M\u00f3wi\u0105 innymi j\u0119zykami, operuj\u0105 innymi poj\u0119ciami. St\u0105d tyle w ka\u017cdej takiej dyskusji nieporozumie\u0144, kt\u00f3re wprz\u00f3d mozolnie trzeba pousuwa\u0107, aby polemika o sprawy istotne i wa\u017cne, nie sta\u0142a si\u0119 sporem o s\u0142owa \u017ale zrozumiane, aby argumenty bi\u0142y w siebie, a nie rozmija\u0142y si\u0119, p\u0119dz\u0105c w pr\u00f3\u017cni\u0119.<\/p>\n\n\n\n
Marksizm jest doktryn\u0105. Nacjonalizm nie jest doktryn\u0105. To stwierdzenie pierwsze i zasadnicze. Bez tego ani kroku naprz\u00f3d. Uprzytomnienie sobie tej zasadniczej r\u00f3\u017cnicy, dlatego jeszcze jest niezb\u0119dne, \u017ce s\u0142owa: \u201emarksizm\u201d i ,,nacjonalizm\u201d, z ow\u0105 jednobrzmi\u0105c\u0105, nieszcz\u0119\u015bliw\u0105 ko\u0144c\u00f3wk\u0105 \u201eizm\u201d, stwarzaj\u0105 zewn\u0119trzny poz\u00f3r jakiej\u015b jednop\u0142aszczyznowo\u015bci poj\u0119ciowej. Ch\u0119tnie ju\u017c nieraz wyrzekliby\u015bmy si\u0119 s\u0142owa \u201enacjonalizm\u201d, aby po\u0142o\u017cy\u0107 kres fa\u0142szywym asocjacjom \u201eizmowym\u201d, gdyby przekora i duma nie kaza\u0142a go nam podtrzymywa\u0107: w\u0142a\u015bnie dlatego, \u017ce jest takie zohydzane, w\u0142a\u015bnie dlatego, \u017ce zrobiono ze\u0144 straszaka, w\u0142a\u015bnie dlatego, \u017ce na nie napadaj\u0105. Uciekanie od s\u0142owa, cho\u0107by niefortunnego, jest tym samem, czym opuszczanie sztandaru. Nie opuszcza si\u0119 sztandaru w walce. Mo\u017cna go zamieni\u0107 i odda\u0107 do muzeum w czasie pokoju.<\/p>\n\n\n\n
Pozostajemy wi\u0119c przy s\u0142owie nacjonalizm, tylko prosz\u0119 zapomnie\u0107 o jego ko\u0144c\u00f3wce \u201eizm\u201d. Znaczy ono bardziej po prostu; mi\u0142o\u015b\u0107 ojczyzny. To nie jest s\u0142owo okre\u015blaj\u0105ce pewn\u0105 doktryn\u0119, to s\u0142owo stwierdzaj\u0105ce pewien stan rzeczy oczywisty i dwieczny: zwi\u0105zek cz\u0142owieka z ojczyzn\u0105.<\/p>\n\n\n\n
St\u0105d pierwsze sprostowanie artyku\u0142u Leona Kruczkowskiego \u201eBezdro\u017ca nacjonalizmu i socjalistyczne idea\u0142y\u201d[1]. Nacjonalizm nie jest \u201eideologi\u0105 mieszcza\u0144sk\u0105, przez mieszcza\u0144stwo w XIX-tym wieku wprowadzon\u0105 do historii\u201d. Nacjonalizm jest starszy zar\u00f3wno od XIX-go wieku, jak i od mieszcza\u0144stwa. Za\u015b triumfy nacjonalizmu w XIX-tym wieku s\u0105 w\u0142a\u015bnie najklasyczniejszym dowodem zwyci\u0119stwa rzeczywisto\u015bci narodowej nad doktryn\u0105 klasow\u0105.<\/p>\n\n\n\n
Jaki\u017c bowiem fakt historyczny sta\u0142 si\u0119 zacz\u0105tkiem owego \u201ewprowadzenia nacjonalizmu do historii XIX-go wieku\u201d? Wielka Rewolucja Francuska, ta rewolucja, kt\u00f3ra wed\u0142ug doktryny klasowej mia\u0142a by\u0107 rewolucj\u0105 u\u015bwiadomionego klasowo mieszcza\u0144stwa przeciw tyranii i klas wy\u017cszych \u2013 a w perspektywie historycznej rysuje si\u0119 nam dzi\u015b jako rewolucja narodowego mieszcza\u0144stwa przeciw skosmopolityzowanym warstwom g\u00f3rnym.<\/p>\n\n\n\n
