Skoro mowa o wychowaniu politycznym i o pa\u0144stwie, nie spos\u00f3b pomin\u0105\u0107 kwestii pa\u0144stwa uniwersalnego. Idea\u0142 uniwersalizmu politycznego b\u0119dzie zawsze przy\u015bwieca\u0107 filozofom katolickim, lecz nie ma polega\u0107 na zaborach, na wsp\u00f3lno\u015bci jarzma. Ideologia takiego pa\u0144stwa uniwersalnego jest orientalna, azjatycka: Babilon, Asyria, Partowie, Persowie, a potem Aleksander Wielki, i wreszcie Rzym schodzili r\u00f3wnie\u017c na szlaki orientalne. W wiekach \u015brednich wyp\u0142yn\u0105\u0142 uniwersalizm tura\u0144ski, gdy pa\u0144stwo Czyngis Chana si\u0119ga\u0142o od pogranicza polsko-rumu\u0144skiego a\u017c po Kore\u0119.<\/p>\n\n\n\n
Nie na zaborze, nie na niewoli polega uniwersalizm polityczny katolicki, gdy\u017c i na tym polu trzyma si\u0119 zasady, \u017ce do jedno\u015bci droga w uznawaniu rozmaito\u015bci. Zreszt\u0105 praktycznie raz tylko w historii powszechnej Ko\u015bci\u00f3\u0142 sam bezpo\u015brednio przy\u0142o\u017cy\u0142 r\u0119ki do tworzenia pa\u0144stwa uniwersalnego, mianowicie gdy papie\u017c Leon III ustanowi\u0142 cesarstwo zachodnie (rzymskie Karola Wielkiego) przeciwko bizantyjskiemu. Nie mia\u0142o to wcale by\u0107 pa\u0144stwo jedno, rozszerzaj\u0105ce zabory na inne, lecz zjednoczenie pod przewodnictwem cesarza pa\u0144stw zachowuj\u0105cych sw\u0105 niepodleg\u0142o\u015b\u0107 ku wsp\u00f3lnym celom, a\u017ceby si\u0142y pa\u0144stwowe u\u017cywane by\u0142y do wprowadzania zasad religijnych w \u017cycie publiczne i a\u017ceby nie by\u0142y marnowane na wojny pomi\u0119dzy pa\u0144stwami chrze\u015bcija\u0144skimi.<\/p>\n\n\n\n
Idea\u0142 na nasze nawet czasy mo\u017ce jeszcze za wysoki, jak\u017ce\u017c mia\u0142 si\u0119 spe\u0142ni\u0107 w\u00f3wczas? Wspomnijmy, \u017ce jeszcze ani jeden kraj Zachodu nie by\u0142 zjednoczony pa\u0144stwowo. Wsz\u0119dzie pe\u0142no by\u0142o wojen i wojenek pomi\u0119dzy lokalnymi dynastiami. Wszystkie umys\u0142y wy\u017csze musia\u0142y by\u0107 zaprz\u0105tni\u0119te przede wszystkim my\u015bl\u0105, jak usun\u0105\u0107 ten stan rzeczy. W tym chaosie nasuwa\u0142a si\u0119 sama z siebie idea dynastyczna, jako droga do tworzenia pa\u0144stw rozleglejszych, obejmuj\u0105cych ca\u0142e kraje. Kt\u00f3ra dynastia oka\u017ce si\u0119 silniejsza i obali szereg s\u0142abszych, przyczyni si\u0119 tym samym do zbli\u017cenia uniwersalizmu.<\/p>\n\n\n\n
Nast\u0119pne cesarstwo, \u201erzymskie narodu niemieckiego\u201d (nie maj\u0105ce nic wsp\u00f3lnego z tradycj\u0105 Karola Wielkiego (powsta\u0142o przeciwko papiestwu, jako zdwojenie bizantyjskiego; powsta\u0142o podczas jawnej walki z Ko\u015bcio\u0142em i p\u00f3\u017aniej wi\u0119ksz\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 jego dziej\u00f3w wype\u0142nia \u201ewalka cesarstwa z papiestwem\u201d. A jednak uczeni katoliccy, a wi\u0119c katoliccy kap\u0142ani stawali nieraz na rozstajach. Nie wszyscy orientowali si\u0119 co do istoty cesarstwa niemieckiego; o\u015bwiadczali si\u0119 za nim jedni dlatego, bo wm\u00f3wili w siebie, ze to wznowienie idei Karola Wielkiego, drudzy za\u015b wprost dlatego tylko, \u017ce kr\u00f3l niemiecki, zostaj\u0105c cesarzem, rozporz\u0105dza\u0142 najwi\u0119ksz\u0105 si\u0142\u0105, przez d\u0142ugi czas jedyn\u0105, kt\u00f3ra by mog\u0142a z\u0142\u0105czy\u0107 pod jednym ber\u0142em Niemcy z W\u0142ochami. Im dynastia jaka\u015b bardziej zaborcza, tym sympatyczniejsz\u0105 bywa\u0142a tym marzycielom politycznym uniwersalizmu, lecz pod jednym warunkiem: \u017ceby wyprawom zaborczym towarzyszy\u0142o szcz\u0119\u015bcie.<\/p>\n\n\n\n
