{"id":10661,"date":"2022-12-30T12:07:30","date_gmt":"2022-12-30T11:07:30","guid":{"rendered":"http:\/\/dzienniknarodowy.pl\/?p=10661"},"modified":"2023-01-05T12:29:27","modified_gmt":"2023-01-05T11:29:27","slug":"rewolucja-gozdzikow-upadek-autorytarnej-wladzy-w-portugalii","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/?p=10661","title":{"rendered":"Rewolucja go\u017adzik\u00f3w \u2013 upadek autorytarnej w\u0142adzy w Portugalii"},"content":{"rendered":"\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Rewolucja go\u017adzik\u00f3w, czyli wojskowy zamach stanu w Portugalii: 25 kwietnia 1974 roku upad\u0142a autorytarna w\u0142adza w Portugalii \u2013 stworzona przez Ant\u00f3nio de Oliveire Salazara Estado Novo. Jak wygl\u0105da\u0142 ten proces i co do niego doprowadzi\u0142o?<\/h2>\n\n\n\n<p>Nieprzychylny by\u0142 prze\u0142om XIX i XX wieku dla Portugalii. Kraj, kt\u00f3ry w Tordesillas wraz z Hiszpani\u0105 podzieli\u0142 mi\u0119dzy siebie \u015bwiat, stopniowo coraz bardziej traci\u0142 na znaczeniu. Utrata Brazylii w 1822 roku, wzrastaj\u0105ce zad\u0142u\u017cenie zagraniczne oraz coraz gorsze posuni\u0119cia Karola I doprowadzi\u0142y w ko\u0144cu kraj na skraj ruiny. Coraz \u015bmielej poczyna\u0142a sobie opozycja, doprowadzaj\u0105c w ko\u0144cu do morderstwa kr\u00f3la, dwa lata p\u00f3\u017aniej za\u015b obalenia jego nast\u0119pcy i wprowadzenia republiki.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Rewolucja go\u017adzik\u00f3w: przyczyny<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Myli\u0142by si\u0119 jednak ten, kto uzna\u0142by, \u017ce zmiana ustroju oznacza\u0142a popraw\u0119 sytuacji pa\u0144stwa. Zad\u0142u\u017cenie zacz\u0119\u0142o wzrasta\u0107 lawinowo, ci\u0105g\u0142e niepokoje i zawierucha polityczna pogarsza\u0142y sytuacj\u0119 kraju, za\u015b w kwestii stabilno\u015bci Portugalia ustanowi\u0142a niechlubny rekord: w ci\u0105gu szesnastu lat mia\u0142y miejsce czterdzie\u015bci trzy zmiany rz\u0105du. Gdy wi\u0119c w 1926 roku w wyniku zamachu stanu w\u0142adz\u0119 przej\u0105\u0142 gen. Antonio Carmona, cz\u0119\u015b\u0107 ludno\u015bci przyj\u0119\u0142a t\u0119 zmian\u0119 ca\u0142kiem pozytywnie. Ba, ekipa Carmony zacz\u0119\u0142a nawet zdobywa\u0107 pewn\u0105 popularno\u015b\u0107 dzi\u0119ki dzia\u0142aniom Ant\u00f3nia de Oliveiry Salazara, ministra finans\u00f3w, kt\u00f3ry zmniejszy\u0142 zar\u00f3wno bezrobocie, jak i inflacj\u0119 i doprowadzi\u0142 do pierwszego od dawna wzrostu gospodarczego w Portugalii. Jako polityka popularnego, jego desygnowanie na premiera w 1932 by\u0142o oczywistym posuni\u0119ciem.<\/p>\n\n\n\n<p>By\u0142 to pocz\u0105tek najd\u0142u\u017cszej w dziejach Europy dyktatury. Salazar rz\u0105dzi\u0142 krajem niemal a\u017c do swej \u015bmierci w 1970 roku, buduj\u0105c swoje <em>Estado Novo<\/em>, Nowe Pa\u0144stwo. By\u0142 to konstrukt pa\u0144stwowy do\u015b\u0107 specyficzny, bazuj\u0105cy na katolicyzmie integralnym oraz korporacjonizmie. Tendencja do nazywania jego re\u017cimu faszystowskim uprawomocniona jest jednak tylko brakiem jednoznacznej definicji faszyzmu. Por\u00f3wnuj\u0105c <em>Estado Novo<\/em> z faszyzmem w\u0142oskim i niemieckim nazizmem (tak\u017ce nie b\u0119d\u0105cymi to\u017csamymi ustrojami) wida\u0107 bardzo wyra\u017ane r\u00f3\u017cnice: brak szowinizmu narodowego, brak ekspansjonizmu, przyzwolenie na posiadanie w\u0142asno\u015bci prywatnej, oparcie na katolickiej nauce spo\u0142ecznej i konserwatyzmie tudzie\u017c ograniczone stosowanie policji politycznej. Sam Salazar wielokrotnie pot\u0119pia\u0142 obydwa wzmiankowane ideologie za ich poganizm, rasizm i totalitaryzm. Podczas II wojny \u015bwiatowej mimo, \u017ce oficjalnie neutralna, Portugalia zachowywa\u0142a przychylno\u015b\u0107 stronie alianckiej, po niej za\u015b by\u0142o w\u015br\u00f3d pa\u0144stw za\u0142o\u017cycielskich NATO.