{"id":13188,"date":"2025-01-17T14:49:29","date_gmt":"2025-01-17T13:49:29","guid":{"rendered":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/?p=13188"},"modified":"2025-02-05T13:44:27","modified_gmt":"2025-02-05T12:44:27","slug":"roman-dmowski-kosciol-narod-i-panstwo","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/?p=13188","title":{"rendered":"Roman Dmowski: Ko\u015bci\u00f3\u0142, nar\u00f3d i pa\u0144stwo"},"content":{"rendered":"\n

I. WOLNOMULARSTWO W WALCE Z KO\u015aCIO\u0141EM I RELIGI\u0104<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Zagadnienie roli Ko\u015bcio\u0142a w \u017cyciu pa\u0144stw i lud\u00f3w przybiera\u0142o rozmait\u0105, czasami bardzo ostr\u0105 posta\u0107 w r\u00f3\u017cnych okresach dziej\u00f3w \u015bredniowiecznych i nowo\u017cytnych. W najtrudniejsz\u0105 wszak\u017ce i najniebezpieczniejsz\u0105 faz\u0119 wesz\u0142o ono, zaczynaj\u0105c od wieku XVIII, kiedy, postawiono znak zapytania nad rol\u0105 nie ju\u017c Ko\u015bcio\u0142a, ale religii w \u017cyciu jednostki, rodziny i narodu.<\/p>\n\n\n\n

Okres dziej\u00f3w, kt\u00f3ry si\u0119 rozpocz\u0105\u0142 w wieku XVIII, a dzi\u015b dobiega swego ko\u0144ca, postawi\u0142 sobie za zadanie uczyni\u0107 celem wszystkich zabieg\u00f3w i wysi\u0142k\u00f3w ludzkich jednostk\u0119 i jej szcz\u0119\u015bcie, ma si\u0119 rozumie\u0107, na ziemi; to szcz\u0119\u015bcie za\u015b poj\u0105\u0142, jako mo\u017cliwie najwi\u0119ksz\u0105 sum\u0119 przyjemno\u015bci. Zapanowa\u0142o d\u0105\u017cenie do zdobycia dla jednostki jak najwi\u0119kszych praw przy jak najmniejszych obowi\u0105zkach, do mo\u017cliwego usuni\u0119cia z jej drogi wszystkiego, co j\u0105 kr\u0119puje w u\u017cywaniu \u017cycia. Najsilniejszy w tym wzgl\u0119dzie hamulec widziano, nie bez s\u0142uszno\u015bci zreszt\u0105, w religii, i zniszczenie tego hamulca sta\u0142o si\u0119 jednym z g\u0142\u00f3wnych cel\u00f3w wieku XIX. Zjawisko walki z religi\u0105 w tym okresie jest wcale skomplikowane i ma r\u00f3\u017cne strony, zas\u0142uguj\u0105ce na bli\u017cszy rozbi\u00f3r tam, ma si\u0119 rozumie\u0107, gdzie jest na to miejsce; istota wszak\u017ce jego tkwi w d\u0105\u017ceniu do uwolnienia jednostki ludzkiej od wi\u0119z\u00f3w, kr\u0119puj\u0105cych jej swobod\u0119, przeszkadzaj\u0105cych jej \u017cy\u0107 pe\u0142nym, jak rozumiano, \u017cyciem.<\/p>\n\n\n\n

Nie zmienia prawdziwo\u015bci tego twierdzenia fakt konfliktu mi\u0119dzy religi\u0105 a nauk\u0105, konfliktu, kt\u00f3ry w tej walce ogromn\u0105 rol\u0119 odegra, a kt\u00f3rego ostro\u015b\u0107 wynika\u0142a z jednej strony ze zbytnich nadziei, pok\u0142adanych na nauk\u0119, z oczekiwania, \u017ce rozstrzygnie ona cz\u0142owiekowi wszystkie zagadki bytu, z drugiej za\u015b – z mylnego pojmowania przez wielu obro\u0144c\u00f3w religii ich zada\u0144, z wkraczania ich w dziedzin\u0119 dost\u0119pn\u0105 dla umys\u0142u ludzkiego, dla bada\u0144 naukowych, i przeciwstawiania tradycji religijnej nie doktrynom i lekkomy\u015blnym teoriom, ale utrzymuj\u0105cym najsurowsz\u0105 krytyk\u0119 wynikom bada\u0144.<\/p>\n\n\n\n

I tu chodzi\u0142o o wyzwolenie z wszelkich wi\u0119z\u00f3w jednostki, jej umys\u0142u, i nie tylko umys\u0142u, bo zdobywano dla niej swobod\u0119 nie tylko w pojmowaniu wszelkich zagadnie\u0144, ale i w szerzeniu swych pogl\u0105d\u00f3w, bez wzgl\u0119du na ich warto\u015b\u0107 umys\u0142ow\u0105 i moraln\u0105. Mamy dzi\u015b p\u00f3\u0142tora wieku do\u015bwiadczenia, kt\u00f3re nam ten ostatni okres dziej\u00f3w przyni\u00f3s\u0142, widzimy czekaj\u0105ce na gruntown\u0105 ocen\u0119 wyniki jego d\u0105\u017ce\u0144, ci wreszcie z po\u015br\u00f3d nas, kt\u00f3rzy staraj\u0105 si\u0119 i umiej\u0105 jako tako my\u015ble\u0107, maj\u0105 przed swymi oczami w sprawach religii i Ko\u015bcio\u0142a zagadnienia, kt\u00f3re dla ojc\u00f3w naszych z przed kilku pokole\u0144 wcale nie istnia\u0142y.<\/p>\n\n\n\n

Do rozwi\u0105zania tych zagadnie\u0144 trzeba przyst\u0105pi\u0107, przyst\u0105pi\u0107 tak, jak to dzisiejsza doba nakazuje, opieraj\u0105c si\u0119 na pog\u0142\u0119bionym przez badania naukowe rozumieniu dziej\u00f3w i na ca\u0142ym, o ile to mo\u017cliwe, zapasie do\u015bwiadczenia ostatnich czas\u00f3w. Jest to wielkie zadanie i wielka a r\u00f3\u017cnostronna praca, do kt\u00f3rej wykonania wiele potrzeba si\u0142 ludzkich i wiele czasu.<\/p>\n\n\n\n

Nie zawsze istota danego w dziedzinie spo\u0142ecznej zjawiska pozostaje w \u015bcis\u0142ym zwi\u0105zku z jego g\u0142\u00f3wnym \u017ar\u00f3d\u0142em. Gdy idzie o \u017ar\u00f3d\u0142a walki z religi\u0105, trwaj\u0105cej od po\u0142owy XVIII wieku po dni dzisiejsze, to mog\u0105 one by\u0107 tylko w\u00f3wczas w pe\u0142ni wyja\u015bnione, gdy dostatecznie \u015bcis\u0142e badania nale\u017cycie wyja\u015bni\u0105 charakter i rol\u0119 organizacji wolnomularskiej. Bo gdy wielu rzeczy o dzia\u0142aniach masonerii nie wiemy, gdy o wielu wnioskujemy \u2013 drog\u0105 zestawienia fakt\u00f3w \u2013 z ca\u0142\u0105 pewno\u015bci\u0105, nie posiadamy wszak\u017ce na poparcie naszych wniosk\u00f3w dowod\u00f3w, zdolnych przekona\u0107 najciemniejszych nawet ludzi, to kierownictwo l\u00f3\u017c wolnomularskich w walce z religi\u0105 jest dowiedzione przez og\u0142oszone w r\u00f3\u017cnych krajach, g\u0142\u00f3wnie we Francji, oficjalne tych\u017ce l\u00f3\u017c dokumenty.<\/p>\n\n\n\n

Walka przeciw religii w skrajnej, brutalnej postaci rozwin\u0119\u0142a si\u0119 w\u0142a\u015bciwie tylko w krajach katolickich. Dokumenty te\u017c, o kt\u00f3rych mowa, odnosz\u0105 si\u0119 na og\u00f3\u0142 do nich i wychodz\u0105 z od\u0142amu masonerii, zwanego Wielkim Wschodem, a b\u0119d\u0105cego kreacj\u0105 francusk\u0105 i rozpowszechnionego g\u0142\u00f3wnie w krajach \u0142aci\u0144skich. Jest to walka zwr\u00f3cona bezpo\u015brednio przeciw Ko\u015bcio\u0142owi Rzymskiemu i, jako taka, jest ona niejako dalszym ci\u0105giem Reformacji. Wielki Wsch\u00f3d stanowi tylko od\u0142am powszechnego wolnomularstwa, kt\u00f3rego g\u0142\u00f3wny zwi\u0105zek, istniej\u0105cy na podstawach, ustalonych w Anglii w pocz\u0105tku XVIII wieku, dzia\u0142a we wszystkich krajach, ale szczeg\u00f3lnie jest pot\u0119\u017cny w protestanckich, z Angli\u0105 i Ameryk\u0105 na czele. Jak \u015bwiadcz\u0105 fakty, nie poszed\u0142 on na walk\u0119 z ko\u015bcio\u0142ami i sektami protestanckimi, ale dzia\u0142a wewn\u0105trz nich przez duchowie\u0144stwo protestanckie znajduj\u0105ce si\u0119 w ogromnej liczbie w jego szeregach, dzia\u0142a z takim skutkiem, \u017ce dzi\u015b spo\u0142ecze\u0144stwa protestanckie znakomicie g\u00f3ruj\u0105 sw\u0105 bezreligijno\u015bci\u0105 nad katolickimi. G\u00f3ruj\u0105 w dw\u00f3ch kierunkach: liczb\u0105 ludzi, nie uznaj\u0105cych potrzeby religii w og\u00f3le, i samym charakterem wyzna\u0144 protestanckich, kt\u00f3re trac\u0105 szybko resztki ducha religijnego i staj\u0105 si\u0119 bezduszn\u0105 form\u0105. Fakty r\u00f3wnie\u017c \u015bwiadcz\u0105, \u017ce lo\u017ce tego zwi\u0105zku, dzia\u0142aj\u0105ce w krajach katolickich, usi\u0142uj\u0105 cz\u0119sto stosowa\u0107 wzgl\u0119dem religii te same metody post\u0119powania, co w protestanckich, to znaczy nie wypowiada\u0107 Ko\u015bcio\u0142owi walki otwartej, jeno oddzia\u0142ywa\u0107 na\u0144 od wewn\u0105trz, uzyskiwa\u0107 wp\u0142yw na spo\u0142eczno\u015b\u0107 katolick\u0105, na duchowie\u0144stwo i nawet na wy\u017csz\u0105 hierarchi\u0119 ko\u015bcieln\u0105.<\/p>\n\n\n\n

Nie trzeba zapomina\u0107, \u017ce wschodnie ko\u015bcio\u0142y chrze\u015bcija\u0144skie na og\u00f3\u0142 nie mia\u0142y do\u015b\u0107 silnej organizacji, pozwalaj\u0105cej im na istnienie niezale\u017cne od pa\u0144stwa, \u017ce najpot\u0119\u017cniejsze w ostatnich czasach pa\u0144stwo chrze\u015bcija\u0144skie na Wschodzie, Rosja, uczyni\u0142a ko\u015bci\u00f3\u0142 departamentem machiny pa\u0144stwowej i narz\u0119dziem w r\u0119kach rz\u0105du; \u017ce jednym z g\u0142\u00f3wnych dzie\u0142 Reformacji na Zachodzie by\u0142o upa\u0144stwowienie religii, \u015bcis\u0142e uzale\u017cnienie Ko\u015bcio\u0142a od w\u0142adzy pa\u0144stwowej; \u017ce jedyn\u0105 pot\u0119\u017cn\u0105 organizacj\u0105 chrystianizmu, niezale\u017cn\u0105 w swej istocie od w\u0142adz \u015bwieckich i od polityki pa\u0144stw, jest Ko\u015bci\u00f3\u0142 Rzymskokatolicki. Zrozumia\u0142\u0105 tedy jest rzecz\u0105, \u017ce ten Ko\u015bci\u00f3\u0142 sta\u0142 si\u0119 g\u0142\u00f3wnym celem atak\u00f3w masonerii: raz jako pot\u0119\u017cna organizacja, stoj\u0105ca na drodze tym, kt\u00f3rzy d\u0105\u017c\u0105 do niepodzielnego panowania w \u015bwiecie; po wt\u00f3re, jako instytucja niezale\u017cna, jedynie zdolna \u2013 o ile, ma si\u0119 rozumie\u0107, jej kierownicy pozostaj\u0105 wierni jej zasadom \u2013 do organizowania \u017cycia religijnego lud\u00f3w bez ingerencji podkopuj\u0105cych podstawy religii i rozk\u0142adaj\u0105cych jej ducha interes\u00f3w polityki \u015bwieckiej, nie maj\u0105cej cz\u0119sto ze sprawami religii nic wsp\u00f3lnego.<\/p>\n\n\n\n

Wynikiem walki przeciw religii, atak\u00f3w na ni\u0105 od zewn\u0105trz, jak to si\u0119 przewa\u017cnie dzia\u0142o w krajach katolickich, i rozk\u0142adania jej na wewn\u0105trz, jak w krajach protestanckich, by\u0142o odpadanie od Ko\u015bcio\u0142a lub przynajmniej zoboj\u0119tnienie religijne coraz liczniejszych jednostek, z pocz\u0105tku g\u0142\u00f3wnie w warstwie inteligentnej, p\u00f3\u017aniej, na skutek propagandy socjalistycznej, w\u015br\u00f3d robotnik\u00f3w przemys\u0142owych, wreszcie nawet w\u015br\u00f3d ludno\u015bci wiejskiej, co zw\u0142aszcza we Francji przybra\u0142o szerokie rozmiary.<\/p>\n\n\n\n

Zrazu ruch przeciwreligijny ogarnia\u0142 prawie wy\u0142\u0105cznie m\u0119\u017cczyzn: kobiety, jako na og\u00f3\u0142 konserwatywniejsze, ma\u0142o mu ulega\u0142y. Cz\u0119sto najzajadlejsi wrogowie religii mieli \u017cony, odznaczaj\u0105ce si\u0119 wielk\u0105 gorliwo\u015bci\u0105 religijn\u0105 i religijnie wychowuj\u0105ce dzieci. By\u0142y wi\u0119c liczne jednostki, stoj\u0105ce poza religijnym \u017cyciem, ale rodziny pozostawa\u0142y religijnymi. Z czasem wszak\u017ce wp\u0142ywy wrogie religii zacz\u0119\u0142y oddzia\u0142ywa\u0107 i na kobiety. Zacz\u0119\u0142a rosn\u0105\u0107 liczba kobiet religijnie oboj\u0119tnych lub nawet wypieraj\u0105cych si\u0119 religii, a tym samym mno\u017cy\u0142y si\u0119 rodziny, wychowuj\u0105ce dzieci bez religii, lub w formalnym tylko, bezdusznym do niej stosunku.<\/p>\n\n\n\n

