosi\u0107 za zbrodnie wo\u0142y\u0144skie,<\/li>\n\n\n\n<li>35% twierdzi, \u017ce najwa\u017cniejsza jest wsp\u00f3\u0142praca i przysz\u0142o\u015b\u0107, nawet bez pe\u0142nych przeprosin,<\/li>\n\n\n\n<li>tylko 10% uznaje, \u017ce temat Wo\u0142ynia nie ma dzi\u015b wi\u0119kszego znaczenia.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p>Podkre\u015bla to trwa\u0142o\u015b\u0107 pami\u0119ci zbiorowej w Polsce, szczeg\u00f3lnie w regionach wschodnich i po\u0142udniowo-wschodnich, gdzie potomkowie kresowiak\u00f3w stanowi\u0105 du\u017c\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 spo\u0142eczno\u015bci.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>4.4. Wyzwania: integracja, polityka historyczna, bezpiecze\u0144stwo<\/strong><br>Relacje polsko-ukrai\u0144skie na poziomie spo\u0142ecznym stoj\u0105 w 2025 roku przed kilkoma kluczowymi wyzwaniami:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>Integracja uchod\u017ac\u00f3w: potrzebne s\u0105 d\u0142ugofalowe programy integracyjne, obejmuj\u0105ce edukacj\u0119, rynek pracy i system ochrony zdrowia.<\/li>\n\n\n\n<li>Narracja historyczna: politycy po obu stronach musz\u0105 zr\u00f3wnowa\u017cy\u0107 prawd\u0119 historyczn\u0105 z potrzeb\u0105 budowania partnerstwa.<\/li>\n\n\n\n<li>Bezpiecze\u0144stwo: Polska pozostaje zaanga\u017cowana w budow\u0119 regionalnego systemu obrony w Europie \u015arodkowo-Wschodniej, w kt\u00f3rym Ukraina odgrywa kluczow\u0105 rol\u0119.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p><strong>4.5. Prognozy: relacje w perspektywie spo\u0142ecze\u0144stwa<\/strong><br>Analizy socjolog\u00f3w, m.in. prof. Paw\u0142a D\u0142ugosza (ICM, 2025), pokazuj\u0105, \u017ce:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>Solidarno\u015b\u0107 polsko-ukrai\u0144ska nie jest zjawiskiem przej\u015bciowym \u2013 utrwali\u0142a si\u0119 jako nowy fundament polityki zagranicznej Polski,<\/li>\n\n\n\n<li>Jednocze\u015bnie wzrost realizmu spo\u0142ecznego sprawia, \u017ce spo\u0142ecze\u0144stwo b\u0119dzie oczekiwa\u0142o bardziej symetrycznej relacji \u2013 wzajemno\u015bci w pomocy, szacunku, uczciwego rozliczania historii,<\/li>\n\n\n\n<li>Pami\u0119\u0107 o Wo\u0142yniu b\u0119dzie nadal obecna, ale nie b\u0119dzie blokowa\u0142a strategicznego sojuszu.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p><strong>4.6. Podsumowanie<\/strong><br>Polska w 2025 roku wci\u0105\u017c wspiera Ukrain\u0119, jednak nastroje spo\u0142eczne s\u0105 bardziej zniuansowane:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>mniej romantyczne,<\/li>\n\n\n\n<li>bardziej pragmatyczne,<\/li>\n\n\n\n<li>oparte na interesie narodowym i d\u0142ugofalowej wsp\u00f3\u0142pracy, przy zachowaniu wra\u017cliwo\u015bci na pami\u0119\u0107 historyczn\u0105.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p><\/p>\n\n\n\n<h1 class=\"wp-block-heading\">Rozdzia\u0142 V<\/h1>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">Analiza bada\u0144 opinii publicznej \u2013 szczeg\u00f3\u0142owe dane i trendy 2021\u20132025<\/h3>\n\n\n\n<p><strong>5.1. Stosunek Polak\u00f3w do Ukrainy \u2013 trend og\u00f3lny<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Analiza dost\u0119pnych bada\u0144 (CBOS, IPSOS, IBRiS, PISM) z lat 2021\u20132025 pozwala wyodr\u0119bni\u0107 trzy g\u0142\u00f3wne etapy zmian w postrzeganiu Ukrainy przez Polak\u00f3w:<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-table\"><table class=\"has-fixed-layout\"><thead><tr><th>Rok<\/th><th>G\u0142\u00f3wne trendy<\/th><th>Wnioski<\/th><\/tr><\/thead><tbody><tr><td>2021<\/td><td>Umiarkowana sympatia, wyra\u017any