Wzajemno\u015b\u0107 s\u0142owia\u0144ska jest faktem literacko-filologicznym, nie za\u015b politycznym. Stworzyli j\u0105 poeci i uczeni j\u0119zykoznawcy, przyczyniaj\u0105c si\u0119 w ten spos\u00f3b do rozbudzenia \u015bwiadomo\u015bci narodowej ujarzmionych i zgn\u0119bionych lud\u00f3w s\u0142owia\u0144skich. My Polacy nie potrzebowali\u015bmy tej fikcji, bo mieli\u015bmy \u017cyw\u0105 tradycj\u0119 i \u015bwiadomo\u015b\u0107 odr\u0119bno\u015bci narodowej i kulturalnej. Nie potrzebowali jej r\u00f3wnie\u017c Rosjanie, ale z niej skorzystali i wyzyskali j\u0105 dla swych cel\u00f3w politycznych. Natomiast dla s\u0142abych, budz\u0105cych si\u0119 dopiero do \u017cycia lub odradzaj\u0105cych si\u0119 lud\u00f3w by\u0142o poczucie braterstwa szczepowego po\u017cytecznym, wzmacnia\u0142o bowiem po\u015brednio ich odporno\u015b\u0107, dodawa\u0142o im otuchy. To t\u0142umaczy niew\u0105tpliw\u0105 \u017cywotno\u015b\u0107 panslawizmu. Nie ma on jednak, jak powiedzieli\u015bmy, podstawy realnej. Antropologia, ta nawet, kt\u00f3ra przyjmuje istnienie ras jednolitych lub z\u0142o\u017conych, nie zna rasy s\u0142owia\u0144skiej. Wsp\u00f3lnej kultury s\u0142owia\u0144skiej nigdy nie by\u0142o, jak r\u00f3wnie\u017c nie by\u0142o w epoce p\u00f3\u017aniejszej wzajemnego oddzia\u0142ywania na siebie lud\u00f3w s\u0142owia\u0144skich w takiej mierze, kt\u00f3ra by chocia\u017c cokolwiek \u0142\u0105czno\u015b\u0107 ich polityczn\u0105 uzasadnia\u0142a. Podobie\u0144stwo j\u0119zyk\u00f3w jest faktem, ale faktem, nie maj\u0105cym znaczenia praktycznego, dzisiaj bowiem nie rozumiemy si\u0119 ju\u017c i ka\u017cdy nar\u00f3d s\u0142owia\u0144ski ma swoje pi\u015bmiennictwo mniej lub wi\u0119cej rozwini\u0119te.<\/p>\n\n\n\n
To s\u0105 rzeczy powszechnie znane, powtarza\u0107 je wszak\u017ce trzeba z naciskiem, dzi\u015b zw\u0142aszcza wobec ba\u0142amucenia naszej opinii publicznej polityk\u0105 solidarno\u015bci s\u0142owia\u0144skiej. W Austrii ta polityka ma poniek\u0105d podstaw\u0119 wsp\u00f3lnego interesu, nie mo\u017cna jednak bez nara\u017cania si\u0119 na powa\u017cne niebezpiecze\u0144stwo podstawy tej rozszerza\u0107, a tym bardziej nie mo\u017cna porzuca\u0107 jej i wzbija\u0107 si\u0119 w krain\u0119 u\u0142udy panslawistycznej. Tymczasem nie tylko na uroczysto\u015bciach s\u0142owia\u0144skich w Pradze, ale nawet i na uroczysto\u015bci narodowej w Krakowie widzieli\u015bmy objawy lekkomy\u015blno\u015bci politycznej, \u017ceby nie u\u017cy\u0107 energiczniejszego okre\u015blenia, s\u0142yszeli\u015bmy ba\u0142amutne has\u0142a solidarno\u015bci s\u0142owia\u0144skiej w walce z \u201eodwiecznym wrogiem\u201d, a wi\u0119c w przymierzu z Rosj\u0105, ba nawet pod jej przewodnictwem.<\/p>\n\n\n\n