W ostatnich dziesi\u0119cioleciach na czo\u0142o \u017cycia naszej cywilizacji wysun\u0119\u0142y si\u0119 spo\u0142ecze\u0144stwa protestanckie, mianowicie anglosaskie. Spychaj\u0105c Francj\u0119 na plan drugi, Anglia i Ameryka, coraz mniej pierwsza, a coraz wi\u0119cej druga, zacz\u0119\u0142y nadawa\u0107 ton \u015bwiatu. Jak dawniej Francja, tak one dzi\u015b szerz\u0105 w\u015br\u00f3d innych spo\u0142ecze\u0144stw swoje zasady, sw\u00f3j stosunek do zagadnie\u0144 \u017cycia, swoje metody w zmaganiu si\u0119 z nimi, swoje upodobania i rozrywki, sw\u00f3j wreszcie typ zepsucia. Odbywa si\u0119 to b\u0105d\u017a przez proste wywo\u0142ywanie na\u015bladownictwa, kt\u00f3re zawsze zjawia si\u0119 tam, gdzie kto\u015b imponuje innym, b\u0105d\u017a przez planow\u0105, zorganizowan\u0105 i znacznymi \u015brodkami pieni\u0119\u017cnymi zasilan\u0105 propagand\u0119. Przejawy ostatniej widzimy i w naszym kraju, do kt\u00f3rego po wojnie \u015bwiatowej zjechali r\u00f3\u017cnego rodzaju misjonarze, g\u0142\u00f3wnie z za Oceanu.<\/p>\n\n\n\n

Szerzy si\u0119 skutkiem tego w \u015bwiecie anglo-saski stosunek do religii, polegaj\u0105cy na nie wypowiadaniu jej otwartej walki, jeno na coraz zupe\u0142niejszym jej ignorowaniu, w pewnych za\u015b od\u0142amach d\u0105\u017c\u0105cy b\u0105d\u017a do zast\u0105pienia jej blad\u0105, nieudoln\u0105 filozofi\u0105, b\u0105d\u017a do rozlu\u017anienia jej takiego, \u017ceby w niej mogli zej\u015b\u0107 si\u0119 razem ludzie wszystkich wyzna\u0144 chrze\u015bcija\u0144skich, a nawet i \u017cydowskiego, b\u0105d\u017a wreszcie szukaj\u0105cy od niej ucieczki w teozofii i okultyzmie.<\/p>\n\n\n\n

Nawiasem tu wtr\u0105cimy, \u017ce \u2013 jak s\u0105dzi\u0107 nale\u017c\u0105 z publikacji wolnomularskich, na u\u017cytek cz\u0142onk\u00f3w l\u00f3\u017c wydawanych \u2013 akcja przeciw religii, prowadzona w zesz\u0142ym stuleciu w imi\u0119 nauki, wcale nie mia\u0142a na celna oddania pod w\u0142adz\u0119 nauki umys\u0142\u00f3w ludzkich. Publikacje te m\u00f3wi\u0105 o “tajemnicach”, kt\u00f3re masoneria posiada dla inicjowanych, m\u00f3wi\u0105 tak, i\u017c widoczne jest, \u017ce tu idzie o zast\u0105pienie jednej religii przez inn\u0105, religii chrze\u015bcija\u0144skiej przez religi\u0119 wolnomularstwa. Tym si\u0119 t\u0142umaczy fakt, \u017ce w najnowszej dobie cz\u0119sto spotykamy si\u0119 z szerzeniem przez sfery wolnomularskie nieufno\u015bci do nauki, z popieraniem natomiast okultyzmu w rozmaitych jego postaciach.<\/p>\n\n\n\n

Trzeba stwierdzi\u0107, \u017ce najnowszym w krajach katolickich zjawiskiem, zaczynaj\u0105c od Francji, a ko\u0144cz\u0105c na Polsce, jest zwrot ku religii \u2013 znami\u0119 rozpoczynaj\u0105cego si\u0119 nowego okresu w dziejach Europy. Zwrot ten wyst\u0119puje w\u015br\u00f3d \u017cywio\u0142\u00f3w, kt\u00f3re zawsze id\u0105 w pierwszym szeregu pochodu my\u015bli, od kt\u00f3rych rozpoczynaj\u0105 si\u0119 przeobra\u017cenia duchowe epoki, mianowicie w\u015br\u00f3d m\u0142odszego pokolenia warstw o\u015bwieconych. Natomiast w\u015br\u00f3d \u017cywio\u0142\u00f3w bardziej konserwatywnych, ci\u0105gn\u0105cych si\u0119 zawsze w ogonie ducha czasu, niereligijno\u015b\u0107 w dalszym ci\u0105gu post\u0119puje. Oboj\u0119tno\u015b\u0107 religijna szerzy si\u0119 we wszystkich krajach naszej cywilizacji w\u015br\u00f3d warstw ludowych, miejskich i wiejskich, wreszcie w\u015br\u00f3d kobiet.<\/p>\n\n\n\n

Wszystkie te fakty maj\u0105 pierwszorz\u0119dne znaczenie dla bli\u017cszej i dalszej przysz\u0142o\u015bci narod\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

Znaczenie to tkwi przede wszystkim w g\u0142\u0119boko si\u0119gaj\u0105cym wp\u0142ywie, jaki posiadanie religii lub bezreligijno\u015b\u0107 wywiera na duchowy ustr\u00f3j jednostek ludzkich, na ich warto\u015b\u0107 moraln\u0105.<\/p>\n\n\n\n

S\u0142yszeli\u015bmy cz\u0119sto w ubieg\u0142ym stuleciu i s\u0142yszymy nieraz dzisiaj, i\u017c cz\u0142owiek, zw\u0142aszcza na pewnym poziomie inteligencji, nie potrzebuje religii do tego, \u017ceby by\u0107 moralnym. Potwierdza\u0142y to zdanie nawet niezaprzeczone fakty. Ilu\u017c to widzieli\u015bmy i widzimy ludzi, wyzwolonych z pod wp\u0142ywu religii, a nawet prowadz\u0105cych przeciw niej zaci\u0119t\u0105 walk\u0119, kt\u00f3rzy w \u017cyciu osobistym i publicznym zachowuj\u0105 si\u0119 r\u00f3wnie uczciwie, jak ludzie przyznaj\u0105cy si\u0119 do religii i praktykuj\u0105cy; ilu z po\u015br\u00f3d nich dawa\u0142o nawet innym przyk\u0142ad moralnego post\u0119powania… Fakty te wprowadza\u0142y cz\u0119sto w k\u0142opot obro\u0144c\u00f3w religii jako podstawy moralno\u015bci. Robili te\u017c oni nieraz ust\u0119pstwo, zgadzaj\u0105c si\u0119, \u017ce bez religii mo\u017ce si\u0119 oby\u0107 cz\u0142owiek bardzo inteligentny, ale \u017ce jest ona koniecznie potrzebna szerokim masom.<\/p>\n\n\n\n

Trzeba to wszak\u017ce wzi\u0105\u0107 pod uwag\u0119, \u017ce w pierwszej po\u0142owie okresu walki z religi\u0105 ludzie niereligijni, zjawiaj\u0105cy si\u0119 na widowni \u017cycia, byli prawie zawsze synami rodzin katolickich lub protestanckich, wychowanymi w duchu swej religii; dopiero pod wp\u0142ywami, pochodz\u0105cymi z poza rodziny, tracili wiar\u0119 i stawali si\u0119 cz\u0119sto wrogami religii. Dopiero p\u00f3\u017aniej, w miar\u0119 mno\u017cenia si\u0119 ludzi bezreligijnych, a zw\u0142aszcza w miar\u0119 upadku religijno\u015bci w\u015br\u00f3d kobiet, powstawa\u0142y coraz liczniejsze rodziny bezwyznaniowe, b\u0105d\u017a formalnie, b\u0105d\u017a faktycznie, przy formalnym nale\u017ceniu do tego czy innego wyznania. Dopiero te\u017c w drugiej po\u0142owie ostatniego okresu mamy do czynienia z wi\u0119ksz\u0105 liczb\u0105 ludzi, wychowanych ju\u017c bez religii.<\/p>\n\n\n\n

Niema dotychczas w pi\u015bmiennictwie europejskim metodycznego studium psychologicznego i etycznego nad t\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 dzisiejszego pokolenia, nad tym nowym produktem naszej cywilizacji. My wszak\u017ce, politycy, kt\u00f3rzy, o ile pragniemy co\u015b stworzy\u0107, budujemy na duszy ludzkiej, na jej w\u0142a\u015bciwo\u015bciach moralnych, na sposobie czucia i my\u015blenia naszych rodak\u00f3w, zmuszeni jeste\u015bmy patrze\u0107 w g\u0142\u0119bi\u0119 duchow\u0105 wsp\u00f3\u0142czesnych nam pokole\u0144 i formowa\u0107 sobie pogl\u0105dy na ich warto\u015b\u0107; wprawdzie nie drog\u0105 metodycznych bada\u0144, ale jednak na podstawie du\u017cej czasami ilo\u015bci spostrze\u017ce\u0144.<\/p>\n\n\n\n

Ot\u00f3\u017c, o ile moje i nie tylko moje spostrze\u017cenia si\u0119gaj\u0105, ci ludzie dzisiejszego pokolenia, kt\u00f3rych wychowano bez religii lub te\u017c w formalnym tylko do niej stosunku, przedstawiaj\u0105 formacj\u0119 moraln\u0105 ca\u0142kiem now\u0105, odcinaj\u0105c\u0105 ich wyra\u017anie od reszty spo\u0142ecze\u0144stwa. Spotykamy w\u015br\u00f3d nich pojedyncze przyk\u0142ady nawr\u00f3cenia i wyj\u0105tkowej gorliwo\u015bci religijnej; cz\u0119\u015bciej widzimy cynizm zupe\u0142ny, wyzucie z wszelkiej moralno\u015bci, uderzaj\u0105ce zw\u0142aszcza u syn\u00f3w ludzi wybitnych, kt\u00f3rzy, b\u0119d\u0105c oboj\u0119tnymi religijnie lub nawet wrogami religii, \u017cyli uczciwie i pracowali z wielkim nieraz zapa\u0142em i po\u015bwi\u0119ceniem dla swej idei; czasami spostrzegamy w\u015br\u00f3d nich dziwak\u00f3w, niezdolnych do zrozumienia \u017cycia i znalezienia sobie w nim miejsca; na og\u00f3\u0142 wszak\u017ce s\u0105 to mniej lub wi\u0119cej poprawni materiali\u015bci, wlok\u0105cy si\u0119 przez \u017cycie bez wyra\u017anego celu, bez gwiazdy przewodniej. Wszystkich znamionuje wybitne kalectwo moralne; polegaj\u0105ce na braku wszelkiego zapa\u0142u, zdolno\u015bci do mocnej wiary w cokolwiek, do po\u015bwi\u0119cenia czegokolwiek ze swego egoizmu, wreszcie na braku zdolno\u015bci uwielbienia, kt\u00f3r\u0105 jeden m\u0105dry pisarz nazwa\u0142 najwy\u017csz\u0105 zdolno\u015bci\u0105 cz\u0142owieka. S\u0105 to chodz\u0105ce po ziemi trupy…<\/p>\n\n\n\n

Ci wybitni ateusze, kt\u00f3rzy \u015bwiecili nieraz wielkimi zaletami moralnymi, to byli wychowani religijnie synowie rodzin katolickich. Ich zalety by\u0142y wynikiem wychowania katolickiego: wdro\u017cy\u0142o ich ono w katolicki stosunek do \u017cycia, kt\u00f3ry im pozosta\u0142, jakkolwiek z wiar\u0105 zerwali. I dlatego, \u017ce zerwali, nie byli zdolni przekaza\u0107 tego stosunku swym synom, zw\u0142aszcza, je\u017celi matka w swej bezreligijno\u015bci posz\u0142a w \u015blad za ojcem.<\/p>\n\n\n\n

Jednym z najbardziej uderzaj\u0105cych wyraz\u00f3w og\u0142upienia my\u015bli europejskiej, a jeszcze bardziej ameryka\u0144skiej, przez doktrynerstwo wolnomularskie jest wcale rozpowszechnione dzi\u015b przekonanie, \u017ce najpewniejsz\u0105 podstaw\u0105 moralno\u015bci cz\u0142owieka s\u0105 takie czy inne zasady oderwane, kt\u00f3re mu si\u0119 tym czy innym sposobem narzuci. Zarazili si\u0119 tym przekonaniem od mason\u00f3w nawet niekt\u00f3rzy, i to my\u015bl\u0105cy katolicy.<\/p>\n\n\n\n

Tymczasem, tylko wyj\u0105tkowe charaktery zdolne s\u0105 kierowa\u0107 si\u0119 w swym post\u0119powaniu nabytymi w swym indywidualnym \u017cyciu zasadami, czy to religijnymi, czy jakimikolwiek innymi. O post\u0119powaniu przeci\u0119tnego cz\u0142owieka decyduje jego natura, jego instynkty moralne, nabyte przez pokolenia, pod wp\u0142ywem, pod przymusem, powiedzmy, instytucji, w kt\u00f3rych te pokolenia \u017cy\u0142y, to wreszcie, do czego go od przyj\u015bcia na \u015bwiat przez wychowanie wdro\u017cono. Na tej prawdzie opierali si\u0119 zawsze tw\u00f3rcy w dziedzinie politycznej i cywilizacyjnej; z ni\u0105 si\u0119 te\u017c liczy\u0142 Ko\u015bci\u00f3\u0142 w swym wielkim dziele wychowania lud\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

Niema te\u017c niebezpieczniejszego niszczycielstwa, jak rozk\u0142adanie wytworzonych przez pokolenia instynkt\u00f3w moralnych, czyni\u0105cych cz\u0142owieka lepszym, zdolniejszym do wsp\u00f3\u0142\u017cycia z bli\u017animi, i stanowi\u0105cych podstaw\u0119 bytu spo\u0142ecznego.<\/p>\n\n\n\n

Wielkim wychowawc\u0105 tych instynkt\u00f3w moralnych w ludach europejskich by\u0142 Ko\u015bci\u00f3\u0142 Rzymski, kszta\u0142tuj\u0105cy przez pokolenia dusz\u0119 dzisiejszego cz\u0142owieka: oderwanie tej duszy od gruntu, kt\u00f3ry on w niej po\u0142o\u017cy\u0142, czyni j\u0105 li\u015bciem, zerwanym z drzewa, oddaje j\u0105 na \u0142ask\u0119 przychodz\u0105cych to z tej, to z innej strony powiew\u00f3w, kt\u00f3re j\u0105 w ko\u0144cu wp\u0119dzaj\u0105 w jak\u0105\u015b ka\u0142u\u017c\u0119. Synowie spo\u0142ecze\u0144stw katolickich, oderwani przez wychowanie od katolickiego gruntu, to s\u0105 “les deracines”, skazani na uschni\u0119cie, a w ko\u0144cu ko\u0144c\u00f3w na zgnicie.<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

