REKLAMA / Advertisement

Reklama / Advertisement

Archeolog: Najstarsze dzieje wrocławskiego Ostrowa Tumskiego nadal owiane tajemnicą

341

Nadal nie jest jasne, kto wzniósł pierwsze średniowieczne fortyfikacje na wrocławskim Ostrowie Tumskim i kogo broniły. Czy byli to Czesi, Piastowie, a może lokalna społeczność? Dr Aleksandra Pankiewicz z Instytutu Archeologii UWr spróbuje rozstrzygnąć ten problem.

Wrocławski Ostrów Tumski był celem ekspedycji archeologicznych od ponad 70 lat. To najstarsza część miasta uznawana też za jego architektoniczną perłę.

– Można byłoby się spodziewać, że jako stołeczny ośrodek wczesnośredniowiecznego Śląska i jeden z ważniejszych grodów w formującej się strukturze państwa Piastów, jest doskonale zbadany. Mimo to ciągle nie mamy pewności, kto i kiedy założył gród na Ostrowie Tumskim – powiedziała PAP dr Aleksandra Pankiewicz w Instytutu Archeologii Uniwersytetu Wrocławskiego.

Reklama / Advertisement

Dzięki środkom uzyskanym z Narodowego Centrum Nauki badaczka będzie się starała przeanalizować liczne sprawozdania z wykopalisk i dokonać ich interpretacji. W ocenie Pankiewicz właśnie tego zabrakło w większości dotychczasowych publikacji na temat początków grodu na wrocławskim Ostrowie Tumskim – skupiano się jedynie na opisie odkrytych zabytków i reliktów zabudowy.

– Nawet bardziej ogólne artykuły, gdzie co prawda podejmowano temat nieco szerzej, przynosiły więcej pytań niż odpowiedzi – uważa badaczka.

Według niej nadal niewyjaśniona pozostaje kwestia tego, kto wzniósł gród – wiadomo, że wydarzyło się to w połowie X w., ale kolejne wykopaliska zmieniają wizję jego rozwoju na terenie wyspy. W środowisku naukowym dyskutuje się trzy koncepcje.

Reklama / Advertisement

Według pierwszej byli to Czesi – budowę grodu mieli zlecić Przemyślidzi lub inni władcy z kraju naszych południowych sąsiadów. Obszar dzisiejszego Wrocławia miał po prostu znajdować się w strefie politycznych wpływów Czechów. Potwierdzeniem tej koncepcji miały być odkryte w latach 90. ubiegłego wieku relikty domniemanego kościoła powstałego jeszcze przed chrystianizacją Polski w 966 r. – Czesi przyjęli chrzest przed Piastami. Jednak zadaniem Pankiewicz tezę tę trudno obronić – relikty tej świątyni zachowały się bardzo kiepsko, a autorzy odkrycia, jak podkreśla badaczka, nigdy nie opublikowali materiałów, na których oparli jego datowanie.

Inni naukowcy uważają, że to Piastowie wznieśli pierwszy wrocławski gród.

– Faktycznie, w najgłębszych i najstarszych warstwach Ostrowa Tumskiego znacznie więcej znalezisk świadczy o kontaktach jego mieszkańców nie z Czechami, ale z terenem państwa Piastów – mówi Pankiewicz.

Wylicza różne kategorie zabytków: przedmioty elitarne, jak również fragmenty typowych naczyń ceramicznych. Na obecność Piastów może wskazywać też forma budowy fortyfikacji – wały wzniesiono stosując konstrukcję hakową typową dla najważniejszych ośrodków wielkopolskich, choć występującą nie tylko na tym terenie. Polegała ona na umieszczeniu na wale – po stronie wewnętrznej i zewnętrznej – belek z wymodelowanymi naturalnymi hakami. W ten sposób fortyfikacje były mocno spięte i silniejsze niż podobne konstrukcje drewniano-ziemne. “Konstrukcja hakowa była zupełnie obca w tym czasie w Czechach” – podkreśla badaczka.

Pankiewicz przyznaje jednak, że koncepcja “piastowska” ma też swoje wady. Gród miał powstać około połowy X w. ”

– Tyle, że wtedy Piastowie jeszcze ciągle budowali struktury przyszłego państwa na terenie Wielkopolski – i nie zapuszczali się raczej na Śląsk – ich ekspansja rozpoczęła się dopiero po połowie X w. – uważa.

Dlatego archeolog nie wyklucza trzeciej koncepcji – gród na Ostrowie Tumskim wzniosła lokalna ludność „plemienna” niezwiązana z żadną z tych sił politycznych. Jeśli taka jest prawda, nie był to z pewnością ważny ośrodek władzy – sugeruje archeolog. Do schyłku X w. gród na Ostrowie był niewielki – jego średnica wynosiła do 40 m.

– Od wielu lat przedmiotem sporu są interpretacje dotyczące gospodarczego funkcjonowania grodu. Według starszych teorii skupiały one różnego rodzaju wytwórczość rzemieślniczą, w myśl nowszych koncepcji na grodach nie było jednak miejsca na tego typu działalność – mówi.

Aby wyjaśnić wskazane problemy, Pankiewicz zastosuje szereg nowoczesnych metod do analizy zabytków. W toku wielu dekad wykopalisk wydobyto ich już tak dużo, że do poznania najstarszych dziejów Ostrowa Tumskiego priorytetem w tym momencie wcale nie muszą być wykopaliska, tylko szczegółowa analiza zabytków, a następnie publikacja syntezy – uważa archeolog. Ta ma ukazać się do 2020 r. – zapowiada.

Szymon Zdziebłowski

szz/ agt/

za: Serwis Nauka w Polsce PAP

Reklama / Advertisement