Podobne zjawisko historyczne tylko na jeszcze wi\u0119ksz\u0105 skal\u0119, dzieje si\u0119 w naszych oczach w Rosji sowieckiej. I tu rewolucja rozegra\u0142a si\u0119 pod has\u0142ami klasowymi; wywo\u0142ana zosta\u0142a przez marksist\u00f3w; mia\u0142a si\u0119 sta\u0107 sprawdzianem s\u0142uszno\u015bci doktryny. A z ka\u017cdym dniem staje si\u0119 bardziej widoczne, \u017ce rzeczywisto\u015b\u0107 narodowa przezwyci\u0119\u017ca doktrynerstwo inspirator\u00f3w rewolucji. Odsuni\u0119to od w\u0142adzy skosmopolitowane warstwy g\u00f3rne i kosmopolityzuj\u0105ce si\u0119 mieszcza\u0144stwo \u2013 do g\u0142osu politycznego dosz\u0142y masy ludowe i ich \u017cywe instynkty narodowe. Z klasowej rewolucji \u2013 wy\u0142ania si\u0119 powoli narodowy kszta\u0142t nowej Rosji. Wykl\u0119te s\u0142owo ,,ojczyzna\u201d powr\u00f3ci\u0142o do s\u0142ownika, tylko z przymiotnikiem: zamiast ojczyzny rosyjskiej \u2013 ojczyzna sowiecka.<\/p>\n\n\n\n
Ta zmiana przymiotnika wskazuje na jeszcze ciekawszy proces: proces wykorzystania przez instynktowny, pod\u015bwiadomy nacjonalizm rosyjski, nawet mi\u0119dzynarodowych hase\u0142 doktryny komunistycznej do swych cel\u00f3w. Czego nie uda\u0142o si\u0119 dokona\u0107 caratowi przez rusyfikacj\u0119 r\u00f3\u017cnoplemiennych element\u00f3w, zamieszkuj\u0105cych imperium rosyjskie, dokonywa czerwona Rosja przez sowietyzacj\u0119 imperium. Oczywi\u015bcie, powstaj\u0105cy nar\u00f3d sowiecki nie b\u0119dzie tym samym, czym by\u0142 nar\u00f3d rosyjski. Rosyjsko\u015bci b\u0119dzie w nim tylko wysoki procent, w ka\u017cdym razie ponad 50. Na reszt\u0119 nowego amalgamatu narodowego z\u0142o\u017c\u0105 si\u0119 pierwiastki etniczne innych narodowo\u015bci, zamieszkuj\u0105cych ZSRR. Ale zawsze w historii tak jest, \u017ce powi\u0119kszenie narodu dokonuje si\u0119 za cen\u0119 wyrzecze\u0144 na rzecz innych.<\/p>\n\n\n\n
Specyficzna struktura etniczna i gospodarcza imperium rosyjskiego sprawi\u0142a, \u017ce marksizm, wyhodowany na zachodzie Europy, wbrew wszelkim teoretycznym przypuszczeniom jego tw\u00f3rc\u00f3w, w\u0142a\u015bnie w Rosji znalaz\u0142 grunt podatny. Nie w Stanach Zjednoczonych, kt\u00f3re w my\u015bl doktryny komunistycznej, powinny by\u0142y przede wszystkim przej\u015b\u0107 przez rewolucj\u0119, bo tam najdalej ju\u017c jest posuni\u0119ta koncentracja kapita\u0142u i zn\u00f3w \u2013 teoretycznie \u2013 najprostsze przej\u0119cie produkcji przez proletariat, ale w\u0142a\u015bnie w uwstecznionej w rozwoju przemys\u0142owym Rosji. Gdy dzi\u015b obserwuje si\u0119, jak w Sowietach gigantyczna rozbudowa