Zbrodnia katy\u0144ska, pope\u0142niona wiosn\u0105 1940 roku przez sowieckie NKWD na blisko 22 tysi\u0105cach polskich je\u0144c\u00f3w wojennych i przedstawicieli elit II Rzeczypospolitej, by\u0142a jednym z tych akt\u00f3w przemocy, kt\u00f3re mia\u0142y nie tylko zabi\u0107 ludzi, ale te\u017c wymaza\u0107 ich istnienie z historii. Miejsca ich ka\u017ani \u2013 Katy\u0144, Miednoje, Chark\u00f3w i inne \u2013 mia\u0142y pozosta\u0107 anonimowymi punktami na mapie las\u00f3w sowieckiego imperium. Mordercy zadbali o to, by nie zostawi\u0107 \u017cadnych \u015bwiadk\u00f3w. Przez dekady Sowieci zaprzeczali sprawstwu, obwiniaj\u0105c Niemc\u00f3w. Zach\u00f3d milcza\u0142, godz\u0105c si\u0119 na k\u0142amstwo w imi\u0119 politycznego kompromisu. Rodziny ofiar przez lata nie zna\u0142y prawdy. Dzie\u0144 Pami\u0119ci jest zatem sprzeciwem wobec tego milczenia, pr\u00f3b\u0105 wydobycia ofiar z niebytu.<\/p>\n\n\n\n
Dzie\u0144 Pami\u0119ci to tak\u017ce wezwanie do rozliczenia \u2013 nie tylko przesz\u0142o\u015bci, ale i tera\u017aniejszo\u015bci. Zbrodnia katy\u0144ska, cho\u0107 oficjalnie uznana przez Rosj\u0119 jako akt NKWD, nigdy nie zosta\u0142a przez ni\u0105 w\u0142a\u015bciwie rozliczona ani moralnie, ani prawnie. W 1990 roku, po upadku ZSRS, Michai\u0142 Gorbaczow przyzna\u0142 odpowiedzialno\u015b\u0107 kierowanego przez niego pa\u0144stwa. W 2010 roku Duma Pa\u0144stwowa uzna\u0142a, \u017ce mord\u00f3w dokonali funkcjonariusze NKWD, ale zastrzeg\u0142a jednocze\u015bnie, \u017ce nie by\u0142o to ludob\u00f3jstwo. Do dzi\u015b rosyjskie s\u0105dy odmawiaj\u0105 uznania zamordowanych za ofiary represji politycznych. Brak jest rehabilitacji, nie ma nazwisk sprawc\u00f3w, nie ma \u017cadnych konsekwencji prawnych. Katy\u0144 pozostaje wi\u0119c zbrodni\u0105 nieukaranych zbrodniarzy. A nieukarane zbrodnie maj\u0105 to do siebie, \u017ce mog\u0105 zosta\u0107 powt\u00f3rzone.<\/p>\n\n\n\n
W ostatnich latach obserwujemy w Rosji zjawisko, kt\u00f3re wydaje si\u0119 sprzeczne z logik\u0105 historii \u2013 odradzanie si\u0119 kultu J\u00f3zefa Stalina. Tego samego Stalina, kt\u00f3ry podpisa\u0142 decyzj\u0119 o likwidacji polskich oficer\u00f3w. Wed\u0142ug bada\u0144 opinii publicznej coraz wi\u0119cej Rosjan ocenia jego posta\u0107 pozytywnie. W przestrzeni publicznej przywracane s\u0105 pomniki, tablice pami\u0105tkowe, ulice nazwane jego imieniem. Oficjalna narracja pa\u0144stwowa minimalizuje jego zbrodnie, koncentruj\u0105c si\u0119 na “zwyci\u0119stwie” w Wielkiej Wojnie Ojczy\u017anianej. Stalin przedstawiany jest jako skuteczny lider, kt\u00f3ry uratowa\u0142 kraj. Kontekst moralny, liczba ofiar, cierpienie milion\u00f3w \u2013 to wszystko zostaje zepchni\u0119te na margines. W takim klimacie Katy\u0144 przestaje by\u0107 tragedi\u0105, a staje si\u0119 “problemem politycznym”.<\/p>\n\n\n\n
To nie tylko rewizja historii. To \u015bwiadoma polityka pami\u0119ci, kt\u00f3ra ma uzasadni\u0107 dzisiejsz\u0105 rzeczywisto\u015b\u0107. Rosja Putina nie potrzebuje prawdy \u2013 potrzebuje mitu. Stalin jako symbol si\u0142y pa\u0144stwa pasuje do tej narracji. Katy\u0144 przeszkadza, bo m\u00f3wi o ofiarach, o winie, o odpowiedzialno\u015bci. Dlatego ofiary katy\u0144skie s\u0105 spychane na margines. W rosyjskich podr\u0119cznikach temat niemal nie istnieje. W oficjalnych komunikatach m\u00f3wi si\u0119 o “tragedii” lub “wieloznacznych wydarzeniach historycznych”. Unika si\u0119 konkret\u00f3w, unika si\u0119 s\u0142\u00f3w: mord, egzekucja, rozkaz, zbrodnia.<\/p>\n\n\n\n
