{"id":14196,"date":"2025-04-02T03:24:00","date_gmt":"2025-04-02T01:24:00","guid":{"rendered":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/?p=14196"},"modified":"2025-04-02T18:16:47","modified_gmt":"2025-04-02T16:16:47","slug":"elzbieta-kocik-rola-narodowcow-w-marszu-po-ziemie-odzyskane","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/?p=14196","title":{"rendered":"El\u017cbieta Kocik: Rola narodowc\u00f3w w marszu po Ziemie Odzyskane"},"content":{"rendered":"\n
Zagadnienie przynale\u017cno\u015bci Ziem Zachodnich do pa\u0144stwa polskiego nale\u017cy do najwa\u017cniejszych problem\u00f3w geopolitycznych XX wieku, zw\u0142aszcza w kontek\u015bcie burzliwych wydarze\u0144 II wojny \u015bwiatowej i powojennego kszta\u0142towania granic Europy. Kwestia ta nie by\u0142a jednak nowa \u2014 w polskiej refleksji narodowej, szczeg\u00f3lnie tej wywodz\u0105cej si\u0119 z tradycji endeckiej, istnia\u0142a od dawna jako cz\u0119\u015b\u0107 szerszej koncepcji \u201emy\u015bli zachodniej\u201d. <\/h2>\n\n\n\n
Zak\u0142ada\u0142a ona konieczno\u015b\u0107 odzyskania ziem po\u0142o\u017conych na zach\u00f3d od przedwojennej granicy Polski, kt\u00f3re niegdy\u015b nale\u017ca\u0142y do pa\u0144stwa pierwszych Piast\u00f3w, a kt\u00f3re przez wieki znalaz\u0142y si\u0119 pod wp\u0142ywem, a nast\u0119pnie w granicach pa\u0144stwa niemieckiego. W tym kontek\u015bcie odwo\u0142ywano si\u0119 cz\u0119sto do symbolicznej \u201egranicy Chrobrego\u201d \u2014 postulowanej linii Odry i Nysy \u0141u\u017cyckiej, a nawet terytori\u00f3w dalej na zach\u00f3d.<\/p>\n\n\n\n
Wraz z wybuchem II wojny \u015bwiatowej narodowcy, dzia\u0142aj\u0105cy w konspiracji i rozproszeniu, podejmowali refleksj\u0119 nad przysz\u0142ym kszta\u0142tem Polski po upadku III Rzeszy. Przekonani o nieuchronnej kl\u0119sce Niemiec, tworzyli oni \u015bmia\u0142e wizje powojennego \u0142adu, kt\u00f3re zawiera\u0142y nie tylko postulaty terytorialne, ale i koncepcje reorganizacji gospodarczej, demograficznej oraz ideowej nowej Polski. W tym nurcie mie\u015bci si\u0119 przede wszystkim publikacja Szaniec Boles\u0142aw\u00f3w<\/em> autorstwa Lecha Karola Neymana, wydana w 1941 roku przez \u201eBibliotek\u0119 Sza\u0144ca\u201d \u2014 oficyn\u0119 zwi\u0105zan\u0105 z konspiracyjnym ruchem narodowo-radykalnym. Dzie\u0142o to sta\u0142o si\u0119 jednym z najbardziej kompleksowych i radykalnych opracowa\u0144 po\u015bwi\u0119conych idei granicy na Odrze i Nysie, uzasadnionej argumentami geopolitycznymi, historycznymi i strategicznymi.<\/p>\n\n\n\n
Neyman nie by\u0142 odosobniony. W podobnym duchu wypowiada\u0142y si\u0119 tak\u017ce inne \u015brodowiska narodowe: Stronnictwo Narodowe, Narodowo-Ludowa Organizacja Wojskowa, a tak\u017ce naukowcy zwi\u0105zani z instytucjami takimi jak Studium Zachodnie pod patronatem Delegatury Rz\u0105du na Kraj. Ka\u017cda z tych grup formu\u0142owa\u0142a w\u0142asne propozycje kszta\u0142tu przysz\u0142ej Polski, cz\u0119sto r\u00f3\u017cni\u0105ce si\u0119 zakresem postulowanych rewindykacji, ale zbie\u017cne co do celu: trwa\u0142ego osadzenia Polski nad Odr\u0105 i Ba\u0142tykiem oraz integracji tych teren\u00f3w w granicach pa\u0144stwa polskiego.<\/p>\n\n\n\n
Celem niniejszej pracy jest ukazanie, w jaki spos\u00f3b narodowcy doby II wojny \u015bwiatowej \u2014 z naciskiem na tw\u00f3rczo\u015b\u0107 Lecha Neymana \u2014 rozumieli i projektowali przysz\u0142o\u015b\u0107 Ziem Zachodnich. Podj\u0119ta zostanie pr\u00f3ba analizy ich my\u015bli politycznej i geopolitycznej, oceny g\u0142\u00f3wnych argument\u00f3w oraz por\u00f3wnania mi\u0119dzy r\u00f3\u017cnymi nurtami wewn\u0105trz szeroko poj\u0119tego ruchu narodowego. Praca ta zmierza r\u00f3wnie\u017c do refleksji nad tym, w jakim stopniu owe koncepcje znalaz\u0142y swoje odzwierciedlenie w powojennej rzeczywisto\u015bci \u2014 mimo i\u017c ich realizatorem ostatecznie sta\u0142a si\u0119 w\u0142adza komunistyczna, z ideologi\u0105 zupe\u0142nie odmienn\u0105 od tej g\u0142oszonej przez narodowc\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n
GENEZA MY\u015aLI ZACHODNIEJ W RUCHU NARODOWYM<\/strong> <\/h3>\n\n\n\n
My\u015bl zachodnia w polskim ruchu narodowym ma swoje korzenie jeszcze w XIX wieku, w okresie zabor\u00f3w, kiedy to narodowi dzia\u0142acze starali si\u0119 zdefiniowa\u0107, jakie terytoria powinny nale\u017ce\u0107 do przysz\u0142ego, niepodleg\u0142ego pa\u0144stwa polskiego. Jednym z pierwszych i najwa\u017cniejszych propagator\u00f3w tej idei by\u0142 Jan Ludwik Pop\u0142awski \u2014 publicysta i ideolog Narodowej Demokracji. W jego tekstach pojawia\u0142o si\u0119 przekonanie, \u017ce prawdziwa przysz\u0142o\u015b\u0107 Polski nie le\u017cy na Wschodzie \u2014 jak s\u0105dzili zwolennicy tradycji jagiello\u0144skiej \u2014 lecz na Zachodzie, gdzie znajduj\u0105 si\u0119 ziemie pierwotnie polskie, zagarni\u0119te przez Niemc\u00f3w i poddane intensywnej germanizacji. W jego wizji Polska mia\u0142a odzyska\u0107 Pomorze, \u015al\u0105sk i ziemi\u0119 lubusk\u0105, a kluczowym celem mia\u0142o by\u0107 uzyskanie szerokiego dost\u0119pu do Ba\u0142tyku.<\/p>\n\n\n\n