<br><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-embed is-type-video is-provider-youtube wp-block-embed-youtube wp-embed-aspect-16-9 wp-has-aspect-ratio\"><div class=\"wp-block-embed__wrapper\">\n<iframe loading=\"lazy\" title=\"Salazar &amp; Estado Novo\" width=\"1200\" height=\"675\" src=\"https:\/\/www.youtube.com\/embed\/0tv9KCzlJ6o?feature=oembed\" frameborder=\"0\" allow=\"accelerometer; autoplay; clipboard-write; encrypted-media; gyroscope; picture-in-picture; web-share\" allowfullscreen><\/iframe>\n<\/div><\/figure>\n\n\n\n<p>Trudno te\u017c zgodzi\u0107 si\u0119 z tez\u0105, jakoby dyktatura Salazara oznacza\u0142a regres kraju. Trzeba mie\u0107 w pami\u0119ci bardzo z\u0142\u0105 pozycj\u0119 startow\u0105 Portugalii u progu XX wieku, por\u00f3wnywaln\u0105 niemal z pozycj\u0105 startow\u0105 Polski. Mimo to notowano ci\u0105g\u0142y post\u0119p, cho\u0107 nie tak du\u017cy, jak w reszcie Europy, ale jednak sta\u0142y. Gdy w 1960 roku PKB Portugalii wynosi\u0142o 38% europejskiej \u015bredniej, to w 1968 by\u0142o to ju\u017c 48% procent, za\u015b w 1973 osi\u0105gn\u0119\u0142o 56,4%. Spada\u0142 analfabetyzm, powoli podnosi\u0142 si\u0119 te\u017c standard \u017cycia. Jakkolwiek owiana z\u0142\u0105 s\u0142aw\u0105 <em>Pol\u00edcia Internacional e de Defesa do Estado<\/em>, w skr\u00f3cie PIDE, dzia\u0142a\u0142a sprawnie, aresztuj\u0105c wrog\u00f3w pa\u0144stwa i nierzadko zsy\u0142aj\u0105c ich do os\u0142awionego obozu Tarrafal na Cabo Verde (zwanego <em>Campo da Morte Lenta<\/em>, Obozem Powolnej \u015amierci), to jednak opozycja dzia\u0142a\u0142a legalnie, za\u015b w 1958 roku startuj\u0105cy w wyborach opozycyjny kandydat, genera\u0142 Humberto da Silva Delgado, otwarcie g\u0142osi\u0142 w kampanii zamiar obalenia Salazara. Cho\u0107 uczciwie trzeba te\u017c zauwa\u017cy\u0107, \u017ce po przegranej w wyborach zosta\u0142 za to has\u0142o wygnany\u2026<br><br>Po pogorszeniu si\u0119 zdrowia Salazara (w 1968 roku dozna\u0142 on udaru) fotel premiera obj\u0105\u0142 Marcello Jos\u00e9 das Neves Alves Caetano. Jak zwykle w takich sytuacjach, oznacza\u0142o to pewn\u0105 liberalizacj\u0119 ustroju, ograniczenie mandatu PIDE, reformy spo\u0142eczne i tak dalej. Na jego nieszcz\u0119\u015bcie jednak Portugalia prowadzi\u0142a od 1961 roku <em>Guerra do Ultramar<\/em>, sw\u0105 wojn\u0119 kolonialn\u0105. Kraj Henryka \u017beglarza by\u0142 ostatnim, kt\u00f3ry jeszcze zachowa\u0142 resztki swego imperium kolonialnego, teraz za\u015b nadchodzi\u0142a jego kolej na upadek. Wspierane przez Zwi\u0105zek Sowiecki i inne pa\u0144stwa oraz organizacje komunistyczne Angola, Mozambik oraz Gwinea Bissau (wtedy Gwinea Portugalska) przyst\u0105pi\u0142y do walki o sw\u0105 niepodleg\u0142o\u015b\u0107.<br><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-embed is-type-video is-provider-youtube wp-block-embed-youtube wp-embed-aspect-16-9 wp-has-aspect-ratio\"><div class=\"wp-block-embed__wrapper\">\n<iframe loading=\"lazy\" title=\"Encantos de Mo\u00e7ambique - Portuguese song in the colonial war \u3010\u8461\u8404\u7259\u3011\u83ab\u6851\u6bd4\u514b\u7684\u9b45\u529b \u3010\u30dd\u30eb\u30c8\u30ac\u30eb\u611b\u56fd\u6b4c\u3011\u30e2\u30b6\u30f3\u30d3\u30fc\u30af\u306e\u9b45\u529b\" width=\"1200\" height=\"675\" src=\"https:\/\/www.youtube.com\/embed\/5L12mvnJkqU?feature=oembed\" frameborder=\"0\" allow=\"accelerometer; autoplay; clipboard-write; encrypted-media; gyroscope; picture-in-picture; web-share\" allowfullscreen><\/iframe>\n<\/div><\/figure>\n\n\n\n<p>Portugalska wojna kolonialna bardzo zbli\u017cona by\u0142a do wojny wietnamskiej. W obu przypadkach pa\u0144stwo walczy\u0142o z krajem, za kt\u00f3rym sta\u0142 Zwi\u0105zek Sowiecki, w obu przypadkach nar\u00f3d stoj\u0105cy na pierwszej linii frontu mia\u0142 do ugrania sw\u00f3j cel (nie ukrywajmy, wielkiej dla niego wagi), w obu przypadkach Moskwa d\u0105\u017cy\u0142a do os\u0142abienia kraju NATO i w obu przypadkach jej si\u0119 to uda\u0142o. S\u0105 te\u017c jednak r\u00f3\u017cnice. Po pierwsze, przyjmuje si\u0119, \u017ce ruchy niepodleg\u0142o\u015bciowe by\u0142y inspirowane nie tylko przez Moskw\u0119, lecz tak\u017ce Waszyngton, d\u0105\u017c\u0105cy do poszerzenia swej strefy wp\u0142yw\u00f3w w Afryce. Po drugie za\u015b, o ile USA podnios\u0142y si\u0119 po wietnamskiej pora\u017cce, o tyle Portugalia otrzyma\u0142a \u015bmiertelny cios.