przemys\u0142u odbywa si\u0119 pod has\u0142em dogonienia i przegonienia Zachodu, nie spos\u00f3b oprze\u0107 si\u0119 my\u015bli, \u017ce i tu dzia\u0142a\u0142 pod\u015bwiadomy instynkt narodu: tylko poprzez rewolucj\u0119, tylko poprzez entuzjazm wyzwolonych mas, tylko poprzez uwznio\u015blenie wewn\u0119trzne pracy, zewn\u0119trznie niewolniczej \u2013 mog\u0142a Rosja porwa\u0107 si\u0119 na ten wy\u015bcig niezb\u0119dny dla pot\u0119gi narodu, konieczny dla odrobienia swojego zacofania.<\/p>\n\n\n\n
Tak si\u0119 z\u0142o\u017cy\u0142o, \u017ce sucha, bezduszna doktryna marksizmu, w danym momencie historycznym, sta\u0142a si\u0119 po\u017cytecznym narz\u0119dziem dla narodu rosyjskiego. W praktycznym zastosowaniu na terenie ZSRR nabra\u0142a zupe\u0142nie innego sensu wewn\u0119trznego, cz\u0119sto wr\u0119cz sprzecznego z za\u0142o\u017ceniem tw\u00f3rc\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n
Mi\u0119dzynarodowo\u015b\u0107 komunizmu, b\u0119d\u0105ca niew\u0105tpliwie owocem wk\u0142adu my\u015blowego w kszta\u0142towanie si\u0119 doktryny komunistycznej \u017byd\u00f3w, kt\u00f3rych forma \u017cycia w diasporze musi czyni\u0107 zwolennikami internacjonalizmu \u2013 ta mi\u0119dzynarodowo\u015b\u0107, w skomplikowanej strukturze narodowo\u015bciowej Rosji, nosi ju\u017c dzi\u015b charakter na wskro\u015b narodowy; jest kitem spajaj\u0105cym now\u0105, sowieck\u0105 ojczyzn\u0119[2]. Wewn\u0105trz ZSRR dzia\u0142a ca\u0142kuj\u0105co; na zewn\u0105trz stwarza mo\u017cliwo\u015bci dalszych podboj\u00f3w (chwilowo zreszt\u0105 nieprzewidzianych, bo do\u015b\u0107 jest do roboty w granicach dzisiejszych), nadto za\u015b oddaje Sowietom olbrzymie us\u0142ugi w dyplomatycznej grze \u015bwiatowej: w ka\u017cdym kraju s\u0105 oddani Kominternowi miejscowi ludzie, gotowi poprze\u0107 manifestacj\u0105 potrzeby sowieckiej polityki zagranicznej.<\/p>\n\n\n\n
Kolektywizm umo\u017cliwia Sowietom doganianie gospodarcze innych pa\u0144stw przez zmasowanie si\u0142 roboczych i zu\u017cytkowanie ich takie, jakie w ustroju kapitalistycznym musia\u0142yby uchodzi\u0107 za najstraszliwszy wyzysk. Jest to oczywi\u015bcie praca dla sowieckiej ojczyzny, a nie dla kapitalisty; to jej nadaje inny charakter. Ale w\u0142a\u015bnie dlatego umo\u017cliwia Rosji doganianie Ford\u00f3w i Krupp\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n
Ba, nawet komunistyczna walka z religi\u0105 na ziemiach rosyjskich, wobec rozk\u0142adu cerkwi prawos\u0142awnej, sekciarstwa i rasputinowskich tradycji, ma sens mocno odmienny, ni\u017c mia\u0142aby go gdzieindziej. Kto wie, czy nie b\u0119dzie ona oczyszczeniem gruntu tylko; gdzie si\u0119 ju\u017c zjawi\u0142o s\u0142owo: ojczyzna, tam i s\u0142owo: B\u00f3g, nie jest takie dalekie.<\/p>\n\n\n\n