W spo\u0142ecze\u0144stwie polskim w Galicji szumnie brzmi\u0105ce, ale nie uchwytne w swej tre\u015bci has\u0142a polityki s\u0142owia\u0144skiej zyskuj\u0105 coraz wi\u0119cej zwolennik\u00f3w, brzmi\u0105 coraz g\u0142o\u015bniej, wywo\u0142uj\u0105 odg\u0142osy w zaborach pruskim i rosyjskim. Sprawa bardzo realna i wa\u017cna, sprawa przekszta\u0142cenia ustroju pa\u0144stwowego Austrii na mod\u0142\u0119 autonomiczne \u2013 federalistyczn\u0105 by\u0142a pocz\u0105tkiem tego ruchu politycznego, kt\u00f3ry dzi\u015b, odbiegaj\u0105c od w\u0142a\u015bciwego kierunku, przekracza swoj\u0105 naturaln\u0105 granic\u0119, rozlewa si\u0119 zbyt szeroko i je\u017celi do \u0142o\u017cyska pierwotnego nie wr\u00f3ci, zgin\u0105\u0107 musi w trz\u0119sawiskach z\u0142udze\u0144 wszechs\u0142owia\u0144skich.<\/p>\n\n\n\n
Jest to zb\u0142\u0105kanie si\u0119 na bezdro\u017ca naszej my\u015bli politycznej, gro\u017c\u0105ce skrzywieniem jej i znieprawieniem. U nas, jak zreszt\u0105 wsz\u0119dzie, obni\u017cy\u0142 si\u0119 poziom opinii publicznej, nadaj\u0105cy ton polityce. Ale, gdy gdzie indziej rozw\u00f3j urz\u0105dze\u0144 \u017cycia publicznego ujemnym skutkom tego obni\u017cenia poziomu poj\u0119\u0107 politycznych skutecznie zapobiega, spo\u0142ecze\u0144stwo nasze, nie wy\u0142\u0105czaj\u0105c Galicji, nie ma mo\u017cno\u015bci i nie zdradza ch\u0119ci odpowiedniego ich kszta\u0142cenia i wyrabiania.<\/p>\n\n\n\n
Masy ludu nie bior\u0105 jeszcze udzia\u0142u w \u017cyciu publicznym, nie maj\u0105 jeszcze wp\u0142ywu na wytworzenie si\u0119 opinii, lecz w jej objawach hucz\u0105 ju\u017c liczne g\u0142osy t\u0142umu filistr\u00f3w, nie posiadaj\u0105cych ani do\u015bwiadczenia i rutyny k\u00f3\u0142, kt\u00f3re tradycyjnie polityk\u0119 narodow\u0105 prowadzi\u0142y, ani wykszta\u0142cenia teoretycznego polityk\u00f3w zawodowych, ani zdrowego ch\u0142opskiego rozs\u0105dku. Niew\u0105tpliwie dodatni i w naszych zw\u0142aszcza warunkach bardzo po\u017c\u0105dany objaw spo\u0142eczny, polegaj\u0105cy na tym, \u017ce coraz szersze warstwy ludno\u015bci bior\u0105 udzia\u0142 czynny w \u017cyciu publicznym \u2013 mo\u017ce mie\u0107 nieraz skutki ujemne w tej fazie przej\u015bciowej, w kt\u00f3rej obecnie si\u0119 znajdujemy. Lud nie przyszed\u0142 jeszcze do g\u0142osu w polityce narodowej, nawet g\u0142osy prawdziwych przedstawicieli d\u0105\u017ce\u0144 jego i interes\u00f3w zag\u0142uszaj\u0105 w opinii publicznej krzykliwe wynurzenia tzw. inteligencji, kt\u00f3ra w sprawach politycznych jest w\u0142a\u015bciwie t\u0142umem ciemnym, bo ani praktycznie, ani teoretycznie spraw tych nie zna i nie rozumie. Ta inteligencja i p\u00f3\u0142-inteligencja urz\u0119dnicza, zawodowa, szlachecka i mieszcza\u0144ska, nie tworzy odr\u0119bnego stronnictwa, ale w ka\u017cdym, nawet w stronnictwach hierarchiczno-arystokratycznych, stanowi \u017cywio\u0142 liczebnie silny. Niewykszta\u0142cona politycznie, do poziomu swych poj\u0119\u0107 mglistych lub nawet niedorzecznie naiwnych sprowadza has\u0142a i programy stronnictw, wulgaryzuje opini\u0119 publiczn\u0105, albo j\u0105 spycha na manowce mrzonek i z\u0142udze\u0144.<\/p>\n\n\n\n