dystans historyczny<\/td><td>Ostro\u017cny optymizm, przewa\u017caj\u0105 neutralne emocje<\/td><\/tr><tr><td>2022<\/td><td>Eksplozja solidarno\u015bci po agresji Rosji<\/td><td>Radykalny wzrost poparcia dla Ukrainy i Ukrai\u0144c\u00f3w<\/td><\/tr><tr><td>2023\u20132024<\/td><td>Stabilizacja i pojawienie si\u0119 zm\u0119czenia<\/td><td>Zmniejszenie entuzjazmu, pojawiaj\u0105 si\u0119 w\u0105tpliwo\u015bci<\/td><\/tr><tr><td>2025<\/td><td>Realistyczne partnerstwo<\/td><td>Przewaga pragmatyzmu nad emocjami<\/td><\/tr><\/tbody><\/table><\/figure>\n\n\n\n<p><strong>Wniosek:<\/strong><br>W d\u0142u\u017cszej perspektywie widzimy utrwalenie si\u0119 pozytywnego, ale realistycznego stosunku do Ukrainy.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>5.2. Akceptacja Ukrai\u0144c\u00f3w mieszkaj\u0105cych w Polsce<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Sonda\u017ce CBOS i IBRiS<\/strong> odnotowa\u0142y systematyczne zmiany w odbiorze ukrai\u0144skiej mniejszo\u015bci:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li><strong>2021<\/strong>: 42% pozytywnie, 25% negatywnie, 33% neutralnie,<\/li>\n\n\n\n<li><strong>2022<\/strong>: 74% pozytywnie, 8% negatywnie (rekordowe wska\u017aniki),<\/li>\n\n\n\n<li><strong>2023<\/strong>: 65% pozytywnie, 15% negatywnie,<\/li>\n\n\n\n<li><strong>2024<\/strong>: 61% pozytywnie, 19% negatywnie,<\/li>\n\n\n\n<li><strong>2025<\/strong>: 68% pozytywnie, 14% negatywnie.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p><strong>Wniosek:<\/strong><br>Pomimo pewnego zm\u0119czenia, wi\u0119kszo\u015b\u0107 Polak\u00f3w utrzymuje pozytywny stosunek do Ukrai\u0144c\u00f3w \u2013 proces ten jest znacznie bardziej stabilny ni\u017c cz\u0119sto si\u0119 zak\u0142ada w debacie publicznej.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>5.3. Kwestia Wo\u0142ynia w \u015bwiadomo\u015bci spo\u0142ecznej<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Badania \u015bwiadomo\u015bci dotycz\u0105cej rzezi wo\u0142y\u0144skiej (CBOS, PISM) wskazuj\u0105 na trwa\u0142o\u015b\u0107 wysokiego poziomu znajomo\u015bci tematu:<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-table\"><table class=\"has-fixed-layout\"><thead><tr><th>Pytanie<\/th><th>2021<\/th><th>2023<\/th><th>2025<\/th><\/tr><\/thead><tbody><tr><td>Czy wiesz, czym by\u0142a rze\u017a wo\u0142y\u0144ska?<\/td><td>71%<\/td><td>76%<\/td><td>74%<\/td><\/tr><tr><td>Czy Ukraina powinna oficjalnie przeprosi\u0107 za Wo\u0142y\u0144?<\/td><td>57%<\/td><td>61%<\/td><td>55%<\/td><\/tr><tr><td>Czy Wo\u0142y\u0144 wp\u0142ywa na Twoje postrzeganie Ukrainy dzi\u015b?<\/td><td>29%<\/td><td>24%<\/td><td>22%<\/td><\/tr><\/tbody><\/table><\/figure>\n\n\n\n<p><strong>Wniosek:<\/strong><br>Znajomo\u015b\u0107 tematu pozostaje wysoka, ale jego wp\u0142yw na bie\u017c\u0105ce postawy spo\u0142eczne maleje.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>5.4. Stosunek do przyjmowania uchod\u017ac\u00f3w \u2013 zmiana dynamiki<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>W okresie 2022\u20132025 nast\u0105pi\u0142a wyra\u017ana zmiana:<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-table\"><table class=\"has-fixed-layout\"><thead><tr><th>Rok<\/th><th>Poparcie dla przyjmowania uchod\u017ac\u00f3w<\/th><\/tr><\/thead><tbody><tr><td>2022 (marzec)<\/td><td>89%<\/td><\/tr><tr><td>2023 (czerwiec)<\/td><td>71%<\/td><\/tr><tr><td>2024 (grudzie\u0144)<\/td><td>63%<\/td><\/tr><tr><td>2025 (kwiecie\u0144)<\/td><td>58%<\/td><\/tr><\/tbody><\/table><\/figure>\n\n\n\n<p><strong>Wniosek:<\/strong><br>Cho\u0107 poziom poparcia stopniowo maleje, to wi\u0119kszo\u015b\u0107 Polak\u00f3w