Wed\u0142ug danych GUS na podstawie BAEL (\u201ePolska w liczbach 2022\u201d) obecnie zatrudnienie w rolnictwie deklaruje ju\u017c tylko 8,4 proc. og\u00f3\u0142u pracuj\u0105cych. To niewiele zar\u00f3wno w por\u00f3wnaniu do pozosta\u0142ych sektor\u00f3w (60,3 proc. w us\u0142ugach i 30,7 proc. w przemy\u015ble), jak i wzgl\u0119dem poziomu z poprzednich lat. W po\u0142owie lat 90. w tym sektorze pracowa\u0142o ok. 3,5 mln Polak\u00f3w, co stanowi\u0142o 22 proc. wszystkich pracuj\u0105cych. <\/p>\n\n\n\n
\u2013 W Polsce mamy do czynienia z d\u0142ugotrwa\u0142ym trendem spadku zatrudnienia rolniczego. Po I wojnie \u015bwiatowej z rolnictwa \u017cy\u0142o ponad 70 proc. ludno\u015bci kraju, po II wojnie \u015bwiatowej by\u0142o to ju\u017c znacznie mniej. Dzisiaj ju\u017c poni\u017cej 10 proc. ludno\u015bci wiejskiej \u017cyje z rolnictwa. To oznacza, \u017ce nast\u0119puje dezagraryzacja struktury wiejskiej <\/em>\u2013 m\u00f3wi agencji Newseria Biznes prof. dr hab. Andrzej Rosner, cz\u0142onek zespo\u0142u Monitoringu Rozwoju Obszar\u00f3w Wiejskich, ekspert Instytutu Rozwoju Wsi i Rolnictwa w Polskiej Akademii Nauk. \u2013 Obecnie problem zatrudnienia na wsi w znacznym stopniu dotyczy miejsc pracy, ale poza rolnictwem.<\/em><\/p>\n\n\n\n Raport opublikowany w ramach cyklicznego badania \u201eMonitoring Rozwoju Obszar\u00f3w Wiejskich (Etap IV)\u201d, realizowanego w ramach Forum Inicjatyw Rozwojowych Fundacji Europejski Fundusz Rozwoju Wsi Polskiej we wsp\u00f3\u0142pracy z Instytutem Rozwoju Wsi i Rolnictwa PAN, wskazuje, \u017ce niski stopie\u0144 rozwoju funkcji pozarolniczych skutkuje emigracj\u0105 ze wsi, a w rezultacie \u201epustynnieniem\u201d obszar\u00f3w wiejskich.<\/p>\n\n\n\n \u2013 Procesem po\u017c\u0105danym i jednoznacznie powi\u0105zanym z kwesti\u0105 powstawania miejsc pracy poza rolnictwem jest zmniejszanie si\u0119 jego roli w zapewnianiu \u017ar\u00f3de\u0142 utrzymania ludno\u015bci. Ten proces, okre\u015blany jako dezagraryzacja lokalnej gospodarki, wraz z przemianami w sektorze rolniczym dokonuje si\u0119 bardzo powoli i cechuje go niewielkie zr\u00f3\u017cnicowanie przestrzenne. Stosunkowo s\u0142aba dynamika rozwoju wielofunkcyjnego na wsi przek\u0142ada si\u0119 na nisk\u0105 dynamik\u0119 przemian w rolnictwie. W d\u0142u\u017cszym okresie warunkiem rozwoju sektora rolniczego jest rozw\u00f3j funkcji nierolniczych na wsi \u2013<\/em> czytamy w raporcie.