Nie m\u00f3wimy tu o wyj\u0105tkach dosy\u0107 licznych, ale o wi\u0119kszo\u015bci tzw. inteligencji, kt\u00f3ra u nas zw\u0142aszcza przedstawia si\u0119 pod wzgl\u0119dem politycznym jako profanum vulgus. Ona to w Kr\u00f3lestwie stanowi dzi\u015b armi\u0119 ugodowc\u00f3w lub wyznawc\u00f3w polityki biernej, ona dzi\u015b w Galicji i innych zaborach powtarza has\u0142a braterstwa s\u0142owia\u0144skiego. Ci, w kt\u00f3rych interesie le\u017cy rozszerzenie tego ba\u0142amuctwa w naszym spo\u0142ecze\u0144stwie dla cel\u00f3w, nie maj\u0105cych zreszt\u0105 nic prawie wsp\u00f3lnego z prawdziw\u0105 polityk\u0105 s\u0142owia\u0144sk\u0105 w Austrii, usuwaj\u0105 si\u0119 od czynnego udzia\u0142u w demonstracjach publicznych, chocia\u017c je pochwalaj\u0105. Ani w Pradze, ani w Krakowie sta\u0144czycy i w og\u00f3le zachowawcy galicyjscy nie wyst\u0105pili jawnie, wysun\u0119li natomiast improwizowanych polityk\u00f3w z inteligencji i mieszcza\u0144stwa, nie maj\u0105cych nale\u017cytego poj\u0119cia o tym, co i dla czego robi\u0105. Rutynowani dyplomaci i m\u0119\u017cowie stanu z obozu zachowawczego nie chcieli odgrywa\u0107 b\u0105d\u017a co b\u0105d\u017a \u015bmiesznej roli neofit\u00f3w \u201ebraterstwa s\u0142owia\u0144skiego\u201d, nie chcieli pospolitowa\u0107 si\u0119 udzia\u0142em w farsie, kt\u00f3ra by skompromitowa\u0142a ich rozum i wytrawno\u015b\u0107 polityczn\u0105. Trudno by im by\u0142o powstrzyma\u0107 si\u0119 od z\u0142o\u015bliwego u\u015bmiechu augur\u00f3w, od skrytykowania dora\u017anego widzianych i s\u0142yszanych niedorzeczno\u015bci.<\/p>\n\n\n\n
Nie zwracaliby\u015bmy uwagi na przykre, ale nawet niezbyt jaskrawe objawy owej niedojrza\u0142o\u015bci politycznej i braku godno\u015bci narodowej, gdyby na nich ko\u0144czy\u0142a si\u0119 komedia braterstwa s\u0142owia\u0144skiego. Zaraz jednak po uroczysto\u015bci praskiej, przekonali\u015bmy si\u0119 w Krakowie, \u017ce ta komedia nie jedno jeszcze mie\u0107 b\u0119dzie przedstawienie, \u017ce staje si\u0119 coraz bardziej popularn\u0105 i w Warszawie i w Poznaniu, \u017ce ju\u017c wywiera wp\u0142yw, demoralizuj\u0105cy opini\u0119 publiczn\u0105, zw\u0142aszcza w zaborze rosyjskim, gdzie w osobie p. Spasowicza pozyska\u0142a zr\u0119cznego i rutynowanego w urz\u0105dzaniu ba\u0142amuctw s\u0142owia\u0144skich re\u017cysera.<\/p>\n\n\n\n
Polityka wszechs\u0142owia\u0144ska, pojmowana jako walka z \u017cywio\u0142em germa\u0144skim, w dzisiejszych warunkach mo\u017ce by\u0107 prowadzona tylko w sojuszu z Rosj\u0105, a w\u0142a\u015bciwie pod jej protektoratem. Innej kombinacji nie ma i by\u0107 nie mo\u017ce, a raczej jest jedna, ale tylko teoretycznie dopuszczalna \u2013 polityka solidarno\u015bci s\u0142owia\u0144skiej zwr\u00f3cona przeciw Rosji. O tej jednak teraz nikt nie my\u015bli. Pomijamy w\u0105tpliwo\u015b\u0107: czy walka polityczna S\u0142owian w sojuszu z Rosj\u0105, prowadzona ze \u015bwiatem germa\u0144skim, mog\u0142aby, bodaj w szczeg\u00f3lnych warunkach, by\u0107 korzystn\u0105 dla naszej sprawy narodowej, pomijamy za\u015b dla tego, \u017ce przypuszczenie takiej walki jest niedorzeczno\u015bci\u0105 polityczn\u0105.<\/p>\n\n\n\n