<\/p>\n\n\n\n<p>Portugalia zosta\u0142a odizolowana na scenie mi\u0119dzynarodowej, przychylnym okiem patrz\u0105cej na dekolonizacj\u0119. Przeci\u0105gaj\u0105cy si\u0119 konflikt drenowa\u0142 coraz mocniej bud\u017cet, sama wojna sta\u0142a si\u0119 za\u015b spo\u0142eczna zmor\u0105. Cho\u0107 nie poci\u0105ga\u0142a za sob\u0105 zbyt wielkich strat w ludziach, by\u0142a jednak ci\u0105gn\u0105c\u0105 si\u0119 ponad dekad\u0119 wojn\u0105 na zamorskim terytorium, na kt\u00f3r\u0105 ci\u0105gle wysy\u0142ano kolejnych ludzi. Z roku na rok spo\u0142ecze\u0144stwo by\u0142o coraz bardziej zm\u0119czone wojn\u0105, kt\u00f3ra nie tylko si\u0119 przeci\u0105ga\u0142a, ale te\u017c nie mia\u0142a jakiego\u015b rozs\u0105dnego i mieszcz\u0105cego si\u0119 w planach, a tym bardziej w spo\u0142ecznej percepcji, zako\u0144czenia. Wszystko wskazywa\u0142o na to, \u017ce konflikt trwa\u0107 b\u0119dzie wiecznie.<\/p>\n\n\n\n<p>Na pocz\u0105tku lat 70. zacz\u0105\u0142 formowa\u0107 si\u0119 ruch Kapitan\u00f3w, m\u0142odych oficer\u00f3w armii portugalskiej, kt\u00f3ry z czasem sformalizuje si\u0119 w Ruch Si\u0142 Zbrojnych ([<em>Movimento das For\u00e7as Armadas<\/em>] \u2013 MFA). Stawi\u0105 sobie oni za cel zako\u0144czenie konfliktu kolonialnego, niekt\u00f3rzy historycy wskazuj\u0105 jednak tak\u017ce inn\u0105 motywacj\u0119 \u2013 13 lipca 1973 roku zosta\u0142a mianowicie przyj\u0119ta nowelizacja ustawy o Portugalskich Si\u0142ach Zbrojnych, na mocy kt\u00f3rej oficerowie milicji kolonialnych mieli mie\u0107 mo\u017cno\u015b\u0107 pe\u0142nienia tych samych funkcji z takim samym uposa\u017ceniem, co absolwenci <em>Academia Militar<\/em>. Zgodnie z t\u0105 interpretacj\u0105 oficerowie chcieli powstrzyma\u0107 niekorzystne dla nich zmiany, \u017ce za\u015b wojsko by\u0142o ju\u017c od dawna niech\u0119tne swemu rz\u0105dowi i zmuszone od ponad dekady walczy\u0107 na pozbawionej dla nich sensu wojnie, tym powszechniejsze by\u0142y nastroje niezadowolenia.<br><br>24 kwietnia 1974 roku o 22:50 radio nada\u0142o piosenk\u0119 Paulo de Carvalho <em>E Depois Do Adeus<\/em>, co by\u0142o sygna\u0142em przygotowawczym. 25 kwietnia, 20 minut po p\u00f3\u0142nocy, nadano kolejn\u0105 piosenk\u0119, \u015bpiewan\u0105 przez Jos\u00e9 Manuel Cerqueira Afonso dos Santosa <em>Gr\u00e2ndola Vila Morena<\/em>, co by\u0142o sygna\u0142em do rozpocz\u0119cia dzia\u0142a\u0144. O trzeciej nad ranem si\u0142y puczyst\u00f3w uderzy\u0142y na budynki rz\u0105dowe i szybko je zaj\u0119\u0142y. W tej fazie zadbano o odci\u0119cie komunikacji, wojsko przejmowa\u0142o wi\u0119c anteny, lotniska i posterunki drogowe. W drugiej fazie uderzono na ministerstwa, siedzib\u0119 Banku Portugalii i obiekty administracyjne. Do godziny 6:00 i one by\u0142y zaj\u0119te, dosz\u0142o jednak do pierwszych kontakt\u00f3w z oddzia\u0142ami lojalnymi wobec rz\u0105du. Nie oznacza\u0142o to jednak star\u0107. Lojali\u015bci nie mieli po swojej stronie \u017cadnych lojalnych oddzia\u0142\u00f3w, o czym w\u0142a\u015bnie si\u0119 bole\u015bnie przekonywali. W najlepszym wypadku formacje rz\u0105dowe zachowywa\u0142y neutralno\u015b\u0107, cz\u0119\u015bciej jednak przechodzi\u0142y na stron\u0119 rebeliant\u00f3w. Mimo rozkaz\u00f3w, dow\u00f3dztwo bowiem w pewnym momencie za\u017c\u0105da\u0142o otwarcia ognia, nic nie zatrzymywa\u0142o pochodu \u017co\u0142nierzy MFA.