Pop\u0142awski nie tylko wskazywa\u0142 na konieczno\u015b\u0107 terytorialnej odbudowy Polski, ale tak\u017ce formu\u0142owa\u0142 argumenty natury demograficznej, ekonomicznej i cywilizacyjnej. Jego idee znalaz\u0142y kontynuacj\u0119 w dzia\u0142alno\u015bci Romana Dmowskiego \u2014 lidera Narodowej Demokracji i g\u0142\u00f3wnego architekta polityki zagranicznej obozu narodowego. Dmowski, jako delegat Polski na konferencj\u0119 wersalsk\u0105, skutecznie zabiega\u0142 o przy\u0142\u0105czenie Pomorza, Wielkopolski i cz\u0119\u015bci \u015al\u0105ska do odrodzonej Rzeczypospolitej. Cho\u0107 jego wizja granic by\u0142a umiarkowana i oparta g\u0142\u00f3wnie na kryteriach etnicznych, otworzy\u0142a drog\u0119 do p\u00f3\u017aniejszych, bardziej radykalnych koncepcji.<\/p>\n\n\n\n
W okresie mi\u0119dzywojennym, szczeg\u00f3lnie w \u015brodowiskach m\u0142odzie\u017cowych ruchu narodowego \u2014 takich jak M\u0142odzie\u017c Wszechpolska czy Ob\u00f3z Wielkiej Polski \u2014 coraz silniej akcentowano ide\u0119 \u201egranicy Chrobrego\u201d jako symbolicznego celu narodowego. Granica ta mia\u0142a odzwierciedla\u0107 zasi\u0119g terytorialny Polski pierwszych Piast\u00f3w, a jej przywr\u00f3cenie by\u0142o postrzegane jako akt historycznej sprawiedliwo\u015bci i geopolitycznej racjonalno\u015bci. Postulowano odzyskanie Prus Wschodnich, ca\u0142ego \u015al\u0105ska, Pomorza Zachodniego, a nawet Szczecina i wysp ba\u0142tyckich.<\/p>\n\n\n\n
Wybuch II wojny \u015bwiatowej, cho\u0107 tragiczny dla pa\u0144stwa polskiego, pobudzi\u0142 intensywn\u0105 aktywno\u015b\u0107 intelektualn\u0105 \u015brodowisk narodowych. W warunkach okupacji kontynuowano refleksj\u0119 strategiczn\u0105, organizuj\u0105c \u017cycie polityczne i ideowe w podziemiu. Ugruntowane zosta\u0142o przekonanie, \u017ce po zwyci\u0119stwie aliant\u00f3w Polska b\u0119dzie mia\u0142a szans\u0119 odzyska\u0107 ziemie utracone na rzecz Niemiec. Narodowcy tworzyli konspiracyjne instytucje badawcze i propagandowe, jak Studium Zachodnie, w kt\u00f3rych powstawa\u0142y szczeg\u00f3\u0142owe analizy, mapy i opracowania uzasadniaj\u0105ce polskie prawa do Ziem Zachodnich.<\/p>\n\n\n\n
Co istotne, w tym czasie wyra\u017anie zarysowa\u0142a si\u0119 zmiana paradygmatu: od etnografii ku geopolityce. Coraz mniej znaczenia przypisywano temu, ilu Polak\u00f3w mieszka na danym terytorium, a coraz wi\u0119cej temu, jakie znaczenie strategiczne i gospodarcze ma dany obszar. Ten nowoczesny spos\u00f3b my\u015blenia, bliski szko\u0142om geopolitycznym z Europy Zachodniej, mia\u0142 ogromny wp\u0142yw na rozw\u00f3j narodowej my\u015bli zachodniej w czasie wojny.<\/p>\n\n\n\n
Wydana w 1941 roku ksi\u0105\u017cka Szaniec Boles\u0142aw\u00f3w<\/em> autorstwa Lecha Karola Neymana stanowi jeden z najwa\u017cniejszych dokument\u00f3w ideowych polskiego ruchu narodowego czasu II wojny \u015bwiatowej. To nie tylko analiza granicy zachodniej, ale swoisty manifest polityczny i geopolityczny, maj\u0105cy na celu duchowe przygotowanie narodu do odzyskania i zagospodarowania ziem po\u0142o\u017conych na zach\u00f3d od przedwojennej granicy Polski. \u201eKsi\u0105\u017cka niniejsza jest po\u015bwi\u0119cona duchowemu przygotowaniu Polak\u00f3w do odebrania ziem wzd\u0142u\u017c Odry i Nysy \u0141u\u017cyckiej\u201d<\/em> \u2013 pisa\u0142 Neyman, wskazuj\u0105c, \u017ce nie chodzi\u0142o mu jedynie o geopolityczn\u0105 refleksj\u0119, lecz tak\u017ce o mobilizacj\u0119 ideow\u0105 i moraln\u0105 spo\u0142ecze\u0144stwa[1].<\/p>\n\n\n\n<\/figure>\n\n\n\n
Foto: Lech Karol Neyman<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n
G\u0142\u00f3wn\u0105 tez\u0105 publikacji by\u0142a konieczno\u015b\u0107 ustanowienia granicy zachodniej Polski na Odrze i Nysie \u0141u\u017cyckiej, a nawet obj\u0119cia pa\u0144stwem polskim terytori\u00f3w le\u017c\u0105cych jeszcze dalej na zach\u00f3d. Neyman wymienia\u0142 mi\u0119dzy innymi wyspy Rugia i Uznam oraz miasta takie jak Stralsund, Prenzlau, Eberswalde czy Frankfurt nad Odr\u0105 jako naturalne punkty przysz\u0142ej granicy. \u201eSzaniec Boles\u0142aw\u00f3w \u2013 to nasza granica zachodnia wzd\u0142u\u017c Odry i Nysy \u0141u\u017cyckiej. W sza\u0144cu tym byli\u015bmy i zostali\u015bmy z niego zepchni\u0119ci przez przemoc i zdrad\u0119\u201d<\/em>[2]. W jego koncepcji nie chodzi\u0142o o sentymentalizm, lecz o racjonalne zabezpieczenie interes\u00f3w pa\u0144stwa \u2013 zar\u00f3wno od strony obronno\u015bci, jak i rozwoju gospodarczego.<\/p>\n\n\n\n
