{"id":11157,"date":"2023-03-21T05:39:00","date_gmt":"2023-03-21T04:39:00","guid":{"rendered":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/?p=11157"},"modified":"2023-03-22T05:43:10","modified_gmt":"2023-03-22T04:43:10","slug":"polska-coraz-atrakcyjniejszym-miejscem-do-rozwijania-kariery-w-nauce-potencjal-naukowy-rosnie-ale-nie-jest-on-w-pelni-wykorzystywany","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/?p=11157","title":{"rendered":"Polska coraz atrakcyjniejszym miejscem do rozwijania kariery w nauce. Potencja\u0142 naukowy ro\u015bnie, ale nie jest on w pe\u0142ni wykorzystywany"},"content":{"rendered":"\n
Liczba naukowc\u00f3w w\u00a0Polsce ro\u015bnie nieprzerwanie od 2012 roku. Pod tym wzgl\u0119dem \u2013 ze 124 tys. badaczy i\u00a0badaczek \u2013 zajmujemy w\u00a0UE pi\u0105t\u0105 pozycj\u0119 \u2013 wynika z\u00a0raportu OPI-PIB \u201eNauka w\u00a0Polsce 2022\u201d. Na przestrzeni ostatnich lat wida\u0107 wi\u0119ksz\u0105 aktywno\u015b\u0107 w\u00a0przyci\u0105ganiu do kraju naukowc\u00f3w z\u00a0zagranicy, tak\u017ce Polak\u00f3w, kt\u00f3rzy robi\u0105 karier\u0119 poza\u00a0krajowymi instytutami czy uczelniami. Wi\u0119ksza jest te\u017c publikacyjna aktywno\u015b\u0107 naukowc\u00f3w i\u00a0dost\u0119p do finansowania. Wci\u0105\u017c jednak zajmujemy znacznie dalsze pozycje, je\u015bli chodzi o\u00a0patenty czy mi\u0119dzynarodowe granty, co pokazuje, \u017ce mo\u017cemy jeszcze poprawi\u0107 wykorzystanie rosn\u0105cego potencja\u0142u polskiej nauki.<\/h2>\n\n\n\n
\u2013 Zgodnie z danymi Eurostatu w 2020 roku w Polsce by\u0142o ponad 124 tys. badaczek i badaczy. Liczba ta od 2012 roku nieprzerwanie ro\u015bnie i w stosunku do 2019 roku wzros\u0142a o 3 proc. Bior\u0105c pod uwag\u0119 liczby bezwzgl\u0119dne, znale\u017ali\u015bmy si\u0119 wtedy na pi\u0105tym miejscu w Unii Europejskiej, co w przybli\u017ceniu odpowiada wielko\u015bci naszego kraju <\/em>\u2013 m\u00f3wi w wywiadzie dla agencji Newseria Innowacje Agata Roguz z O\u015brodka Przetwarzania Informacji \u2013 Pa\u0144stwowego Instytutu Badawczego, wsp\u00f3\u0142autorka raportu.<\/p>\n\n\n\n
Zdecydowana wi\u0119kszo\u015b\u0107 kadry jest zatrudniona w uczelniach publicznych (73 proc.), 12 proc. w instytutach badawczych, 8 proc. w instytutach PAN, 6 proc. w uczelniach niepublicznych, a poni\u017cej 1 proc. w pozosta\u0142ych instytucjach. W ramach polskiego systemu nauki funkcjonuje \u0142\u0105cznie 608 instytucji naukowych.<\/p>\n\n\n\n
Raport wykaza\u0142, \u017ce polscy naukowcy coraz wi\u0119cej publikuj\u0105. Wed\u0142ug danych zgromadzonych w Polskiej Bibliografii Narodowej w 2021 roku o ponad 40 proc. wzros\u0142a liczba artyku\u0142\u00f3w naukowych opublikowanych w czasopismach za 200 pkt (czyli najbardziej presti\u017cowych). Artyku\u0142y te stanowi\u0142y jednak w latach 2017\u20132019 jedynie 3 proc. og\u00f3\u0142u wszystkich artyku\u0142\u00f3w. Dwuip\u00f3\u0142krotnie wzros\u0142a od 2019 do 2021 roku r\u00f3wnie\u017c liczba artyku\u0142\u00f3w opublikowanych za 140 pkt. Najwi\u0119cej najwy\u017cej punktowanych artyku\u0142\u00f3w publikuj\u0105 naukowcy z Polskiej Akademii Nauk.<\/p>\n\n\n\n
\u2013 Natomiast je\u015bli chodzi o patenty triady, czyli prawa ochrony przyznane jednocze\u015bnie przez Europejski Urz\u0105d Patentowy, Urz\u0105d Patent\u00f3w i Znak\u00f3w Towar\u00f3w Stan\u00f3w Zjednoczonych oraz Japo\u0144ski Urz\u0105d Patentowy, to pod wzgl\u0119dem patent\u00f3w zg\u0142oszonych przez polskie podmioty znale\u017ali\u015bmy si\u0119 na 12. miejscu w\u015br\u00f3d kraj\u00f3w Unii Europejskiej, czyli to \u015bredni wynik <\/em>\u2013 m\u00f3wi Agata Roguz.<\/p>\n\n\n\n