Zgoda wi\u0119c z Leonem Kruczkowskim, \u017ce istotna tre\u015b\u0107 socjalizmu (czy komunizmu) jest narodowa\u2014 ale w Sowietach. Poniewa\u017c za\u015b w\u0142a\u015bnie tam sta\u0142a si\u0119 narodowa, \u015bci\u015blej: narodowo \u2013 sowiecka (jeszcze jedno zwyci\u0119stwo rzeczywisto\u015bci narodowej nad doktryn\u0105 klasow\u0105), to u nas r\u00f3wnocze\u015bnie musi by\u0107 antynarodowa, bo w konsekwencjach \u2013 antypolska. Socjalizm, a raczej komunizm, jest ju\u017c dzi\u015b narodowym wyznaniem wiary \u2013 sowieckim. Kto przechodzi na to wyznanie \u2013 tym samym wynaradawia si\u0119. Stolic\u0105 jego ojczyzny staje si\u0119 czerwona Moskwa. Po roz\u0142amie na stalinowc\u00f3w i trockist\u00f3w, nie ma ju\u017c chyba takich naiwnych, kt\u00f3rzy by wierzyli, \u017ce Kreml Stalina d\u0105\u017cy serio do rewolucji \u015bwiatowej i do utopijnego Zwi\u0105zku Socjalistycznych Republik Rad \u015awiata. Kreml d\u0105\u017cy do zbudowania pot\u0119\u017cnego pa\u0144stwa sowieckiego w Rosji, pa\u0144stwa, kt\u00f3re mo\u017cna by oczywi\u015bcie jeszcze zaokr\u0105gli\u0107 przez po\u0142kni\u0119cie najbli\u017cszych s\u0105siad\u00f3w, je\u015bli da\u0142oby si\u0119 ich zaagitowa\u0107 dla sowieckiej narodowej wiary.<\/p>\n\n\n\n
Ot\u00f3\u017c, po prostu, nie chcemy by\u0107 po\u0142kni\u0119ci. Walka na \u015bwiecie rozgrywa si\u0119 mi\u0119dzy narodami. Narody korzystaj\u0105 z doktryn, nawet cudzych i przetwarzaj\u0105 je dla swoich cel\u00f3w (tak jak obecnie w Sowietach, tak jak w \u015bredniowieczu \u015bwiat germa\u0144ski pos\u0142ugiwa\u0142 si\u0119 doktryn\u0105 rzymsk\u0105: cesarstwo rzymskie narodu niemieckiego), doktryny s\u0105 pot\u0119\u017cn\u0105 broni\u0105 w walce narod\u00f3w, ale tylko broni\u0105. Tre\u015bci\u0105 b\u0119dzie zawsze nar\u00f3d, jego potrzeby i interesy.<\/p>\n\n\n\n
Na tym gruncie mo\u017ce si\u0119 jednak dogadamy z Leonem Kruczkowskim, bo dla niego (co w\u015br\u00f3d ludzi jego obozu rzadkie), poj\u0119cie interes\u00f3w narodu nie jest pustym d\u017awi\u0119kiem. To w\u0142a\u015bnie okre\u015blenie: \u201einteresy narodu\u201d, znalaz\u0142em w artykule Kruczkowskiego, co \u015bwiadczy, \u017ce pod pokostem doktrynerstwa socjalistycznego, jest w rozumieniu Kruczkowskiego zdrowy sens… tak, tak!… nacjonalistyczny. Owo zdanie z artyku\u0142u Kruczkowskiego brzmi:<\/p>\n\n\n\n
\u201eNacjonali\u015bci nie reprezentuj\u0105 interes\u00f3w narodu; wr\u0119cz przeciwnie, wyra\u017caj\u0105 interes swej klasy, sprzeczny z interesami mas ludowych\u201d.<\/em><\/p>\n\n\n\n Typowy sp\u00f3r o s\u0142owa. Jasne jest bowiem, \u017ce przez nacjonalist\u00f3w, rozumie tu po prostu Kruczkowski skosmopolityzowane, antynarodowe, tzw. warstwy wy\u017csze, uzurpuj\u0105ce sobie prawo przemawiania w imieniu narodu, a reprezentuj\u0105ce w istocie egoizm kapitalistyczny. Przeciw takim \u201enacjonalistom\u201d gotowym p\u00f3j\u015b\u0107 rami\u0119 w rami\u0119 z socjalist\u0105 Kruczkowskim. W obronie interes\u00f3w narodu.