nadal akceptuje obecno\u015b\u0107 ukrai\u0144skich uchod\u017ac\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>5.5. G\u0142\u00f3wne czynniki wp\u0142ywaj\u0105ce na postawy spo\u0142eczne<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Analizy wskazuj\u0105, \u017ce nast\u0119puj\u0105ce zmienne s\u0105 kluczowe dla kszta\u0142towania postaw:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>Sytuacja gospodarcza (inflacja, kryzys energetyczny) \u2013 wp\u0142ywa na wzrost nastroj\u00f3w protekcjonistycznych,<\/li>\n\n\n\n<li>Lokalne do\u015bwiadczenia (np. kontakt z uchod\u017acami w szko\u0142ach, na rynku pracy) \u2013 kszta\u0142tuj\u0105 osobiste opinie,<\/li>\n\n\n\n<li>Wydarzenia historyczne i pami\u0119\u0107 zbiorowa (rze\u017a wo\u0142y\u0144ska) \u2013 odgrywaj\u0105 rol\u0119 symboliczn\u0105, ale malej\u0105c\u0105 w codziennych relacjach,<\/li>\n\n\n\n<li>Narracja polityczna i medialna \u2013 framing wojny i pomocy Ukrainie ma bezpo\u015brednie prze\u0142o\u017cenie na nastroje spo\u0142eczne.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p><strong>5.6. Por\u00f3wnanie pokoleniowe i geograficzne<\/strong><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-table\"><table class=\"has-fixed-layout\"><thead><tr><th>Grupa<\/th><th>Poziom pozytywnych postaw (2025)<\/th><\/tr><\/thead><tbody><tr><td>Osoby 18\u201329 lat<\/td><td>82%<\/td><\/tr><tr><td>Osoby 30\u201349 lat<\/td><td>68%<\/td><\/tr><tr><td>Osoby 50\u201364 lat<\/td><td>53%<\/td><\/tr><tr><td>Osoby 65+<\/td><td>44%<\/td><\/tr><\/tbody><\/table><\/figure>\n\n\n\n<p>Regionalnie:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>Najwi\u0119ksze poparcie: woj. mazowieckie, dolno\u015bl\u0105skie, pomorskie,<\/li>\n\n\n\n<li>Najwi\u0119ksze rezerwy: woj. podkarpackie, lubelskie, \u015bwi\u0119tokrzyskie.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p><strong>Wniosek:<\/strong><br>M\u0142odsze pokolenia i mieszka\u0144cy du\u017cych miast s\u0105 znacznie bardziej otwarci na Ukrai\u0144c\u00f3w i wsp\u00f3\u0142prac\u0119 z Ukrain\u0105.<\/p>\n\n\n\n<h1 class=\"wp-block-heading\">Rozdzia\u0142 VI<\/h1>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">Polityka historyczna, pami\u0119\u0107 Wo\u0142ynia i przysz\u0142o\u015b\u0107 polsko-ukrai\u0144skich relacji: mo\u017cliwy scenariusz narastaj\u0105cej niech\u0119ci<\/h3>\n\n\n\n<p><strong>6.1. Kontekst ko\u0144ca wsparcia bezwarunkowego<\/strong><br>Od 2021 roku Polska wykaza\u0142a si\u0119 bezprecedensow\u0105 solidarno\u015bci\u0105 z Ukrain\u0105, a pomoc dla uchod\u017ac\u00f3w sta\u0142a si\u0119 elementem narodowej dumy. Jednak lata 2023\u20132025 przynios\u0142y zmiany jako\u015bciowe:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>Wzrost zm\u0119czenia spo\u0142ecznego,<\/li>\n\n\n\n<li>Pogarszaj\u0105c\u0105 si\u0119 sytuacj\u0119 gospodarcz\u0105,<\/li>\n\n\n\n<li>Pierwsze oznaki konflikt\u00f3w interes\u00f3w (rolnictwo, rynek pracy, mieszkalnictwo),<\/li>\n\n\n\n<li>Zawiedzione oczekiwania dotycz\u0105ce jasnych gest\u00f3w historycznego rozliczenia przez Ukrain\u0119.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p>Wszystko to razem tworzy sprzyjaj\u0105ce warunki do wzrostu niech\u0119ci wobec Ukrainy w\u015br\u00f3d cz\u0119\u015bci spo\u0142ecze\u0144stwa.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>6.2. Rola pami\u0119ci historycznej i niezrealizowanych oczekiwa\u0144<\/strong><br>Jednym z kluczowych problem\u00f3w, kt\u00f3ry mo\u017ce pog\u0142\u0119bia\u0107 przysz\u0142\u0105 niech\u0119\u0107 Polak\u00f3w, jest kwestia Wo\u0142ynia.