Symbolem tej polityki jest tak\u017ce niszczenie polskich miejsc pami\u0119ci w Rosji. W ostatnich latach dochodzi\u0142o do akt\u00f3w wandalizmu, demonta\u017cu tablic, zamykania dost\u0119pu do miejsc poch\u00f3wku. Pomniki w Katyniu i Miednoje s\u0105 coraz bardziej zaniedbane, zdarza si\u0119, \u017ce celowo niszczone. W 2022 roku, po rozpocz\u0119ciu pe\u0142noskalowej inwazji Rosji na Ukrain\u0119, zniszczono m.in. tablic\u0119 w Twerze upami\u0119tniaj\u0105c\u0105 zamordowanych Polak\u00f3w. Czyniono to bez \u017cadnego wstydu, wr\u0119cz z demonstracj\u0105 si\u0142y. Takie dzia\u0142ania maj\u0105 wymiar symboliczny \u2013 to nie tylko atak na histori\u0119, ale i pr\u00f3ba upokorzenia Polski. Pokazanie, \u017ce Rosja nie musi si\u0119 z niczego t\u0142umaczy\u0107, \u017ce mo\u017ce wymazywa\u0107 pami\u0119\u0107 wtedy, kiedy chce.<\/p>\n\n\n\n
W tym kontek\u015bcie Dzie\u0144 Pami\u0119ci Ofiar Zbrodni Katy\u0144skiej nabiera szczeg\u00f3lnego znaczenia. To ju\u017c nie tylko akt wspominania ofiar, ale te\u017c op\u00f3r wobec fa\u0142szowania historii. Przypominanie Katynia to dzi\u015b r\u00f3wnie\u017c przypominanie, \u017ce pa\u0144stwo, kt\u00f3re nie rozlicza swojej przesz\u0142o\u015bci, mo\u017ce sta\u0107 si\u0119 jej zak\u0142adnikiem. Stalin by\u0142 tyranem, a jego dziedzictwo to \u015bmier\u0107, terror, k\u0142amstwo i strach. Je\u015bli dzi\u015b w Rosji powraca jego kult, to znaczy, \u017ce kraj ten nigdy naprawd\u0119 nie zerwa\u0142 z tym dziedzictwem. A skoro nie zerwa\u0142, to mo\u017ce je kontynuowa\u0107 \u2013 i kontynuuje, czego \u015bwiadectwem s\u0105 wojny, represje, propaganda.<\/p>\n\n\n\n
Polska ma obowi\u0105zek pami\u0119ta\u0107. Nie tylko ze wzgl\u0119du na ofiary \u2013 cho\u0107 przede wszystkim dla nich \u2013 ale te\u017c dla przysz\u0142o\u015bci. Pami\u0119\u0107 to nie tylko kwestia to\u017csamo\u015bci narodowej. To tak\u017ce element odporno\u015bci. Spo\u0142ecze\u0144stwo, kt\u00f3re pami\u0119ta, wie, sk\u0105d przysz\u0142o i dlaczego co\u015b jest z\u0142e. Wie, \u017ce zbrodnia nie mo\u017ce by\u0107 przemilczana, bo ka\u017cde przemilczenie j\u0105 legitymizuje. Wie, \u017ce tablica z nazwiskami rozstrzelanych to nie tylko metal \u2013 to dow\u00f3d. I wie, \u017ce prawda historyczna nie jest “kwesti\u0105 interpretacji”, ale spraw\u0105 fakt\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n
Dzie\u0144 Pami\u0119ci Ofiar Zbrodni Katy\u0144skiej nie daje ukojenia. Nie przynosi zamkni\u0119cia. Przypomina, \u017ce nie wszystko zosta\u0142o powiedziane, \u017ce nie wszystko zosta\u0142o naprawione. Ale jego si\u0142a le\u017cy w\u0142a\u015bnie w tej niezgodzie \u2013 na milczenie, na zapomnienie, na cynizm. Ka\u017cdego 13 kwietnia zapalamy symboliczne \u015bwiat\u0142o \u2013 wbrew ciemno\u015bciom, kt\u00f3re wci\u0105\u017c pr\u00f3buj\u0105 zapanowa\u0107 nad pami\u0119ci\u0105. Wbrew tym, kt\u00f3rzy chcieliby zamieni\u0107 dzie\u0144 w noc.<\/p>\n\n\n\n
Artur Bednarski<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Dzie\u0144 jest jednostk\u0105 czasu, kt\u00f3r\u0105 intuicyjnie \u0142\u0105czymy z ruchem S\u0142o\u0144ca: od jego wschodu do zachodu. To podstawowy rytm \u017cycia \u2013 porz\u0105dek, kt\u00f3ry oddziela \u015bwiat\u0142o od ciemno\u015bci. W znaczeniu symbolicznym dzie\u0144 oznacza jasno\u015b\u0107, przejrzysto\u015b\u0107, prawd\u0119. Dzie\u0144 to moment, kiedy wida\u0107 wyra\u017anie. To czas, w kt\u00f3rym mo\u017cna czyta\u0107, rozpoznawa\u0107, pami\u0119ta\u0107. I w\u0142a\u015bnie dlatego Dzie\u0144 Pami\u0119ci Ofiar Zbrodni […]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":14480,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[4],"tags":[260,359,1296,286,1015,358],"class_list":["post-14478","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-eseje-polityczne","tag-jozef-stalin","tag-komunizm","tag-nkwd","tag-rosja","tag-zbrodnia-katynska","tag-zwiazek-sowiecki"],"yoast_head":"\n