<\/p>\n\n\n\n<p>Jedynym spowolnieniem by\u0142y t\u0142umy Portugalczyk\u00f3w, kt\u00f3rzy mimo apeli puczyst\u00f3w, by pochowali si\u0119 w bezpiecznych miejscach, wyszli na ulic\u0119. Mieszali si\u0119 z \u017co\u0142nierzami, gratulowali im i starali si\u0119 pom\u00f3c. Wojskowy pucz przerodzi\u0142 si\u0119 wtedy w rewolucj\u0119, kiedy zm\u0119czeni ostatni\u0105 dekad\u0105 dyktatury lizbo\u0144czycy jednoznacznie poparli. Wtedy te\u017c przyj\u0105\u0142 si\u0119 przysz\u0142y symbol rewolucji: go\u017adzik. Zgodnie z symbolik\u0105 kwiat\u00f3w oznacza on \u015bmia\u0142o\u015b\u0107, nie to jednak by\u0142o przyczyn\u0105, lecz wszechw\u0142adny przypadek. R\u00f3\u017cne s\u0105 wersje opisuj\u0105ce pocz\u0105tek symbolu. Zgodnie z dwoma najpopularniejszymi go\u017adzik mia\u0142a da\u0107 kelnerka jednemu z \u017co\u0142nierzy, gdy ten poprosi\u0142 j\u0105 o papierosa, wed\u0142ug drugiej za\u015b fetuj\u0105cy mieszka\u0144cy wraz \u017co\u0142nierzami przeszli przez znajduj\u0105cy si\u0119 w Lizbonie targ florystyczny, przystrajaj\u0105c si\u0119 kwiatami, na kt\u00f3re akurat by\u0142 sezon, a wi\u0119c w\u0142a\u015bnie go\u017adzikami. W ka\u017cdym przypadku jednak \u201ekwiat Zeusa\u201d sta\u0142 si\u0119 symbolem tej bezkrwawej rewolucji.<\/p>\n\n\n\n<p>W tym czasie MFA zaj\u0119\u0142o ju\u017c kluczowe pozycje i sparali\u017cowa\u0142o lojalist\u00f3w. W r\u0119kach tych drugich pozosta\u0142 ju\u017c tylko jeden budynek: siedziba PIDE, gdzie schronili si\u0119 tak\u017ce premier Caetano i prezydent Am\u00e9rico de Deus Rodrigues Tom\u00e1s. Tam te\u017c dosz\u0142o do jedynego krwawego incydentu z ca\u0142ej rewolucji. Nieznane s\u0105 dok\u0142adne okoliczno\u015bci, kt\u00f3re doprowadzi\u0142y do otwarcia ognia, nie wiadomo, czy by\u0142o to obliczone na sterroryzowanie ludzi dzia\u0142anie, czy te\u017c bezpieczniacy spanikowali przed domagaj\u0105cym si\u0119 ich \u015bmierci t\u0142umem. Z sutereny sztabu PIDE otwarto wtedy ogie\u0144 do t\u0142umu i cho\u0107 szybko go przerwano, pad\u0142o czworo zabitych.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-embed is-type-video is-provider-youtube wp-block-embed-youtube wp-embed-aspect-4-3 wp-has-aspect-ratio\"><div class=\"wp-block-embed__wrapper\">\n<iframe loading=\"lazy\" title=\"&quot;Gr\u00e2ndola, Vila Morena&quot; - Zeca Afonso  @  Revolu\u00e7\u00e3o dos Cravos, 25 de Abril de 1974\" width=\"1200\" height=\"900\" src=\"https:\/\/www.youtube.com\/embed\/Ha-h5bPSxQE?feature=oembed\" frameborder=\"0\" allow=\"accelerometer; autoplay; clipboard-write; encrypted-media; gyroscope; picture-in-picture; web-share\" allowfullscreen><\/iframe>\n<\/div><\/figure>\n\n\n\n<p>By\u0142 to punkt zwrotny w obl\u0119\u017ceniu dawnego klasztoru karmelit\u00f3w, gdzie schronili si\u0119 bezpieczniacy i oficjele re\u017cimu. Po godzinie 18:00 premier Marcelo Jos\u00e9 das Neves Alves Caetano z\u0142o\u017cy\u0142 na r\u0119ce genera\u0142a Ant\u00f3nia Sebasti\u00e3o Ribeiro de Sp\u00ednoli sw\u0105 kapitulacj\u0119 i rezygnacj\u0119 z funkcji, a nast\u0119pnie transporterem Bravia Chaimite zosta\u0142 przewieziony najpierw do koszar Pontinha, a w ci\u0105gu kolejnych dni poza kraj. Nim wybi\u0142a p\u00f3\u0142noc, rewolucja zako\u0144czy\u0142a si\u0119 sukcesem.<\/p>\n\n\n\n<p>Obalenie <em>Estado Novo<\/em> nie oznacza\u0142o jednak pocz\u0105tku prosperity Portugalii. Rych\u0142o zacz\u0119\u0142y si\u0119 podzia\u0142y w \u0142onie MFA. Coraz mocniej wybija\u0142y si\u0119 ruchy komunistyczne i skrajnie lewicowe (wed\u0142ug jednej z teorii komuni\u015bci od pocz\u0105tku stali za rewolucj\u0105 go\u017adzik\u00f3w, za czym ma przemawia\u0107, mi\u0119dzy innymi, fakt g\u0142\u0119bokiej infiltracji MFA przez nich). 