<br>W 2025 roku, mimo pewnych symbolicznych gest\u00f3w, Ukraina:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>Nie przeprowadzi\u0142a oficjalnego aktu pe\u0142nych przeprosin,<\/li>\n\n\n\n<li>Nie uzna\u0142a jednoznacznie charakteru zbrodni wo\u0142y\u0144skiej jako ludob\u00f3jstwa,<\/li>\n\n\n\n<li>Wci\u0105\u017c promuje historycznych bohater\u00f3w, kt\u00f3rzy dla Polak\u00f3w s\u0105 odpowiedzialni za zbrodnie (m.in. Stepan Bandera, Roman Szuchewycz).<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p>Badania pokazuj\u0105, \u017ce pami\u0119\u0107 o Wo\u0142yniu jest szczeg\u00f3lnie \u017cywa w\u015br\u00f3d starszych pokole\u0144 i mieszka\u0144c\u00f3w region\u00f3w wschodnich Polski. Brak satysfakcjonuj\u0105cego dla Polak\u00f3w rozwi\u0105zania tej kwestii z czasem mo\u017ce prowadzi\u0107 do narastania resentymentu.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>6.3. Ekonomiczne napi\u0119cia i efekt \u201ekonkurencji o zasoby\u201d<\/strong><br>Kolejnym wa\u017cnym czynnikiem jest nasilenie odczucia ekonomicznej konkurencji:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>Uchod\u017acy ukrai\u0144scy korzystaj\u0105cy z polskiego systemu edukacji, ochrony zdrowia i \u015bwiadcze\u0144,<\/li>\n\n\n\n<li>Ukrai\u0144scy pracownicy konkuruj\u0105cy na rynku pracy, cz\u0119sto akceptuj\u0105c ni\u017csze wynagrodzenia,<\/li>\n\n\n\n<li>Nap\u0142yw ta\u0144szych towar\u00f3w z Ukrainy destabilizuj\u0105cy lokalne rynki (np. kryzys zbo\u017cowy 2023).<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p>Tego typu konflikty ekonomiczne tworz\u0105 grunt pod narracje polityczne, w kt\u00f3rych Ukrai\u0144cy s\u0105 przedstawiani jako zagro\u017cenie dla stabilno\u015bci spo\u0142ecznej i gospodarczej Polski.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>6.4. Zmiana nastroj\u00f3w \u2013 prognoza na 2026\u20132030<\/strong><br>Na podstawie obecnych trend\u00f3w, mo\u017cna przedstawi\u0107 realistyczn\u0105 prognoz\u0119 rozwoju nastroj\u00f3w spo\u0142ecznych:<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-table\"><table class=\"has-fixed-layout\"><thead><tr><th>Czynnik<\/th><th>Przewidywany efekt<\/th><\/tr><\/thead><tbody><tr><td>Brak pe\u0142nego rozliczenia Wo\u0142ynia<\/td><td>Pog\u0142\u0119bianie si\u0119 resentymentu w grupach konserwatywnych<\/td><\/tr><tr><td>Rosn\u0105ce obci\u0105\u017cenie systemu spo\u0142ecznego<\/td><td>Wzrost poczucia niesprawiedliwo\u015bci<\/td><\/tr><tr><td>Nasilenie konkurencji ekonomicznej<\/td><td>Wzrost poparcia dla ogranicze\u0144 w dost\u0119pie Ukrai\u0144c\u00f3w do rynku pracy i \u015bwiadcze\u0144<\/td><\/tr><tr><td>Polityzacja kwestii ukrai\u0144skiej<\/td><td>Mo\u017cliwe wykorzystanie tematu w kampaniach wyborczych<\/td><\/tr><\/tbody><\/table><\/figure>\n\n\n\n<p>Je\u015bli te tendencje nie zostan\u0105 odpowiednio zarz\u0105dzone przez elity polityczne i spo\u0142eczne obu kraj\u00f3w, Polacy mog\u0105 stawa\u0107 si\u0119 coraz bardziej niech\u0119tni wobec Ukrainy.<br>Nastroje spo\u0142eczne w Polsce mog\u0105 przej\u015b\u0107 od solidarno\u015bciowej przychylno\u015bci do umiarkowanej, a w pewnych \u015brodowiskach nawet otwartej niech\u0119ci.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>6.5. Rekomendacje dla przysz\u0142o\u015bci<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Aby unikn\u0105\u0107 takiego scenariusza, niezb\u0119dne s\u0105 dzia\u0142ania:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>Ze strony w\u0142adz ukrai\u0144skich: odwa\u017cne gesty historyczne, jasne uznanie prawdy o Wo\u0142yniu, praca nad eliminowaniem kulturowych barier,<\/li>\n\n\n\n<li>Ze strony polskich elit politycznych: konsekwentna, uczciwa polityka integracyjna i odej\u015bcie od uprzywilejowania imigrant\u00f3w, edukacja spo\u0142eczna o rzeczywistych korzy\u015bciach p\u0142yn\u0105cych ze wsp\u00f3\u0142pracy.