II. NARODY KATOLICKIE I PROTESTANCKIE<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Postaci\u0105 spo\u0142ecznego bytu, do kt\u00f3rej nas doprowadzi\u0142a ewolucja dziejowa w \u0142onie naszej cywilizacji, jest nar\u00f3d nowoczesny. Moralny zwi\u0105zek ludzi w narodzie jest dzi\u015b g\u0142\u00f3wn\u0105 pot\u0119g\u0105, tworz\u0105c\u0105 dzieje.<\/p>\n\n\n\n

Wiele m\u00f3wimy i piszemy o istocie narodu, o charakterze wi\u0119z\u00f3w duchowych, wi\u0105\u017c\u0105cych ludzi w jeden nar\u00f3d, nie zawsze atoli zdajemy sobie spraw\u0119 z tego, jak wielk\u0105 rol\u0119 religia i Ko\u015bci\u00f3\u0142 odegra\u0142y w wytworzeniu tych wi\u0119z\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

Bez tego, co zrobi\u0142 chrystianizm i Ko\u015bci\u00f3\u0142 Rzymski w dziejach, nie istnia\u0142yby narody dzisiejsze. Dzie\u0142em Ko\u015bcio\u0142a by\u0142o wychowanie indywidualnej duszy ludzkiej, maj\u0105cej oparcie moralne w swym w\u0142asnym sumieniu, a st\u0105d posiadaj\u0105cej poczucie obowi\u0105zku i odpowiedzialno\u015bci osobistej; on zwi\u0105za\u0142 r\u00f3\u017cne szczepy, z ich odr\u0119bnymi kultami szczepowymi, w jednej wielkiej religii; on u kolebki dzisiejszych narod\u00f3w europejskich, w pierwszej po\u0142owie \u015bredniowiecza, by\u0142 w ogromnej mierze organizatorem pa\u0144stwa, jego bowiem ludzie byli jedynymi o\u015bwieconymi lud\u017ami, bez kt\u00f3rych ani urz\u0105dzenie pa\u0144stwa, ani organizacja stosunk\u00f3w mi\u0119dzypa\u0144stwowych nie by\u0142a mo\u017cliwa; on wreszcie ni\u00f3s\u0142 ludom wielkie dziedzictwo Rzymu, jego cywilizacj\u0119, prawo rzymskie, kt\u00f3re sta\u0142o si\u0119 podstaw\u0105 bytu ca\u0142ego \u015bwiata zachodnio-europejskiego i na kt\u00f3rym wychowa\u0142y si\u0119 instynkty spo\u0142eczne, tworz\u0105ce dzisiejszy nar\u00f3d.<\/p>\n\n\n\n

Dla lepszego u\u015bwiadomienia sobie tej roli religii i Ko\u015bcio\u0142a wystarczy zastanowi\u0107 si\u0119 nad dziejami naszej w\u0142asnej ojczyzny.<\/p>\n\n\n\n

My, ludzie my\u015bl\u0105cy i czuj\u0105cy po polsku, przywi\u0105zani jeste\u015bmy do naszej przesz\u0142o\u015bci, usi\u0142ujemy j\u0105 pozna\u0107 i zrozumie\u0107, si\u0119gaj\u0105c jak najdalej w zamierzch\u0142e dzieje, w pocz\u0105tki, z kt\u00f3rych Polska wyros\u0142a. Min\u0119\u0142y ju\u017c bodaj czasy, kiedy inteligentny Polak przedstawia\u0142 sobie Polsk\u0119 przedchrze\u015bcija\u0144sk\u0105, jako sielank\u0119, a praojc\u00f3w naszych z owej epoki, jako posiadaj\u0105cych wszystkie nasze i wiele innych zalet, a pozbawionych wad naszych; kiedy wyobra\u017ca\u0142 ich sobie, jako \u0142agodny, w surowej moralno\u015bci \u017cyj\u0105cy lud rolniczy, nikomu nie czyni\u0105cy krzywdy i mi\u0142uj\u0105cy pok\u00f3j, dop\u00f3ki na widnokr\u0119gu nie zjawili si\u0119 zb\u00f3je niemieccy. Badania naukowe obali\u0142y t\u0119 legend\u0119 tak samo, jak nauka europejska obali\u0142a naiwne pogl\u0105dy filozof\u00f3w XVIII wieku, kt\u00f3rzy obdarzali cz\u0142owieka pierwotnego wszelkimi mo\u017cliwymi zaletami i twierdzili, \u017ce dopiero instytucje cywilizacyjne z\u0142ym go zrobi\u0142y; jak wreszcie pod wp\u0142ywem tych bada\u0144 dzi\u015b si\u0119 wali wytworzona w po\u0142owie zesz\u0142ego stulecia legenda, idealizuj\u0105ca pierwotnych Arj\u00f3w, czy, jak m\u00f3wi\u0105 uczeni niemieccy, Indo-german\u00f3w, kt\u00f3rych cnoty mia\u0142y sta\u0107 si\u0119 dziedzictwem wszystkich lud\u00f3w europejskich, a w szczeg\u00f3lno\u015bci Niemc\u00f3w, bo ci siebie uwa\u017cali za najczystszych ich potomk\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

Nasi praojcowie w czasach przedchrze\u015bcija\u0144skich nie czuli si\u0119 przede wszystkim jedn\u0105 spo\u0142eczno\u015bci\u0105, dzielili si\u0119 na szczepy, na rody, prowadz\u0105ce mi\u0119dzy sob\u0105 walki. Nie czuli si\u0119 ni\u0105 w\u0142a\u015bciwie jeszcze po wyga\u015bni\u0119ciu domu Piast\u00f3w. Nie posiadali oni w swoim ustroju duchowym wi\u0119kszo\u015bci tych pierwiastk\u00f3w, kt\u00f3re stanowi\u0105 dzisiejsz\u0105 warto\u015b\u0107 nasz\u0105, jako ludzi i jako narodu, i kt\u00f3re dzi\u015b nas wi\u0105\u017c\u0105 mocno w jeden nar\u00f3d. \u0141\u0105czy\u0142o ich w jedn\u0105 ca\u0142o\u015b\u0107 drog\u0105 przymusu pa\u0144stwo, o ile samo istnia\u0142o jako ca\u0142o\u015b\u0107; ale dopiero Ko\u015bci\u00f3\u0142, b\u0105d\u017a jako wsp\u00f3\u0142pracownik pa\u0144stwa, b\u0105d\u017a w walce z nim, urabia\u0142 wiekow\u0105 prac\u0105 dusz\u0119 jednostki, zbli\u017ca\u0142 j\u0105 ku dojrza\u0142o\u015bci, kszta\u0142ci\u0142 w niej sumienie, niszczy\u0142 pierwotne, utrudniaj\u0105ce byt spo\u0142eczny instynkty, naprawia\u0142 obyczaje, kt\u00f3re wcale nie by\u0142y tak wysokie, jak to sobie dawniej wyobra\u017cano, tworzy\u0142 siln\u0105 rodzin\u0119, bo w pierwotnym ustroju rodowym r\u00f3d by\u0142 silny, ale rodzina s\u0142aba. Panuj\u0105cy b\u0105d\u017a popierali go w tej pracy, b\u0105d\u017a przeszkadzali mu, to te\u017c tak\u0105 prac\u0119 m\u00f3g\u0142 wykona\u0107 tylko pot\u0119\u017cny Ko\u015bci\u00f3\u0142 powszechny, niezale\u017cny od w\u0142adzy pa\u0144stwowej i zdolny jej si\u0119 przeciwstawi\u0107.<\/p>\n\n\n\n

W okresie podzia\u0142\u00f3w, kt\u00f3ry zagra\u017ca\u0142 zniszczeniem ca\u0142ego dzie\u0142a pierwszych historycznych Piast\u00f3w, Ko\u015bci\u00f3\u0142 polski by\u0142 g\u0142\u00f3wn\u0105 si\u0142\u0105, d\u0105\u017c\u0105c\u0105 do zjednoczenia pa\u0144stwowego i przygotowuj\u0105c\u0105 dzie\u0142o Przemys\u0142awa, \u0141okietka i Kazimierza Wielkiego, dzie\u0142o, bez kt\u00f3rego nie staliby\u015bmy si\u0119 wielkim narodem.<\/p>\n\n\n\n

Zbyt powierzchownie traktujemy rol\u0119 Reformacji w Polsce. Dzi\u0119ki niej grozi\u0142o nam rozbicie religijne na liczne sekty, bo Reformacja doprowadza\u0142a do jedno\u015bci wyznaniowej tylko tam, gdzie by\u0142a silna w\u0142adza monarsza, organizuj\u0105ca ludno\u015b\u0107 w imi\u0119 zasady cuius regio, eius religio. U nas przy ustroju naszej Rzeczypospolitej by\u0142aby zapanowa\u0142a anarchia religijna, a z ni\u0105 rozbicie polityczne narodu. M\u00f3wi\u0105c nawiasem, przesadza si\u0119 i rol\u0119 Reformacji w dziele stworzenia pi\u015bmiennictwa narodowego: Dante i Petrarca nie potrzebowali bod\u017aca Reformacji do tego, \u017ceby pisa\u0107 w narodowym j\u0119zyku, i to w kraju, w kt\u00f3rym stanowisko \u0142aciny by\u0142o o wiele silniejsze, ni\u017c u nas; W\u0119gry za\u015b, gdzie Reformacja o wiele g\u0142\u0119biej ni\u017c u nas si\u0119gn\u0119\u0142a, najp\u00f3\u017aniej ze wszystkich narod\u00f3w dosz\u0142y do pisania po w\u0119giersku.<\/p>\n\n\n\n

Od rozbicia narodowego na skutek rozbicia religijnego ocali\u0142a nas reakcja katolicka, a przynale\u017cno\u015b\u0107 nasza do Ko\u015bcio\u0142a powszechnego, maj\u0105cego sw\u0105 w\u0142adz\u0119 poza granicami pa\u0144stwa, by\u0142a podstaw\u0105 naszej obrony w dobie porozbiorowej.<\/p>\n\n\n\n

Gdy zrobimy wysi\u0142ek my\u015bli, prowadz\u0105cy do g\u0142\u0119bszego poznania \u017ar\u00f3de\u0142, pochodzenia pierwiastk\u00f3w naszej duszy, kt\u00f3re czyni\u0105 nas lud\u017ami takimi, jakimi dzi\u015b jeste\u015bmy, i nowoczesnym narodem europejskim, to si\u0119 oka\u017ce, \u017ce tkwi\u0105 one zar\u00f3wno w naszym prastarym gruncie etnicznym i w istnieniu przez wieki pa\u0144stwa polskiego, jak w naszym od dziesi\u0119ciu wiek\u00f3w trwaj\u0105cym katolicyzmie.<\/p>\n\n\n\n

Katolicyzm nie jest dodatkiem do polsko\u015bci, zabarwieniem jej na pewien spos\u00f3b, ale tkwi w jej istocie, w znacznej mierze stanowi jej istot\u0119. Usi\u0142owanie oddzielenia u nas katolicyzmu od polsko\u015bci, oderwania narodu od religii i od Ko\u015bcio\u0142a, jest niszczeniem samej istoty narodu.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Najlepiej t\u0119 prawd\u0119 potwierdza dzisiejsza doba w \u017cyciu Europy \u2013 po\u0142o\u017cenie, w jakim si\u0119 dzi\u015b zaczynaj\u0105 znajdowa\u0107 narody protestanckie, i wp\u0142yw, jaki upadek religii wywiera na narody katolickie.<\/p>\n\n\n\n

Ko\u0144cz\u0105cy si\u0119 obecnie okres dziej\u00f3w jest, mi\u0119dzy innymi, okresem triumfu narod\u00f3w protestanckich. Od zniszczenia za Ludwika XV pot\u0119gi kolonialnej i morskiej Francji przez Angli\u0119 i od r\u00f3wnoczesnego wyst\u0105pienia w Europie pot\u0119gi militarnej Prus pod Fryderykiem Wielkim przewaga tych narod\u00f3w w \u015bwiecie naszej cywilizacji by\u0142a ju\u017c niejako zapewniona. Dosz\u0142y one do szczytu z chwil\u0105 zorganizowania si\u0119 \u015bwiatowego Imperium Brytyjskiego, zwyci\u0119stwa Prus nad Austri\u0105 i Francj\u0105 i zjednoczenia pod ich przewodnictwem Niemiec oraz wyro\u015bni\u0119cia Stan\u00f3w Zjednoczonych na olbrzymi\u0105 pot\u0119g\u0119 gospodarcz\u0105 i na pierwszorz\u0119dne mocarstwo.<\/p>\n\n\n\n

Nowoczesny kapitalizm w tych pa\u0144stwach znalaz\u0142 najsilniejszy wyraz, one wzi\u0119\u0142y g\u00f3r\u0119 w \u017cyciu gospodarczym \u015bwiata, one osi\u0105gn\u0119\u0142y najwi\u0119ksz\u0105 pot\u0119g\u0119 polityczn\u0105; jednocze\u015bnie kraje protestanckie, nie tylko wielkie, ale i mniejsze, wykaza\u0142y najbardziej sta\u0142\u0105 r\u00f3wnowag\u0119 w wewn\u0119trznym \u017cyciu politycznym, najlepsze funkcjonowanie urz\u0105dze\u0144 pa\u0144stwowych oraz zaj\u0119\u0142y pierwsze miejsce w \u015bwiecie pod wzgl\u0119dem o\u015bwiaty mas, dobrobytu ludno\u015bci, wreszcie kultury materialnej kraju.<\/p>\n\n\n\n