<\/p>\n\n\n\n \u2013 Z jednej strony zmniejsza si\u0119 zatrudnienie rolnicze, a z drugiej strony \u2013 zmienia si\u0119 struktura poda\u017cy pracy <\/em>\u2013 podkre\u015bla prof. Andrzej Rosner. \u2013 Po I wojnie \u015bwiatowej ogromna wi\u0119kszo\u015b\u0107 ludno\u015bci wiejskiej to byli analfabeci. Natomiast dzisiaj mniej wi\u0119cej po\u0142owa rocznik\u00f3w maturalnych to s\u0105 osoby, kt\u00f3re rozpoczynaj\u0105 studia. Dlatego obecnie problem pracy na wsi to jest problem tworzenia miejsc pracy dla ludno\u015bci zupe\u0142nie inaczej wykszta\u0142conej ni\u017c kilkadziesi\u0105t lat temu i ludno\u015bci niezwi\u0105zanej z rolnictwem. To obejmuje np. pewne us\u0142ugi dla ludno\u015bci rolniczej, zwi\u0105zane nie z produkcj\u0105 roln\u0105, ale z obs\u0142ug\u0105 gospodarstwa, jego zaopatrzeniem, skupem produkt\u00f3w rolnych.<\/em><\/p>\n\n\n\n Z raportu wynika, \u017ce zbyt wolna dezagraryzacja wsi, szczeg\u00f3lnie w wojew\u00f3dztwach wschodnich oraz na terenach popegeerowskich w wojew\u00f3dztwach p\u00f3\u0142nocnych, b\u0119dzie jednym z g\u0142\u00f3wnych wyzwa\u0144 spo\u0142eczno-gospodarczych polskiej wsi w tej dekadzie. Kolejnym mo\u017ce by\u0107 intensywny proces starzenia si\u0119 spo\u0142ecze\u0144stwa pog\u0142\u0119biany migracjami \u2013 szczeg\u00f3lnie dla obszar\u00f3w, gdzie obserwuje si\u0119 najni\u017cszy poziom dezagraryzacji lokalnej gospodarki.<\/p>\n\n\n\n Raport zespo\u0142u Monitoringu Rozwoju Obszar\u00f3w Wiejskich wskazuje, \u017ce pod wzgl\u0119dem poziomu zatrudnienia w rolnictwie w przeliczeniu na ka\u017cde 100 ha Polska dzieli si\u0119 obecnie na dwa regiony. Pierwszy z nich obejmuje Polsk\u0119 p\u00f3\u0142nocn\u0105 i zachodni\u0105 wraz z Wielkopolsk\u0105, gdzie zatrudnienie w rolnictwie nie przekracza o\u015bmiu os\u00f3b w przeliczeniu na ka\u017cde 100 ha. Z kolei w drugim regionie, obejmuj\u0105cym Polsk\u0119 centraln\u0105 i wschodni\u0105, jest znacznie wy\u017csze (w regionie po\u0142udniowo-wschodnim w wielu gminach przekracza 15 os\u00f3b). Jednak eksperci odnotowuj\u0105, \u017ce w latach 2010\u20132019 na ponad 2\/3 obszaru Polski zanotowano spadek warto\u015bci tego wska\u017anika przewy\u017cszaj\u0105cy 20 proc. (najwi\u0119kszy w wojew\u00f3dztwie zachodniopomorskim). Sprzyja temu m.in. coraz bogatsza oferta pozarolniczego rynku pracy i brak nast\u0119pc\u00f3w w gospodarstwach rolnych, poniewa\u017c m\u0142odzi coraz ch\u0119tniej migruj\u0105 do miast.<\/p>\n\n\n\n \u2013 Liczba os\u00f3b pracuj\u0105cych w rolnictwie si\u0119 zmniejszy\u0142a, ale to nie oznacza, \u017ce rolnictwo zmniejszy\u0142o produkcj\u0119. R\u00f3wnoczesny rozw\u00f3j technologii w rolnictwie by\u0142 w ostatnich latach tak ogromny, \u017ce dzisiaj mamy wielokrotnie wy\u017csze plony z hektara i wy\u017csz\u0105 wydajno\u015b\u0107 od zwierz\u0119cia, cho\u0107 uzyskujemy je przy znacznie ni\u017cszym zatrudnieniu w tym sektorze \u2013<\/em> m\u00f3wi ekspert Instytutu Rozwoju Wsi i Rolnictwa w Polskiej Akademii Nauk. <\/p>\n\n\n\n Jak zauwa\u017ca, struktura polskiej wsi ca\u0142kiem si\u0119 zmienia, czemu towarzyszy spadek znaczenia rolnictwa w ca\u0142ej gospodarce narodowej. Udzia\u0142 tego sektora w tworzeniu polskiego PKB dzi\u015b wynosi ok. 5\u20137 proc. W krajach wysoko rozwini\u0119tych jest to bli\u017cej 1\u20132 proc.