25 listopada tego samego roku organizacje komunistyczne dokona\u0142y kolejnego puczu, na kt\u00f3ry zreszt\u0105 ruchy prodemokratyczne odpowiedzia\u0142y natychmiastowym kontr-puczem, na czele kt\u00f3rego sta\u0142 Ant\u00f3nio dos Santos Ramalho Eanes. Dopiero w 1976 roku po raz pierwszy uda\u0142o si\u0119 sformowa\u0107 demokratyczny i konstytucyjny rz\u0105d, kt\u00f3ry podj\u0105\u0142 si\u0119 odbudowy Portugalii.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Przemys\u0142aw Mr\u00f3wka<\/strong><\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Bibliografia:<\/h2>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>Lloyd-Jones Stewart, <em>Portugal\u2019s history since 1974<\/em> [w:] Centro de Documenta\u00e7\u00e3o 25 de Abril [dost\u0119p: 24 kwietnia 2018 roku] &lt;[<a href=\"http:\/\/www1.ci.uc.pt\/cd25a\/media\/Textos\/portugal-since-1974.pdf?utm_source=Histmag.org&amp;utm_medium=article-16764\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">http:\/\/www1.ci.uc.pt\/cd25a\/media\/Textos\/portugal-since-1974.pdf<\/a>]&gt;.<\/li>\n\n\n\n<li>Mailer Phil, <em>Portugal: the impossible revolution?<\/em> [w:] libcom.org, 7 sierpnia 2005 roku [dost\u0119p: 24 kwietnia 2018 roku] &lt;[<a href=\"https:\/\/libcom.org\/library\/portugal-impossible-revolution-phil-mailer?utm_source=Histmag.org&amp;utm_medium=article-16764\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">http:\/\/libcom.org\/library\/portugal-impossible-revolution-phil-mailer<\/a>]&gt;.<\/li>\n\n\n\n<li>Maxwell Kenneth, <em>The Thorns of the Portuguese Revolution<\/em> [w:] \u201eForeign Affairs\u201d, vol. 54, nr 2, stycze\u0144 1976 roku [dost\u0119p: 24 kwietnia 2018 roku] &lt;[<a href=\"https:\/\/www.foreignaffairs.com\/articles\/angola\/1976-01-01\/thorns-portuguese-revolution?utm_source=Histmag.org&amp;utm_medium=article-16764\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">https:\/\/www.foreignaffairs.com\/articles\/angola\/1976-01-01\/thorns-portuguese-revolution<\/a>]&gt;.<\/li>\n\n\n\n<li><em>Mozambique: Dismantling the Portuguese Empire<\/em> [w:] \u201eTime\u201d, 7 lipca 1975 roku [dost\u0119p: 24 kwietnia 2018 roku] &lt;[<a href=\"http:\/\/content.time.com\/time\/magazine\/article\/0,9171,913229-1,00.html?utm_source=Histmag.org&amp;utm_medium=article-16764\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">http:\/\/content.time.com\/time\/magazine\/article\/0,9171,913229-1,00.html<\/a>]&gt;.<\/li>\n\n\n\n<li><em>The Carnation Revolution: A Peaceful Coup in Portugal<\/em> [w:] Huffpost, 28 wrze\u015bnia 2015 roku [dost\u0119p: 24 kwietnia 2018 roku] &lt;[<a href=\"https:\/\/www.huffingtonpost.com\/adst\/the-carnation-revolution_b_8208322.html?utm_source=Histmag.org&amp;utm_medium=article-16764\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">https:\/\/www.huffingtonpost.com\/adst\/the-carnation-revolution_b_8208322.html<\/a>]&gt;.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p><\/p>\n\n\n\n<p><em>\u0179r\u00f3d\u0142o: <\/em> <a href=\"https:\/\/histmag.org\/Rewolucja-gozdzikow-upadek-autorytarnej-wladzy-w-Portugalii-16764\">https:\/\/histmag.org\/Rewolucja-gozdzikow-upadek-autorytarnej-wladzy-w-Portugalii-16764<\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Rewolucja go\u017adzik\u00f3w, czyli wojskowy zamach stanu w Portugalii: 25 kwietnia 1974 roku upad\u0142a autorytarna w\u0142adza w Portugalii \u2013 stworzona przez Ant\u00f3nio de Oliveire Salazara Estado Novo. Jak wygl\u0105da\u0142 ten proces i co do niego doprowadzi\u0142o? Nieprzychylny by\u0142 prze\u0142om XIX i XX wieku dla Portugalii. Kraj, kt\u00f3ry w Tordesillas wraz z Hiszpani\u0105 podzieli\u0142 mi\u0119dzy siebie \u015bwiat, [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":10662,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[41,6],"tags":[],"class_list":["post-10661","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-historia-i-idea","category-postacie"],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v20.11 - https:\/\/yoast.com\/wordpress\/plugins\/seo\/ -->\n<title>Rewolucja go\u017adzik\u00f3w \u2013 upadek autorytarnej w\u0142adzy w Portugalii - Dziennik Narodowy<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"Dziennik Narodowy to zbi\u00f3r najwa\u017cniejszych informacji dla \u015brodowiska narodowego i patriotycznego.