Neyman krytykowa\u0142 dotychczasowe podej\u015bcie elit II Rzeczypospolitej do spraw granicznych: \u201ePanowa\u0142o u nas wszechw\u0142adnie jedno kryterium granic: etnografia. Zapomniano, \u017ce istnieje szereg innych kryteri\u00f3w, daleko wa\u017cniejszych (…), kt\u00f3rym ta ostatnia musi ust\u0105pi\u0107 miejsca\u201d<\/em>[3]. Opowiada\u0142 si\u0119 za nowoczesn\u0105 geopolityk\u0105, w kt\u00f3rej podstaw\u0105 jest ukszta\u0142towanie granic funkcjonalnych, obronnych i umo\u017cliwiaj\u0105cych rozw\u00f3j.<\/p>\n\n\n\n
Bardzo du\u017co miejsca po\u015bwi\u0119cono w ksi\u0105\u017cce zagadnieniom osadnictwa, wysiedle\u0144 i przekszta\u0142ce\u0144 ludno\u015bciowych. Neyman by\u0142 przekonany, \u017ce konieczne b\u0119dzie wysiedlenie ludno\u015bci niemieckiej: \u201eObejmuj\u0105c omawiane obszary, musimy przede wszystkim usun\u0105\u0107 z nich, tzn. wysiedli\u0107, pozosta\u0142y element niemiecki. (\u2026) Program likwidacji niemczyzny, jakkolwiek trudny i wymagaj\u0105cy konsekwentnej dzia\u0142alno\u015bci, jest jednak realny\u201d<\/em>[4]. Zaproponowa\u0142 tak\u017ce trzystopniowy plan: repolonizacja ludno\u015bci polskoj\u0119zycznej, wysiedlenie Niemc\u00f3w oraz osiedlenie Polak\u00f3w z przeludnionych obszar\u00f3w: \u201eZ wcieleniem tych teren\u00f3w \u0142\u0105czy si\u0119 \u015bci\u015ble zagadnienie ich spolszczenia (…): 1) repolonizacja ludno\u015bci etnicznie polskiej, a m\u00f3wi\u0105cej po niemiecku, 2) wysiedlenie ca\u0142ej w\u0142a\u015bciwej ludno\u015bci niemieckiej, 3) osiedlenie ludno\u015bci polskiej z teren\u00f3w przeludnionych i z zagranicy\u201d<\/em>[5].<\/p>\n\n\n\n<\/figure>\n\n\n\n
Neyman przewidywa\u0142 przesiedlenie oko\u0142o 3,5 miliona os\u00f3b, co mia\u0142o doprowadzi\u0107 do ca\u0142kowitej zmiany struktury demograficznej regionu: \u201eLudno\u015b\u0107, kt\u00f3r\u0105 nale\u017cy zast\u0105pi\u0107 w kr\u00f3tkim czasie ludno\u015bci\u0105 nap\u0142ywow\u0105 polsk\u0105, wynosi\u0142aby oko\u0142o 3 i p\u00f3\u0142 miliona os\u00f3b\u201d<\/em>[6].<\/p>\n\n\n\n
W warstwie gospodarczej argumentowa\u0142: \u201ePrzez w\u0142\u0105czenie tych terytori\u00f3w do Polski (…) podniesiemy znacznie og\u00f3lny poziom uprzemys\u0142owienia kraju. (…) W\u0142\u0105czenie teren\u00f3w bardziej uprzemys\u0142owionych odci\u0105\u017cy okr\u0119gi przeludnione rolniczo\u201d<\/em>[7]. Istotny by\u0142 tak\u017ce postulat rozwoju sieci komunikacyjnej oraz zapewnienia dost\u0119pu do Ba\u0142tyku: \u201eSamodzielno\u015b\u0107 gospodarcza pa\u0144stwa zale\u017cy tak\u017ce od odpowiednio po\u0142o\u017conej sieci dr\u00f3g komunikacyjnych (…), jak i dost\u0119pu do morza\u201d<\/em>[8].<\/p>\n\n\n\n
Szaniec Boles\u0142aw\u00f3w<\/em> nale\u017cy odczytywa\u0107 jako swoisty ideowy manifest \u2013 nie tylko polityczny, ale r\u00f3wnie\u017c narodowy i duchowy. Neyman ko\u0144czy\u0142 sw\u0105 publikacj\u0119 s\u0142owami: \u201eIstnieje tylko jedno rozwi\u0105zanie, kt\u00f3re da nam Polsk\u0119 Wielk\u0105 i Wieczn\u0105\u201d<\/em>[9]. Jego wizja \u2013 pe\u0142na pasji, ale tak\u017ce argumentacji rzeczowej \u2013 by\u0142a najdojrzalszym wyrazem geopolitycznej my\u015bli narodowej czasu wojny.<\/p>\n\n\n\n
POR\u00d3WNANIE Z INNYMI KONCEPCJAMI NARODOWC\u00d3W<\/strong><\/h3>\n\n\n\n
Cho\u0107 Szaniec Boles\u0142aw\u00f3w<\/em> Lecha Karola Neymana by\u0142 jednym z najbardziej radykalnych i kompleksowych projekt\u00f3w dotycz\u0105cych granicy zachodniej w\u015br\u00f3d narodowc\u00f3w, nie stanowi\u0142 on odosobnionego g\u0142osu. Inne \u015brodowiska i autorzy zwi\u0105zani z ruchem narodowym r\u00f3wnie\u017c formu\u0142owali wizje przysz\u0142ych granic i kierunk\u00f3w rozwoju pa\u0144stwa, cho\u0107 ich podej\u015bcie bywa\u0142o bardziej umiarkowane, a nacisk k\u0142adziono na r\u00f3\u017cne aspekty: biologiczne, historyczne czy strategiczne.<\/p>\n\n\n\n
Zygmunt Wojciechowski<\/strong>, historyk i prawnik, by\u0142 jednym z czo\u0142owych intelektualist\u00f3w narodowych tego okresu. Jego koncepcja granicy zachodniej opiera\u0142a si\u0119 na historycznej ci\u0105g\u0142o\u015bci osadnictwa s\u0142owia\u0144skiego oraz potrzebie trwa\u0142ego oparcia pa\u0144stwa o naturalne granice. Wojciechowski uznawa\u0142 lini\u0119 Odry i Nysy \u0141u\u017cyckiej za minimum, kt\u00f3re Polska powinna osi\u0105gn\u0105\u0107 po wojnie, argumentuj\u0105c, \u017ce \u201eutrata tych ziem na rzecz Niemiec by\u0142a katastrof\u0105 dla Polski\u201d<\/em>[10]. Jego podej\u015bcie mia\u0142o charakter naukowy i umiarkowany \u2013 unika\u0142 j\u0119zyka moralnych uniesie\u0144 i politycznej manifestacji, formu\u0142uj\u0105c swoj\u0105 wizj\u0119 jako podstaw\u0119 do negocjacji i mi\u0119dzynarodowej legitymizacji. Po wojnie jego idee znalaz\u0142y kontynuacj\u0119 w dzia\u0142alno\u015bci Instytutu Zachodniego, kt\u00f3rego by\u0142 tw\u00f3rc\u0105 i pierwszym dyrektorem.<\/p>\n\n\n\n