W raporcie eksperci OPI-PIB przeanalizowali inicjatywy, kt\u00f3re maj\u0105 niwelowa\u0107 skutki tzw. drena\u017cu m\u00f3zg\u00f3w, czyli wyjazdu naukowc\u00f3w do plac\u00f3wek zagranicznych. Jedn\u0105 z takich inicjatyw jest program NAWA \u2013 Polskie Powroty, kt\u00f3rego kolejn\u0105 edycj\u0119 rozstrzygni\u0119to na pocz\u0105tku marca. Jego celem jest zach\u0119canie polskich naukowc\u00f3w do powrotu do kraju, m.in. dzi\u0119ki grantom startowym. W poprzednich czterech edycjach do Polski wr\u00f3ci\u0142o m.in. 19 naukowc\u00f3w ze Stan\u00f3w Zjednoczonych, 17 \u2013 z Wielkiej Brytanii, dziewi\u0119cioro \u2013 z Niemiec.<\/p>\n\n\n\n
\u2013 Mo\u017ce nie nale\u017cy rozpatrywa\u0107 mobilno\u015bci akademickiej w kategorii drena\u017cu m\u00f3zg\u00f3w, r\u00f3wnie\u017c wyjazd\u00f3w polskich naukowc\u00f3w za granic\u0119 nie do ko\u0144ca nale\u017cy traktowa\u0107 jako jednoznacznie negatywne zjawisko. Niemniej jednak nale\u017cy zach\u0119ca\u0107 osoby zajmuj\u0105ce si\u0119 prac\u0105 naukow\u0105 za granic\u0105 do przyjazdu do Polski \u2013<\/em> m\u00f3wi ekspertka OPI-PIB. \u2013 Program Polskie Powroty adresowany jest do wyr\u00f3\u017cniaj\u0105cych si\u0119 polskich badaczek i badaczy rezyduj\u0105cych w zagranicznych o\u015brodkach naukowych. Do 2022 roku w tym programie z\u0142o\u017cono ponad 270 wniosk\u00f3w, a podj\u0119to decyzje o sfinansowaniu 67 z nich. \u0141\u0105czna kwota dofinansowania tych projekt\u00f3w to 122 mln z\u0142. W przypadku tego programu czynnikiem zach\u0119caj\u0105cym do powrotu do Polski tych naukowc\u00f3w jest mo\u017cliwo\u015b\u0107 zbudowania w\u0142asnej grupy badawczej i prowadzenia samodzielnej pracy naukowej w optymalnych warunkach.<\/em><\/p>\n\n\n\n
Z kolei Program im. Stanis\u0142awa Ulama jest skierowany do naukowc\u00f3w z zagranicy. Do 2022 roku przyznano w nim 200 stypendi\u00f3w przyjazdowych. Najch\u0119tniej korzysta\u0142y z nich osoby reprezentuj\u0105ce nauki \u015bcis\u0142e i przyrodnicze oraz in\u017cynieryjno-techniczne. W trzech edycjach programu im. Ulama naukowcy z zagranicy z\u0142o\u017cyli \u0142\u0105cznie 994 wnioski, z czego agencja zaakceptowa\u0142a 193. Najwi\u0119cej os\u00f3b aplikowa\u0142o o przyjazd na uczelnie publiczne.<\/p>\n\n\n\n
Pojawia si\u0119 te\u017c coraz wi\u0119cej mechanizm\u00f3w finansowania, z kt\u00f3rych mog\u0105 skorzysta\u0107 badacze rozwijaj\u0105cy swoj\u0105 karier\u0119 naukow\u0105 w Polsce.<\/p>\n\n\n\n
\u2013 Jednym z ciekawszych program\u00f3w jest program Doktorat Wdro\u017ceniowy, kt\u00f3ry zosta\u0142 uruchomiony w 2017 roku. Celem tego programu jest prowadzenie kszta\u0142cenia doktorant\u00f3w i doktorantek wsp\u00f3lnie z podmiotami, w kt\u00f3rych s\u0105 oni zatrudnieni. Efektem tego kszta\u0142cenia ma by\u0107 wdro\u017cenie w tej instytucji rezultat\u00f3w dzia\u0142alno\u015bci naukowej os\u00f3b ubiegaj\u0105cych si\u0119 o stopie\u0144 doktora. W 2021 roku rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 pi\u0105ta edycja tego konkursu i dotychczas przeznaczono na ni\u0105 31 mln z\u0142 \u2013<\/em> m\u00f3wi Agata Roguz.<\/p>\n\n\n\n
W pierwszych pi\u0119ciu edycjach programu Doktorat Wdro\u017ceniowy wzi\u0119\u0142o udzia\u0142 niemal 2,2 tys. doktorant\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n