Nie trzeba wykazywa\u0107 sprzeczno\u015bci interes\u00f3w politycznych narod\u00f3w s\u0142owia\u0144skich, dosy\u0107 zaznaczy\u0107 ich r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107. Bu\u0142gar\u00f3w walka S\u0142owian z germanizmem nie obchodzi zupe\u0142nie, nie tylko od Niemiec, ale nawet od Austrii niebezpiecze\u0144stwo im nie grozi. D\u0105\u017cenia narodowe i polityczne Serb\u00f3w i Chorwat\u00f3w znajduj\u0105 si\u0119 w otwartym antagonizmie z polityk\u0105 Madziar\u00f3w i w naturalnym rozwoju zmierza\u0107 musz\u0105 do rozbicia ca\u0142o\u015bci pa\u0144stwowej Austrii. Dla Serb\u00f3w zw\u0142aszcza Austria s\u0142owia\u0144ska jest bodaj niebezpieczniejsz\u0105, ni\u017c Austria niemiecka. W\u0142a\u015bciwie jedynie S\u0142owe\u0144cy, Czesi i Polacy maj\u0105 interes wsp\u00f3lny w zwalczeniu przewagi niemieckiej w Austrii i nie tylko w Austrii. Ale gdy przekszta\u0142cenie ustroju pa\u0144stwowego Austrii w duchu federalistycznym, zes\u0142owia\u0144szczenie tej monarchii, jest punktem kulminacyjnym d\u0105\u017ce\u0144 narodowych Czech\u00f3w i S\u0142owe\u0144c\u00f3w, dla nas by\u0142oby tylko pierwszym etapem. Taka ograniczona do pewnego punktu wsp\u00f3lno\u015b\u0107 d\u0105\u017ce\u0144 jest zupe\u0142nie wystarczaj\u0105c\u0105 podstaw\u0105 polityki realnej, nie zakre\u015blaj\u0105cej sobie dalekich horyzont\u00f3w. Dla tego zaznaczyli\u015bmy niejednokrotnie, \u017ce jeste\u015bmy zwolennikami sojuszu politycznego lud\u00f3w zachodnios\u0142owia\u0144skich w Austrii, opartego nie na pokrewie\u0144stwie szczepowym, nie na podobie\u0144stwie j\u0119zykowym, ale na wsp\u00f3lno\u015bci interes\u00f3w realnych, wy\u017cszych nad wzgl\u0119dy praktyczne.<\/p>\n\n\n\n
Tych wzgl\u0119d\u00f3w praktycznych nie bierzemy wcale pod uwag\u0119, jak to czyni\u0105 inni przeciwnicy polityki s\u0142owia\u0144skiej i, pot\u0119piaj\u0105c dzi\u015b mrzonki panslawistyczne, o\u015bwiadczamy si\u0119 za sojuszem polsko-czeskim, chocia\u017cby to na razie zaszkodzi\u0142o nawet naszemu wp\u0142ywowemu stanowisku w monarchii. Sojusz ten rokuje nam w przysz\u0142o\u015bci korzy\u015bci niew\u0105tpliwe, dla kt\u00f3rych warto po\u015bwi\u0119ci\u0107 zyski dora\u017ane.<\/p>\n\n\n\n
Ale polityka panslawistyczna, na kt\u00f3rej tory wchodzimy, \u017cadnych korzy\u015bci nam nie obiecuje. Walka S\u0142owian ze \u015bwiatem germa\u0144skim, gdyby zreszt\u0105 korzy\u015bci jakie\u015b zapowiada\u0142a, jest niedo\u015bcig\u0142\u0105 mrzonk\u0105. Interesy pa\u0144stwowe Rosji nie wymagaj\u0105 wcale walki z Niemcami. \u015amiesznym po prostu jest twierdzenie, \u017ce \u017cywio\u0142 niemiecki w Rosji, rozproszony na wielkich obszarach, jest gro\u017anym dla pot\u0119gi caratu; mo\u017ce on by\u0107 tylko, co najwy\u017cej niebezpiecznym na wypadek wojny lub zaburze\u0144 wewn\u0119trznych. Niemcy nie maj\u0105 \u017cadnych plan\u00f3w zaborczych wzgl\u0119dem Rosji, nie chc\u0105 z pewno\u015bci\u0105 powi\u0119kszenia znacznego liczby Polak\u00f3w w pa\u0144stwie, a rzut oka na map\u0119 