20 wrze\u015bnia 1942 r. powo\u0142ano Narodowe Si\u0142y Zbrojnej. Pod sowieck\u0105 okupacj\u0105 \u017co\u0142nierze NSZ byli najbardziej zaciekle represjonowan\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 podziemia antykomunistycznego, a w propagandzie oskar\u017cani o kolaboracj\u0119 z Niemcami.<\/p>\n\n\n\n
Ju\u017c w pa\u017adzierniku 1939 r. pod okupacj\u0105 niemieck\u0105 powstawa\u0142y pierwsze organizacje konspiracyjne wywodz\u0105ce si\u0119 z obozu narodowego. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 lider\u00f3w Stronnictwa Narodowego znalaz\u0142a si\u0119 na emigracji, a to sprawia\u0142o, \u017ce pocz\u0105tkowe pr\u00f3by stworzenia jednolitego kierownictwa konspiracji by\u0142y skomplikowane. Pierwszym komendantem za\u0142o\u017conej w 1939 r. Organizacji Wojskowej Stronnictwa Narodowego zosta\u0142 gen. Marian Januszajtis. Do dzi\u015b nie wiadomo, czy wiedzia\u0142 o nominacji, poniewa\u017c przebywa\u0142 w okupowanym przez Sowiet\u00f3w Lwowie i pod koniec pa\u017adziernika zosta\u0142 aresztowany przez NKWD. Jego obowi\u0105zki przej\u0105\u0142 ppor. Boles\u0142aw Kozubowski \u201eBoles\u0142aw\u201d. Pod koniec 1939 r. organizuj\u0105ce si\u0119 zbrojne podziemie przyj\u0119\u0142o kryptonimy: Narodowa Organizacja Walki i Narodowa Organizacja Wojskowa. Ju\u017c w\u00f3wczas pojawi\u0142y si\u0119 g\u0142osy postuluj\u0105ce zjednoczenie ze Zwi\u0105zkiem Walki Zbrojnej, ale napotyka\u0142y sprzeciw cz\u0142onk\u00f3w obozu narodowego, kt\u00f3rzy obawiali si\u0119 rozmycia ideowego swojej organizacji.<\/p>\n\n\n\n
Do utworzenia Narodowych Si\u0142 Zbrojnych dosz\u0142o 20 wrze\u015bnia 1942 r. na mocy rozkazu p\u0142k. Ignacego Oziewicza \u201eCzes\u0142awa\u201d, pierwszego komendanta g\u0142\u00f3wnego tej formacji. Organizacjami, kt\u00f3re j\u0105 tworzy\u0142y, by\u0142y m.in Organizacja Wojskowa Zwi\u0105zek Jaszczurczy, cz\u0119\u015b\u0107 Narodowej Organizacji Wojskowej i kilka mniejszych; w sk\u0142ad NSZ weszli te\u017c niekt\u00f3rzy \u017co\u0142nierze Armii Krajowej.<\/p>\n\n\n\n
Organem kieruj\u0105cym NSZ zosta\u0142a Tymczasowa Narodowa Rada Polityczna. Narodowe Si\u0142y Zbrojne pragn\u0119\u0142y obj\u0105\u0107 swoim dzia\u0142aniem tereny Polski sprzed 1939 r., a tak\u017ce rejony zamieszkane przez Polak\u00f3w znajduj\u0105ce si\u0119 przed wojn\u0105 na terytorium niemieckim. Na tych obszarach utworzono sze\u015b\u0107 inspektorat\u00f3w, podzielonych na 17 okr\u0119g\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n
TNRP tworzy\u0142a pion cywilny obozu narodowego, kt\u00f3rego zadaniem by\u0142o przygotowanie programu politycznego narodowc\u00f3w. Formu\u0142owano m.in. postulat przywr\u00f3cenia wschodnich granic Rzeczypospolitej i oparcia zachodnich granic odrodzonego pa\u0144stwa w przybli\u017ceniu na linii Odry i Nysy \u0141u\u017cyckiej. Granic\u0119 t\u0119 okre\u015blano w prasie narodowej jako \u201egranic\u0119 Boles\u0142aw\u00f3w\u201d. Pion cywilny podziemia narodowego prowadzi\u0142 tak\u017ce prac\u0119 wychowawcz\u0105 w\u015br\u00f3d podziemnych organizacji m\u0142odzie\u017cowych. W kierowanej do m\u0142odych prasie postulowano oparcie odrodzonej Polski na warto\u015bciach katolickich oraz poszanowanie w\u0142asno\u015bci prywatnej.<\/p>\n\n\n\n