<\/p>\n\n\n\n Ale jak z jednej strony trzeba broni\u0107 narodu przed wyzyskiem kapitalistycznej mi\u0119dzynarod\u00f3wki, tzw. klas posiadaj\u0105cych, tak z drugiej nie mo\u017cna go oddawa\u0107 na po\u0142kni\u0119cie sowieckiemu narodowi proletariackiemu. Trzeba mie\u0107 ambicj\u0119 przebudowy ustroju narodowego w\u0142asnymi si\u0142ami. Nie dlatego, \u017ce jak powiada Korolec: \u201eka\u017cdy nar\u00f3d uwa\u017ca sw\u00f3j typ \u017cycia, ide\u0119 przez siebie reprezentowan\u0105, za najlepsz\u0105\u201d. To rzeczywi\u015bcie jest megalomania narodowa. Natomiast ka\u017cdy nar\u00f3d, wart miana narodu, powinien mie\u0107 ambicj\u0119 stworzenia typu \u017cycia, kt\u00f3ry by\u0142by najlepszy.<\/p>\n\n\n\n Typ \u017cycia, stworzony przez Sowiety, ma z pewno\u015bci\u0105 wiele cech lepszych od istniej\u0105cego w tej chwili w Polsce, a bynajmniej nie poci\u0105gaj\u0105cego ba\u0142aganu liberalno-kapitalistyczno-faszystowskiego. Osi\u0105gni\u0119cia sowieckie w dziedzinie sprawiedliwo\u015bci rozdzia\u0142u dochodu spo\u0142ecznego s\u0105 tak oczywi\u015bcie s\u0142uszne, \u017ce ka\u017cdy Miedzi\u0144ski dzi\u015b o tym w Sejmie gada. Te zdobycze socjalizmu musz\u0105 si\u0119 upowszechni\u0107 na ca\u0142ym \u015bwiecie. Natomiast ca\u0142okszta\u0142t typu \u017cycia, tworzony przez Sowiet\u00f3w budzi\u0107 mo\u017ce i powinien powa\u017cne w\u0105tpliwo\u015bci. M\u015bci si\u0119 na nim grzech pierworodny: grzech doktryny materialistycznej.<\/p>\n\n\n\n Oto jeste\u015bmy przy drugim zasadniczym punkcie sporu: materializm \u2013 idealizm. Nie twierdz\u0119 i nie twierdzi\u0142em, aby socjalizm nie mia\u0142 swoich idea\u0142\u00f3w. Oczywi\u015bcie, ma je, czego wcale nie trzeba dowodzi\u0107 przyk\u0142adami heroizmu w walkach socjalistycznych, jak to czyni Kruczkowski. Wielcy konkwistadorzy i mali kolonialni agenci kapitalizmu te\u017c maj\u0105 pi\u0119kne karty heroizmu w swych dziejach, z czego nie wynika jeszcze wcale, aby byli ideowcami; wystarczy, \u017ce byli sportowcami.<\/p>\n\n\n\n Idea\u0142y socjalistyczne s\u0105 niew\u0105tpliwe i znane, ale s\u0105 to idea\u0142y materialistyczne, w\u0142a\u015bnie owe postulaty sprawiedliwo\u015bci w zakresie rozdzia\u0142u dochodu spo\u0142ecznego. Sprawa wa\u017cna, bardzo wa\u017cna. Konieczna do zrealizowania, ale wyczerpuj\u0105ca w najlepszym razie po\u0142ow\u0119 potrzeb ludzkich. Ta druga po\u0142owa: potrzeby duchowe, traktowana jest w ustroju socjalistycznym jako nadbudowa. Luksus. Dodatek w godzinach wolnych po pracy. Ca\u0142y system produkcji kapitalistycznej, obliczonej na wyzucie cz\u0142owieka z cz\u0142owiecze\u0144stwa