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p><strong>6.6. Podsumowanie<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Polsko-ukrai\u0144skie relacje spo\u0142eczne w 2025 roku stoj\u0105 na rozdro\u017cu. Wyb\u00f3r drogi \u2013 czy b\u0119dzie to dalsze partnerstwo, czy narastaj\u0105ce napi\u0119cia i wzajemna nieufno\u015b\u0107 \u2013 zale\u017cy nie tylko od polityki pa\u0144stwowej, ale tak\u017ce od dzia\u0142a\u0144 lokalnych spo\u0142eczno\u015bci i organizacji.<br>Przysz\u0142o\u015b\u0107 nie jest zdeterminowana \u2013 ale scenariusz narastaj\u0105cej niech\u0119ci staje si\u0119 realnym zagro\u017ceniem, je\u015bli zabraknie m\u0105drego zarz\u0105dzania relacjami spo\u0142ecznymi i historycznymi.<\/p>\n\n\n\n<p><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Rozdzia\u0142 I Wprowadzenie i kontekst spo\u0142eczno-historyczny 1.1. Kontekst historyczny stosunk\u00f3w polsko-ukrai\u0144skichRelacje polsko-ukrai\u0144skie od wiek\u00f3w by\u0142y skomplikowane, pe\u0142ne zar\u00f3wno wsp\u00f3\u0142pracy, jak i bolesnych konflikt\u00f3w. Jednym z najbardziej dramatycznych wydarze\u0144 pozostaje ludob\u00f3jstwo na Wo\u0142yniu i w Galicji Wschodniej (1943\u20131944), kiedy to formacje ukrai\u0144skich nacjonalist\u00f3w (OUN-UPA) dokona\u0142y masowych mord\u00f3w na polskiej ludno\u015bci cywilnej. Pami\u0119\u0107 o tych wydarzeniach na [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":14742,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[191],"tags":[381,273,937],"class_list":["post-14743","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-spoleczesntwo","tag-ludobojstwo-na-wolyniu","tag-ukraina","tag-ukraincy"],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v20.11 - https:\/\/yoast.com\/wordpress\/plugins\/seo\/ -->\n<title>Badania opinii publicznej w Polsce w latach 2021\u20132025 na temat stosunku do Ukrainy, Ukrai\u0144c\u00f3w oraz kwestii Wo\u0142ynia - Dziennik Narodowy<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"Dziennik Narodowy to zbi\u00f3r najwa\u017cniejszych informacji dla \u015brodowiska narodowego i patriotycznego.\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/?p=14743\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"pl_PL\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Badania opinii publicznej w Polsce w latach 2021\u20132025 na temat stosunku do Ukrainy, Ukrai\u0144c\u00f3w oraz kwestii Wo\u0142ynia - Dziennik Narodowy\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Dziennik Narodowy to zbi\u00f3r najwa\u017cniejszych informacji dla \u015brodowiska narodowego i patriotycznego.\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/?p=14743\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Dziennik Narodowy\" \/>\n<meta property=\"article:publisher\" content=\"https:\/\/www.facebook.com\/DziennikNarodowy\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2025-04-28T06:51:10+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2025-04-28T11:59:57+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/DALLE2025-04-2813.21.20-Ahorizontalultra-realistic8KHDRphotographcapturingasymbolicandminimalistscenerepresentingPolish-Ukrainianrelations.Inthecentertwo-ezgif.com-webp-to-jpg-converter.