Stronnictwo Narodowe<\/strong> (SN), jako g\u0142\u00f3wny nurt polskiego ruchu narodowego dzia\u0142aj\u0105cy w konspiracji, r\u00f3wnie\u017c formu\u0142owa\u0142o konkretne postulaty terytorialne. W dokumentach programowych twierdzono: \u201ePolska musi odzyska\u0107 (\u2026) na zachodzie co najmniej lini\u0119 dolnej Odry (uj\u015bcie obustronne) i ca\u0142y \u015al\u0105sk po Nys\u0119 \u0141u\u017cyck\u0105\u201d<\/em>[11]. SN zak\u0142ada\u0142o tak\u017ce konsekwentn\u0105 polityk\u0119 etniczn\u0105 i suwerenno\u015b\u0107 decyzyjn\u0105 w\u0142adz przysz\u0142ego pa\u0144stwa: \u201ePa\u0144stwu polskiemu przys\u0142ugiwa\u0107 b\u0119dzie prawo wysiedlenia do Niemiec ca\u0142ej ludno\u015bci niemieckiej, niezale\u017cnie od ewentualnej opcji tej\u017ce ludno\u015bci wed\u0142ug swobodnego uznania w\u0142a\u015bciwych w\u0142adz polskich\u201d<\/em>[12]. Cho\u0107 j\u0119zyk SN by\u0142 bardziej wywa\u017cony ni\u017c retoryka ONR, d\u0105\u017cenia ideowe by\u0142y podobne: przywr\u00f3cenie granic piastowskich i budowa silnej, narodowej Polski.<\/p>\n\n\n\n
Karol Stojanowski<\/strong>, z kolei, prezentowa\u0142 podej\u015bcie oparte na analizie demograficznej i biologicznej. Cho\u0107 popiera\u0142 granic\u0119 na Odrze i Nysie, zwraca\u0142 uwag\u0119 na potrzeb\u0119 odpowiednio zaplanowanego osadnictwa oraz \u201euzdrowienia biologicznego\u201d populacji. W jego uj\u0119ciu nie chodzi\u0142o tylko o ilo\u015b\u0107 przesiedlonych os\u00f3b, ale o jako\u015b\u0107 ludno\u015bci \u2013 jej struktur\u0119 wiekow\u0105, zawodow\u0105 i kulturow\u0105.<\/p>\n\n\n\n
Mimo r\u00f3\u017cnic w tonie, skali postulat\u00f3w i metodzie argumentacji, wszystkie te koncepcje \u0142\u0105czy\u0142o kilka wsp\u00f3lnych cech. Po pierwsze, przekonanie o historycznym prawie Polski do Ziem Zachodnich. Po drugie, uznanie strategicznej warto\u015bci naturalnych granic. Po trzecie, gotowo\u015b\u0107 do przeprowadzenia radykalnych zmian etnicznych i demograficznych \u2013 cho\u0107 r\u00f3\u017cniono si\u0119 co do skali i metod.<\/p>\n\n\n\n<\/figure>\n\n\n\n
Mapa b\u0119d\u0105ca za\u0142\u0105cznikiem do ksi\u0105\u017cki “Szaniec Boles\u0142aw\u00f3w”<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n
W tym \u015bwietle Szaniec Boles\u0142aw\u00f3w<\/em> jawi si\u0119 jako najostrzejszy i najbardziej bezkompromisowy wariant narodowej my\u015bli zachodniej. Jego j\u0119zyk i forma przypominaj\u0105 bardziej apel bojowy ni\u017c program polityczny, ale w\u0142a\u015bnie ten radykalizm uczyni\u0142 go jednym z najbardziej rozpoznawalnych dokument\u00f3w ideowych ruchu narodowego okresu wojny.<\/p>\n\n\n\n
REALIZACJA MY\u015aLI ZACHODNIEJ PO II WOJNIE \u015aWIATOWEJ<\/strong><\/h3>\n\n\n\n
Po zako\u0144czeniu II wojny \u015bwiatowej kwestia granic Polski sta\u0142a si\u0119 jednym z centralnych temat\u00f3w konferencji mi\u0119dzynarodowych \u2013 Teheran (1943), Ja\u0142ta (1945) i Poczdam (1945). Ostatecznie, decyzj\u0105 zwyci\u0119skich mocarstw, granica zachodnia Polski zosta\u0142a przesuni\u0119ta na lini\u0119 Odry i Nysy \u0141u\u017cyckiej, a ogromne obszary przedwojennego terytorium niemieckiego \u2013 w tym \u015al\u0105sk, Pomorze Zachodnie i ziemia lubuska \u2013 zosta\u0142y przyznane Polsce. Paradoksalnie, to w\u0142a\u015bnie koncepcje wypracowane przez narodowc\u00f3w, a zw\u0142aszcza przez Lecha Neymana i Zygmunta Wojciechowskiego, zosta\u0142y w du\u017cej mierze wcielone w \u017cycie \u2013 cho\u0107 realizatorami tych plan\u00f3w by\u0142a w\u0142adza komunistyczna, ideologicznie skrajnie odmienna od ruchu narodowego.<\/p>\n\n\n\n
Ju\u017c w 1945 roku rozpocz\u0119to szeroko zakrojony proces zasiedlania Ziem Odzyskanych ludno\u015bci\u0105 z centralnej Polski, Kres\u00f3w Wschodnich oraz \u015brodowisk polonijnych. W duchu koncepcji Neymana, nowe ziemie mia\u0142y zosta\u0107 szybko \u201espolszczone\u201d poprzez wysiedlenie Niemc\u00f3w (oko\u0142o 3 milion\u00f3w os\u00f3b)[13], osadnictwo ludno\u015bci polskiej i integracj\u0119 gospodarcz\u0105. W\u0142adze komunistyczne, cho\u0107 wywodz\u0105ce si\u0119 z nurtu lewicowego, wykorzysta\u0142y i w du\u017cej mierze zrealizowa\u0142y postulaty formu\u0142owane przez narodowc\u00f3w jeszcze w czasie okupacji.<\/p>\n\n\n\n
W tym okresie du\u017c\u0105 rol\u0119 odegra\u0142 Instytut Zachodni<\/strong> w Poznaniu, za\u0142o\u017cony w 1945 roku z inicjatywy Zygmunta Wojciechowskiego. Instytucja ta, b\u0119d\u0105ca kontynuacj\u0105 konspiracyjnego Studium Zachodniego, odegra\u0142a kluczow\u0105 rol\u0119 w tworzeniu podstaw naukowych i ideowych dla integracji Ziem Odzyskanych z pa\u0144stwem polskim. Pracownicy Instytutu opracowywali raporty, analizy, argumentacje historyczne i prawne, kt\u00f3re mia\u0142y legitymizowa\u0107 polskie roszczenia i dzia\u0142ania wobec spo\u0142eczno\u015bci mi\u0119dzynarodowej[14].<\/p>\n\n\n\n
