Po zawarciu paktu Ribbentrop-Mo\u0142otow w sierpniu 1939 roku Niemcy i Zwi\u0105zek Sowiecki dokona\u0142y podzia\u0142u terytorium Polski. W wyniku agresji 17 wrze\u015bnia 1939 roku ZSRR zaj\u0105\u0142 wschodnie obszary II RP, obejmuj\u0105ce oko\u0142o 52% jej terytorium z populacj\u0105 licz\u0105c\u0105 ponad 13 milion\u00f3w os\u00f3b. Sowiecka okupacja tych teren\u00f3w wi\u0105za\u0142a si\u0119 z brutaln\u0105 polityk\u0105 represji, maj\u0105c\u0105 na celu eliminacj\u0119 potencjalnych przeciwnik\u00f3w nowej w\u0142adzy oraz sowietyzacj\u0119 spo\u0142ecze\u0144stwa. Pierwsze miesi\u0105ce okupacji przynios\u0142y aresztowania, egzekucje i likwidacj\u0119 instytucji polskiego pa\u0144stwa.<\/p>\n\n\n\n
Ju\u017c w grudniu 1939 roku w\u0142adze sowieckie rozpocz\u0119\u0142y przygotowania do masowych deportacji ludno\u015bci z zaj\u0119tych teren\u00f3w. Na podstawie rozkaz\u00f3w NKWD sporz\u0105dzano listy os\u00f3b uznanych za “elementy antyradzieckie” lub “spo\u0142ecznie niebezpieczne”. W\u015br\u00f3d nich znajdowali si\u0119 m.in. osadnicy wojskowi, le\u015bnicy, urz\u0119dnicy pa\u0144stwowi, policjanci, nauczyciele oraz cz\u0142onkowie ich rodzin. Deportacje mia\u0142y na celu nie tylko os\u0142abienie polskiego potencja\u0142u oporu, ale tak\u017ce zmian\u0119 struktury demograficznej okupowanych teren\u00f3w, aby u\u0142atwi\u0107 ich integracj\u0119 z ZSRR.<\/p>\n\n\n\n
Deportacja rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 w nocy z 9 na 10 lutego 1940 roku. Oddzia\u0142y NKWD, cz\u0119sto w asy\u015bcie lokalnych milicjant\u00f3w, otacza\u0142y domy wyznaczonych rodzin, daj\u0105c im od kilkunastu do kilkudziesi\u0119ciu minut na spakowanie najpotrzebniejszych rzeczy. Wielu deportowanym nie pozwolono zabra\u0107 ze sob\u0105 niczego opr\u00f3cz najpotrzebniejszych przedmiot\u00f3w. Nast\u0119pnie przewo\u017cono ich na stacje kolejowe, gdzie czeka\u0142y bydl\u0119ce wagony przystosowane do transportu ludzi.<\/p>\n\n\n\n
Warunki podr\u00f3\u017cy by\u0142y skrajnie trudne. W wagonach panowa\u0142 \u015bcisk, brakowa\u0142o ogrzewania, \u017cywno\u015bci i wody. Temperatura w tym okresie dochodzi\u0142a nawet do -40\u00b0C. Wielu deportowanych, zw\u0142aszcza dzieci i osoby starsze, zmar\u0142o w trakcie podr\u00f3\u017cy z powodu zimna, g\u0142odu i wycie\u0144czenia.<\/p>\n\n\n\n
Deportowani trafiali g\u0142\u00f3wnie do obwod\u00f3w archangielskiego, swierd\u0142owskiego, nowosybirskiego oraz na Syberi\u0119. Osiedlano ich w prymitywnych barakach, cz\u0119sto bez odpowiedniego ogrzewania i wyposa\u017cenia. Zes\u0142a\u0144cy byli zmuszani do ci\u0119\u017ckiej pracy, m.in. przy wyr\u0119bie las\u00f3w, w kopalniach, przy budowie dr\u00f3g i infrastruktury przemys\u0142owej. Praca by\u0142a wyczerpuj\u0105ca, a wynagrodzenie symboliczne lub \u017cadne.<\/p>\n\n\n\n