przekonywa dostatecznie, \u017ce zab\u00f3r prowincji nadba\u0142tyckich jest niemo\u017cliwym bez zaboru znacznej cz\u0119\u015bci Polski i Litwy. W\u0105tpi\u0107 mo\u017cna r\u00f3wnie\u017c, czy Rosja, pomimo, \u017ce apetyt jej zaborczy nie zna miary, chcia\u0142aby pozyska\u0107 prowincje wschodnie Prus i Galicj\u0119, raczej przypu\u015bci\u0107 wolno, \u017ce zrzek\u0142aby si\u0119 cz\u0119\u015bci Kr\u00f3lestwa w zamian za zapewnienie jej swobody dzia\u0142ania w Turcji i w Azji. Antagonizm pomi\u0119dzy Rosj\u0105 i Niemcami dotyczy jedynie spraw wschodnich i mo\u017ce nawet w przysz\u0142o\u015bci przybra\u0107 zn\u00f3w ostr\u0105 form\u0119, nie ma jednak nic wsp\u00f3lnego z fantastyczn\u0105 walk\u0105 zjednoczonej S\u0142owia\u0144szczyzny ze \u015bwiatem germa\u0144skim. Gro\u017ane widmo tej walki wywo\u0142uje czasem polityka, cz\u0119\u015bciej prasa rosyjska, na postrach Niemcom, kiedy jej tego potrzeba i wyzyskuje ba\u0142amutne has\u0142a panslawistyczne dla swoich bardzo realnych cel\u00f3w pa\u0144stwowych i narodowych. Prowadzenie polityki w imi\u0119 tych hase\u0142 jest tylko dopomaganiem Rosji bez \u017cadnej korzy\u015bci dla siebie, bo my ich dla naszej sprawy wyzyska\u0107 nie mo\u017cemy.<\/p>\n\n\n\n
Natomiast szerzenie w opinii publicznej nieokre\u015blonych tendencji polityki wszechs\u0142owia\u0144skiej przedstawia powa\u017cne niebezpiecze\u0144stwo dla naszej \u015bwiadomo\u015bci politycznej. Przede wszystkim has\u0142a solidarno\u015bci s\u0142owia\u0144skiej sprowadzaj\u0105 nasz\u0105 my\u015bl polityczn\u0105 z realnego gruntu d\u0105\u017ce\u0144 i interes\u00f3w narodowych na bezdro\u017ca fantazji, na kt\u00f3rych zmarnie\u0107 musi jej dorobek dotychczasowy, zdobyty ci\u0119\u017ckim do\u015bwiadczeniem, prac\u0105 kilku pokole\u0144 w r\u00f3\u017cny spos\u00f3b i na r\u00f3\u017cnych drogach dla sprawy narodowej dzia\u0142aj\u0105cych. Zaledwie w tym dorobku politycznym rozejrzeli\u015bmy si\u0119, zaledwie\u015bmy go uporz\u0105dkowali i o racjonalnym stosowaniu wskaza\u0144 jego my\u015ble\u0107 zacz\u0119li, gdy mglista mrzonka znowu nas z w\u0142a\u015bciwej drogi zwraca. W zaborze rosyjskim polityka s\u0142owia\u0144ska zmniejszy\u0107 musia\u0142aby nasz\u0105 si\u0142\u0119 odporn\u0105 i spaczy\u0107 \u015bwiadomo\u015b\u0107 narodow\u0105, bo zamiast wroga, na kt\u00f3rego krok ka\u017cdy pilnie baczy\u0107 nale\u017cy, kaza\u0142aby nam widzie\u0107 w rz\u0105dzie i spo\u0142ecze\u0144stwie rosyjskim domniemanego sprzymierze\u0144ca. Jest ona dzi\u015b wod\u0105 na m\u0142yn polityki ugodowej, w przysz\u0142o\u015bci za\u015b usprawiedliwia\u0142aby nawet jawne zaprza\u0144stwo narodowe i religijne, zw\u0142aszcza to ostatnie, bo solidarno\u015b\u0107 s\u0142owia\u0144ska w dziedzinie wiary wyrazi\u0142aby si\u0119 w spos\u00f3b odpowiedni. Obecnie ju\u017c przecie politycy wszechs\u0142owia\u0144scy, i to nie tylko w Rosji, k\u0142ad\u0105 wi\u0119kszy nacisk na walk\u0119 z \u201epapizmem rzymskim\u201d, ni\u017c na walk\u0119 z