Ta wy\u017cszo\u015b\u0107 narod\u00f3w protestanckich nad katolickimi mia\u0142a liczne \u017ar\u00f3d\u0142a, nad kt\u00f3rymi niepodobna tu si\u0119 rozwodzi\u0107 szerzej. Mia\u0142a je w po\u0142o\u017ceniu geograficznym kraj\u00f3w i w ich zasobach przyrodzonych; w tym, \u017ce si\u0142\u0119 narod\u00f3w katolickich rozbija\u0142a wyst\u0119puj\u0105ca pod rozmaitymi postaciami walka masonerii przeciw Ko\u015bcio\u0142owi, walka, kt\u00f3rej nie by\u0142o w krajach protestanckich, gdzie masoneria dla wyzna\u0144 i sekt sta\u0142a si\u0119 rodzajem nadko\u015bcio\u0142a; w tym, \u017ce protestantyzm, b\u0119d\u0105cy etycznie nawr\u00f3ceniem w znacznej mierze od Ewangelii ku Staremu Testamentowi, by\u0142 religi\u0105 jakby stworzon\u0105 na okres rodz\u0105cego si\u0119 w dobie Reformacji nowoczesnego kapitalizmu europejskiego; wreszcie w tym, \u017ce wyzwolenie z pod w\u0142adzy duchownej Rzymu da\u0142o panuj\u0105cym i narodom pe\u0142n\u0105 swobod\u0119 dzia\u0142ania, rozp\u0119ta\u0142o do skrajno\u015bci ich egoizm dynastyczny i narodowy, pozwala\u0142o im na nie przebieranie w \u015brodkach walki. Zerwawszy z wytworzonym w Wiekach \u015arednich poj\u0119ciem rodziny narod\u00f3w chrze\u015bcija\u0144skich, protestanci stali si\u0119 podw\u00f3jnie niebezpiecznymi wsp\u00f3\u0142zawodnikami katolik\u00f3w, kt\u00f3rzy, co prawda, tak\u017ce poszli w tym wzgl\u0119dzie w \u015blad za nimi, ale kt\u00f3rych poj\u0119cia i instynkty, nawet gdy zrywali z religi\u0105, jak we Francji, pozostawa\u0142y urobionymi przez rzymski uniwersalizm.<\/p>\n\n\n\n

To powodzenie narod\u00f3w protestanckich, ta ich pot\u0119ga gospodarcza i polityczna, to ich bogactwo i kultura materialna, musia\u0142y pr\u0119dzej czy p\u00f3\u017aniej zaimponowa\u0107 ca\u0142emu \u015bwiatu. Z drugiej za\u015b strony, musia\u0142y one w\u015br\u00f3d narod\u00f3w katolickich zrodzi\u0107 obaw\u0119 o przysz\u0142o\u015b\u0107, potrzeb\u0119 szukania \u015brodk\u00f3w obrony w tej nier\u00f3wnej walce.<\/p>\n\n\n\n

Jak ju\u017c powiedzia\u0142em, tam gdzie kto\u015b imponuje innym, niezawodnym wynikiem jest na\u015bladownictwo. Jest to za\u015b niedostatecznie dotychczas stwierdzone prawo historyczne, \u017ce narody zawsze przejmuj\u0105 z pocz\u0105tku spos\u00f3b walczenia, a w nast\u0119pstwie do pewnego stopnia i spos\u00f3b \u017cycia od swych najniebezpieczniejszych wrog\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

Widzimy to najlepiej w naszych dziejach: gdy w Wiekach \u015arednich najwi\u0119cej zagra\u017cali nam Niemcy, przejmowali\u015bmy od Niemc\u00f3w; gdy p\u00f3\u017aniej musieli\u015bmy zwr\u00f3ci\u0107 swe si\u0142y przeciw Tatarom i Turkom, upodabniali\u015bmy si\u0119 do nich nawet w ubiorze i w goleniu g\u0142\u00f3w szlacheckich.<\/p>\n\n\n\n

Wp\u0142yw \u015bwiata protestanckiego na katolicki wyrazi\u0142 si\u0119 przede wszystkim w przejmowaniu protestanckiego stosunku do \u017cycia, w zmaterializowaniu cz\u0142owieka, w kulcie pieni\u0105dza tak rozro\u015bni\u0119tym, \u017ce w przera\u017caj\u0105cy spos\u00f3b zacz\u0105\u0142 g\u0142uszy\u0107 w duszach ludzkich wszelkie potrzeby wy\u017csze, moralne i umys\u0142owe, a przede wszystkim pierwiastki religijne. Najsilniej uleg\u0142 temu wp\u0142ywowi przoduj\u0105cy niedawno nar\u00f3d katolicki, Francja, gdzie katolicyzm ju\u017c dzi\u015b pozosta\u0142 religi\u0105 tylko mniejszo\u015bci narodu \u2013 co prawda, ta mniejszo\u015b\u0107 jest przewa\u017cnie tak wzorowo katolick\u0105, \u017ce mog\u0105 si\u0119 od niej uczy\u0107 katolicy innych kraj\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

Nawet cz\u0119\u015b\u0107 duchowie\u0144stwa katolickiego, mianowicie w pa\u0144stwach z wi\u0119kszo\u015bci\u0105 protestanck\u0105, zacz\u0119\u0142a upodabnia\u0107 si\u0119 do protestant\u00f3w w sposobie my\u015blenia i w pojmowaniu swych zada\u0144.<\/p>\n\n\n\n

W dzisiejszej dobie, jak ju\u017c to na pocz\u0105tku wspomnia\u0142em, wp\u0142yw spo\u0142ecze\u0144stw protestanckich, mianowicie anglo-saskich, doszed\u0142 do swego maximum, ale te\u017c dzi\u015b zaczyna si\u0119 reakcja przeciw niemu, i w spo\u0142ecze\u0144stwach katolickich wyst\u0119puj\u0105 objawy odrodzenia ducha katolickiego.<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

III. NACJONALIZM W KRAJACH KATOLICKICH<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Jedn\u0105 z najbardziej skomplikowanych i najbardziej interesuj\u0105cych reakcji na przewag\u0119 narod\u00f3w protestanckich w \u015bwiecie by\u0142o zjawienie si\u0119 pod koniec ubieg\u0142ego stulecia w krajach katolickich ruchu, zwanego nacjonalizmem.<\/p>\n\n\n\n

Jednocze\u015bnie wyst\u0119puje ten ruch w trzech krajach \u2013 we Francji, W\u0142oszech i Polsce. Niezmiernie wa\u017cnym faktem jest, \u017ce w ka\u017cdym z tych kraj\u00f3w ruch ten rodzi si\u0119 samoistnie, niezale\u017cnie od wp\u0142yw\u00f3w zewn\u0119trznych. Charles Maurras, g\u0142\u00f3wny tw\u00f3rca i wyraziciel ruchu francuskiego, kt\u00f3ry w nast\u0119pstwie zaj\u0105\u0142 tak wybitne stanowisko w dziejach my\u015bli francuskiej ostatniej doby, nie by\u0142 jeszcze znany ani we W\u0142oszech, ani w Polsce, w chwili, gdy tam analogiczny ruch si\u0119 rodzi\u0142, i nie mia\u0142 na jego powstanie \u017cadnego wp\u0142ywu, jak o s\u0142ynnym dzi\u015b pionierze nacjonalizmu w\u0142oskiego, Corradinim, nikt we Francji i w Polsce w dobie pocz\u0105tk\u00f3w tego ruchu nie wiedzia\u0142. Nie trzeba ju\u017c dodawa\u0107, \u017ce polscy tw\u00f3rcy nowego ruchu narodowego, z kt\u00f3rych pierwszym by\u0142 Jan Pop\u0142awski, starszy od Maurrasa i od Corradiniego i wcze\u015bniej od nich formu\u0142uj\u0105cy pierwsze zasady tego ruchu, nie mogli mie\u0107 \u017cadnego wp\u0142ywu na jego powstanie w dw\u00f3ch krajach zachodnich. Najlepiej to \u015bwiadczy, \u017ce wyr\u00f3s\u0142 ten ruch z warunk\u00f3w i potrzeb chwili, a nie z doktryny, \u017ce zrodzi\u0142o go \u017cycie, nie za\u015b oderwane sekciarstwo.<\/p>\n\n\n\n

Nie umia\u0142bym powiedzie\u0107, gdzie pierwej, we Francji, czy we W\u0142oszech, u\u017cyto wyrazu “nacjonalizm” dla okre\u015blenia nowego ruchu narodowego. By\u0142em zawsze zdania, \u017ce to termin nieszcz\u0119\u015bliwy, os\u0142abiaj\u0105cy warto\u015b\u0107 ruchu i my\u015bli, kt\u00f3r\u0105 ten ruch wyra\u017ca\u0142. Wszelki “izm” mie\u015bci w sobie poj\u0119cie doktryny, kierunku my\u015bli, obok kt\u00f3rego jest miejsce na inne, r\u00f3wnorz\u0119dne z nim kierunki. Nar\u00f3d jest jedyn\u0105 w \u015bwiecie naszej cywilizacji postaci\u0105 bytu spo\u0142ecznego, obowi\u0105zki wzgl\u0119dem narodu s\u0105 obowi\u0105zkami, z kt\u00f3rych nikomu z jego cz\u0142onk\u00f3w nie wolno si\u0119 wy\u0142amywa\u0107: wszyscy jego synowie winni dla niego pracowa\u0107 i o jego byt walczy\u0107, czyni\u0107 wysi\u0142ki, a\u017ceby podnie\u015b\u0107 jego warto\u015b\u0107 jak najwy\u017cej, wydoby\u0107 z niego jak najwi\u0119ksz\u0105 energi\u0119 w pracy tw\u00f3rczej i w obronie narodowego bytu. Wszelkie “izmy”, kt\u00f3re tych obowi\u0105zk\u00f3w nie uznaj\u0105, kt\u00f3re niszcz\u0105 ich poczucie w duszach ludzkich, s\u0105 nieprawowite.<\/p>\n\n\n\n

To te\u017c nowy ruch narodowy w Polsce, kt\u00f3ry si\u0119 organizowa\u0142 doko\u0142a Przegl\u0105du Wszechpolskiego \u2013 i dla tego zwany przez przeciwnik\u00f3w “wszechpolskim” \u2013 nacjonalizmem si\u0119 nie nazwa\u0142, chocia\u017c w swych zasadniczych poj\u0119ciach spotka\u0142 si\u0119 z ruchem francuskim i w\u0142oskim.<\/p>\n\n\n\n

Jakie\u017c to warunki i jakie potrzeby chwili wywo\u0142a\u0142y powstanie tego ruchu?… Lepiej na to pytanie odpowiemy i umo\u017cliwimy lepsze zrozumienie tej odpowiedzi, gdy zaczniemy od Polski.<\/p>\n\n\n\n

U nas g\u0142\u00f3wnym \u017ar\u00f3d\u0142em nowego ruchu by\u0142a potrzeba przystosowania si\u0119 do \u017cycia w Europie bismarkowskiej, w kt\u00f3rej brutalna si\u0142a zosta\u0142a uznana za ostatni\u0105 instancj\u0119, decyduj\u0105c\u0105 o losach narod\u00f3w, w kt\u00f3rej wrogowie, d\u0105\u017c\u0105cy do zniszczenia naszego bytu narodowego, nie uwa\u017cali ju\u017c nawet za potrzebne ucieka\u0107 si\u0119 do ob\u0142udy, ale bez ceremonii rzucali nam w twarz swoje “ausrotten!”. My\u015bl polska \u2013 nie m\u00f3wimy o wyt\u0119\u017conej walce obronnej w zaborze pruskim \u2013 odpowiada\u0142a na to biernym pot\u0119pieniem brutalnej przemocy, b\u0105d\u017a ze stanowiska chrze\u015bcija\u0144skiego, b\u0105d\u017a z liberalno-humanitarnego. Czynowi wroga, zagra\u017caj\u0105cego naszemu bytowi, przeciwstawiano moralizowanie.<\/p>\n\n\n\n

Pokolenie polskie, kt\u00f3re pami\u0119ta\u0142o rok 63, sk\u0142onne by\u0142o do rezygnacji i szuka\u0142o moralnego zadowolenia w przekonaniu, \u017ce je\u017celi Polska zginie, to b\u0119dzie szlachetn\u0105 ofiar\u0105 brutalnej przemocy. To, kt\u00f3re po nim przysz\u0142o, w wi\u0119kszo\u015bci swojej przejmowa\u0142o jego frazeologi\u0119, uwa\u017caj\u0105c j\u0105 za dogodn\u0105 do pokrycia odznaczaj\u0105cej jego wi\u0119kszo\u015b\u0107 tch\u00f3rzliwo\u015bci i materializmu, do umotywowania jego bierno\u015bci politycznej lub czynnego poddania si\u0119 wrogom. Pokolenie, kt\u00f3re wst\u0119powa\u0142o w \u017cycie pod koniec stulecia, w kt\u00f3rym ju\u017c istnia\u0142y zadatki \u015bwie\u017cej energii narodowej, nie dopuszcza\u0142o my\u015bli, \u017ceby Polska mog\u0142a zgin\u0105\u0107, rezygnacj\u0119 uwa\u017ca\u0142o za przest\u0119pstwo. Walczy\u0142o ono z ideologi\u0105 rezygnacji i w tej walce usi\u0142owa\u0142o odebra\u0107 jej g\u0142osicielom moralne zadowolenie, wyp\u0142ywaj\u0105ce z uwa\u017cania si\u0119 za szlachetne ofiary krzywdy, dowodz\u0105c, \u017ce cofanie si\u0119 przed walk\u0105 z przemoc\u0105 nie jest wyp\u0142ywem szlachetno\u015bci, jeno braku poczucia obowi\u0105zku narodowego, tch\u00f3rzostwa i niedo\u0142\u0119stwa. Sile wrog\u00f3w trzeba przeciwstawi\u0107 w\u0142asn\u0105 si\u0142\u0119, trzeba j\u0105 wydobywa\u0107 z narodu i organizowa\u0107; na ich bezwzgl\u0119dno\u015b\u0107 w walce odpowiedzi\u0105 musi by\u0107 nasza bezwzgl\u0119dno\u015b\u0107; ich egoizm narodowy musi si\u0119 spotka\u0107 z naszym narodowym egoizmem.<\/p>\n\n\n\n

Gdy si\u0119 przyjrzymy bli\u017cej ruchowi francuskiemu i w\u0142oskiemu, kt\u00f3ry przybra\u0142 nazw\u0119 nacjonalizmu, zobaczymy, \u017ce powsta\u0142 on z tego samego \u017ar\u00f3d\u0142a, \u017ce wnioski swoje wyci\u0105ga\u0142 z takich samych przes\u0142anek. I tak samo postawi\u0142 on sobie za cel wydobycie jak najwi\u0119kszej energii z narodu i zorganizowanie jej do walki o jego byt i pot\u0119g\u0119. Ma\u0142o si\u0119 dotychczas zastanawiano nad tym, dlaczego ten ruch powsta\u0142 tylko w krajach katolickich, dlaczego tak wiele pracy wykona\u0142 w zakresie pog\u0142\u0119bienia my\u015bli narodowej i rozwini\u0119cia swej ideologii, dlaczego tyle wysi\u0142ku u\u017cy\u0142 dla uzasadnienia swoich d\u0105\u017ce\u0144.<\/p>\n\n\n\n