Niedostateczne wy\u017cywienie, brak odpowiedniej odzie\u017cy i opieki medycznej prowadzi\u0142y do wysokiej \u015bmiertelno\u015bci w\u015br\u00f3d deportowanych. W niekt\u00f3rych obozach \u015bmiertelno\u015b\u0107 si\u0119ga\u0142a nawet kilkudziesi\u0119ciu procent. Pomimo trudnych warunk\u00f3w Polacy starali si\u0119 organizowa\u0107 \u017cycie spo\u0142eczne i kulturalne. Powstawa\u0142y tajne szko\u0142y, organizowano nabo\u017ce\u0144stwa religijne, co pomaga\u0142o przetrwa\u0107 zes\u0142anie i zachowa\u0107 narodow\u0105 to\u017csamo\u015b\u0107.<\/p>\n\n\n\n
Szacuje si\u0119, \u017ce w ramach pierwszej deportacji wywieziono oko\u0142o 140 tysi\u0119cy obywateli polskich. W sumie, w wyniku czterech fal deportacji w latach 1940-1941, liczba deportowanych mog\u0142a si\u0119gn\u0105\u0107 nawet miliona os\u00f3b. Wielu z nich nigdy nie wr\u00f3ci\u0142o do ojczyzny. Umierali z wycie\u0144czenia, chor\u00f3b lub w wyniku egzekucji.<\/p>\n\n\n\n
Ci, kt\u00f3rym uda\u0142o si\u0119 przetrwa\u0107, cz\u0119sto borykali si\u0119 z traum\u0105 i problemami zdrowotnymi przez reszt\u0119 \u017cycia. W\u0142adze sowieckie robi\u0142y wszystko, aby zatrze\u0107 \u015blady swoich zbrodni, co dodatkowo utrudnia\u0142o p\u00f3\u017aniejsze dzia\u0142ania na rzecz upami\u0119tnienia tych wydarze\u0144.<\/p>\n\n\n\n
Pami\u0119\u0107 o deportacjach i represjach sowieckich wobec Polak\u00f3w jest wci\u0105\u017c \u017cywa w polskim spo\u0142ecze\u0144stwie. Obchody rocznicowe, dzia\u0142alno\u015b\u0107 organizacji kombatanckich i kresowych oraz publikacje naukowe i literackie przypominaj\u0105 o losach zes\u0142a\u0144c\u00f3w. W Polsce dzia\u0142a wiele muze\u00f3w i instytucji, kt\u00f3re zajmuj\u0105 si\u0119 dokumentowaniem tych wydarze\u0144, m.in. Instytut Pami\u0119ci Narodowej.<\/p>\n\n\n\n
Wa\u017cnym elementem edukacji historycznej jest przypominanie o losach deportowanych Polak\u00f3w, aby kolejne pokolenia by\u0142y \u015bwiadome trudnej przesz\u0142o\u015bci i docenia\u0142y warto\u015b\u0107 wolno\u015bci oraz niepodleg\u0142o\u015bci. Deportacje w g\u0142\u0105b ZSRR sta\u0142y si\u0119 symbolem cierpienia, ale tak\u017ce wytrwa\u0142o\u015bci i niez\u0142omno\u015bci Polak\u00f3w w obliczu totalitarnego re\u017cimu.<\/p>\n\n\n\n
Daria Jagie\u0142\u0142o<\/strong><\/p>\n\n\n\n Foto: screenshot z filmu “Syberiada polska”<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Pierwsza masowa deportacja obywateli polskich w g\u0142\u0105b Zwi\u0105zku Sowieckiego mia\u0142a miejsce w nocy z 9 na 10 lutego 1940 roku. By\u0142a to jedna z czterech wielkich wyw\u00f3zek, kt\u00f3re obj\u0119\u0142y setki tysi\u0119cy Polak\u00f3w zamieszkuj\u0105cych wschodnie tereny II Rzeczypospolitej, zaj\u0119te przez ZSRS po agresji 17 wrze\u015bnia 1939 roku. Po zawarciu paktu Ribbentrop-Mo\u0142otow w sierpniu 1939 roku Niemcy […]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":12783,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[41,187],"tags":[360,361,359,362,358],"class_list":["post-12784","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-historia-i-idea","category-rocznice","tag-deportacje","tag-ii-wojna-swiatowa","tag-komunizm","tag-kresy","tag-zwiazek-sowiecki"],"yoast_head":"\n