\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/?p=10661\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"pl_PL\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Rewolucja go\u017adzik\u00f3w \u2013 upadek autorytarnej w\u0142adzy w Portugalii - Dziennik Narodowy\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Dziennik Narodowy to zbi\u00f3r najwa\u017cniejszych informacji dla \u015brodowiska narodowego i patriotycznego.\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/?p=10661\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Dziennik Narodowy\" \/>\n<meta property=\"article:publisher\" content=\"https:\/\/www.facebook.com\/DziennikNarodowy\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2022-12-30T11:07:30+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2023-01-05T11:29:27+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/Screenshot_8.png\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"1441\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"878\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/png\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"Redakcja\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:creator\" content=\"@Dziennik_N\" \/>\n<meta name=\"twitter:site\" content=\"@Dziennik_N\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Napisane przez\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"Redakcja\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Szacowany czas czytania\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"10 minut\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/?p=10661#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/?p=10661\"},\"author\":{\"name\":\"Redakcja\",\"@id\":\"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/#\/schema\/person\/ff639da77d6cc52c042a97f149e0e3f1\"},\"headline\":\"Rewolucja go\u017adzik\u00f3w \u2013 upadek autorytarnej w\u0142adzy w Portugalii\",\"datePublished\":\"2022-12-30T11:07:30+00:00\",\"dateModified\":\"2023-01-05T11:29:27+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/?p=10661\"},\"wordCount\":1914,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/#organization\"},\"articleSection\":[\"Historia i idea\",\"Postacie\"],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/?p=10661\",\"url\":\"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/?p=10661\",\"name\":\"Rewolucja go\u017adzik\u00f3w \u2013 upadek autorytarnej w\u0142adzy w Portugalii - Dziennik Narodowy\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/#website\"},\"datePublished\":\"2022-12-30T11:07:30+00:00\",\"dateModified\":\"2023-01-05T11:29:27+00:00\",\"description\":\"Dziennik Narodowy to zbi\u00f3r najwa\u017cniejszych informacji dla \u015brodowiska narodowego i patriotycznego.\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/?p=10661#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/?p=10661\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/?p=10661#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Strona g\u0142\u00f3wna\",\"item\":\"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Rewolucja go\u017adzik\u00f3w \u2013 upadek autorytarnej w\u0142adzy w Portugalii\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/#website\",\"url\":\"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/\",\"name\":\"Dziennik Narodowy\",\"description\":\"Dziennik Narodowy\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/#organization\"},\"alternateName\":\"Dziennik Narodowy to zbi\u00f3r najwa\u017cniejszych informacji dla \u015brodowiska narodowego i patriotycznego.