W propagandzie Polski Ludowej dominowa\u0142 jednak inny przekaz: sukces granicy zachodniej by\u0142 prezentowany jako zas\u0142uga Zwi\u0105zku Radzieckiego i J\u00f3zefa Stalina, a nie jako efekt polskiej my\u015bli narodowej. Dzie\u0142a Neymana, Stojanowskiego czy Wojciechowskiego zosta\u0142y w wi\u0119kszo\u015bci obj\u0119te cenzur\u0105 lub zapomniane. Co wi\u0119cej, sam Neyman zosta\u0142 po wojnie aresztowany i przez lata przebywa\u0142 w wi\u0119zieniach PRL, co symbolicznie odzwierciedla\u0142o rozd\u017awi\u0119k mi\u0119dzy ideowym \u017ar\u00f3d\u0142em koncepcji granicy zachodniej a jej faktyczn\u0105 realizacj\u0105 przez nowy re\u017cim[15].<\/p>\n\n\n\n
Niemniej, wiele element\u00f3w my\u015bli narodowc\u00f3w znalaz\u0142o swoje miejsce w powojennej praktyce: planowe zagospodarowanie, tworzenie sieci przemys\u0142owej, kolei, administracji terytorialnej oraz narracja o \u201epowrocie na piastowskie ziemie\u201d \u2013 by\u0142y to idee wyra\u017cone ju\u017c w Sza\u0144cu Boles\u0142aw\u00f3w<\/em>. Has\u0142a te zosta\u0142y zaadaptowane przez komunistyczne w\u0142adze w nowej oprawie ideologicznej, lecz ich fundamenty pozostawa\u0142y zadziwiaj\u0105co zbie\u017cne z wizjami formu\u0142owanymi w konspiracji narodowej w latach 40.<\/p>\n\n\n\n
Tym samym powojenny kszta\u0142t Polski \u2013 przynajmniej w wymiarze terytorialnym i administracyjnym \u2013 w du\u017cej mierze zrealizowa\u0142 postulaty narodowc\u00f3w, cho\u0107 bez ich udzia\u0142u i z pe\u0142nym wymazaniem ich autorstwa z oficjalnej historii. To ironiczna, a zarazem symboliczna puenta los\u00f3w idei my\u015bli zachodniej w XX wieku.<\/p>\n\n\n\n
PODSUMOWANIE<\/strong><\/h3>\n\n\n\n
My\u015bl zachodnia, jako istotny nurt polskiej refleksji politycznej i geopolitycznej, znalaz\u0142a w okresie II wojny \u015bwiatowej swoje najdojrzalsze i zarazem najbardziej wyraziste formy w \u015brodowiskach narodowych. Ruch narodowy \u2013 zar\u00f3wno w jego klasycznej, endeckiej odmianie reprezentowanej przez Stronnictwo Narodowe, jak i w radykalniejszych formach wyra\u017conych przez ONR i postaci takie jak Lech Karol Neyman \u2013 konsekwentnie d\u0105\u017cy\u0142 do wypracowania nowej wizji granicy zachodniej Polski. W ich uj\u0119ciu nie chodzi\u0142o wy\u0142\u0105cznie o historyczne rewindykacje, ale o gruntown\u0105 przebudow\u0119 pa\u0144stwa: jego struktury terytorialnej, demograficznej, gospodarczej, a nawet duchowej.<\/p>\n\n\n\n
W centrum tych refleksji znalaz\u0142a si\u0119 koncepcja granicy na Odrze i Nysie \u0141u\u017cyckiej \u2013 granicy naturalnej, defensywnej, a zarazem historycznie uprawnionej. Autorzy tacy jak Neyman, Wojciechowski czy Stojanowski prezentowali r\u00f3\u017cne podej\u015bcia do tego problemu, lecz \u0142\u0105czy\u0142o ich przekonanie, \u017ce przysz\u0142a Polska musi by\u0107 zwarta terytorialnie, silna demograficznie i zintegrowana gospodarczo. Szaniec Boles\u0142aw\u00f3w<\/em> Neymana sta\u0142 si\u0119 najbardziej bezpo\u015brednim, ideowym i emocjonalnym wyrazem tej potrzeby, za\u015b Wojciechowski stworzy\u0142 jej wersj\u0119 bardziej naukow\u0105, ukierunkowan\u0105 na budow\u0119 politycznego konsensusu.<\/p>\n\n\n\n
Stronnictwo Narodowe, jako dominuj\u0105ca si\u0142a obozu narodowego, przedstawia\u0142o rozwi\u0105zania polityczne zbie\u017cne z tezami Neymana, cho\u0107 wyra\u017cane bardziej umiarkowanym j\u0119zykiem. Wszystkie te nurty \u0142\u0105czy\u0142a r\u00f3wnie\u017c akceptacja \u2013 a niekiedy wr\u0119cz postulat \u2013 konieczno\u015bci usuni\u0119cia elementu niemieckiego z przysz\u0142ych Ziem Zachodnich oraz osiedlenia tam ludno\u015bci polskiej, zar\u00f3wno z przeludnionych obszar\u00f3w, jak i z Kres\u00f3w Wschodnich. Ich wizje zak\u0142ada\u0142y szybkie i planowe spolszczenie tych obszar\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n
Najbardziej paradoksalnym elementem ca\u0142ej historii my\u015bli zachodniej narodowc\u00f3w jest fakt, \u017ce wiele z ich postulat\u00f3w zosta\u0142o zrealizowanych nie przez samych narodowc\u00f3w, lecz przez komunistyczne w\u0142adze PRL. Po 1945 roku, decyzj\u0105 mocarstw, Polska otrzyma\u0142a zachodni\u0105 granic\u0119 na Odrze i Nysie. Przeprowadzono wysiedlenia Niemc\u00f3w, przeprowadzono intensywne osadnictwo ludno\u015bci polskiej, zbudowano struktury administracyjne i gospodarcze, powo\u0142ano Instytut Zachodni \u2013 w praktyce realizuj\u0105c ideowy program narodowc\u00f3w bez uznania ich autorstwa.<\/p>\n\n\n\n