Rzecz si\u0119 przedstawia bardzo prosto: kraje protestanckie takiego ruchu nie potrzebowa\u0142y. Reformacja w swej istocie by\u0142a rozp\u0119taniem egoizmu panuj\u0105cych i narod\u00f3w, kt\u00f3re zerwa\u0142y z Rzymem, zorganizowaniem si\u0119 ich energii do bezwzgl\u0119dnej, nie przebieraj\u0105cej w \u015brodkach walki z innymi narodami. Najlepsz\u0105 ilustracj\u0105 tej prawdy by\u0142a walka Anglii, d\u0105\u017c\u0105ca do zniszczenia pot\u0119gi katolickiej Hiszpanii, prowadzona drog\u0105 popierania przez El\u017cbiet\u0119 najordynarniejszego korsarstwa w latach, kiedy mi\u0119dzy obu pa\u0144stwami formalnie panowa\u0142 pok\u00f3j; tak\u0105 sam\u0105, bli\u017csz\u0105 nam jej ilustracj\u0105 by\u0142a polityka elektor\u00f3w brandenburskich i kr\u00f3l\u00f3w pruskich wobec Polski. To, jak powiedzieli\u015bmy, by\u0142o jedn\u0105 z przyczyn przewagi politycznej narod\u00f3w protestanckich nad katolickimi. Dopiero, gdy ta przewaga sta\u0142a si\u0119 oczywist\u0105, dla nikogo nie ulegaj\u0105c\u0105 w\u0105tpliwo\u015bci, dopiero w ko\u0144cu XIX stulecia zjawia si\u0119 w\u015br\u00f3d narod\u00f3w katolickich ruch, d\u0105\u017c\u0105cy do sprostania protestantom w walce. Dlatego w\u0142a\u015bnie widzimy ten ruch tylko w krajach katolickich i dlatego tyle energii wk\u0142ada on w uzasadnienie swoich d\u0105\u017ce\u0144, w stworzenie teorii narodowej polityki, \u017ce duch spo\u0142ecze\u0144stw katolickich nie by\u0142 przygotowany do przyj\u0119cia zasady egoizmu narodowego, \u017ce by\u0142 tej zasadzie przeciwny. Zasada egoizmu narodowego natrafia\u0142a w cz\u0119\u015bci na op\u00f3r \u017cywio\u0142\u00f3w, uwa\u017caj\u0105cych j\u0105 szczerze za przeciwn\u0105 zasadom chrze\u015bcija\u0144skim; g\u0142\u00f3wnie atoli przeciwstawi\u0142y si\u0119 jej \u017cywio\u0142y oboj\u0119tne religijnie i wrogie religii, prowadzone przez wolnomularstwo, co niekt\u00f3rym z nich nie przeszkadza\u0142o powo\u0142ywa\u0107 si\u0119 na zasady chrze\u015bcija\u0144skie, gdy wi\u0119kszo\u015b\u0107 ich przemawia\u0142a w imi\u0119 humanitaryzmu, ludzko\u015bci (przez du\u017ce L), d\u0105\u017cenia do braterstwa i pokoju powszechnego.<\/p>\n\n\n\n

Niew\u0105tpliwie g\u0142\u0119bokie poj\u0119cie i szczere wyznawanie zasad chrze\u015bcija\u0144skich, zasad Ewangelii, kt\u00f3re istnieje w katolicyzmie \u2013 bo protestantyzm nawr\u00f3ci\u0142 od Ewangelii ku Staremu Testamentowi \u2013 nie godzi si\u0119 z bezwzgl\u0119dnym egoizmem narodowym, ka\u017ce rozr\u00f3\u017cnia\u0107 w walce mi\u0119dzy narodami wojn\u0119 sprawiedliw\u0105 od niesprawiedliwej, pot\u0119pia brak skrupu\u0142\u00f3w w wybieraniu \u015brodk\u00f3w walki. Zasada te\u017c egoizmu narodowego, najbezwzgl\u0119dniej stawiana i najg\u0142o\u015bniej wyznawana w spo\u0142ecze\u0144stwach katolickich, nie by\u0142aby zdolna doprowadzi\u0107 ich do tego, \u017ceby w bezwzgl\u0119dno\u015bci walki, w konsekwentnym egoizmie swej polityki dor\u00f3wna\u0142y Niemcom lub Anglikom. Sprawia to urobiony w ci\u0105gu stuleci przez katolicyzm duch tych spo\u0142ecze\u0144stw. Wystawienie tej zasady by\u0142o raczej \u015brodkiem do obudzenia energii narodowej tych spo\u0142ecze\u0144stw w dobie, w kt\u00f3rej rola dziejowa jednych i sam byt innych zosta\u0142 zagro\u017cony.<\/p>\n\n\n\n

Nie trzeba dowodzi\u0107, \u017ce upadek narod\u00f3w katolickich poci\u0105gn\u0105\u0142by za sob\u0105 upadek roli i wp\u0142ywu Ko\u015bcio\u0142a katolickiego. To te\u017c w sferach ko\u015bcielnych z surow\u0105 krytyk\u0105 wyst\u0119powano wobec pewnych skrajno\u015bci nacjonalizmu, ale na og\u00f3\u0142 uwa\u017cano za bardzo pomy\u015blny objaw budzenie si\u0119 energii narodowej w spo\u0142ecze\u0144stwach katolickich. Tym bardziej, \u017ce razem z odrodzeniem my\u015bli narodowej szed\u0142 zwrot ku katolicyzmowi, ogarniaj\u0105cy znaczn\u0105 liczb\u0119 ludzi, kt\u00f3rzy pod wp\u0142ywami pr\u0105d\u00f3w XIX wieku od niego si\u0119 byli oddalili.<\/p>\n\n\n\n

Wkr\u00f3tce wszak\u017ce po narodzeniu si\u0119 w krajach katolickich ruchu, zwanego nacjonalizmem, w \u017cyciu narod\u00f3w naszej cywilizacji zacz\u0119\u0142y wyst\u0119powa\u0107 objawy, zapowiadaj\u0105ce wielkie przemiany w \u015bwiecie. Z pocz\u0105tku ma\u0142o dostrzegane i ma\u0142o notowane, zacz\u0119\u0142y one w ostatnich latach, w latach, kt\u00f3re nast\u0105pi\u0142y po wielkiej katastrofie wojny \u015bwiatowej, przybiera\u0107 tak wyra\u017an\u0105, tak wypuk\u0142\u0105 posta\u0107, \u017ce zmusi\u0142y liczny szereg my\u015bl\u0105cych ludzi do refleksji. Zacz\u0119to m\u00f3wi\u0107 i pisa\u0107 o bankructwie Europy, o upadku naszej cywilizacji, o zmierzchu roli bia\u0142ej rasy…<\/p>\n\n\n\n

W spo\u0142ecze\u0144stwach, przoduj\u0105cych dzi\u015b w \u015bwiecie naszej cywilizacji, w ko\u0142ach, w kt\u00f3rych nie panuje bezmy\u015blno\u015b\u0107, panuje bezradny pesymizm. Ten pesymizm, znamionuj\u0105cy dzi\u015b g\u0142\u00f3wnie my\u015bl narod\u00f3w protestanckich, jest niezawodnie z ich stanowiska wcale uzasadniony.<\/p>\n\n\n\n

Narody protestanckie dosi\u0119gn\u0119\u0142y ju\u017c apogeum swej wielkiej kariery dziejowej. Po wojnie \u015bwiatowej widzimy ju\u017c wyra\u017anie pierwsze oznaki ich zmierzchu. Dla europejskich \u017ar\u00f3d\u0142a jego tkwi\u0105 w przeobra\u017caniu si\u0119 gospodarczym \u015bwiata, prowadz\u0105cym industrializm europejski do upadku; dla wszystkich, co wa\u017cniejsza, w ich stanie wewn\u0119trznym, w os\u0142abieniu ich \u017cycia duchowego, rozk\u0142adanego przez wybuja\u0142y materializm, w postawieniu d\u0105\u017cenia do wygodnego \u017cycia i jego uciech ponad wszystkie aspiracje ludzkie, w uwi\u0105dzie protestantyzmu, trac\u0105cego resztki religijnego ducha, wreszcie w doj\u015bciu masonerii z jej d\u0105\u017ceniami do impasu, co musi oznacza\u0107 pocz\u0105tek jej upadku. To, co w ubiegaj\u0105cym okresie dawa\u0142o im przewag\u0119 nad narodami katolickimi i by\u0142o uwa\u017cane za niew\u0105tpliw\u0105 ich wy\u017cszo\u015b\u0107, dzi\u015b okazuje si\u0119 \u017ar\u00f3d\u0142em ich nieuleczalnych niedomaga\u0144.<\/p>\n\n\n\n

Wiek XIX by\u0142 wiekiem wielkiego ich triumfu: bankructwo tego wieku, z jego ideami przewodnimi, z jego naczelnymi d\u0105\u017ceniami zapowiada si\u0119 jako ich bankructwo. Natomiast w narodach katolickich zaczyna si\u0119 zjawia\u0107 nowa wiara w siebie, w swe si\u0142y, w sw\u0105 rol\u0119 dziejow\u0105, w swe pos\u0142annictwo. Najsilniejszy wyraz tej przemiany daj\u0105 w obecnej chwili W\u0142ochy.<\/p>\n\n\n\n

Razem z tym rozwija si\u0119 \u015bwiadomo\u015b\u0107, \u017ce t\u0119 si\u0142\u0119 moraln\u0105, kt\u00f3r\u0105 narody katolickie czuj\u0105 w sobie dzi\u015b, w tej ci\u0119\u017ckiej dla Europy dobie, zawdzi\u0119czaj\u0105 one w\u0142a\u015bnie swemu katolicyzmowi, temu, \u017ce maj\u0105 religi\u0119, kt\u00f3ra nie uleg\u0142a rozk\u0142adowi wewn\u0119trznemu w ci\u0105gu ubiegaj\u0105cego okresu, i temu, \u017ce nie oddali\u0142y si\u0119 od podstaw rzymskich, na kt\u00f3rych nasza cywilizacja jest zbudowana.<\/p>\n\n\n\n

Tym si\u0119 w cz\u0119\u015bci t\u0142umaczy zwrot ku religii w ostatnich czasach, zwrot, kt\u00f3ry widzimy w\u015br\u00f3d spo\u0142ecze\u0144stw katolickich, bo w protestanckich, wobec rozk\u0142adu samej religii na wewn\u0105trz, niema ju\u017c do czego wraca\u0107, o ile, ma si\u0119 rozumie\u0107, ludzie nie chc\u0105 powr\u00f3ci\u0107 do tego, od czego ich ojcowie oderwali si\u0119 przed czterystu laty, do Ko\u015bcio\u0142a Rzymskiego \u2013 co zreszt\u0105 niekt\u00f3rzy ludzie w tych spo\u0142ecze\u0144stwach ju\u017c rozumiej\u0105. W miar\u0119 jak zmierzch \u015bwiata protestanckiego b\u0119dzie post\u0119powa\u0142, narody katolickie b\u0119d\u0105 coraz lepiej zdawa\u0142y sobie spraw\u0119 z tego, \u017ce w upodabnianiu si\u0119 protestantom, w przejmowaniu ich stosunku do \u017cycia tkwi wielkie niebezpiecze\u0144stwo. I wtedy szybko p\u00f3jdzie odrodzenie ducha katolickiego.<\/p>\n\n\n\n

Odbi\u0107 si\u0119 to musi i na duchu politycznym tych narod\u00f3w, kt\u00f3re miast szuka\u0107 sposob\u00f3w obrony przed przewag\u0105 narod\u00f3w protestanckich, d\u0105\u017cy\u0107 b\u0119d\u0105 do odzyskania przodownictwa w naszej cywilizacji dla ocalenia jej od upadku. Ju\u017c pewne skrajno\u015bci, nie bardzo zgodne z duchem katolickim, kt\u00f3re znalaz\u0142y sw\u00f3j wyraz w ideologii nacjonalistycznej ostatnich trzech dziesi\u0119cioleci, a kt\u00f3re wynika\u0142y z obronnego charakteru tego ruchu, zaczynaj\u0105 ust\u0119powa\u0107 miejsca d\u0105\u017ceniom szerszym, zgodnym z dalej id\u0105cymi dzi\u015b aspiracjami narod\u00f3w katolickich. W miar\u0119 rozwoju tych aspiracji przede wszystkim rozwinie si\u0119 i pog\u0142\u0119bi zrozumienie potrzeby szczerego i uczciwego wsp\u00f3\u0142dzia\u0142ania narod\u00f3w, zw\u0142aszcza narod\u00f3w, zwi\u0105zanych wsp\u00f3ln\u0105 wiar\u0105 i wsp\u00f3ln\u0105 cywilizacj\u0105, zrozumienie obowi\u0105zk\u00f3w, wyp\u0142ywaj\u0105cych z nale\u017cenia szeregu narod\u00f3w do wsp\u00f3lnego Ko\u015bcio\u0142a.<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

IV. RELIGIA W \u017bYCIU NAROD\u00d3W<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Uwolnienie si\u0119 od poj\u0119\u0107, jakie naszym pokoleniom okres walki z religi\u0105 narzuci\u0142, zrozumienie nale\u017cyte roli religii w \u017cyciu jednostki, rodziny i narodu, prowadzi prost\u0105 drog\u0105 do zrozumienia roli Ko\u015bcio\u0142a w narodzie i w pa\u0144stwie.<\/p>\n\n\n\n

Zgodnie z Nauk\u0105 Chrystusow\u0105 \u017cycie cz\u0142owieka na ziemi winno by\u0107 drog\u0105 do osi\u0105gni\u0119cia \u017cywota wiecznego. Zadaniem Ko\u015bcio\u0142a jest cz\u0142owieka przez wiar\u0119 i przez post\u0119powanie zgodne z Przykazaniami Bo\u017cymi do \u017cywota wiecznego doprowadzi\u0107. Nie wynika z tego wcale, \u017ceby Ko\u015bci\u00f3\u0142 mia\u0142 sta\u0107 poza sprawami doczesnymi, \u015bwieckimi, ograniczaj\u0105c si\u0119 jedynie do nauki wiary.<\/p>\n\n\n\n

Jak ju\u017c zauwa\u017cono na pocz\u0105tku, tylko wyj\u0105tkowe charaktery umiej\u0105 ca\u0142e swoje post\u0119powanie regulowa\u0107 wed\u0142ug wyznawanych osobi\u015bcie zasad: tylko ludzie \u015bwi\u0119ci na ka\u017cdy krok sw\u00f3j umiej\u0105 zwa\u017ca\u0107, czy jest on zgodny z Przykazaniami Bo\u017cymi. Post\u0119powanie zwyk\u0142ego cz\u0142owieka zale\u017cy od wychowania dziejowego przez pokolenia \u2013 w obyczajach i instytucjach, w kt\u00f3rych te pokolenia \u017cy\u0142y, pod kt\u00f3rych wp\u0142ywem wytwarza\u0142y si\u0119 ich instynkty spo\u0142eczne, oraz od jego osobistego wychowania w rodzinie i w szkole. To te\u017c ze stanowiska Ko\u015bcio\u0142a pierwszorz\u0119dne ma znaczenie to, jakie s\u0105 obyczaje spo\u0142ecze\u0144stwa, jakie instytucje pa\u0144stwowe i inne, jaki ich wp\u0142yw moralny na ludno\u015b\u0107, jakie jest wreszcie wychowanie w rodzinie i jakie w szkole.<\/p>\n\n\n\n