\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":\"required name=search_term_string\"}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/#organization\",\"name\":\"Dziennik Narodowy\",\"alternateName\":\"Dziennik Narodowy to zbi\u00f3r najwa\u017cniejszych informacji dla \u015brodowiska narodowego i patriotycznego.\",\"url\":\"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/#\/schema\/logo\/image\/\",\"url\":\"http:\/\/dzienniknarodowy.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/dn_logo-dark-1.png\",\"contentUrl\":\"http:\/\/dzienniknarodowy.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/dn_logo-dark-1.png\",\"width\":704,\"height\":155,\"caption\":\"Dziennik Narodowy\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/#\/schema\/logo\/image\/\"},\"sameAs\":[\"https:\/\/www.facebook.com\/DziennikNarodowy\",\"https:\/\/twitter.com\/Dziennik_N\"]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/#\/schema\/person\/ff639da77d6cc52c042a97f149e0e3f1\",\"name\":\"Redakcja\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/#\/schema\/person\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/79ff7411ec10862047a34aae93d1672549efe67840169bf3eaef69cb41874242?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/79ff7411ec10862047a34aae93d1672549efe67840169bf3eaef69cb41874242?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"Redakcja\"},\"url\":\"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/?author=3\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Rewolucja go\u017adzik\u00f3w \u2013 upadek autorytarnej w\u0142adzy w Portugalii - Dziennik Narodowy","description":"Dziennik Narodowy to zbi\u00f3r najwa\u017cniejszych informacji dla \u015brodowiska narodowego i patriotycznego.","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/?p=10661","og_locale":"pl_PL","og_type":"article","og_title":"Rewolucja go\u017adzik\u00f3w \u2013 upadek autorytarnej w\u0142adzy w Portugalii - Dziennik Narodowy","og_description":"Dziennik Narodowy to zbi\u00f3r najwa\u017cniejszych informacji dla \u015brodowiska narodowego i patriotycznego.","og_url":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/?p=10661","og_site_name":"Dziennik Narodowy","article_publisher":"https:\/\/www.facebook.com\/DziennikNarodowy","article_published_time":"2022-12-30T11:07:30+00:00","article_modified_time":"2023-01-05T11:29:27+00:00","og_image":[{"width":1441,"height":878,"url":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/Screenshot_8.png","type":"image\/png"}],"author":"Redakcja","twitter_card":"summary_large_image","twitter_creator":"@Dziennik_N","twitter_site":"@Dziennik_N","twitter_misc":{"Napisane przez":"Redakcja","Szacowany czas czytania":"10 minut"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/?p=10661#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/?p=10661"},"author":{"name":"Redakcja","@id":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/#\/schema\/person\/ff639da77d6cc52c042a97f149e0e3f1"},"headline":"Rewolucja go\u017adzik\u00f3w \u2013 upadek autorytarnej w\u0142adzy w Portugalii","datePublished":"2022-12-30T11:07:30+00:00","dateModified":"2023-01-05T11:29:27+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/?p=10661"},"wordCount":1914,"publisher":{"@id":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/#organization"},"articleSection":["Historia i idea","Postacie"],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/?p=10661","url":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/?p=10661","name":"Rewolucja go\u017adzik\u00f3w \u2013 upadek autorytarnej w\u0142adzy w Portugalii - Dziennik