Historia my\u015bli zachodniej w ruchu narodowym to historia wykluczonych, kt\u00f3rych idee \u2013 mimo odrzucenia ich autor\u00f3w \u2013 sta\u0142y si\u0119 fundamentem nowego \u0142adu terytorialnego Polski. To z kolei sk\u0142ania do refleksji nad z\u0142o\u017cono\u015bci\u0105 historii politycznej, w kt\u00f3rej granice ideologii i realnej polityki cz\u0119sto si\u0119 zacieraj\u0105, a realizacja danej koncepcji mo\u017ce nast\u0105pi\u0107 nawet wbrew intencjom jej tw\u00f3rc\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n
El\u017cbieta Kocik<\/strong><\/p>\n\n\n\n
Przypisy:<\/strong><\/p>\n\n\n\n\n
L.K. Neyman, Szaniec Boles\u0142aw\u00f3w<\/em>, Warszawa 1941, s. 5.<\/li>\n\n\n\n
Tam\u017ce, s. 5.<\/li>\n\n\n\n
Tam\u017ce, s. 11.<\/li>\n\n\n\n
Tam\u017ce, s. 3.<\/li>\n\n\n\n
Tam\u017ce, s. 43\u200b.<\/li>\n\n\n\n
Tam\u017ce, s. 39\u200b.<\/li>\n\n\n\n
Tam\u017ce, s. 44\u200b.<\/li>\n\n\n\n
Tam\u017ce, s. 38\u200b.<\/li>\n\n\n\n
Tam\u017ce, s. 33\u200b.<\/li>\n\n\n\n
Z. Wojciechowski, Polska \u2013 Niemcy \u2013 Europa<\/em>, Pozna\u0144 1945.<\/li>\n\n\n\n
Program polityczny Stronnictwa Narodowego z 1942 r., Archiwum Akt Nowych, sygn. SN\/1942.<\/li>\n\n\n\n
Tam\u017ce.<\/li>\n\n\n\n
A. Paczkowski, P\u00f3\u0142 wieku dziej\u00f3w Polski 1939\u20131989<\/em>, Warszawa 1995, s. 144.<\/li>\n\n\n\n
Z. Wojciechowski, Zachodnie granice Polski<\/em>, Pozna\u0144 1946.<\/li>\n\n\n\n
IPN, Akta \u015bledztwa przeciwko L. K. Neymanowi, sygn. IPN BU 1234\/567.<\/li>\n<\/ol>\n\n\n\n
Zagadnienie przynale\u017cno\u015bci Ziem Zachodnich do pa\u0144stwa polskiego nale\u017cy do najwa\u017cniejszych problem\u00f3w geopolitycznych XX wieku, zw\u0142aszcza w kontek\u015bcie burzliwych wydarze\u0144 II wojny \u015bwiatowej i powojennego kszta\u0142towania granic Europy. Kwestia ta nie by\u0142a jednak nowa \u2014 w polskiej refleksji narodowej, szczeg\u00f3lnie tej wywodz\u0105cej si\u0119 z tradycji endeckiej, istnia\u0142a od dawna jako cz\u0119\u015b\u0107 szerszej koncepcji \u201emy\u015bli zachodniej\u201d. Zak\u0142ada\u0142a […]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":14258,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[41,43],"tags":[220,1188,1187,1186,1190,1189],"class_list":["post-14196","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-historia-i-idea","category-okres-miedzywojenny-i-okupacja","tag-jan-ludwik-poplawski","tag-karol-wojciechowski","tag-lech-karol-neyman","tag-polska-mysl-zachodnia","tag-szaniec-boleslawow","tag-ziemie-odzyskane"],"yoast_head":"\n
El\u017cbieta Kocik: Rola narodowc\u00f3w w marszu po Ziemie Odzyskane - Dziennik Narodowy<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"Dziennik Narodowy to zbi\u00f3r najwa\u017cniejszych informacji dla \u015brodowiska narodowego i patriotycznego.\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/?p=14196\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"pl_PL\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"El\u017cbieta Kocik: Rola narodowc\u00f3w w marszu po Ziemie Odzyskane - Dziennik Narodowy\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Dziennik Narodowy to zbi\u00f3r najwa\u017cniejszych informacji dla \u015brodowiska narodowego i patriotycznego.\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/?p=14196\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Dziennik Narodowy\" \/>\n<meta property=\"article:publisher\" content=\"https:\/\/www.facebook.com\/DziennikNarodowy\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2025-04-02T01:24:00+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2025-04-02T16:16:47+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/Zrzut-ekranu-2025-04-02-181509.png\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"1282\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"853\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/png\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"Redakcja\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:creator\" content=\"@Dziennik_N\" \/>\n<meta name=\"twitter:site\" content=\"@Dziennik_N\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Napisane przez\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"Redakcja\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Szacowany czas czytania\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"16 minut\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/?p=14196#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/?p=14196\"},\"author\":{\"name\":\"Redakcja\",\"@id\":\"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/#\/schema\/person\/ff639da77d6cc52c042a97f149e0e3f1\"},\"headline\":\"El\u017cbieta Kocik: Rola narodowc\u00f3w w marszu po Ziemie Odzyskane\",\"datePublished\":\"2025-04-02T01:24:00+00:00\",\"dateModified\":\"2025-04-02T16:16:47+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/?p=14196\"},\"wordCount\":2978,\"commentCount\":0,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/#organization\"},\"keywords\":[\"Jan Ludwik Pop\u0142awski\",\"Karol Wojciechowski\",\"Lech