germanizmem. Polityka s\u0142owia\u0144ska w kszta\u0142ty realne si\u0119 nie wcieli, ale jej propaganda mie\u0107 b\u0119dzie niew\u0105tpliwie wy\u017cej zaznaczone i inne jeszcze ujemne skutki. Ci, kt\u00f3rzy has\u0142a tej polityki g\u0142osz\u0105, sami w urzeczywistnienie ich zazwyczaj nie wierz\u0105, przynajmniej nie wierz\u0105 z pewno\u015bci\u0105 g\u0142\u00f3wni inicjatorowie, uwa\u017caj\u0105cy j\u0105 tylko za manewr zr\u0119czny. Ale w naszym po\u0142o\u017ceniu nie wolno takich ryzykownych manewr\u00f3w zaleca\u0107. Og\u00f3\u0142 bowiem nie zdolny do krytycznego ocenienia kombinacji politycznych tego rodzaju, po prostu, demoralizuje si\u0119 przyjmuj\u0105c je w dobrej wierze.<\/p>\n\n\n\n
Rusyfikacja naszej umys\u0142owo\u015bci w zaborze rosyjskim jest faktem niezaprzeczonym, sympatie i marzenia wszechs\u0142owia\u0144skie s\u0105 widocznym jej dowodem. W rozmowach i w pismach cz\u0119sto mo\u017cna si\u0119 spotka\u0107 ze zdaniem, \u017ce Niemcy s\u0105 gro\u017aniejszymi dla nas, ni\u017c Moskale, \u201eb\u0105d\u017a co b\u0105d\u017a S\u0142owianie\u201d, a nawet z pogl\u0105dem, \u017ce je\u017celi mamy zgin\u0105\u0107, to lepiej zla\u0107 si\u0119 w jedn\u0105 ca\u0142o\u015b\u0107 z narodem pobratymczym, ni\u017c przyj\u0105\u0107 kultur\u0119 niemieck\u0105. Ten pogl\u0105d niedorzeczny, \u2013 bo je\u017celi mamy zgin\u0105\u0107, to powinno nam by\u0107 wszystko jedno, czym b\u0119d\u0105 nasi potomkowie, \u2013 zas\u0142uguje na uwag\u0119 jako objaw znamienny pewnych sympatii i przekona\u0144, kt\u00f3re stanowi\u0105 podk\u0142ad d\u0105\u017ce\u0144 ugodowych. Zaznaczy\u0107 te\u017c trzeba, \u017ce stoi ten pogl\u0105d w jawnej sprzeczno\u015bci z najlepsz\u0105 nasz\u0105 tradycj\u0105 narodow\u0105 i polityczn\u0105. Stanowisko obro\u0144c\u00f3w cywilizacji europejskiej wobec barbarzy\u0144stwa moskiewskiego, kt\u00f3re\u015bmy sobie sami i inni nam wyznaczali, wzmacnia\u0142o nasz\u0105 si\u0142\u0119 odporn\u0105, bo nape\u0142nia\u0142o nas dum\u0105 i poczuciem godno\u015bci w\u0142asnej. I tego wzgl\u0119du lekcewa\u017cy\u0107 nie nale\u017cy, tym bardziej \u017ce przejmuj\u0105c si\u0119 has\u0142ami braterstwa s\u0142owia\u0144skiego, schodzimy do roli pacho\u0142k\u00f3w caratu, zajmujemy wobec Rosji stanowisko podrz\u0119dne i bezwiednie \u017cywi\u0107 zaczynamy uczucia chamskie i poj\u0119cia chamskie, w\u0142a\u015bciwie dzi\u015b drobnym ludkom s\u0142owia\u0144skim.<\/p>\n\n\n\n
Bo \u2013 powinni\u015bmy to sobie i innym powiedzie\u0107 szczerze \u2013 dla nas, spadkobierc\u00f3w wielkich idei i wielkiej przesz\u0142o\u015bci, wszystkie te \u201eprawdy\u201d i \u201ehas\u0142a\u201d s\u0142owia\u0144skie s\u0105 niesympatyczne, czasem nawet wstr\u0119tne, ra\u017c\u0105 nas swoj\u0105 pokor\u0105 lub but\u0105 zawsze chamsk\u0105, swoim prostactwem barbarzy\u0144skim, swoim zabarwieniem, obcym naszej kulturze. Ich ducha, ich tradycje urabia\u0142a niewola, nasze \u2013 wolno\u015b\u0107 wybuja\u0142a. Dziedzictwo naszych tradycji