Narodowy","isPartOf":{"@id":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/#website"},"datePublished":"2022-12-30T11:07:30+00:00","dateModified":"2023-01-05T11:29:27+00:00","description":"Dziennik Narodowy to zbi\u00f3r najwa\u017cniejszych informacji dla \u015brodowiska narodowego i patriotycznego.","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/?p=10661#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/?p=10661"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/?p=10661#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Strona g\u0142\u00f3wna","item":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Rewolucja go\u017adzik\u00f3w \u2013 upadek autorytarnej w\u0142adzy w Portugalii"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/#website","url":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/","name":"Dziennik Narodowy","description":"Dziennik Narodowy","publisher":{"@id":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/#organization"},"alternateName":"Dziennik Narodowy to zbi\u00f3r najwa\u017cniejszych informacji dla \u015brodowiska narodowego i patriotycznego.","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/#organization","name":"Dziennik Narodowy","alternateName":"Dziennik Narodowy to zbi\u00f3r najwa\u017cniejszych informacji dla \u015brodowiska narodowego i patriotycznego.","url":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"http:\/\/dzienniknarodowy.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/dn_logo-dark-1.png","contentUrl":"http:\/\/dzienniknarodowy.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/dn_logo-dark-1.png","width":704,"height":155,"caption":"Dziennik Narodowy"},"image":{"@id":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/#\/schema\/logo\/image\/"},"sameAs":["https:\/\/www.facebook.com\/DziennikNarodowy","https:\/\/twitter.com\/Dziennik_N"]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/#\/schema\/person\/ff639da77d6cc52c042a97f149e0e3f1","name":"Redakcja","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/#\/schema\/person\/image\/","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/79ff7411ec10862047a34aae93d1672549efe67840169bf3eaef69cb41874242?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/79ff7411ec10862047a34aae93d1672549efe67840169bf3eaef69cb41874242?s=96&d=mm&r=g","caption":"Redakcja"},"url":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/?author=3"}]}},"amp_enabled":true,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/10661","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=10661"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/10661\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":10663,"href":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/10661\/revisions\/10663"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/10662"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=10661"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=10661"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/dzienniknarodowy.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=10661"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}<br />
<b>Fatal error</b>:  Uncaught wfWAFStorageFileException: Unable to save temporary file for atomic writing. in /home/klient.dhosting.pl/silnapolska/dzienniknarodowy.pl-xu9p/public_html/wp-content/plugins/wordfence/vendor/wordfence/wf-waf/src/lib/storage/file.php:34
Stack trace:
#0 /home/klient.dhosting.pl/silnapolska/dzienniknarodowy.pl-xu9p/public_html/wp-content/plugins/wordfence/vendor/wordfence/wf-waf/src/lib/storage/file.php(658): wfWAFStorageFile::atomicFilePutContents('/home/klient.dh...', '&lt;?php exit('Acc...')
#1 [internal function]: wfWAFStorageFile-&gt;saveConfig('livewaf')
#2 {main}
  thrown in <b>/home/klient.dhosting.pl/silnapolska/dzienniknarodowy.pl-xu9p/public_html/wp-content/plugins/wordfence/vendor/wordfence/wf-waf/src/lib/storage/file.php</b> on line <b>34</b><br />