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"1792\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"1024\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"Redakcja\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:creator\" content=\"@Dziennik_N\" \/>\n<meta name=\"twitter:site\" content=\"@Dziennik_N\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Napisane przez\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"Redakcja\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Szacowany czas czytania\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"16 minut\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/?p=14743#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/?p=14743\"},\"author\":{\"name\":\"Redakcja\",\"@id\":\"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/#\/schema\/person\/ff639da77d6cc52c042a97f149e0e3f1\"},\"headline\":\"Badania opinii publicznej w Polsce w latach 2021\u20132025 na temat stosunku do Ukrainy, Ukrai\u0144c\u00f3w oraz kwestii Wo\u0142ynia\",\"datePublished\":\"2025-04-28T06:51:10+00:00\",\"dateModified\":\"2025-04-28T11:59:57+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/?p=14743\"},\"wordCount\":3272,\"commentCount\":0,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/#organization\"},\"keywords\":[\"ludob\u00f3jstwo na Wo\u0142yniu\",\"Ukraina\",\"Ukrai\u0144cy\"],\"articleSection\":[\"Spo\u0142ecze\u0144stwo\"],\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/?p=14743#respond\"]}]},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/?p=14743\",\"url\":\"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/?p=14743\",\"name\":\"Badania opinii publicznej w Polsce w latach 2021\u20132025 na temat stosunku do Ukrainy, Ukrai\u0144c\u00f3w oraz kwestii Wo\u0142ynia - Dziennik Narodowy\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/#website\"},\"datePublished\":\"2025-04-28T06:51:10+00:00\",\"dateModified\":\"2025-04-28T11:59:57+00:00\",\"description\":\"Dziennik Narodowy to zbi\u00f3r najwa\u017cniejszych informacji dla \u015brodowiska narodowego i patriotycznego.\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/?p=14743#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/?p=14743\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/?p=14743#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Strona g\u0142\u00f3wna\",\"item\":\"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Badania opinii publicznej w Polsce w latach 2021\u20132025 na temat stosunku do Ukrainy, Ukrai\u0144c\u00f3w oraz kwestii Wo\u0142ynia\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/#website\",\"url\":\"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/\",\"name\":\"Dziennik Narodowy\",\"description\":\"Dziennik Narodowy\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/#organization\"},\"alternateName\":\"Dziennik Narodowy to zbi\u00f3r najwa\u017cniejszych informacji dla \u015brodowiska narodowego i patriotycznego.\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":\"required name=search_term_string\"}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/#organization\",\"name\":\"Dziennik Narodowy\",\"alternateName\":\"Dziennik Narodowy to zbi\u00f3r najwa\u017cniejszych informacji dla \u015brodowiska narodowego i patriotycznego.\",\"url\":\"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/#\/schema\/logo\/image\/\",\"url\":\"http:\/\/dzienniknarodowy.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/dn_logo-dark-1.png\",\"contentUrl\":\"http:\/\/dzienniknarodowy.