I oto na tle ideologii uniwersalistycznej zjawia si\u0119 podrzutek: kult silniejszej dynastii, z czego wy\u0142ania si\u0119 niebawem kult si\u0142y w og\u00f3le. Czciciele si\u0142y paso\u017cytuj\u0105 na szlakach uniwersalizmu. Tote\u017c przez ide\u0119 dynastyczn\u0105 zosta\u0142 w ko\u0144cu doprowadzony do absurdu idea\u0142 uniwersalizmu politycznego i sta\u0142 si\u0119 niewykonalnym przez d\u0142ugie pokolenia.<\/p>\n\n\n\n
Dla przyk\u0142adu si\u0119gnijmy do historii skrajnego Zachodu, pomi\u0119dzy Angli\u0105 i Francj\u0105. Przez lat 114 toczy\u0142a si\u0119 wojna pomi\u0119dzy tymi krajami. O co? Jest to wojna czysto dynastyczna. Obowi\u0105zuj\u0105ce we Francji prawo usuwa\u0142o kobiety od tronu, ale pomimo to w roku 1328 kr\u00f3l angielski wyst\u0105pi\u0142 z uroszczeniem, \u017ce tron francuski nale\u017cy mu si\u0119 po k\u0105dzieli. Miejmy\u017c na uwadze, ze wed\u0142ug \u00f3wczesnych poj\u0119\u0107 legitymizmu dynastycznego, panuj\u0105cy mia\u0142 prawo nawet handlowa\u0107 swoim krajem, sprzeda\u0107 go lub zamieni\u0107, czego przyk\u0142ad\u00f3w ca\u0142e tuziny. Ludno\u015b\u0107 z regu\u0142y nie pytano o wol\u0119, a narody jakby nie istnia\u0142y, bo idei narodowej jeszcze nie by\u0142o.<\/p>\n\n\n\n
Idea narodowa najwcze\u015bniej wykszta\u0142ci\u0142a si\u0119 w Polsce. Kie\u0142kowa\u0142a na dworze kaliskim ju\u017c w drugiej po\u0142owie XIII wieku, a Przemys\u0142aw i W\u0142adys\u0142aw Niez\u0142omny stali si\u0119 jej wykonawcami. Kiedy Kazimierz Wielki zmuszony by\u0142 fatalnymi okoliczno\u015bciami uzna\u0107 nast\u0119pstwo Ludwika w\u0119gierskiego, przedstawi\u0142 ten uk\u0142ad dynastyczny do zatwierdzenia Stanom polskim. W\u0142adys\u0142aw Jagie\u0142\u0142o zosta\u0142 kr\u00f3lem, bo go spo\u0142ecze\u0144stwo polskie samo na tron powo\u0142a\u0142o. Dzia\u0142alno\u015b\u0107 polityczna spo\u0142ecze\u0144stwa w imi\u0119 idei narodowej zacz\u0119\u0142a si\u0119 u nas wcze\u015bnie.<\/p>\n\n\n\n
A tymczasem we Francji i Anglii nie dzielono si\u0119 jeszcze na obozy francuski i angielski. Najpot\u0119\u017cniejszy z ksi\u0105\u017c\u0105t francuskich, burgundzki, walczy\u0142 po stronie angielskiej i miasto Pary\u017c odda\u0142o si\u0119 angielskim dynastom. Wielu francuskich dostojnik\u00f3w Ko\u015bci\u00f3\u0142 opowiada\u0142o si\u0119 przeciw Karolowi VII. Og\u00f3\u0142 inteligencji obu kraj\u00f3w, og\u00f3\u0142 wsp\u00f3\u0142czesnych teolog\u00f3w nie zadawa\u0142 sobie ca\u0142kiem prostego pytania: Anglia czy Francja, w sensie narodowym. Tego si\u0119 nie odczuwa\u0142o. Widziano tylko wojn\u0119 dw\u00f3ch dynastii o tron francuski i oddawano si\u0119 badaniom, kt\u00f3ra z nich ma wi\u0119ksze prawo do tego tronu. Badano genealogie, uk\u0142ady, dokumenty, kroniki, prawo angielskie i francuskie \u2013 ale nikomu nie przy\u015bni\u0142o si\u0119, ze mo\u017cna by spraw\u0119 os\u0105dzi\u0107 wed\u0142ug zasady, ze dla Anglik\u00f3w jest Anglia, a Francja dla Francuz\u00f3w. Nie wpad\u0142 nikt na pomys\u0142, \u017ce mog\u0142oby istnie\u0107 kryterium narodowe.<\/p>\n\n\n\n