i upodobnienie go maszynie, aby nie my\u015bla\u0142 i nie buntowa\u0142 si\u0119 \u2013 przejmuje socjalizm bez zmian, zapewniaj\u0105c tylko robotnikowi sprawiedliwy udzia\u0142 w zysku. Nie mo\u017ce mie\u0107 pr\u0119\u017cno\u015bci rozwojowej ustr\u00f3j oparty na takim systemie. Po najbardziej osza\u0142amiaj\u0105cych dora\u017anych sukcesach doganiania i przeganiania \u201ezgni\u0142ego Zachodu\u201d \u2013 musi si\u0119 za\u0142ama\u0107. Za\u0142ama\u0107 w psychice niewolnik\u00f3w produkcji.<\/p>\n\n\n\n Ot\u00f3\u017c budowanie ustroju, kt\u00f3ry by pogodzi\u0142 postulaty zaspokajania potrzeb materialnych i duchowych, kt\u00f3ry by zerwa\u0142 z podzia\u0142em na konieczno\u015b\u0107 i przyjemno\u015b\u0107, kt\u00f3ry by przez przywr\u00f3cenie pracy ludzkiej charakteru tw\u00f3rczego zapewni\u0142 ka\u017cdemu najwi\u0119ksze dobro: rozkosz tworzenia \u2013 to zadanie, kt\u00f3re stawiamy polskiej ambicji narodowej. Zadanie o wiele bardziej porywaj\u0105ce ni\u017c potulne przy\u0142\u0105czenie si\u0119 do sowieckiej gigantycznej maszyny ustrojowej.<\/p>\n\n\n\n Stanis\u0142aw Piasecki<\/strong><\/p>\n\n\n\n <\/p>\n\n\n\n **********<\/p>\n\n\n\n Stanis\u0142aw Piasecki (1900\u20131941) \u2013 publicysta, dziennikarz i dzia\u0142acz narodowy. By\u0142 redaktorem naczelnym tygodnika \u201eProsto z Mostu\u201d, w kt\u00f3rym propagowa\u0142 idee narodowe i konserwatywne. W okresie mi\u0119dzywojennym zwi\u0105zany ze \u015brodowiskiem Obozu Narodowo-Radykalnego. Krytykowa\u0142 zar\u00f3wno komunizm, jak i liberalizm, opowiadaj\u0105c si\u0119 za silnym pa\u0144stwem i kultur\u0105 narodow\u0105. Po wybuchu II wojny \u015bwiatowej zaanga\u017cowa\u0142 si\u0119 w dzia\u0142alno\u015b\u0107 konspiracyjn\u0105. Aresztowany przez Niemc\u00f3w w 1940 roku, zosta\u0142 rozstrzelany przez Gestapo w Palmirach w 1941 roku.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Trudno, bardzo jest trudno dogada\u0107 si\u0119 nacjonali\u015bcie z socjalist\u0105, je\u015bli ju\u017c do takiej pogaw\u0119dki \u2013 polemicznej oczywi\u015bcie \u2013 dojdzie. M\u00f3wi\u0105 innymi j\u0119zykami, operuj\u0105 innymi poj\u0119ciami. St\u0105d tyle w ka\u017cdej takiej dyskusji nieporozumie\u0144, kt\u00f3re wprz\u00f3d mozolnie trzeba pousuwa\u0107, aby polemika o sprawy istotne i wa\u017cne, nie sta\u0142a si\u0119 sporem o s\u0142owa \u017ale zrozumiane, aby argumenty bi\u0142y […]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":13204,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[41,43],"tags":[359,674,222,673],"class_list":["post-13203","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-historia-i-idea","category-okres-miedzywojenny-i-okupacja","tag-komunizm","tag-marksizm","tag-nacjonalizm","tag-stanislaw-piasecki"],"yoast_head":"\n