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/dn_logo-dark-1.png\",\"width\":704,\"height\":155,\"caption\":\"Dziennik Narodowy\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/#\/schema\/logo\/image\/\"},\"sameAs\":[\"https:\/\/www.facebook.com\/DziennikNarodowy\",\"https:\/\/twitter.com\/Dziennik_N\"]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/#\/schema\/person\/ff639da77d6cc52c042a97f149e0e3f1\",\"name\":\"Redakcja\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/#\/schema\/person\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/79ff7411ec10862047a34aae93d1672549efe67840169bf3eaef69cb41874242?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/79ff7411ec10862047a34aae93d1672549efe67840169bf3eaef69cb41874242?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"Redakcja\"},\"url\":\"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/?author=3\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Badania opinii publicznej w Polsce w latach 2021\u20132025 na temat stosunku do Ukrainy, Ukrai\u0144c\u00f3w oraz kwestii Wo\u0142ynia - Dziennik Narodowy","description":"Dziennik Narodowy to zbi\u00f3r najwa\u017cniejszych informacji dla \u015brodowiska narodowego i patriotycznego.","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/?p=14743","og_locale":"pl_PL","og_type":"article","og_title":"Badania opinii publicznej w Polsce w latach 2021\u20132025 na temat stosunku do Ukrainy, Ukrai\u0144c\u00f3w oraz kwestii Wo\u0142ynia - Dziennik Narodowy","og_description":"Dziennik Narodowy to zbi\u00f3r najwa\u017cniejszych informacji dla \u015brodowiska narodowego i patriotycznego.","og_url":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/?p=14743","og_site_name":"Dziennik Narodowy","article_publisher":"https:\/\/www.facebook.com\/DziennikNarodowy","article_published_time":"2025-04-28T06:51:10+00:00","article_modified_time":"2025-04-28T11:59:57+00:00","og_image":[{"width":1792,"height":1024,"url":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/DALLE2025-04-2813.21.20-Ahorizontalultra-realistic8KHDRphotographcapturingasymbolicandminimalistscenerepresentingPolish-Ukrainianrelations.Inthecentertwo-ezgif.com-webp-to-jpg-converter.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":"Redakcja","twitter_card":"summary_large_image","twitter_creator":"@Dziennik_N","twitter_site":"@Dziennik_N","twitter_misc":{"Napisane przez":"Redakcja","Szacowany czas czytania":"16 minut"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/?p=14743#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/?p=14743"},"author":{"name":"Redakcja","@id":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/#\/schema\/person\/ff639da77d6cc52c042a97f149e0e3f1"},"headline":"Badania opinii publicznej w Polsce w latach 2021\u20132025 na temat stosunku do Ukrainy, Ukrai\u0144c\u00f3w oraz kwestii Wo\u0142ynia","datePublished":"2025-04-28T06:51:10+00:00","dateModified":"2025-04-28T11:59:57+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/?p=14743"},"wordCount":3272,"commentCount":0,"publisher":{"@id":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/#organization"},"keywords":["ludob\u00f3jstwo na Wo\u0142yniu","Ukraina","Ukrai\u0144cy"],"articleSection":["Spo\u0142ecze\u0144stwo"],"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/?p=14743#respond"]}]},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/?p=14743","url":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/?p=14743","name":"Badania opinii publicznej w Polsce w latach 2021\u20132025 na temat stosunku do Ukrainy, Ukrai\u0144c\u00f3w oraz kwestii Wo\u0142ynia - Dziennik Narodowy","isPartOf":{"@id":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/#website"},"datePublished":"2025-04-28T06:51:10+00:00","dateModified":"2025-04-28T11:59:57+00:00","description":"Dziennik Narodowy to zbi\u00f3r najwa\u017cniejszych informacji dla \u015brodowiska narodowego i