Z drugiej strony, nar\u00f3d szczerze, istotnie katolicki musi dba\u0107 o to, a\u017ceby prawa i urz\u0105dzenia pa\u0144stwowe, w kt\u00f3rych \u017cyje, by\u0142y zgodne z zasadami katolickimi i a\u017ceby w duchu katolickim by\u0142y wychowywane jego m\u0142ode pokolenia.<\/p>\n\n\n\n

St\u0105d wynika potrzeba \u015bcis\u0142ej wsp\u00f3\u0142pracy pa\u0144stwa i Ko\u015bcio\u0142a.<\/p>\n\n\n\n

D\u0105\u017cenia polityczne ubiegaj\u0105cego okresu postawi\u0142y sobie za cel ca\u0142kowite zniesienie tej wsp\u00f3\u0142pracy przez oddzielenie Ko\u015bcio\u0142a od pa\u0144stwa. Cel ten tylko w niekt\u00f3rych krajach zosta\u0142 osi\u0105gni\u0119ty, ale na og\u00f3\u0142 w dzisiejszej dobie stosunek Ko\u015bcio\u0142a i pa\u0144stwa oparty zosta\u0142 na wzajemnej nieufno\u015bci: mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce tre\u015bci\u0105 tego stosunku jest g\u0142ucha walka z bardzo smutnymi i niebezpiecznymi dla przysz\u0142o\u015bci narod\u00f3w wynikami.<\/p>\n\n\n\n

Zadaniem okresu, w kt\u00f3ry wst\u0119pujemy, musi by\u0107 g\u0142\u0119boka, zasadnicza zmiana tego stosunku, doprowadzenie do szczerej, przez obie strony nale\u017cycie rozumianej i cenionej wsp\u00f3\u0142pracy, koniecznej zar\u00f3wno dla odrodzenia \u017cycia religijnego, jak dla zdrowego rozwoju narodu oraz trwa\u0142o\u015bci i pot\u0119gi pa\u0144stwa.<\/p>\n\n\n\n

Posta\u0107, w jakiej to nast\u0105pi, zale\u017ce\u0107 b\u0119dzie od dalszej ewolucji narod\u00f3w i pa\u0144stw katolickich i od stanowiska, jakie Ko\u015bci\u00f3\u0142 wzgl\u0119dem niej zajmie.<\/p>\n\n\n\n

Pa\u0144stwo dzisiejsze, jego ustr\u00f3j prawnopolityczny, jego instytucje s\u0105 wytworem XIX wieku i opieraj\u0105 si\u0119 na zasadach, kt\u00f3re ten wiek wprowadzi\u0142 w \u017cycie. O charakterze jego rz\u0105du i o jego polityce formalnie decyduje ca\u0142a ludno\u015b\u0107 pa\u0144stwa, cz\u0119sto bardzo r\u00f3\u017cnorodna pod wzgl\u0119dem wyznaniowym, faktycznie za\u015b istniej\u0105ce w tym pa\u0144stwie, a nawet i poza jego granicami organizacje polityczne, b\u0105d\u017a jawne, maj\u0105ce wyra\u017ane cele i d\u0105\u017cenia, b\u0105d\u017a tajne i w wi\u0119kszej lub mniejszej mierze co do swych cel\u00f3w nieuchwytne. Sk\u0142ad rz\u0105du i polityka pa\u0144stwa jest wypadkow\u0105 zmagania si\u0119 tych si\u0142 zorganizowanych. Skutkiem tego rz\u0105d dzisiejszego pa\u0144stwa nie jest czynnikiem sta\u0142ym, dzia\u0142aj\u0105cym przez d\u0142u\u017cszy czas w jednym kierunku.<\/p>\n\n\n\n

Stosunek tedy wzajemny Ko\u015bcio\u0142a i pa\u0144stwa nie mo\u017ce si\u0119 dzi\u015b oprze\u0107 na tak trwa\u0142ych podstawach, jak dawniej. Ko\u015bci\u00f3\u0142 w tym samym pa\u0144stwie i w ci\u0105gu kr\u00f3tkiego okresu lat miewa do czynienia z rz\u0105dami, bardzo rozmaicie zachowuj\u0105cymi si\u0119 w sprawach religii i sprawach z religi\u0105 \u015bci\u015ble zwi\u0105zanych: czasem nawet stosunek si\u0119 zrywa, by si\u0119 wkr\u00f3tce na nowo nawi\u0105za\u0107.<\/p>\n\n\n\n

Ten brak sta\u0142o\u015bci we wzajemnym stosunku Ko\u015bcio\u0142a i pa\u0144stwa utrudnia niezmiernie prac\u0119 Ko\u015bcio\u0142owi i poci\u0105ga za sob\u0105 bardzo zgubne skutki dla spo\u0142ecze\u0144stw katolickich.<\/p>\n\n\n\n

W pa\u0144stwie wszak\u017ce dzisiejszym, w pa\u0144stwie narodowym, istnieje czynnik trwa\u0142y, ma\u0142o w swym charakterze zmienny, mianowicie \u2013 nar\u00f3d w \u015bci\u015blejszym tego s\u0142owa znaczeniu, obejmuj\u0105cym \u017cywio\u0142y posiadaj\u0105ce g\u0142\u0119bsz\u0105 \u015bwiadomo\u015b\u0107 swych obowi\u0105zk\u00f3w i zada\u0144 narodowych. Nar\u00f3d nowoczesny uwa\u017ca pa\u0144stwo za swoje, siebie za odpowiedzialnego w nim gospodarza i wykazuje coraz silniejsz\u0105 d\u0105\u017cno\u015b\u0107 do kierowania pa\u0144stwem tak, a\u017ceby ono jego celom s\u0142u\u017cy\u0142o.<\/p>\n\n\n\n

Pa\u0144stwami katolickimi s\u0105 te, w kt\u00f3rych nar\u00f3d jest katolicki, jakkolwiek mniejsza lub wi\u0119ksza cz\u0119\u015b\u0107 ich ludno\u015bci mo\u017ce nale\u017ce\u0107 do innych wyzna\u0144.<\/p>\n\n\n\n

Zadaniem narodu katolickiego jest dzi\u015b nada\u0107 charakter sta\u0142y stosunkowi swego pa\u0144stwa do Ko\u015bcio\u0142a; w zakresie za\u015b spraw religijnych i zwi\u0105zanych z religi\u0105, le\u017c\u0105cych poza sfer\u0105 dzia\u0142ania pa\u0144stwa, rozwin\u0105\u0107 prac\u0119 prowadz\u0105c\u0105 do nale\u017cytego post\u0119pu \u017cycia religijnego w kraju.<\/p>\n\n\n\n

Wiek XIX og\u0142osi\u0142 zasad\u0119, \u017ce religia jest prywatn\u0105 spraw\u0105 jednostki.<\/p>\n\n\n\n

Niezawodnie, religia ze stanowiska chrze\u015bcija\u0144skiego jest przede wszystkim spraw\u0105 jednostki. Ze wzgl\u0119d\u00f3w wszak\u017ce, kt\u00f3re\u015bmy wyja\u015bnili wy\u017cej, religia jest tak\u017ce spraw\u0105 rodziny i spraw\u0105 narodu. Nie jest zatem wy\u0142\u0105cznie spraw\u0105 jednostki.<\/p>\n\n\n\n

Wspomniana zasada znalaz\u0142a wyraz prawny w zapewnieniu wszystkim mieszka\u0144com pa\u0144stwa wolno\u015bci sumienia, bezwzgl\u0119dnej tolerancji religijnej. Jest to nie tylko prawo pisane: wesz\u0142o ono w poczucie prawne spo\u0142ecze\u0144stwa. Dzi\u015b wszyscy uznaj\u0105, \u017ce jednostce i jej sumieniu trzeba pozostawi\u0107, w co ma ona wierzy\u0107 i co praktykowa\u0107.<\/p>\n\n\n\n

W poczuciu spo\u0142ecze\u0144stwa jest to prawo jasne, nie daj\u0105ce si\u0119 kwestionowa\u0107, ale ca\u0142kiem jasne tylko wtedy, gdy mowa o poszczeg\u00f3lnie branym obywatelu, o dojrza\u0142ej jednostce ludzkiej, i wy\u0142\u0105cznie o jej osobistym stosunku do religii. Traci ono swoj\u0105 jasno\u015b\u0107 z chwil\u0105, kiedy si\u0119 wykracza poza wewn\u0119trzne \u017cycie jednostki, gdy staje sprawa wychowania dzieci, a tym bardziej, gdy chodzi o \u017cycie publiczne, o propagand\u0119 s\u0142owem i czynem. Jest ca\u0142y szereg czyn\u00f3w w tym zakresie, kt\u00f3re opinia spo\u0142ecze\u0144stwa katolickiego pot\u0119pia, z kt\u00f3rymi si\u0119 nie godzi, co do kt\u00f3rych swobod\u0119 jednostki chcia\u0142aby skr\u0119powa\u0107, z punktu widzenia, mianowicie, \u017ce religia nie jest tylko spraw\u0105 jednostki, ale tak\u017ce rodziny i narodu.<\/p>\n\n\n\n

Ta sama wszak\u017ce opinia nie zgodzi\u0142aby si\u0119, a\u017ceby pa\u0144stwo zbyt daleko sw\u00f3j przymus w tym wzgl\u0119dzie rozci\u0105ga\u0142o. \u017b\u0105da ona od pa\u0144stwa, \u017ceby dawa\u0142o dzieciom w szkole wychowanie prawdziwie religijne, \u017ceby nie pozwala\u0142o nikomu religii, ani Ko\u015bcio\u0142a publicznie obra\u017ca\u0107, \u017ceby prawa jego by\u0142y zgodne z zasadami katolickimi (jak np. prawo ma\u0142\u017ce\u0144skie) itd. Ale nie zgodzi\u0142aby si\u0119, \u017ceby np. pa\u0144stwo odbiera\u0142o dzieci rodzinom, kt\u00f3re nie wychowuj\u0105 ich religijnie, \u017ceby obywatelowi nie by\u0142o wolno wypowiada\u0107 w kulturalnej formie swych przekona\u0144, zmienia\u0107 wyznania.<\/p>\n\n\n\n

Poczucie religijne i moralne nakazuje wiele rzeczy uwa\u017ca\u0107 za z\u0142e i pragnie je usun\u0105\u0107, ale poczucie prawne nie pozwala w ka\u017cdym wypadku do usuni\u0119cia z\u0142a u\u017cywa\u0107 przymusu pa\u0144stwowego. Przymus pa\u0144stwowy, zbyt szeroko stosowany, mo\u017ce poci\u0105gn\u0105\u0107 za sob\u0105 o wiele wi\u0119ksze z\u0142o od tego, kt\u00f3re si\u0119 chce usun\u0105\u0107.<\/p>\n\n\n\n

W zakresie obrony podstaw \u017cycia religijnego, jedne rzeczy mo\u017ce i musi robi\u0107 pa\u0144stwo; te za\u015b, kt\u00f3rych pa\u0144stwo robi\u0107 nie mo\u017ce i w kt\u00f3rych ingerencja pa\u0144stwa jest niepo\u017c\u0105dana, musi robi\u0107 spo\u0142ecze\u0144stwo. Tym za\u015b wi\u0119kszy obowi\u0105zek ci\u0105\u017cy na spo\u0142ecze\u0144stwie, im pa\u0144stwo w danym zakresie gorzej spe\u0142nia swe zadania.<\/p>\n\n\n\n

Wyrazu “spo\u0142ecze\u0144stwo” cz\u0119sto si\u0119 nadu\u017cywa: jako podmiot dzia\u0142aj\u0105cy, jest to pusty wyraz, o ile si\u0119 go bli\u017cej nie okre\u015bli. Rozumiem tu przez spo\u0142ecze\u0144stwo zorganizowany nar\u00f3d \u2013 zorganizowany moralnie w siln\u0105 opini\u0119 publiczn\u0105, i fizycznie, bo bez tego nawet nadanie opinii publicznej w\u0142a\u015bciwego kierunku i zapewnienie pos\u0142uchu dla niej w dzisiejszych warunkach jest niemo\u017cliwe.<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

V. POLITYKA PA\u0143STWA JAKO KRAJU KATOLICKIEGO<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Pa\u0144stwo polskie jest pa\u0144stwem katolickim. Nie jest nim tylko dlatego, \u017ce ogromna wi\u0119kszo\u015b\u0107 jego ludno\u015bci jest katolick\u0105, i nie jest katolickim w takim czy innym procencie. Z naszego stanowiska jest ono katolickim w pe\u0142ni znaczenia tego wyrazu, bo pa\u0144stwo nasze jest pa\u0144stwem narodowym, a nar\u00f3d nasz jest narodem katolickim.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

To stanowisko poci\u0105ga za sob\u0105 powa\u017cne konsekwencje. Wynika z niego, \u017ce prawa pa\u0144stwowe gwarantuj\u0105 wszystkim wyznaniom swobod\u0119, ale religi\u0105 panuj\u0105c\u0105, kt\u00f3rej zasadami kieruje si\u0119 ustawodawstwo pa\u0144stwa, jest religia katolicka, i Ko\u015bci\u00f3\u0142 katolicki jest wyrazicielem strony religijnej w funkcjach pa\u0144stwowych.<\/p>\n\n\n\n

Mamy w \u0142onie naszego narodu niekatolik\u00f3w, mamy ich w\u015br\u00f3d najbardziej \u015bwiadomych i najlepiej spe\u0142niaj\u0105cych obowi\u0105zki polskie cz\u0142onk\u00f3w narodu. Ci wszak\u017ce rozumiej\u0105, \u017ce Polska jest krajem katolickim i post\u0119powanie swoje do tego stosuj\u0105. Nar\u00f3d polski w znaczeniu \u015bci\u015blejszym, obejmuj\u0105cym \u015bwiadome swych obowi\u0105zk\u00f3w i swej odpowiedzialno\u015bci \u017cywio\u0142y, nie odmawia swoim cz\u0142onkom prawa do wierzenia w co innego, ni\u017c wierz\u0105 katolicy, do praktykowania innej religii, ale nie przyznaje im prawa do prowadzenia polityki, niezgodnej z charakterem i potrzebami katolickimi narodu, lub przeciw katolickiej.<\/p>\n\n\n\n

