Masakra ta wpisuje si\u0119 w kontekst szeroko zakrojonej polityki eksterminacyjnej wymierzonej w polsk\u0105 ludno\u015b\u0107 Kres\u00f3w Wschodnich, prowadzonej przez ukrai\u0144skie formacje nacjonalistyczne oraz oddzia\u0142y SS w latach 1943-1945. Huta Pieniacka, podobnie jak wiele innych polskich miejscowo\u015bci w tym rejonie, sta\u0142a si\u0119 ofiar\u0105 brutalnych represji i czystek etnicznych.<\/p>\n\n\n\n
Bezpo\u015bredni\u0105 przyczyn\u0105 masakry by\u0142a potyczka, do kt\u00f3rej dosz\u0142o kilka dni wcze\u015bniej \u2013 23 lutego 1944 r. Oddzia\u0142 polskiej samoobrony stacjonuj\u0105cy we wsi star\u0142 si\u0119 z patrolem ukrai\u0144skich policjant\u00f3w z 4. Pu\u0142ku Policyjnego SS \u201eGalizien\u201d, wspieranych przez jednostki UPA. W wyniku walk zgin\u0119\u0142o dw\u00f3ch ukrai\u0144skich \u017co\u0142nierzy, a o\u015bmiu zosta\u0142o rannych. W odwecie Niemcy urz\u0105dzili uroczysty pogrzeb zabitych w Brodach, co stanowi\u0142o zapowied\u017a dalszych represji.<\/p>\n\n\n\n
Dodatkowym powodem ataku by\u0142a informacja przekazana Niemcom, jakoby w Hucie Pieniackiej znajdowali si\u0119 sowieccy partyzanci, z kt\u00f3rymi wsp\u00f3\u0142pracowali miejscowi Polacy. Cho\u0107 partyzanci opu\u015bcili wie\u015b ju\u017c 22 lutego, dla napastnik\u00f3w by\u0142a to wystarczaj\u0105ca przes\u0142anka do przeprowadzenia krwawej pacyfikacji.<\/p>\n\n\n\n
W godzinach porannych 28 lutego 1944 r. wie\u015b zosta\u0142a otoczona przez oko\u0142o 500-600 \u017co\u0142nierzy z ukrai\u0144skich formacji policyjnych SS, wspieranych przez bojownik\u00f3w UPA i miejscowych Ukrai\u0144c\u00f3w. Operacj\u0105 dowodzili oficerowie niemieccy.<\/p>\n\n\n\n
Po okr\u0105\u017ceniu wioski rozpocz\u0105\u0142 si\u0119 intensywny ostrza\u0142, kt\u00f3ry mia\u0142 na celu zmuszenie ludno\u015bci do opuszczenia dom\u00f3w i ujawnienie ewentualnych kryj\u00f3wek. Nast\u0119pnie ukrai\u0144scy \u017co\u0142nierze wkroczyli do Huty Pieniackiej, przeszukuj\u0105c zabudowania i gromadz\u0105c mieszka\u0144c\u00f3w w centralnych punktach wsi \u2013 w ko\u015bciele i szkole. Ci, kt\u00f3rzy pr\u00f3bowali si\u0119 ukry\u0107, byli brutalnie mordowani na miejscu.<\/p>\n\n\n\n
Polscy mieszka\u0144cy zostali poddani okrutnym przes\u0142uchaniom. Napastnicy starali si\u0119 wydoby\u0107 informacje o kontaktach z sowieckimi partyzantami. Szczeg\u00f3lnie brutalnie potraktowano Kazimierza Wojciechowskiego \u2013 dow\u00f3dc\u0119 oddzia\u0142u samoobrony, kt\u00f3ry zosta\u0142 oblany \u0142atwopaln\u0105 substancj\u0105 i podpalony \u017cywcem. Egzekucjom poddano tak\u017ce rannych partyzant\u00f3w sowieckich, kt\u00f3rzy ukrywali si\u0119 w wiosce.<\/p>\n\n\n\n
Po po\u0142udniu rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 masowa eksterminacja mieszka\u0144c\u00f3w. Ludzi wyprowadzano z ko\u015bcio\u0142a i szko\u0142y w kilkudziesi\u0119cioosobowych grupach, po czym zamykano ich w drewnianych budynkach gospodarczych i stodo\u0142ach, kt\u00f3re nast\u0119pnie podpalano. Ci, kt\u00f3rzy pr\u00f3bowali ucieka\u0107, byli rozstrzeliwani. Wie\u015b doszcz\u0119tnie spalono \u2013 przetrwa\u0142y jedynie ko\u015bci\u00f3\u0142 i szko\u0142a, kt\u00f3re s\u0142u\u017cy\u0142y jako tymczasowe wi\u0119zienie dla zgromadzonych tam Polak\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n
W wyniku tej bestialskiej akcji \u017cycie straci\u0142o ponad 850 Polak\u00f3w \u2013 m\u0119\u017cczyzn, kobiet, starc\u00f3w i dzieci. Niekt\u00f3re \u017ar\u00f3d\u0142a podaj\u0105, \u017ce liczba ofiar mog\u0142a si\u0119ga\u0107 nawet 1000 os\u00f3b. Spo\u015br\u00f3d mieszka\u0144c\u00f3w Huty Pieniackiej masakr\u0119 prze\u017cy\u0142o oko\u0142o 160 os\u00f3b, kt\u00f3re zdo\u0142a\u0142y ukry\u0107 si\u0119 przed napastnikami lub uciec.<\/p>\n\n\n\n
Zbrodnia w Hucie Pieniackiej stanowi jedno z najkrwawszych wydarze\u0144 zwi\u0105zanych z dzia\u0142alno\u015bci\u0105 14. Dywizji Grenadier\u00f3w SS \u201eGalizien\u201d oraz UPA. Po pacyfikacji niemieckie i ukrai\u0144skie oddzia\u0142y opu\u015bci\u0142y wie\u015b, pozostawiaj\u0105c za sob\u0105 morze zgliszcz i ludzkich cia\u0142.<\/p>\n\n\n\n
W miejscu dawnej wsi Huta Pieniacka, na terytorium dzisiejszej Ukrainy, znajduje si\u0119 pomnik upami\u0119tniaj\u0105cy ofiary masakry z 28 lutego 1944 roku. Pomnik zosta\u0142 ods\u0142oni\u0119ty w 2005 roku i stanowi wa\u017cne miejsce pami\u0119ci zar\u00f3wno dla rodzin ofiar, jak i dla historyk\u00f3w badaj\u0105cych tragedi\u0119 polskiej ludno\u015bci na Kresach Wschodnich.<\/p>\n\n\n\n