To wyg\u0142osi\u0142a pierwsza dopiero \u015bw. Joanna d\u0092Arc. Ona wo\u0142a\u0142a, \u017ce nale\u017cy walczy\u0107 nie za dynasti\u0119, lecz za Francj\u0119 i \u017ce w imi\u0119 Francji trzeba stan\u0105\u0107 przy tym kr\u00f3lu, kt\u00f3ry mo\u017ce sta\u0107 si\u0119 francuskim kr\u00f3lem narodowym. Z tego te\u017c has\u0142a powsta\u0142a ca\u0142a tragedia Dziewicy Orlea\u0144skiej. Wnosi\u0142a do \u017cycia publicznego na Zachodzie has\u0142o nowe, obce uczonym teologom i prawnikom, a nawet nienawistne. Broni\u0107 Karola VII bez wzgl\u0119du na to, czy przy nim s\u0142uszno\u015b\u0107 prawna prawa dynastycznego, nie bra\u0107 zgo\u0142a pod uwag\u0119 wzgl\u0119d\u00f3w prawniczych? Czy\u017c tak mo\u017cna, czy\u017c tak s\u0142usznie, a zatem czy to zgodne z religijnym punktem widzenia, z moralno\u015bci\u0105 publiczn\u0105? A wi\u0119c to herezja? Nie rozumie nowego idea\u0142u, wnoszonego przez Dziewic\u0119 Orlea\u0144sk\u0105. Ko\u015bci\u00f3\u0142, og\u0142osiwszy j\u0105 \u015bwi\u0119t\u0105, u\u015bwi\u0119ci\u0142 zarazem jej has\u0142o: poj\u0119cie narodu i pa\u0144stwa narodowego. Idea narodowa skupia\u0142a si\u0119 tak\u017ce nieraz oko\u0142o pewnej dynastii, lecz pod warunkiem, ze dynastia narodowa b\u0119dzie s\u0142u\u017cy\u0107, a nie odwrotnie. Tym samym przeciwstawia\u0142a si\u0119 taka dynastia narodowa wszelkim innym dynastiom na danym obszarze, a umowy handlowe o ten kraj by\u0142y wykluczone. Mia\u0142 by\u0107 koniec politykom dynastycznym. Nasta\u0142a tedy walka pomi\u0119dzy ide\u0105 narodowa a dynastyczn\u0105. R\u00f3wnocze\u015bnie z akcj\u0105 \u015bw. Joanny d\u0092Arc toczy si\u0119 w Polsce i na Litwie wojna z \u201eca\u0142\u0105 nacj\u0105 niemieck\u0105 \u201d tj. z poj\u0119ciami prawa mi\u0119dzynarodowego dynastycznego, opartego na systemie cesarstwa niemieckiego. Ci\u0119\u017ck\u0105 t\u0119 walk\u0119, rozpocz\u0119t\u0105 w 1410, zako\u0144czono w cztery lata po podpaleniu stosu w Ronen \u2013 walnym zwyci\u0119stwem pod Wi\u0142komierzem (1431-1435), kt\u00f3re wsp\u00f3\u0142cze\u015bni zestawiali ze zwyci\u0119stwem grunwaldzkim.<\/p>\n\n\n\n
Ale walka dw\u00f3ch tych idei trwa\u0142a dalej w ca\u0142ej Europie, prowadzona ze zmiennym szcz\u0119\u015bciem, a\u017c wreszcie idea dynastyczna odnios\u0142a zwyci\u0119stwo i zaw\u0142adn\u0119\u0142a na nowo losami Europy \u2013 co skupi\u0142o si\u0119 na Polsce (rozbiory dokonane przez o\u015bcienne wielkie pa\u0144stwa dynastyczne) i na W\u0142oszech (rozbicie na rzecz drobnych dynast\u00f3w obcokrajowych). Zjednoczenie W\u0142och stanowi\u0142o pocz\u0105tek triumfu idei narodowej, a wznowienie niepodleg\u0142ej Polski jest triumfu tego ukoronowaniem.<\/p>\n\n\n\n
Feliks Koneczny<\/strong><\/p>\n\n\n\n <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Skoro mowa o wychowaniu politycznym i o pa\u0144stwie, nie spos\u00f3b pomin\u0105\u0107 kwestii pa\u0144stwa uniwersalnego. Idea\u0142 uniwersalizmu politycznego b\u0119dzie zawsze przy\u015bwieca\u0107 filozofom katolickim, lecz nie ma polega\u0107 na zaborach, na wsp\u00f3lno\u015bci jarzma. Ideologia takiego pa\u0144stwa uniwersalnego jest orientalna, azjatycka: Babilon, Asyria, Partowie, Persowie, a potem Aleksander Wielki, i wreszcie Rzym schodzili r\u00f3wnie\u017c na szlaki orientalne. W […]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":12251,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[41],"tags":[],"class_list":["post-12250","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-historia-i-idea"],"yoast_head":"\n
<\/p>\n\n\n\n