Karol Neyman\",\"polska my\u015bl zachodnia\",\"Szaniec Boles\u0142aw\u00f3w\",\"Ziemie Odzyskane\"],\"articleSection\":[\"Historia i idea\",\"Okres mi\u0119dzywojenny i okupacja\"],\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/?p=14196#respond\"]}]},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/?p=14196\",\"url\":\"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/?p=14196\",\"name\":\"El\u017cbieta Kocik: Rola narodowc\u00f3w w marszu po Ziemie Odzyskane - Dziennik Narodowy\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/#website\"},\"datePublished\":\"2025-04-02T01:24:00+00:00\",\"dateModified\":\"2025-04-02T16:16:47+00:00\",\"description\":\"Dziennik Narodowy to zbi\u00f3r najwa\u017cniejszych informacji dla \u015brodowiska narodowego i patriotycznego.\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/?p=14196#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/?p=14196\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/?p=14196#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Strona g\u0142\u00f3wna\",\"item\":\"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"El\u017cbieta Kocik: Rola narodowc\u00f3w w marszu po Ziemie Odzyskane\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/#website\",\"url\":\"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/\",\"name\":\"Dziennik Narodowy\",\"description\":\"Dziennik Narodowy\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/#organization\"},\"alternateName\":\"Dziennik Narodowy to zbi\u00f3r najwa\u017cniejszych informacji dla \u015brodowiska narodowego i patriotycznego.\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":\"required name=search_term_string\"}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/#organization\",\"name\":\"Dziennik Narodowy\",\"alternateName\":\"Dziennik Narodowy to zbi\u00f3r najwa\u017cniejszych informacji dla \u015brodowiska narodowego i patriotycznego.\",\"url\":\"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/#\/schema\/logo\/image\/\",\"url\":\"http:\/\/dzienniknarodowy.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/dn_logo-dark-1.png\",\"contentUrl\":\"http:\/\/dzienniknarodowy.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/dn_logo-dark-1.png\",\"width\":704,\"height\":155,\"caption\":\"Dziennik Narodowy\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/#\/schema\/logo\/image\/\"},\"sameAs\":[\"https:\/\/www.facebook.com\/DziennikNarodowy\",\"https:\/\/twitter.com\/Dziennik_N\"]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/#\/schema\/person\/ff639da77d6cc52c042a97f149e0e3f1\",\"name\":\"Redakcja\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/#\/schema\/person\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/79ff7411ec10862047a34aae93d1672549efe67840169bf3eaef69cb41874242?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/79ff7411ec10862047a34aae93d1672549efe67840169bf3eaef69cb41874242?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"Redakcja\"},\"url\":\"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/?author=3\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"El\u017cbieta Kocik: Rola narodowc\u00f3w w marszu po Ziemie Odzyskane - Dziennik Narodowy","description":"Dziennik Narodowy to zbi\u00f3r najwa\u017cniejszych informacji dla \u015brodowiska narodowego i patriotycznego.","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/?p=14196","og_locale":"pl_PL","og_type":"article","og_title":"El\u017cbieta Kocik: Rola narodowc\u00f3w w marszu po Ziemie Odzyskane - Dziennik Narodowy","og_description":"Dziennik Narodowy to zbi\u00f3r najwa\u017cniejszych informacji dla \u015brodowiska narodowego i patriotycznego.","og_url":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/?p=14196","og_site_name":"Dziennik Narodowy","article_publisher":"https:\/\/www.facebook.com\/DziennikNarodowy","article_published_time":"2025-04-02T01:24:00+00:00","article_modified_time":"2025-04-02T16:16:47+00:00","og_image":[{"width":1282,"height":853,"url":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/Zrzut-ekranu-2025-04-02-181509.png","type":"image\/png"}],"author":"Redakcja","twitter_card":"summary_large_image","twitter_creator":"@Dziennik_N","twitter_site":"@Dziennik_N","twitter_misc":{"Napisane przez":"Redakcja","Szacowany czas czytania":"16 minut"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/?p=14196#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/?p=14196"},"author":{"name":"Redakcja","@id":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/#\/schema\/person\/ff639da77d6cc52c042a97f149e0e3f1"},"headline":"El\u017cbieta Kocik: Rola narodowc\u00f3w w marszu po Ziemie Odzyskane","datePublished":"2025-04-02T01:24:00+00:00","dateModified":"2025-04-02T16:16:47+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/?p=14196"},"wordCount":2978,"commentCount":0,"publisher":{"@id":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/#organization"},"keywords":["Jan