Mia\u0142a 22 lata i by\u0142a w si\u00f3dmym miesi\u0105cu ci\u0105\u017cy. Dzi\u015b jej imi\u0119 powoli wraca do pami\u0119ci \u2013 nie tylko jako symbol niez\u0142omno\u015bci, ale te\u017c tragicznej ceny, jak\u0105 wielu Polak\u00f3w zap\u0142aci\u0142o po zako\u0144czeniu wojny.<\/p>\n\n\n\n
Janina urodzi\u0142a si\u0119 22 czerwca 1922 roku w Kury\u0142\u00f3wce, niewielkiej miejscowo\u015bci w powiecie le\u017cajskim. Pochodzi\u0142a z rodziny Oleszkiewicz\u00f3w \u2013 by\u0142a jedn\u0105 z pi\u0119ciorga dzieci. Mimo m\u0142odego wieku, w czasie okupacji hitlerowskiej zaanga\u017cowa\u0142a si\u0119 w dzia\u0142alno\u015b\u0107 konspiracyjn\u0105. By\u0142a \u0142\u0105czniczk\u0105 i sanitariuszk\u0105 Narodowej Organizacji Wojskowej, jednej z trzech g\u0142\u00f3wnych formacji konspiracyjnych powsta\u0142ych z inicjatywy Stronnictwa Narodowego.<\/p>\n\n\n\n
NOW od pocz\u0105tku przyci\u0105ga\u0142a ludzi o silnym poczuciu to\u017csamo\u015bci narodowej i niepodleg\u0142o\u015bciowej. Jej dzia\u0142alno\u015b\u0107 by\u0142a mocno obecna na terenach po\u0142udniowo-wschodnich \u2013 Podkarpacie by\u0142o jednym z wa\u017cniejszych region\u00f3w operacyjnych. W\u0142a\u015bnie w tych realiach konspiracyjnej walki Janina spotka\u0142a Franciszka Przysi\u0119\u017cniaka, ps. \u201eOjciec Jan\u201d, kt\u00f3ry by\u0142 oficerem rezerwy WP i aktywnym organizatorem struktur NOW w rejonie Le\u017cajska, Bi\u0142goraja i Niska.<\/p>\n\n\n\n
11 stycznia 1944 roku wzi\u0119li \u015blub \u2013 symboliczne po\u0142\u0105czenie dwojga ludzi, kt\u00f3rzy po\u0142\u0105czyli swoje \u017cycie i losy z ruchem oporu. Przysi\u0119\u017cniak by\u0142 dow\u00f3dc\u0105 oddzia\u0142\u00f3w le\u015bnych NOW, kt\u00f3re p\u00f3\u017aniej zosta\u0142y scalone z Armi\u0105 Krajow\u0105. Wyr\u00f3\u017cnia\u0142 si\u0119 niezale\u017cno\u015bci\u0105, charyzm\u0105 i bezkompromisowo\u015bci\u0105 \u2013 a Janina sta\u0142a si\u0119 jego najbli\u017csz\u0105 wsp\u00f3\u0142pracowniczk\u0105, wspieraj\u0105c dzia\u0142ania podziemia zar\u00f3wno jako \u0142\u0105czniczka, jak i opiekunka rannych.<\/p>\n\n\n\n
Gdy Niemcy zostali wyparci przez Armi\u0119 Czerwon\u0105, wielu Polak\u00f3w liczy\u0142o na ulg\u0119. Ale \u017co\u0142nierze Narodowej Organizacji Wojskowej \u2013 podobnie jak innych organizacji niepodleg\u0142o\u015bciowych \u2013 szybko zorientowali si\u0119, \u017ce w miejsce jednej okupacji przysz\u0142a druga. Przysi\u0119\u017cniak nie zaprzesta\u0142 dzia\u0142alno\u015bci, kiedy front przesun\u0105\u0142 si\u0119 na zach\u00f3d \u2013 przeciwnie, sta\u0142 si\u0119 jednym z dow\u00f3dc\u00f3w zbrojnego podziemia narodowego, walcz\u0105cego z komunistycznym terrorem.<\/p>\n\n\n\n
NOW przekszta\u0142ci\u0142a si\u0119 w konspiracyjne struktury kontynuuj\u0105ce walk\u0119 o woln\u0105 Polsk\u0119. Dla w\u0142adzy ludowej byli \u201ebandytami\u201d. Dla miejscowej ludno\u015bci \u2013 cz\u0119sto ostatni\u0105 nadziej\u0105 na sprawiedliwo\u015b\u0107 i bezpiecze\u0144stwo. Franciszek Przysi\u0119\u017cniak dowodzi\u0142 oddzia\u0142ami, kt\u00f3re broni\u0142y wsi przed represjami, likwidowa\u0142y konfident\u00f3w i walczy\u0142y z UB. Janina \u2013 cho\u0107 spodziewa\u0142a si\u0119 dziecka \u2013 wci\u0105\u017c by\u0142a blisko dzia\u0142a\u0144 operacyjnych, wspiera\u0142a oddzia\u0142 m\u0119\u017ca, dzieli\u0142a z nim warunki le\u015bnego \u017cycia i ukrywania si\u0119.<\/p>\n\n\n\n