<\/p>\n\n\n\n \u2013 Rolnictwo w pewnych kategoriach traci na znaczeniu, ale w innych, zwi\u0105zanych przyk\u0142adowo z bezpiecze\u0144stwem \u017cywno\u015bciowym, zyskuje. Teraz chodzi o to, \u017ceby to rolnictwo utrzyma\u0107, \u017ceby je optymalizowa\u0107. W tym celu musimy sobie zda\u0107 spraw\u0119, \u017ce struktura rolnictwa wymaga zmian, bo jest dosy\u0107 archaiczna \u2013 <\/em>m\u00f3wi prof. Andrzej Rosner.<\/p>\n\n\n\n Ekspert wskazuje, \u017ce rodzinny charakter gospodarstw rolnych, kt\u00f3re cz\u0119sto zabezpieczaj\u0105 ekonomicznie kilka pokole\u0144, powoduje, \u017ce w tym sektorze wyst\u0119puje te\u017c zb\u0119dna (bezrobocie ukryte) i marginalna (praca os\u00f3b w wieku emerytalnym) si\u0142a robocza. To przyczynia si\u0119 r\u00f3wnie\u017c do spadku dochod\u00f3w w rolnictwie. <\/p>\n\n\n\n \u2013 Je\u017celi cz\u0142onek rodziny traci prac\u0119 poza gospodarstwem, to w gospodarstwie zawsze znajdzie j\u0105 z powrotem, bo dobro rodziny to jest warto\u015b\u0107 nadrz\u0119dna. Jednak w zwi\u0105zku z tym w pewnych sytuacjach powstaje nadmiar zatrudnienia w rolnictwie. To za\u015b oznacza, \u017ce dochody w tym sektorze malej\u0105. W ten spos\u00f3b powstaje co\u015b w rodzaju bezrobocia ukrytego. Sam fakt, \u017ce gospodarstwa rolne maj\u0105 tradycyjny, rodzinny charakter, powoduje, \u017ce one wykazuj\u0105 w pewnych sytuacjach tendencje do ukrywania bezrobocia, niepozbywania si\u0119 nadwy\u017cek zatrudnienia \u2013 <\/em>wyja\u015bnia cz\u0142onek zespo\u0142u Monitoringu Rozwoju Obszar\u00f3w Wiejskich.<\/p>\n\n\n\n Jak pokazuje raport IRWiR PAN, poziom bezrobocia rejestrowanego w\u00a0subpopulacji w\u00a0wieku produkcyjnym na wsi w\u00a02010 roku si\u0119ga\u0142 9,6 proc., po czym nast\u0105pi\u0142 spadek o\u00a0ponad po\u0142ow\u0119 (do poziomu 4,1 proc.). W tej chwili warto\u015b\u0107 skali bezrobocia rejestrowanego na wsi jest niska, na granicy bezrobocia naturalnego. Jednak wci\u0105\u017c s\u0105 w\u00a0Polsce gminy wiejskie, w\u00a0kt\u00f3rych przekracza ono nawet 20 proc. Najwi\u0119cej zarejestrowanych bezrobotnych jest na obszarach, na kt\u00f3rych by\u0142y zlokalizowane PGR-y, przede wszystkim w\u00a0wojew\u00f3dztwach zachodniopomorskim i\u00a0warmi\u0144sko-mazurskim. Poza tym gminy o\u00a0wysokim poziomie bezrobocia rejestrowanego zlokalizowane s\u0105 te\u017c na pograniczach wojew\u00f3dztw mazowieckiego i\u00a0\u015bwi\u0119tokrzyskiego, mazowieckiego i\u00a0kujawsko-pomorskiego, \u015bwi\u0119tokrzyskiego i\u00a0\u0142\u00f3dzkiego oraz\u00a0w\u00a0w\u0105skim pasie wzd\u0142u\u017c wschodniej granicy.<\/p>\n\n\n\n