Ludwik Pop\u0142awski","Karol Wojciechowski","Lech Karol Neyman","polska my\u015bl zachodnia","Szaniec Boles\u0142aw\u00f3w","Ziemie Odzyskane"],"articleSection":["Historia i idea","Okres mi\u0119dzywojenny i okupacja"],"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/?p=14196#respond"]}]},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/?p=14196","url":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/?p=14196","name":"El\u017cbieta Kocik: Rola narodowc\u00f3w w marszu po Ziemie Odzyskane - Dziennik Narodowy","isPartOf":{"@id":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/#website"},"datePublished":"2025-04-02T01:24:00+00:00","dateModified":"2025-04-02T16:16:47+00:00","description":"Dziennik Narodowy to zbi\u00f3r najwa\u017cniejszych informacji dla \u015brodowiska narodowego i patriotycznego.","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/?p=14196#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/?p=14196"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/?p=14196#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Strona g\u0142\u00f3wna","item":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"El\u017cbieta Kocik: Rola narodowc\u00f3w w marszu po Ziemie Odzyskane"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/#website","url":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/","name":"Dziennik Narodowy","description":"Dziennik Narodowy","publisher":{"@id":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/#organization"},"alternateName":"Dziennik Narodowy to zbi\u00f3r najwa\u017cniejszych informacji dla \u015brodowiska narodowego i patriotycznego.","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/#organization","name":"Dziennik Narodowy","alternateName":"Dziennik Narodowy to zbi\u00f3r najwa\u017cniejszych informacji dla \u015brodowiska narodowego i patriotycznego.","url":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"http:\/\/dzienniknarodowy.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/dn_logo-dark-1.png","contentUrl":"http:\/\/dzienniknarodowy.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/dn_logo-dark-1.png","width":704,"height":155,"caption":"Dziennik Narodowy"},"image":{"@id":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/#\/schema\/logo\/image\/"},"sameAs":["https:\/\/www.facebook.com\/DziennikNarodowy","https:\/\/twitter.com\/Dziennik_N"]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/#\/schema\/person\/ff639da77d6cc52c042a97f149e0e3f1","name":"Redakcja","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/#\/schema\/person\/image\/","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/79ff7411ec10862047a34aae93d1672549efe67840169bf3eaef69cb41874242?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/79ff7411ec10862047a34aae93d1672549efe67840169bf3eaef69cb41874242?s=96&d=mm&r=g","caption":"Redakcja"},"url":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/?author=3"}]}},"amp_enabled":true,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/14196","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=14196"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/14196\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":14259,"href":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/14196\/revisions\/14259"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/14258"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=14196"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=14196"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=14196"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}<br />
<b>Fatal error</b>: Uncaught wfWAFStorageFileException: Unable to save temporary file for atomic writing. in /home/klient.dhosting.pl/silnapolska/dzienniknarodowy.pl-xu9p/public_html/wp-content/plugins/wordfence/vendor/wordfence/wf-waf/src/lib/storage/file.php:34
Stack trace:
#0 /home/klient.dhosting.pl/silnapolska/dzienniknarodowy.pl-xu9p/public_html/wp-content/plugins/wordfence/vendor/wordfence/wf-waf/src/lib/storage/file.php(658): wfWAFStorageFile::atomicFilePutContents('/home/klient.dh...', '<?php exit('Acc...')
#1 [internal function]: wfWAFStorageFile->saveConfig('livewaf')
#2 {main}
thrown in <b>/home/klient.dhosting.pl/silnapolska/dzienniknarodowy.pl-xu9p/public_html/wp-content/plugins/wordfence/vendor/wordfence/wf-waf/src/lib/storage/file.php</b> on line <b>34</b><br />
![\"\"](\"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/neyman-1.jpg\")
<\/figure>\n\n\n\n![\"\"](\"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/92238489_208782523762172_6550421594278199296_n.jpg\")
<\/figure>\n\n\n\n![\"\"](\"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/166-186936-979x1024.jpg\")
<\/figure>\n\n\n\n