Zadaniem NZS i struktur cywilnych obozu narodowego by\u0142a r\u00f3wnie\u017c pomoc ludno\u015bci \u017cydowskiej. Jednym z najs\u0142ynniejszych dzia\u0142aczy podziemia zaanga\u017cowanych w pomoc \u017bydom by\u0142 znany przed wojn\u0105 z licznych wyst\u0105pie\u0144 anty\u017cydowskich ks. Stanis\u0142aw Trzeciak, kt\u00f3ry namawia\u0142 do ukrywania \u017cydowskich wsp\u00f3\u0142obywateli. W strukturach NSZ walczyli te\u017c \u017co\u0142nierze pochodzenia \u017cydowskiego, m.in. weteran walk legionowych, przedwojenny policjant Szmul Ostwind-Zuzga. Przed Niemcami ukrywa\u0142 si\u0119 na Podlasiu, tam zosta\u0142 przyj\u0119ty do Narodowej Organizacji Wojskowej i zaprzysi\u0119\u017cony. W stopniu majora s\u0142u\u017cy\u0142 na terenie powiatu w\u0119growskiego. Podobnie jak wielu innych \u017co\u0142nierzy NSZ zosta\u0142 aresztowany przez UB i skazany na kar\u0119 \u015bmierci przez Wojskowy S\u0105d Garnizonu Warszawskiego. Podczas przes\u0142uchania, na pytanie o to, dlaczego \u201e\u017byd wspiera\u0142 faszyst\u00f3w\u201d, odpowiedzia\u0142: \u201ePo pierwsze, jestem Polakiem, po drugie, tylko oni chcieli mi pom\u00f3c\u201d. Zosta\u0142 zamordowany 4 lutego 1945 r.<\/p>\n\n\n\n
Najwa\u017cniejsze cele walki NSZ streszcza\u0142 w rozkazie og\u00f3lnym nr 3 ze stycznia 1944 r. (a wi\u0119c w okresie, w kt\u00f3rym Armia Sowiecka wkracza\u0142a w granice II RP z wrze\u015bnia 1939 r.) \u00f3wczesny komendant g\u0142\u00f3wny p\u0142k Tadeusz Kurcyusz \u201e\u017begota\u201d: \u201eWobec przekroczenia przez wojska sowieckie granicy Polski Rz\u0105d Polski w Londynie oraz spo\u0142ecze\u0144stwo polskie w Kraju wyra\u017caj\u0105 sw\u0105 niez\u0142omn\u0105 wol\u0119 przywr\u00f3cenia niepodleg\u0142o\u015bci ca\u0142ego terytorium polskiego do granicy na Wschodzie sprzed roku 1939, ustalonej za obustronn\u0105 zgod\u0105 traktatem ryskim […] Jedna jest dla nas Polska prawdziwie Niepodleg\u0142a i Wielka, zdolna zapewni\u0107 pok\u00f3j sobie i innym narodom Europy \u015arodkowej i da\u0107 wszystkim Polakom ziemi\u0119 lub warsztat pracy. – Jest ni\u0105 Polska od granicy traktatu ryskiego na wschodzie, po Odr\u0119 i Nys\u0119 \u0141u\u017cyck\u0105 na Zachodzie […] Narodowe Si\u0142y Zbrojne walczy\u0107 b\u0119d\u0105 o przywr\u00f3cenie Polsce wszystkich Jej ziem wschodnich\u201d.<\/p>\n\n\n\n
NSZ pragn\u0119\u0142y walczy\u0107 przeciwko dw\u00f3m okupantom, uznaj\u0105c Sowiet\u00f3w za najwi\u0119ksze zagro\u017cenie. \u201eZSRR, r\u00f3wnocze\u015bnie z g\u0142oszonymi roszczeniami do po\u0142owy ziem polskich, prowadzi w Kraju przez swe agentury PPR i Armi\u0119 Ludow\u0105, komunistyczn\u0105 akcj\u0119 dywersyjno-rewolucyjn\u0105 wymierzon\u0105 przeciw ustrojowi i ca\u0142o\u015bci Pa\u0144stwa Polskiego\u201d – podkre\u015bli\u0142 w przytoczonym rozkazie \u201e\u017begota\u201d. Zapowiada\u0142, \u017ce w wypadku nieposzanowania przez Sowiet\u00f3w polskiej suwerenno\u015bci na Kresach Narodowe Si\u0142y Zbrojne podejm\u0105 walk\u0119. Powo\u0142ywa\u0142 si\u0119 przy tym na instrukcj\u0119 rz\u0105du RP, kt\u00f3ra warunkowa\u0142a podj\u0119cie wsp\u00f3\u0142pracy z Sowietami od przywr\u00f3cenia stosunk\u00f3w dyplomatycznych mi\u0119dzy rz\u0105dem RP w Londynie a Moskw\u0105.<\/p>\n\n\n\n
