REKLAMA

REKLAMA

13 października 1939 r. powstała Narodowa Organizacja Wojskowa (NOW)

526

Po klęsce wrześniowej w 1939 roku działacze Stronnictwa Narodowego przystąpili do działalności konspiracyjnej. Na posiedzeniu, które odbyło się 13 października 1939 r. w Warszawie, powołali oni organizację wojskową pod nazwą Armia Narodowa. Po kilku zmianach nazwy (Armia Narodowa, Organizacja Wojskowa Stronnictwa Narodowego, Narodowe Oddziały Wojskowe) od lipca 1941 r. funkcjonowało ona jako Narodowa Organizacja Wojskowa (NOW).

Przyczynami powołania odrębnej, niezależnej od Służby Zwycięstwu Polski były kwestie polityczne – przeciwstawienie się wpływom politycznym czynników oficjalnych w kraju, czyli SZP i potem ZWZ-AK. NOW uznawała jedynie zwierzchnictwo władz RP i Naczelnego Wodza na uchodźstwie. Wydział Wojskowy Zarządu Głównego Stronnictwa Narodowego nadzorował w NOW sprawy polityczne, personalne i finansowe, natomiast politycy nie mieszali się w kwestie wojskowe.

REKLAMA

Pierwszym komendantem NOW był generał Marian Żegota-Januszajtis. Po koniec października został on jednak aresztowany przez NKWD we Lwowie. Kolejny dowódca, Aleksander Demidowicz-Demidecki, w grudniu wyjechał do Wielkiej Brytanii, gdzie powołano go na wiceministra spraw wewnętrznych rządu RP na uchodźstwie. Trzecim komendantem NOW był Bolesław Kozubowski.

W latach 1940–1941 na skutek masowych aresztowań działaczy Stronnictwa Narodowego pojawiła się konieczność odbudowy struktur organizacji. Stanowisko Komendanta Głównego NOW objął podpułkownik Józef Rokicki „Karol”. W 1942 r. NOW liczyła ok. 80 tys. członków. Najsilniejsze wpływy posiadała na Mazowszu, Lubelszczyźnie, w Wielkopolsce i Małopolsce. NOW miała także oddziały partyzanckie, wśród których można wymienić dowodzone przez Franciszka Przysiężniaka ps. „Ojciec Jan”, Józefa Czuchrę ps. „Orski”, „Mnich”, „Bogumił”, „Podhalanin”, ppor. Leona Janio ps. „Łaski”, „Bryza”, czy Józefa Zadzierskiego ps. „Wołyniak”.
Prowadzono wywiad: przemysłowy, wojskowy oraz rozpoznanie konfidentów i szczególnie niebezpiecznych funkcjonariuszy systemu okupacyjnego; zdobywano broń, amunicję (zakupy, akcje rozbrojeniowe) i środki finansowe (akcje ekspropriacyjne); tworzono system łączności, głównie patroli terenowych, oraz kolportaż prasy.

REKLAMA

Reklama

W maju 1942 r. władze Stronnictwa Narodowego podjęły decyzję o scaleniu NOW z Armią Krajową. Po rozmowach z Komendantem Głównym AK generałem Stefanem Roweckim „Grotem” 23 sierpnia 1942 r. podpisano umowę scaleniową. Z powodów politycznych w NOW pojawiły się głosy sprzeciwu wobec połączenia z AK. W organizacji nastąpił rozłam, część struktur NOW razem ze Związkiem Jaszczurczym weszła w skład nowej organizacji – Narodowych Sił Zbrojnych. Pierwszym komendantem głównym NSZ został pułkownik Ignacy Oziewicz pełniący wcześniej obowiązki zastępcy Komendanta Głównego i szefa wydziału operacyjnego Narodowej Organizacji Wojskowej.

Po upadku powstania warszawskiego, w którym walczyło w ramach oddziałów AK ok. 1,5 tys. żołnierzy NOW, organizacja ponownie usamodzielniła się i w listopadzie 1944 współtworzyła ze scaloną z AK częścią NSZ Narodowe Zjednoczenie Wojskowe.

REKLAMA