W nocy z 29 na 30 marca 1945 roku, Janina zosta\u0142a aresztowana przez funkcjonariuszy Urz\u0119du Bezpiecze\u0144stwa, dzia\u0142aj\u0105cych wsp\u00f3lnie z sowieckim NKWD. Mia\u0142a wtedy siedem miesi\u0119cy ci\u0105\u017cy. Zosta\u0142a przewieziona na przes\u0142uchanie do Niska. Wed\u0142ug \u015bwiadk\u00f3w \u2013 by\u0142a bita i torturowana przez ca\u0142\u0105 noc. Nast\u0119pnego dnia zosta\u0142a odwieziona do rodzinnej Kury\u0142\u00f3wki i tam, z zimn\u0105 krwi\u0105, zastrzelona przez Andrzeja Machaja, funkcjonariusza UB.<\/p>\n\n\n\n
Strza\u0142 z pistoletu maszynowego pad\u0142 w plecy. Bez procesu, bez s\u0105du, bez najmniejszej pr\u00f3by zachowania pozor\u00f3w legalno\u015bci. \u015awiadkami byli mieszka\u0144cy wsi \u2013 wielu z nich do dzi\u015b przekazuje t\u0119 histori\u0119 jako przestrog\u0119 i bolesne wspomnienie.<\/p>\n\n\n\n
Janin\u0119 pochowano w rodzinnej ziemi, na cmentarzu w Tarnawcu \u2013 dzi\u015b cz\u0119\u015bci Kury\u0142\u00f3wki. Jej \u015bmier\u0107 na d\u0142ugo pozosta\u0142a bezkarna. Machaj zosta\u0142 zabity latem 1945 roku przez oddzia\u0142 podziemia, podczas ataku na posterunek Milicji Obywatelskiej w Kamieniu. By\u0142a to forma oddolnego wymierzania sprawiedliwo\u015bci \u2013 jedyna, jaka by\u0142a wtedy mo\u017cliwa.<\/p>\n\n\n\n
Przez lata historia \u201eJagi\u201d by\u0142a przemilczana. Dopiero w 2020 roku zosta\u0142a po\u015bmiertnie awansowana na podporucznika, a jej rze\u017aba trafi\u0142a na Pomnik \u017bo\u0142nierzy Wykl\u0119tych w Mielcu w sierpniu 2021 roku.<\/p>\n\n\n\n
Dzi\u015b Janina Przysi\u0119\u017cniak jest coraz cz\u0119\u015bciej wspominana \u2013 nie tylko jako bohaterka lokalna, ale jako symbol ofiary i odwagi. Jej posta\u0107 przypomina, \u017ce ruch oporu to nie tylko wielkie nazwiska z podr\u0119cznik\u00f3w, ale tak\u017ce m\u0142ode kobiety z ma\u0142ych wsi, kt\u00f3re ryzykowa\u0142y wszystko \u2013 nie dla kariery, ale z poczucia obowi\u0105zku i lojalno\u015bci.<\/p>\n\n\n\n
Na Podkarpaciu pami\u0119\u0107 o niej \u017cyje \u2013 w Kury\u0142\u00f3wce, Tarnawcu, Nisku. Jej historia jest przywracana na lekcjach historii, w lokalnych inicjatywach, w \u015brodowiskach patriotycznych. A wspomnienie o Narodowej Organizacji Wojskowej, kt\u00f3rej by\u0142a cz\u0119\u015bci\u0105, r\u00f3wnie\u017c odzyskuje nale\u017cne miejsce \u2013 jako formacji, kt\u00f3ra niezale\u017cnie od politycznych spor\u00f3w, mia\u0142a jeden cel: wolna Polska.<\/p>\n\n\n\n
Joanna Biernacka<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" S\u0105 postaci, kt\u00f3re przez lata pozostaj\u0105 w cieniu historii \u2013 nie dlatego, \u017ce ich czyny by\u0142y mniej wa\u017cne, ale dlatego, \u017ce m\u00f3wi si\u0119 o nich zbyt rzadko. Jedn\u0105 z takich os\u00f3b by\u0142a Janina Przysi\u0119\u017cniak, pseudonim \u201eJaga\u201d \u2013 m\u0142oda kobieta z Podkarpacia, \u0142\u0105czniczka i sanitariuszka podziemia narodowego, zamordowana brutalnie przez funkcjonariusza UB. Mia\u0142a 22 lata i […]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":14190,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[41,187],"tags":[1170,359,544,1171,606,942,908],"class_list":["post-14191","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-historia-i-idea","category-rocznice","tag-janiina-przysiezniak","tag-komunizm","tag-narodowa-organizacja-wojskowa","tag-ojciec-jan","tag-okupacja-niemiecka","tag-powstanie-antykomunistyczne","tag-zolnierze-wykleci"],"yoast_head":"\n