Powstanie Narodowych Si\u0142 Zbrojnych nie zosta\u0142o pozytywnie przyj\u0119te przez dow\u00f3dztwo AK, kt\u00f3re d\u0105\u017cy\u0142o do konsolidacji si\u0142 podziemia. Zainicjowano jednak dialog na temat wsp\u00f3lnych dzia\u0142a\u0144 bojowych. Pocz\u0105tkowo wobec braku zgody NSZ na podleg\u0142o\u015b\u0107 wzgl\u0119dem Armii Krajowej rozmowy zerwano. Po kilku miesi\u0105cach jednak dyskusje wznowiono i w marcu 1944 r. zatwierdzono dokument scaleniowy g\u0142osz\u0105cy, \u017ce oddzia\u0142y NSZ staj\u0105 si\u0119 cz\u0119\u015bci\u0105 formacji partyzantki AK, a p\u0142k Kurcyusz zostaje pe\u0142nomocnikiem ds. scalenia NSZ. Po jego \u015bmierci w Narodowych Si\u0142ach Zbrojnych nast\u0105pi\u0142 jednak roz\u0142am. Powsta\u0142o podleg\u0142e Armii Krajowej NSZ-AK i odr\u0119bne NSZ-Zwi\u0105zek Jaszczurczy.<\/p>\n\n\n\n
Od 1943 r. w zwi\u0105zku z aktywizacj\u0105 partyzantki komunistycznej cz\u0119\u015b\u0107 formacji NSZ rozpocz\u0119\u0142a jej zwalczanie, a w sytuacji wkraczania w g\u0142\u0105b kraju oddzia\u0142\u00f3w sowieckich powsta\u0142 plan przemieszczenia si\u0119 jednostek Narodowych Si\u0142 Zbrojnych w rejony kontrolowane przez zachodnich sojusznik\u00f3w. W\u0142adze NSZ krytykowa\u0142y te\u017c ide\u0119 Powstania Warszawskiego (chocia\u017c dow\u00f3dztwo NSZ, podobnie jak dow\u00f3dztwo AK, zak\u0142ada\u0142o wybuch powstania powszechnego), jednak w obliczu jego rozpocz\u0119cia podj\u0119\u0142y wsp\u00f3ln\u0105 walk\u0119 w jednostkami AK.<\/p>\n\n\n\n
Najwa\u017cniejsz\u0105 formacj\u0105 NSZ by\u0142a Brygada \u015awi\u0119tokrzyska powo\u0142ana w sierpniu 1944 r. pod dow\u00f3dztwem kpt. Antoniego D\u0105browskiego-Szackiego \u201eBohuna\u201d. W grudniu 1944 r. liczebno\u015b\u0107 Brygady wynosi\u0142a 822 ludzi. W obliczu nadej\u015bcia Sowiet\u00f3w rozpocz\u0119\u0142a marsz na po\u0142udnie i po wkroczeniu na teren okupowanej Czechos\u0142owacji i uznaniu przez Amerykan\u00f3w za cz\u0119\u015b\u0107 si\u0142 alianckich jako jedyna polska formacja II wojny \u015bwiatowej samodzielnie wyzwoli\u0142a niemiecki ob\u00f3z koncentracyjny. 5 maja 1945 r. w Holiszowie Brygada \u015awi\u0119tokrzyska uwolni\u0142a m.in. 200 \u017byd\u00f3wek. Nast\u0119pnie, wsp\u00f3lnie z oddzia\u0142ami USA, wzi\u0119\u0142a do niewoli sztab resztek XIII armii niemieckiej (w tym dw\u00f3ch genera\u0142\u00f3w). W dow\u00f3d uznania Amerykanie pozwolili \u017co\u0142nierzom Brygady na noszenie oznak US Army.<\/p>\n\n\n\n
Pod koniec 1944 r. przewa\u017caj\u0105ca cz\u0119\u015b\u0107 formacji NSZ podporz\u0105dkowa\u0142a si\u0119 Narodowej Organizacji Wojskowej, tworz\u0105c Narodowe Zjednoczenie Wojskowe, kt\u00f3re organizowa\u0142o akcje partyzanckie przeciwko armii sowieckiej, NKWD i UB, a tak\u017ce jednostkom UPA. Ostatnie oddzia\u0142y NZW zwalczane przez w\u0142adze komunistyczne prowadzi\u0142y dzia\u0142ania do po\u0142owy lat pi\u0119\u0107dziesi\u0105tych.<\/p>\n\n\n\n
Ci, kt\u00f3rzy wpadli w r\u0119ce komunistycznego \u201ewymiaru sprawiedliwo\u015bci\u201d, byli s\u0105dzeni w procesach pokazowych i tzw. procesach kiblowych. W\u015br\u00f3d zamordowanych by\u0142 pp\u0142k Stanis\u0142aw Kasznica, ostatni dow\u00f3dca Narodowych Si\u0142 Zbrojnych. Dopiero w 1992 r. S\u0105d Warszawskiego Okr\u0119gu Wojskowego uniewa\u017cni\u0142 wydany na niego przez w\u0142adze komunistyczne wyrok \u015bmierci. W uzasadnieniu czyny dow\u00f3dcy NSZ uznano za dzia\u0142alno\u015b\u0107 \u201ena rzecz niepodleg\u0142ego bytu Pa\u0144stwa Polskiego\u201d. Jego szcz\u0105tki, pochowane w mundurze Wehrmachtu, odnaleziono w czasie prowadzonych przez IPN ekshumacji na wojskowych Pow\u0105zkach w 2012 r. (PAP)<\/p>\n\n\n\n