\u2013 Pojawiaj\u0105 si\u0119 nowe interesuj\u0105ce programy. Jednym z nich jest Inicjatywa Doskona\u0142o\u015bci \u2013 Uczelnia Badawcza, rozwini\u0119ty w 2019 roku. W ramach tego programu wy\u0142oniono 10 uczelni, kt\u00f3re otrzymuj\u0105 powi\u0119kszon\u0105 o 10 proc. subwencj\u0119 do 2026 roku i osoby pracuj\u0105ce na tych uczelniach maj\u0105 mo\u017cliwo\u015b\u0107 pozyskiwania \u015brodk\u00f3w w ramach wewn\u0119trznych grant\u00f3w na przygotowanie wniosk\u00f3w projekt\u00f3w, prowadzenie innowacyjnych bada\u0144 czy sta\u017ce mi\u0119dzynarodowe. Natomiast dla badaczek i badaczy na ka\u017cdym etapie kariery naukowej Narodowa Agencja Wymiany Akademickiej oferuje program stypendi\u00f3w wyjazdowych, czyli Program im. Mieczys\u0142awa Bekkera \u2013<\/em> m\u00f3wi ekspertka OPI-PIB.<\/p>\n\n\n\n
Z raportu \u201eNauka w Polsce 2022\u201d wynika, \u017ce dla rozwoju kariery w Polsce istotne jest r\u00f3wnie\u017c umi\u0119dzynarodowienie nauki. Pod koniec 2022 roku Ministerstwo Edukacji i Nauki posiada\u0142o 200 um\u00f3w mi\u0119dzynarodowych o wsp\u00f3\u0142pracy w obszarze nauki, szkolnictwa wy\u017cszego lub nauki i szkolnictwa wy\u017cszego. Umowy te zosta\u0142y zawarte z 95 pa\u0144stwami. Najwi\u0119cej obowi\u0105zuj\u0105cych um\u00f3w dwustronnych Polska podpisa\u0142a z Niemcami (8), Austri\u0105 (6) oraz Czechami i S\u0142owacj\u0105.<\/p>\n\n\n\n
\u2013 Umi\u0119dzynarodowienie polskiej nauki umo\u017cliwia nawi\u0105zywanie wsp\u00f3\u0142pracy z uznanymi badaczkami i badaczami z zagranicy i w\u0142\u0105czanie nas tym samym w mi\u0119dzynarodowy i \u015bwiatowy obieg naukowy. Jest to tak\u017ce szansa dla polskich zespo\u0142\u00f3w na prowadzenie bada\u0144 z wykorzystaniem doskona\u0142ego i unikatowego zaplecza technicznego i aparatury badawczej, a tak\u017ce na budowanie tego zaplecza \u2013<\/em> wskazuje Agata Roguz.<\/p>\n\n\n\n
Polska jest uczestnikiem wielu mi\u0119dzynarodowych organizacji i konsorcj\u00f3w wykorzystuj\u0105cych tzw. big science. Nasi badacze bior\u0105 udzia\u0142 w pracach takich gremi\u00f3w jak: Europejska Organizacja Bada\u0144 J\u0105drowych (CERN), Europejskie Obserwatorium Po\u0142udniowe (ESO), Europejskie Laboratorium Biologii Molekularnej (EMBL) oraz inicjatywy w ramach konsorcjum na rzecz europejskiej infrastruktury badawczej (ERIC).<\/p>\n\n\n\n
\u2013 R\u00f3wnie istotne jest mi\u0119dzynarodowe finansowanie, gdy\u017c przede wszystkim jest ono presti\u017cowe i\u00a0\u015bwiadczy o\u00a0jako\u015bci projektu, umo\u017cliwia nawi\u0105zywanie wsp\u00f3\u0142pracy, a tak\u017ce sprzyja innowacyjno\u015bci, gdy\u017c aplikowanie o\u00a0te projekty niejako zmusza do nieszablonowego podej\u015bcia do problem\u00f3w. Tutaj niestety musz\u0119 powiedzie\u0107, \u017ce Polska nie\u00a0wykorzystuje w\u00a0ca\u0142o\u015bci swojego potencja\u0142u naukowego, o\u00a0czym \u015bwiadcz\u0105 do\u015b\u0107 odleg\u0142e pozycje, je\u015bli chodzi zar\u00f3wno o\u00a0udzia\u0142, jak i\u00a0o koordynacj\u0119 w\u00a0programach Horyzont 2020 i\u00a0w programach Horyzont Europa. R\u00f3wnie niekorzystnie wypadamy pod wzgl\u0119dem grant\u00f3w Europejskiej Rady Naukowej ds. Bada\u0144, czyli grant\u00f3w ERC. W latach 2017\u20132021 do polskich instytucji trafi\u0142o jedynie 28 takich grant\u00f3w, co pokazuje, \u017ce jest tu\u00a0jeszcze\u00a0sporo do poprawy\u00a0<\/em>\u2013\u00a0m\u00f3wi ekspertka OPI-PIB.<\/p>\n\n\n\n