narodowych nie tylko do szlachty ale i do ludu nale\u017cy i demokracja polska jest przecie najwspanialszym ich wykwitem. W ruchu ludowym ostatniej doby, jak s\u0142usznie ju\u017c zaznaczono, ujawniaj\u0105 si\u0119 wszystkie dodatnie i ujemne w\u0142a\u015bciwo\u015bci ducha i temperamentu narodowego. Bujny indywidualizm szlachecki stokro\u0107 bli\u017cszym jest naszemu ch\u0142opu, ni\u017c \u201e\u015bwi\u0119ta pokora\u201d moskiewskiego \u201emu\u017cyka\u201d lub wszechs\u0142owia\u0144ski \u201eheroizm niewoli\u201d. Trzeba by\u0142o, \u017ceby rozw\u00f3j spo\u0142eczny da\u0142 chwilow\u0105 przewag\u0119 w \u017cyciu publicznym tym \u017cywio\u0142om, kt\u00f3re, nie b\u0119d\u0105c gminem, s\u0105 w my\u015bli swej i uczuciach najbardziej gminnymi, tej warstwie mieszcza\u0144skiej, kt\u00f3ra \u201ewierzchem ludu sp\u0142ywa, jak nieczyste szumowiny\u201d \u2013 i wtedy dopiero znalaz\u0142 si\u0119 i u nas grunt \u2013 dla mrzonki wszechs\u0142owia\u0144skiej.<\/p>\n\n\n\n
Ten grunt straci ona rych\u0142o, zanim to jednak nast\u0105pi, baczy\u0107 winni\u015bmy, \u017ceby go nie zachwa\u015bci\u0142a. Szkody wielkiej wyrz\u0105dzi\u0107 nam nie zdo\u0142a, ale mo\u017ce nas dotkliwie upokorzy\u0107, zniewa\u017cy\u0107 majestat naszej tradycji narodowej, zba\u0142amuci\u0107 opini\u0119 publiczn\u0105 nasz\u0105 i obc\u0105. Wymiatanie tych \u015bmieci zajmie nam du\u017co czasu, poch\u0142onie du\u017co pracy, kt\u00f3r\u0105 mo\u017cna by u\u017cy\u0107 do cel\u00f3w pozytywnych. Wreszcie zamiast u\u0142atwi\u0107 nam zbli\u017cenie si\u0119 do tych narod\u00f3w s\u0142owia\u0144skich, z kt\u00f3rymi wi\u0105\u017ce nas wzajemny interes, kt\u00f3re, jak Czesi, i kultur\u0105 sw\u0105 i temperamentem wi\u0119cej maj\u0105 z nami ni\u017c z innymi S\u0142owianami wsp\u00f3lnego \u2013 polityka wszechs\u0142owia\u0144ska, skazana na bankructwo nieuchronne, sojusz polsko \u2013 czeski, niepotrzebnie z ni\u0105 zespolony, rozerwie raczej ni\u017c umocni.<\/p>\n\n\n\n
Jan Ludwik Pop\u0142awski<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Stanowisko nasze w sprawie tzw. wzajemno\u015bci, czyli innymi s\u0142owy \u2013 solidarno\u015bci s\u0142owia\u0144skiej \u2013 zaznaczyli\u015bmy niejednokrotnie i okre\u015blali wyra\u017anie. Braterstwo s\u0142owia\u0144skie, o kt\u00f3rem si\u0119 tyle m\u00f3wi i pisze, nie ma w\u0142a\u015bciwie podstawy realnej, chocia\u017cby nawet j\u0105 mia\u0142o, nie mog\u0142oby by\u0107 czynnikiem politycznym. Ani wsp\u00f3lno\u015b\u0107 pochodzenia, ani podobie\u0144stwo j\u0119zyk\u00f3w, ani w\u0105tpliwa \u0142\u0105czno\u015b\u0107 kulturalna nie wystarczaj\u0105. Solidarno\u015b\u0107 polityczna […]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":13578,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[41,74],"tags":[220,893,892],"class_list":["post-13576","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-historia-i-idea","category-poczatki-mysli","tag-jan-ludwik-poplawski","tag-panslawizm","tag-slowianie"],"yoast_head":"\n