Wielki nar\u00f3d, jak ju\u017c by\u0142o gdzie indziej powiedziane, musi nosi\u0107 wysoko sztandar swej wiary. Musi go nosi\u0107 tym wy\u017cej w chwilach, w kt\u00f3rych w\u0142adze jego pa\u0144stwa nie nosz\u0105 go do\u015b\u0107 wysoko, i musi go dzier\u017cy\u0107 tym mocniej, im wyra\u017aniejsze s\u0105 d\u0105\u017cno\u015bci do wytr\u0105cenia mu go z r\u0119ki.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\u017byjemy w dobie bankructwa wielu podstaw, na kt\u00f3rych opiera\u0142o si\u0119 \u017cycie \u015bwiata naszej cywilizacji w ostatnim okresie dziej\u00f3w. W krajach przoduj\u0105cych cywilizacyjnie dotychczasowe podstawy wal\u0105 si\u0119 szybko, a niewiele wida\u0107 tw\u00f3rczo\u015bci w kierunku budowania nowych. Raczej widzi si\u0119 up\u00f3r w kierunku ratowania tego, czego si\u0119 uratowa\u0107 nie da.<\/p>\n\n\n\n

Takie momenty w dziejach cywilizowanej ludzko\u015bci bywa\u0142y ju\u017c nieraz. Znamionowa\u0142y je zawsze pewne rysy wsp\u00f3lne, bez wzgl\u0119du na warunki czasu i miejsca: upadek wiary, silnej wiary w cokolwiek; upadek my\u015bli \u2013 zanik tw\u00f3rczo\u015bci; upadek smaku \u2013 g\u00f3rowanie brzydoty nad pi\u0119knem; rozk\u0142ad dyscypliny moralnej i upadek obyczaj\u00f3w; wreszcie, rozpowszechnienie si\u0119 rozmaitych zabobon\u00f3w, zast\u0119puj\u0105cych wierzenia religijne. Wszystkie te rysy wyst\u0119puj\u0105 w bardzo uwypuklony spos\u00f3b w dzisiejszym \u017cyciu naszej cywilizacji.<\/p>\n\n\n\n

O upadku wiary ju\u017c \u017ce\u015bmy m\u00f3wili. Gdy mowa o upadku my\u015bli, to przecie\u017c ostatnie dziesi\u0119ciolecia odznaczaj\u0105 si\u0119 takim jej ub\u00f3stwem, jakiego nie by\u0142o chyba w \u017cadnym momencie dziej\u00f3w naszej cywilizacji. To, co ludzie dzi\u015b pisz\u0105, jest w\u0142a\u015bciwie tylko prze\u017cuwaniem i wakowaniem my\u015bli ubieg\u0142ego okresu, o ile nie jest krytyk\u0105, stwierdzaniem bankructwa ideowego i przepowiadaniem upadku cywilizacji. Poza prac\u0105 naukow\u0105, nie pozwalaj\u0105c\u0105 sobie zreszt\u0105 na wielkie, prze\u0142omowe uog\u00f3lnienia (z wyj\u0105tkiem mo\u017ce jednej dziedziny \u2013 fizyki), \u017cadnej wybitnej tw\u00f3rczo\u015bci na jakimkolwiek polu: wielkich ludzi ju\u017c nie ma. Zjawiaj\u0105 si\u0119 kierunki w sztuce, usi\u0142uj\u0105ce wydusi\u0107 z siebie jak\u0105\u015b oryginaln\u0105 tw\u00f3rczo\u015b\u0107, oryginalno\u015b\u0107 ta atoli polega przewa\u017cnie na upadku smaku. Ten uderza przede wszystkim w \u017cyciu \u015bwiata bawi\u0105cego si\u0119, w zaniku elegancji, kt\u00f3r\u0105 szyk zast\u0105pi\u0142: w manierach, strojach, ta\u0144cach, na\u015bladuj\u0105cych ruchy zwierz\u0105t lub inne, jeszcze mniej nadaj\u0105ce si\u0119 do produkowania publicznie. O upadku dyscypliny moralnej, o rozk\u0142adzie obyczaj\u00f3w, o rozlu\u017anieniu w\u0119z\u0142\u00f3w rodzinnych, o rozro\u015bcie r\u00f3\u017cnego rodzaju zbocze\u0144 m\u00f3wi\u0107 \u2013 by\u0142oby tylko powtarzaniem tego, co wszyscy stwierdzaj\u0105. Przypisuje si\u0119 to zazwyczaj wp\u0142ywowi d\u0142ugotrwa\u0142ej wojny \u2013 tymczasem okazuje si\u0119, \u017ce \u017ar\u00f3d\u0142a le\u017c\u0105 g\u0142\u0119biej: od chwili zako\u0144czenia wojny nie widzimy cofania si\u0119, ale przeciwnie, du\u017cy post\u0119p w tym kierunku. A zabobony? W tym \u015bwiecie, kt\u00f3ry tak si\u0119 che\u0142pi, \u017ce nauczy\u0142 si\u0119 my\u015ble\u0107 naukowo, jaka ogromna jest liczba ludzi, kt\u00f3rzy si\u0119 nie odwa\u017c\u0105 zapali\u0107 trzech papieros\u00f3w od jednej zapa\u0142ki! Liczba wr\u00f3\u017cek wszelkiego rodzaju, a jednocze\u015bnie wiara w ich wr\u00f3\u017cby ogromnie wzros\u0142a; praktyki kabalistyczne sta\u0142y si\u0119 epidemi\u0105; co noc w ka\u017cdym wi\u0119kszym \u015brodowisku pokazuje si\u0119 spora liczba duch\u00f3w, s\u0105 ju\u017c miasta, w kt\u00f3rych bodaj jest wi\u0119cej seans\u00f3w wszelkiego rodzaju, ni\u017c nabo\u017ce\u0144stw, a w najwi\u0119kszym ognisku \u015bwiata intelektualnego produkuje si\u0119 \u017cywego Budd\u0119.<\/p>\n\n\n\n

Nikt nie b\u0119dzie chyba rozumia\u0142, \u017ce to jest obraz dzisiejszego \u017cycia narod\u00f3w naszej cywilizacji. Narody te maj\u0105 wiele cn\u00f3t, wiele zalet, wiele cennych instynkt\u00f3w i na\u0142og\u00f3w, kt\u00f3re kieruj\u0105 ich \u017cyciem powszednim, stanowi\u0105 ich si\u0142\u0119 i podstaw\u0119 istnienia; maj\u0105 wiele wspania\u0142ych instytucji, kt\u00f3re zas\u0142uguj\u0105 na podziw i kt\u00f3rych mo\u017cemy im zazdro\u015bci\u0107, wiele zasob\u00f3w materialnych i duchowych, nagromadzonych prac\u0105 pokole\u0144, zasob\u00f3w, kt\u00f3re nie tak rych\u0142o si\u0119 wyczerpi\u0105. To, co tu przedstawiam, to s\u0105 zjawiska, wyst\u0119puj\u0105ce przewa\u017cnie na wy\u017cszych pi\u0119trach ich \u017cycia, zjawiska znamienne dla dzisiejszej doby i brzemienne skutkami dla najbli\u017cszej przysz\u0142o\u015bci.<\/p>\n\n\n\n

My, kt\u00f3rzy przywykli\u015bmy zwraca\u0107 oczy ku tym wy\u017cszym pi\u0119trom \u017cycia narod\u00f3w przoduj\u0105cych w naszej cywilizacji i stamt\u0105d czerpa\u0107 wzory dla siebie, dzi\u015b jeste\u015bmy w tym po\u0142o\u017ceniu, \u017ce wzor\u00f3w cennych, pobudzaj\u0105cych nasz\u0105 my\u015bl do pracy, podnosz\u0105cych przez przeniesienie na nasz grunt nasz\u0105 kultur\u0119 w r\u00f3\u017cnych dziedzinach, znajdujemy coraz mniej, a coraz wi\u0119cej spotykamy si\u0119 z objawami upadku i rozk\u0142adu. Bezkrytyczno\u015b\u0107 wszak\u017ce i zakorzeniony pop\u0119d do na\u015bladownictwa ka\u017ce nam to wszystko do Polski przenosi\u0107. Wynikiem tego jest usypianie naszej my\u015bli i rozk\u0142ad moralny.<\/p>\n\n\n\n

My wszak\u017ce jeste\u015bmy narodem, kt\u00f3ry cnoty narod\u00f3w zachodnich posiada w o wiele mniejszym stopniu; znamionuj\u0105ca je dyscyplina i rozmaite dobroczynne instynkty spo\u0142eczne s\u0105 u nas o wiele s\u0142absze; nie posiadamy takich wspania\u0142ych i na tak mocnych fundamentach stoj\u0105cych instytucji wszelkiego rodzaju; zasoby wreszcie materialne i duchowe, odziedziczone po minionych pokoleniach, s\u0105 u nas o wiele skromniejsze. Jeste\u015bmy narodem m\u0142odszym, maj\u0105cym kr\u00f3tsz\u0105 i ubo\u017csz\u0105 przesz\u0142o\u015b\u0107 cywilizacyjn\u0105.<\/p>\n\n\n\n

Ta trucizna, kt\u00f3ra si\u0119 tam dzi\u015b wytwarza i kt\u00f3rej tam dzi\u015b obficie za\u017cywaj\u0105, dla naszego m\u0142odego organizmu jest dziesi\u0119ciokrotnie bardziej zab\u00f3jcza. Gdy starsze narody stopniowo pod jej wp\u0142ywem rozk\u0142adaj\u0105 si\u0119, my, staraj\u0105c si\u0119 dor\u00f3wna\u0107 im, rych\u0142o zgnijemy.<\/p>\n\n\n\n

Dlatego ta reakcja, kt\u00f3ra si\u0119 u nas i w innych krajach katolickich zaczyna, musi p\u00f3j\u015b\u0107 szybko, je\u017celi ma nas ocali\u0107, to mamy przed sob\u0105 wielk\u0105 przysz\u0142o\u015b\u0107: zdob\u0119dziemy j\u0105 naszymi m\u0142odymi, \u015bwie\u017cymi si\u0142ami, rosn\u0105cymi i organizuj\u0105cymi si\u0119 na rzymskich podstawach cywilizacyjnych, na podstawach, z kt\u00f3rych cywilizacja nasza wzi\u0119\u0142a sw\u0105 pot\u0119g\u0119 i od kt\u00f3rych odchylanie si\u0119 prowadzi do upadku.<\/p>\n\n\n\n

Ubiegaj\u0105cy okres dziej\u00f3w doprowadzi\u0142 do wszechw\u0142adzy wolnomularstwa. Jedne kraje tak zosta\u0142y przez nie opanowane, \u017ce tylko s\u0142aba mniejszo\u015b\u0107 stoi poza jego wp\u0142ywami, \u017ce maso\u0144ski spos\u00f3b my\u015blenia, maso\u0144ski duch wszed\u0142 w ich krew, tak jak w nasz\u0105 krew wszed\u0142 katolicyzm. Innym, przy pomocy tamtych, panowanie wolnomularstwa zosta\u0142o narzucone.<\/p>\n\n\n\n

W ci\u0105gu XIX stulecia wolnomularstwo produkowa\u0142o idee i pr\u0105dy my\u015bli, kt\u00f3re porywa\u0142y za sob\u0105 wszystko prawie, co naj\u017cywsze, co posiada\u0142o najwi\u0119ksz\u0105 energi\u0119 duchow\u0105. To je doprowadzi\u0142o do zwyci\u0119stwa. Ale jednocze\u015bnie ze zwyci\u0119stwem przysz\u0142y dwa fakty: nowe idee przesta\u0142y z warsztatu wolnomularskiego wychodzi\u0107, bo ze stanowiska swych za\u0142o\u017ce\u0144 wolnomularstwo wypowiedzia\u0142o ju\u017c swe ostatnie s\u0142owo; te za\u015b idee, kt\u00f3re zosta\u0142y rzucone i wprowadzone w \u017cycie w ubieg\u0142ym okresie, zaczynaj\u0105 szybko bankrutowa\u0107. Sami masoni dzi\u015b trac\u0105 wiar\u0119 w swe idee.<\/p>\n\n\n\n

Wolnomularstwo utraci\u0142o ju\u017c si\u0142\u0119 duchowej atrakcji. Maj\u0105c si\u0142\u0119 organizacyjn\u0105, a st\u0105d w\u0142adz\u0119 i rozdawnictwo \u0142ask, przyci\u0105ga ono jeszcze ludzi, i to w du\u017cej liczbie. Ale ten rodzaj ludzki, kt\u00f3rych si\u0119 przyci\u0105ga \u0142askami, nie podbija \u015bwiata. Przysz\u0142o\u015b\u0107 nale\u017cy do tych, co maj\u0105 ide\u0119, wiar\u0119 w ni\u0105 i zdolno\u015b\u0107 po\u015bwi\u0119cenia.<\/p>\n\n\n\n

G\u0142\u00f3wnie dzi\u0119ki robocie wolnomularstwa prze\u017cyli\u015bmy blisko dwustuletni okres wyt\u0119\u017conej w dziedzinie politycznej produkcji doktryn, dogmat\u00f3w sekciarskich, “izm\u00f3w” wszelkiego rodzaju. Umys\u0142 ludzki tak si\u0119 ju\u017c wdro\u017cy\u0142 w to, \u017ce ka\u017cda polityka musi wychodzi\u0107 z jakiej\u015b oderwanej doktryny, a ka\u017cda organizacja polityczna by\u0107 mniej lub wi\u0119cej sekt\u0105, \u017ce nawet reakcja narodowa na to rozpanoszone sekciarstwo usi\u0142owa\u0142a czasami wytworzy\u0107 doktryn\u0119, dla przeciwstawienia jej innym doktrynom, kt\u00f3re zwalcza\u0142a.<\/p>\n\n\n\n

Ten okres urodzaju na doktryny polityczne, wypowiedziawszy swe ostatnie s\u0142owa w nienowym zreszt\u0105 komunizmie, z przeciwnej za\u015b strony w faszyzmie, ju\u017c si\u0119 ko\u0144czy. G\u0142\u00f3wny warsztat, kt\u00f3ry je wyrabia\u0142 \u2013 wolnomularstwo ju\u017c jest w tym wzgl\u0119dzie nieczynne. Ludzie wsp\u00f3\u0142cze\u015bni posiadaj\u0105 ju\u017c ma\u0142o wiary w zbawcze doktryny polityczne, jak od dawna w medycynie stracili wiar\u0119 w panacea. I to mo\u017ce wi\u0119cej, ni\u017c inne rzeczy, \u015bwiadczy, \u017ce si\u0119 zaczyna nowy okres dziej\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