patriotycznego.","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/?p=14743#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/?p=14743"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/?p=14743#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Strona g\u0142\u00f3wna","item":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Badania opinii publicznej w Polsce w latach 2021\u20132025 na temat stosunku do Ukrainy, Ukrai\u0144c\u00f3w oraz kwestii Wo\u0142ynia"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/#website","url":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/","name":"Dziennik Narodowy","description":"Dziennik Narodowy","publisher":{"@id":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/#organization"},"alternateName":"Dziennik Narodowy to zbi\u00f3r najwa\u017cniejszych informacji dla \u015brodowiska narodowego i patriotycznego.","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/#organization","name":"Dziennik Narodowy","alternateName":"Dziennik Narodowy to zbi\u00f3r najwa\u017cniejszych informacji dla \u015brodowiska narodowego i patriotycznego.","url":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"http:\/\/dzienniknarodowy.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/dn_logo-dark-1.png","contentUrl":"http:\/\/dzienniknarodowy.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/dn_logo-dark-1.png","width":704,"height":155,"caption":"Dziennik Narodowy"},"image":{"@id":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/#\/schema\/logo\/image\/"},"sameAs":["https:\/\/www.facebook.com\/DziennikNarodowy","https:\/\/twitter.com\/Dziennik_N"]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/#\/schema\/person\/ff639da77d6cc52c042a97f149e0e3f1","name":"Redakcja","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/#\/schema\/person\/image\/","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/79ff7411ec10862047a34aae93d1672549efe67840169bf3eaef69cb41874242?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/79ff7411ec10862047a34aae93d1672549efe67840169bf3eaef69cb41874242?s=96&d=mm&r=g","caption":"Redakcja"},"url":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/?author=3"}]}},"amp_enabled":true,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/14743","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=14743"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/14743\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":14745,"href":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/14743\/revisions\/14745"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/14742"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=14743"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=14743"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=14743"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}<br />
<b>Fatal error</b>:  Uncaught wfWAFStorageFileException: Unable to save temporary file for atomic writing. in /home/klient.dhosting.pl/silnapolska/dzienniknarodowy.pl-xu9p/public_html/wp-content/plugins/wordfence/vendor/wordfence/wf-waf/src/lib/storage/file.php:34
Stack trace:
#0 /home/klient.dhosting.pl/silnapolska/dzienniknarodowy.pl-xu9p/public_html/wp-content/plugins/wordfence/vendor/wordfence/wf-waf/src/lib/storage/file.php(658): wfWAFStorageFile::atomicFilePutContents('/home/klient.dh...', '&lt;?php exit('Acc...')
#1 [internal function]: wfWAFStorageFile-&gt;saveConfig('livewaf')
#2 {main}
  thrown in <b>/home/klient.dhosting.pl/silnapolska/dzienniknarodowy.pl-xu9p/public_html/wp-content/plugins/wordfence/vendor/wordfence/wf-waf/src/lib/storage/file.php</b> on line <b>34</b><br />