Polityka jako czynno\u015b\u0107, kt\u00f3rej najog\u00f3lniej poj\u0119tym przeznaczeniem jest umo\u017cliwi\u0107 cz\u0142owiekowi byt spo\u0142eczny \u2013 a co za tym idzie, cywilizacj\u0119 i podnoszenie si\u0119 na coraz wy\u017cszy poziom \u2013 musi czerpa\u0107 sw\u0105 my\u015bl przede wszystkim z poznania spo\u0142ecze\u0144stwa, kt\u00f3remu ma s\u0142u\u017cy\u0107, ze zrozumienia istoty wi\u0119z\u00f3w spo\u0142ecznych, wytworzonych przez jego przesz\u0142o\u015b\u0107, z mo\u017cliwie gruntownej oceny warto\u015bci r\u00f3\u017cnych sk\u0142adnik\u00f3w jego \u017cycia. Musi ona wychodzi\u0107 z rzeczywisto\u015bci, z fakt\u00f3w, a nie z oderwanych za\u0142o\u017ce\u0144.<\/p>\n\n\n\n

W \u015bwiecie naszej cywilizacji jedyn\u0105 w\u0142a\u015bciwie postaci\u0105 ustroju spo\u0142ecznego jest nar\u00f3d, nar\u00f3d nowoczesny, taki, jak go ukszta\u0142towa\u0142a ewolucja dziej\u00f3w ubieg\u0142ego okresu. To nie jest teoria, nie doktryna, ale fakt stwierdzony.<\/p>\n\n\n\n

I faktem jest r\u00f3wnie\u017c rola religii w \u017cyciu jednostki, rodziny i narodu, taka jak j\u0105 wy\u017cej stara\u0142em si\u0119 przedstawi\u0107.<\/p>\n\n\n\n

Fakty te trzeba zrozumie\u0107 i uczciwie wyci\u0105gn\u0105\u0107 z nich logiczne konsekwencje.<\/p>\n\n\n\n

Konsekwencje te s\u0105 proste i jasne: Ze stanowiska ludzi, kt\u00f3rzy nale\u017c\u0105 do narodu s\u0105 liczne, b\u0142\u0105kaj\u0105ce si\u0119 w\u015br\u00f3d naszego \u015bwiata \u017cywio\u0142y, kt\u00f3re do \u017cadnego z narod\u00f3w nie nale\u017c\u0105 \u2013 jedyn\u0105 opart\u0105 na rzeczywisto\u015bci polityk\u0105 jest polityka narodowa.<\/p>\n\n\n\n

Polityka narodu katolickiego musi by\u0107 szczerze katolick\u0105, to znaczy, \u017ce religia, jej rozw\u00f3j i si\u0142a musi by\u0107 uwa\u017cana za cel, \u017ce nie mo\u017cna jej u\u017cywa\u0107 za \u015brodek do innych cel\u00f3w, nic wsp\u00f3lnego z ni\u0105 nie maj\u0105cych.<\/p>\n\n\n\n

Ostatnie zdanie szczeg\u00f3lnie mocno trzeba podkre\u015bli\u0107: w naszej w\u0142asnej historii ostatniego pi\u0119\u0107dziesi\u0119ciolecia, mianowicie w dzielnicy austriackiej, mieli\u015bmy przyk\u0142ady u\u017cywania religii i Ko\u015bcio\u0142a do cel\u00f3w im obcych, co przynios\u0142o wi\u0119ksze szkody, ni\u017c walka prowadzona przeciw religii przez jej wrog\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

Polityka jest rzecz\u0105 ziemsk\u0105 i punkt widzenia polityczny jest ziemski, doczesny. Ale i z tego punktu widzenia religia w \u017cyciu narod\u00f3w jest najwy\u017cszym dobrem, kt\u00f3re dla \u017cadnego celu nie mo\u017ce by\u0107 po\u015bwi\u0119cane.<\/p>\n\n\n\n

Roman Dmowski<\/strong><\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

I. WOLNOMULARSTWO W WALCE Z KO\u015aCIO\u0141EM I RELIGI\u0104 Zagadnienie roli Ko\u015bcio\u0142a w \u017cyciu pa\u0144stw i lud\u00f3w przybiera\u0142o rozmait\u0105, czasami bardzo ostr\u0105 posta\u0107 w r\u00f3\u017cnych okresach dziej\u00f3w \u015bredniowiecznych i nowo\u017cytnych. W najtrudniejsz\u0105 wszak\u017ce i najniebezpieczniejsz\u0105 faz\u0119 wesz\u0142o ono, zaczynaj\u0105c od wieku XVIII, kiedy, postawiono znak zapytania nad rol\u0105 nie ju\u017c Ko\u015bcio\u0142a, ale religii w \u017cyciu jednostki, […]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":13250,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[41,43],"tags":[204,724,723,726,222,725,203],"class_list":["post-13188","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-historia-i-idea","category-okres-miedzywojenny-i-okupacja","tag-endecja","tag-katolicyzm","tag-kosciol-katolicki","tag-masoneria","tag-nacjonalizm","tag-protestantyzm","tag-roman-dmowski"],"yoast_head":"\nRoman Dmowski: Ko\u015bci\u00f3\u0142, nar\u00f3d i pa\u0144stwo - Dziennik Narodowy<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"Dziennik Narodowy to zbi\u00f3r najwa\u017cniejszych informacji dla \u015brodowiska narodowego i patriotycznego.\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/?p=13188\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"pl_PL\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Roman Dmowski: Ko\u015bci\u00f3\u0142, nar\u00f3d i pa\u0144stwo - Dziennik Narodowy\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Dziennik Narodowy to zbi\u00f3r najwa\u017cniejszych informacji dla \u015brodowiska narodowego i patriotycznego.\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/?p=13188\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Dziennik Narodowy\" \/>\n<meta property=\"article:publisher\" content=\"https:\/\/www.facebook.com\/DziennikNarodowy\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2025-01-17T13:49:29+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2025-02-05T12:44:27+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/02\/Zrzut-ekranu-2025-02-05-134250-1024x723.png\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"1024\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"723\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/png\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"Redakcja\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:creator\" content=\"@Dziennik_N\" \/>\n<meta name=\"twitter:site\" content=\"@Dziennik_N\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Napisane przez\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"Redakcja\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/?p=13188#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/?p=13188\"},\"author\":{\"name\":\"Redakcja\",\"@id\":\"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/#\/schema\/person\/ff639da77d6cc52c042a97f149e0e3f1\"},\"headline\":\"Roman Dmowski: Ko\u015bci\u00f3\u0142, nar\u00f3d i pa\u0144stwo\",\"datePublished\":\"2025-01-17T13:49:29+00:00\",\"dateModified\":\"2025-02-05T12:44:27+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/?p=13188\"},\"wordCount\":9818,\"commentCount\":0,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/#organization\"},\"keywords\":[\"endecja\",\"katolicyzm\",\"Ko\u015bci\u00f3\u0142 Katolicki\",\"masoneria\",\"nacjonalizm\",\"protestantyzm\",\"Roman Dmowski\"],\"articleSection\":[\"Historia i idea\",\"Okres mi\u0119dzywojenny i okupacja\"],\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/?p=13188#respond\"]}]},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/?p=13188\",\"url\":\"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/?p=13188\",\"name\":\"Roman Dmowski: Ko\u015bci\u00f3\u0142, nar\u00f3d i pa\u0144stwo - Dziennik Narodowy\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/#website\"},\"datePublished\":\"2025-01-17T13:49:29+00:00\",\"dateModified\":\"2025-02-05T12:44:27+00:00\",\"description\":\"Dziennik Narodowy to zbi\u00f3r najwa\u017cniejszych informacji dla \u015brodowiska narodowego i patriotycznego.\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/?p=13188#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/?p=13188\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/?p=13188#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Strona g\u0142\u00f3wna\",\"item\":\"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Roman Dmowski: Ko\u015bci\u00f3\u0142, nar\u00f3d i pa\u0144stwo\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/#website\",\"url\":\"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/\",\"name\":\"Dziennik Narodowy\",\"description\":\"Dziennik Narodowy\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/#organization\"},\"alternateName\":\"Dziennik Narodowy to zbi\u00f3r najwa\u017cniejszych informacji dla \u015brodowiska narodowego i patriotycznego.\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":\"required name=search_term_string\"}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/#organization\",\"name\":\"Dziennik Narodowy\",\"alternateName\":\"Dziennik Narodowy to zbi\u00f3r najwa\u017cniejszych informacji dla \u015brodowiska narodowego i patriotycznego.\",\"url\":\"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/#\/schema\/logo\/image\/\",\"url\":\"http:\/\/dzienniknarodowy.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/dn_logo-dark-1.png\",\"contentUrl\":\"http:\/\/dzienniknarodowy.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/dn_logo-dark-1.png\",\"width\":704,\"height\":155,\"caption\":\"Dziennik Narodowy\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/#\/schema\/logo\/image\/\"},\"sameAs\":[\"https:\/\/www.facebook.com\/DziennikNarodowy\",\"https:\/\/twitter.com\/Dziennik_N\"]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/#\/schema\/person\/ff639da77d6cc52c042a97f149e0e3f1\",\"name\":\"Redakcja\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/#\/schema\/person\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/79ff7411ec10862047a34aae93d1672549efe67840169bf3eaef69cb41874242?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/79ff7411ec10862047a34aae93d1672549efe67840169bf3eaef69cb41874242?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"Redakcja\"},\"url\":\"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/?author=3\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Roman Dmowski: Ko\u015bci\u00f3\u0142, nar\u00f3d i pa\u0144stwo - Dziennik Narodowy","description":"Dziennik Narodowy to zbi\u00f3r najwa\u017cniejszych informacji dla \u015brodowiska narodowego i patriotycznego.","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/?p=13188","og_locale":"pl_PL","og_type":"article","og_title":"Roman Dmowski: Ko\u015bci\u00f3\u0142, nar\u00f3d i pa\u0144stwo - Dziennik Narodowy","og_description":"Dziennik Narodowy to zbi\u00f3r najwa\u017cniejszych informacji dla \u015brodowiska narodowego i patriotycznego.","og_url":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/?p=13188","og_site_name":"Dziennik Narodowy","article_publisher":"https:\/\/www.facebook.com\/DziennikNarodowy","article_published_time":"2025-01-17T13:49:29+00:00","article_modified_time":"2025-02-05T12:44:27+00:00","og_image":[{"width":1024,"height":723,"url":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/02\/Zrzut-ekranu-2025-02-05-134250-1024x723.png","type":"image\/png"}],"author":"Redakcja","twitter_card":"summary_large_image","twitter_creator":"@Dziennik_N","twitter_site":"@Dziennik_N","twitter_misc":{"Napisane przez":"Redakcja"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/?p=13188#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/?p=13188"},"author":{"name":"Redakcja","@id":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/#\/schema\/person\/ff639da77d6cc52c042a97f149e0e3f1"},"headline":"Roman Dmowski: Ko\u015bci\u00f3\u0142, nar\u00f3d i pa\u0144stwo","datePublished":"2025-01-17T13:49:29+00:00","dateModified":"2025-02-05T12:44:27+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/?p=13188"},"wordCount":9818,"commentCount":0,"publisher":{"@id":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/#organization"},"keywords":["endecja","katolicyzm","Ko\u015bci\u00f3\u0142 Katolicki","masoneria","nacjonalizm","protestantyzm","Roman Dmowski"],"articleSection":["Historia i idea","Okres mi\u0119dzywojenny i okupacja"],"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/?p=13188#respond"]}]},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/?p=13188","url":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/?p=13188","name":"Roman Dmowski: Ko\u015bci\u00f3\u0142, nar\u00f3d i pa\u0144stwo - Dziennik Narodowy","isPartOf":{"@id":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/#website"},"datePublished":"2025-01-17T13:49:29+00:00","dateModified":"2025-02-05T12:44:27+00:00","description":"Dziennik Narodowy to zbi\u00f3r najwa\u017cniejszych informacji dla \u015brodowiska narodowego i patriotycznego.","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/?p=13188#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/?p=13188"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/?p=13188#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Strona g\u0142\u00f3wna","item":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Roman Dmowski: Ko\u015bci\u00f3\u0142, nar\u00f3d i pa\u0144stwo"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/#website","url":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/","name":"Dziennik Narodowy","description":"Dziennik Narodowy","publisher":{"@id":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/#organization"},"alternateName":"Dziennik Narodowy to zbi\u00f3r najwa\u017cniejszych informacji dla \u015brodowiska narodowego i patriotycznego.","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/#organization","name":"Dziennik Narodowy","alternateName":"Dziennik Narodowy to zbi\u00f3r najwa\u017cniejszych informacji dla \u015brodowiska narodowego i patriotycznego.","url":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"http:\/\/dzienniknarodowy.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/dn_logo-dark-1.png","contentUrl":"http:\/\/dzienniknarodowy.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/dn_logo-dark-1.png","width":704,"height":155,"caption":"Dziennik Narodowy"},"image":{"@id":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/#\/schema\/logo\/image\/"},"sameAs":["https:\/\/www.facebook.com\/DziennikNarodowy","https:\/\/twitter.com\/Dziennik_N"]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/#\/schema\/person\/ff639da77d6cc52c042a97f149e0e3f1","name":"Redakcja","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/#\/schema\/person\/image\/","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/79ff7411ec10862047a34aae93d1672549efe67840169bf3eaef69cb41874242?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/79ff7411ec10862047a34aae93d1672549efe67840169bf3eaef69cb41874242?s=96&d=mm&r=g","caption":"Redakcja"},"url":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/?author=3"}]}},"amp_enabled":true,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/13188","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=13188"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/13188\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":13251,"href":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/13188\/revisions\/13251"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/13250"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=13188"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=13188"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=13188"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}<br /> <b>Fatal error</b>: Uncaught wfWAFStorageFileException: Unable to save temporary file for atomic writing. in /home/klient.dhosting.pl/silnapolska/dzienniknarodowy.pl-xu9p/public_html/wp-content/plugins/wordfence/vendor/wordfence/wf-waf/src/lib/storage/file.php:34 Stack trace: #0 /home/klient.dhosting.pl/silnapolska/dzienniknarodowy.pl-xu9p/public_html/wp-content/plugins/wordfence/vendor/wordfence/wf-waf/src/lib/storage/file.php(658): wfWAFStorageFile::atomicFilePutContents('/home/klient.dh...', '<?php exit('Acc...') #1 [internal function]: wfWAFStorageFile->saveConfig('livewaf') #2 {main} thrown in <b>/home/klient.dhosting.pl/silnapolska/dzienniknarodowy.pl-xu9p/public_html/wp-content/plugins/wordfence/vendor/wordfence/wf-waf/src/lib/storage/file.php</b> on line <b>34</b><br />